<?xml version="1.0"?>
<feed xmlns="http://www.w3.org/2005/Atom" xml:lang="ar">
	<id>https://ency.feqhemoaser.com/ar/history/%D8%B1%D8%A4%D9%8A%D8%A9_%D8%A7%D9%84%D9%87%D9%84%D8%A7%D9%84_%D8%A8%D8%A7%D9%84%D8%B9%D9%8A%D9%86_%D8%A7%D9%84%D9%85%D8%B3%D9%84%D8%AD%D8%A9?feed=atom</id>
	<title>رؤية الهلال بالعين المسلحة - تاريخ المراجعة</title>
	<link rel="self" type="application/atom+xml" href="https://ency.feqhemoaser.com/ar/history/%D8%B1%D8%A4%D9%8A%D8%A9_%D8%A7%D9%84%D9%87%D9%84%D8%A7%D9%84_%D8%A8%D8%A7%D9%84%D8%B9%D9%8A%D9%86_%D8%A7%D9%84%D9%85%D8%B3%D9%84%D8%AD%D8%A9?feed=atom"/>
	<link rel="alternate" type="text/html" href="https://ency.feqhemoaser.com/ar/history/%D8%B1%D8%A4%D9%8A%D8%A9_%D8%A7%D9%84%D9%87%D9%84%D8%A7%D9%84_%D8%A8%D8%A7%D9%84%D8%B9%D9%8A%D9%86_%D8%A7%D9%84%D9%85%D8%B3%D9%84%D8%AD%D8%A9"/>
	<updated>2026-10-12T01:39:35Z</updated>
	<subtitle>تاريخ التعديل لهذه الصفحة في الويكي</subtitle>
	<generator>MediaWiki 1.44.2</generator>
	<entry>
		<id>https://ency.feqhemoaser.com/ar/index.php?title=%D8%B1%D8%A4%D9%8A%D8%A9_%D8%A7%D9%84%D9%87%D9%84%D8%A7%D9%84_%D8%A8%D8%A7%D9%84%D8%B9%D9%8A%D9%86_%D8%A7%D9%84%D9%85%D8%B3%D9%84%D8%AD%D8%A9&amp;diff=315&amp;oldid=prev</id>
		<title>Ahmadnazem في ٠٦:٤٥، ٩ أكتوبر ٢٠٢٦</title>
		<link rel="alternate" type="text/html" href="https://ency.feqhemoaser.com/ar/index.php?title=%D8%B1%D8%A4%D9%8A%D8%A9_%D8%A7%D9%84%D9%87%D9%84%D8%A7%D9%84_%D8%A8%D8%A7%D9%84%D8%B9%D9%8A%D9%86_%D8%A7%D9%84%D9%85%D8%B3%D9%84%D8%AD%D8%A9&amp;diff=315&amp;oldid=prev"/>
		<updated>2026-10-09T06:45:32Z</updated>

		<summary type="html">&lt;p&gt;&lt;/p&gt;
&lt;a href=&quot;https://ency.feqhemoaser.com/ar/index.php?title=%D8%B1%D8%A4%D9%8A%D8%A9_%D8%A7%D9%84%D9%87%D9%84%D8%A7%D9%84_%D8%A8%D8%A7%D9%84%D8%B9%D9%8A%D9%86_%D8%A7%D9%84%D9%85%D8%B3%D9%84%D8%AD%D8%A9&amp;amp;diff=315&amp;amp;oldid=314&quot;&gt;عرض التغييرات&lt;/a&gt;</summary>
		<author><name>Ahmadnazem</name></author>
	</entry>
	<entry>
		<id>https://ency.feqhemoaser.com/ar/index.php?title=%D8%B1%D8%A4%D9%8A%D8%A9_%D8%A7%D9%84%D9%87%D9%84%D8%A7%D9%84_%D8%A8%D8%A7%D9%84%D8%B9%D9%8A%D9%86_%D8%A7%D9%84%D9%85%D8%B3%D9%84%D8%AD%D8%A9&amp;diff=314&amp;oldid=prev</id>
		<title>Ahmadnazem: /* قائمة المصادر */</title>
		<link rel="alternate" type="text/html" href="https://ency.feqhemoaser.com/ar/index.php?title=%D8%B1%D8%A4%D9%8A%D8%A9_%D8%A7%D9%84%D9%87%D9%84%D8%A7%D9%84_%D8%A8%D8%A7%D9%84%D8%B9%D9%8A%D9%86_%D8%A7%D9%84%D9%85%D8%B3%D9%84%D8%AD%D8%A9&amp;diff=314&amp;oldid=prev"/>
		<updated>2026-10-09T06:44:11Z</updated>

		<summary type="html">&lt;p&gt;&lt;span class=&quot;autocomment&quot;&gt;قائمة المصادر&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;
&lt;table style=&quot;background-color: #fff; color: #202122;&quot; data-mw=&quot;interface&quot;&gt;
				&lt;col class=&quot;diff-marker&quot; /&gt;
				&lt;col class=&quot;diff-content&quot; /&gt;
				&lt;col class=&quot;diff-marker&quot; /&gt;
				&lt;col class=&quot;diff-content&quot; /&gt;
				&lt;tr class=&quot;diff-title&quot; lang=&quot;ar&quot;&gt;
				&lt;td colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;&quot;&gt;→ مراجعة أقدم&lt;/td&gt;
				&lt;td colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;&quot;&gt;مراجعة ٠٦:٤٤، ٩ أكتوبر ٢٠٢٦&lt;/td&gt;
				&lt;/tr&gt;&lt;tr&gt;&lt;td colspan=&quot;2&quot; class=&quot;diff-lineno&quot; id=&quot;mw-diff-left-l80&quot;&gt;سطر ٨٠:&lt;/td&gt;
&lt;td colspan=&quot;2&quot; class=&quot;diff-lineno&quot;&gt;سطر ٨٠:&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;==قائمة المصادر==&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;==قائمة المصادر==&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;{{مصادر}}&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;{{مصادر}}&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot; data-marker=&quot;−&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;* بهجت، محمد تقي، رسالة في رؤية الهلال ، قم ، مؤسسة البهجة، &lt;del style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;1442ق&lt;/del&gt;.  &lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot; data-marker=&quot;+&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;* بهجت، محمد تقي، رسالة في رؤية الهلال ، قم ، مؤسسة البهجة، &lt;ins style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;1442هـ&lt;/ins&gt;.  &lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot; data-marker=&quot;−&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;* الحر العاملي، محمد بن حسن،  تفصيل وسائل الشيعة إلى تحصيل مسائل الشريعة، قم، منشورات مؤسسة آل البيت، &lt;del style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;1409ق&lt;/del&gt;.  &lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot; data-marker=&quot;+&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;* الحر العاملي، محمد بن حسن،  تفصيل وسائل الشيعة إلى تحصيل مسائل الشريعة، قم، منشورات مؤسسة آل البيت، &lt;ins style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;1409هـ&lt;/ins&gt;.  &lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot; data-marker=&quot;−&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;* الحلي، &lt;del style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;حسن &lt;/del&gt;بن يوسف، تذكرة الفقهاء، قم، مؤسسة آل البيت، &lt;del style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;1414ق&lt;/del&gt;.&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot; data-marker=&quot;+&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;* الحلي، &lt;ins style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;الحسن &lt;/ins&gt;بن يوسف، تذكرة الفقهاء، قم، مؤسسة آل البيت، &lt;ins style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;1414هـ&lt;/ins&gt;.&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot; data-marker=&quot;−&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;* الحلي، جعفر بن &lt;del style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;حسن، &lt;/del&gt;شرائع الإسلام في مسائل الحلال والحرام، قم، إسماعيليان، &lt;del style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;1409ق&lt;/del&gt;.&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot; data-marker=&quot;+&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;* الحلي، جعفر بن &lt;ins style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;الحسن، &lt;/ins&gt;شرائع الإسلام في مسائل الحلال والحرام، قم، إسماعيليان، &lt;ins style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;1409هـ&lt;/ins&gt;.&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot; data-marker=&quot;−&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;* الخامنئي، السيد علي، أجوبة الاستفتاءات، قم، مكتب القيادة، &lt;del style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;1424ق&lt;/del&gt;.&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot; data-marker=&quot;+&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;* الخامنئي، السيد علي، أجوبة الاستفتاءات، قم، مكتب القيادة، &lt;ins style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;1424هـ&lt;/ins&gt;.&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;* الخميني، السيد روح الله، تحرير الوسيلة، قم، دار العلم، د.ت.&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;* الخميني، السيد روح الله، تحرير الوسيلة، قم، دار العلم، د.ت.&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot; data-marker=&quot;−&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;* الخوئي، السيد أبو القاسم، موسوعة الإمام الخوئي، قم، مؤسسة إحياء آثار الإمام الخوئي، &lt;del style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;1418ق&lt;/del&gt;.&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot; data-marker=&quot;+&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;* الخوئي، السيد أبو القاسم، موسوعة الإمام الخوئي، قم، مؤسسة إحياء آثار الإمام الخوئي، &lt;ins style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;1418هـ&lt;/ins&gt;.&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot; data-marker=&quot;−&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;* الدرويش، أحمد بن عبد الرزاق، فتاوى اللجنة الدائمة، المجموعة الأولى، الرياض، الرئاسة العامة للبحوث العلمية والإفتاء، &lt;del style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;1424ق&lt;/del&gt;.&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot; data-marker=&quot;+&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;* الدرويش، أحمد بن عبد الرزاق، فتاوى اللجنة الدائمة، المجموعة الأولى، الرياض، الرئاسة العامة للبحوث العلمية والإفتاء، &lt;ins style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;1424هـ&lt;/ins&gt;.&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;* الدسوقي، وائل بن علي، كتاب بطلان العمل بالحساب الفلكي، د.م.، د.ت.&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;* الدسوقي، وائل بن علي، كتاب بطلان العمل بالحساب الفلكي، د.م.، د.ت.&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot; data-marker=&quot;−&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;* السبحاني، جعفر، رؤیت هلال (رؤية الهلال)، &lt;del style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;مجله &lt;/del&gt;فقه اهل &lt;del style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;بیت (مجلة فقه أهل البيت)، &lt;/del&gt;العدد 27.&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot; data-marker=&quot;+&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;* السبحاني، جعفر، رؤیت هلال (رؤية الهلال)، &lt;ins style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;مجلة &lt;/ins&gt;فقه اهل &lt;ins style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;بیت، &lt;/ins&gt;العدد 27.&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;* سروش المحلاتي، محمد، تولد ماه یا رؤیت هلال؟ (ولادة القمر أم رؤية الهلال؟) طهران، ميراث أهل قلم، 1402ش.&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;* سروش المحلاتي، محمد، تولد ماه یا رؤیت هلال؟ (ولادة القمر أم رؤية الهلال؟) طهران، ميراث أهل قلم، 1402ش.&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot; data-marker=&quot;−&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;* السيستاني، السيد علي، أسئلة حول رؤية الهلال مع أجوبتها، النجف، مكتب سماحة السيد السيستاني، &lt;del style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;1431ق&lt;/del&gt;.&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot; data-marker=&quot;+&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;* السيستاني، السيد علي، أسئلة حول رؤية الهلال مع أجوبتها، النجف، مكتب سماحة السيد السيستاني، &lt;ins style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;1431هـ&lt;/ins&gt;.&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot; data-marker=&quot;−&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;* الشبيري الزنجاني، السيد موسى، كتاب الصوم،  قم، مؤسسة راي پرداز البحثية، &lt;del style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;1419ق&lt;/del&gt;.&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot; data-marker=&quot;+&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;* الشبيري الزنجاني، السيد موسى، كتاب الصوم،  قم، مؤسسة راي پرداز البحثية، &lt;ins style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;1419هـ&lt;/ins&gt;.&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot; data-marker=&quot;−&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;* الشهيدي، محمد تقي، قراءة نقدية لأدلة القول باعتبار الأجهزة الحديثة في رؤية الهلال، &lt;del style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;مجله &lt;/del&gt;تا &lt;del style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;اجتهاد (مجلة نحو الاجتهاد)، &lt;/del&gt;العدد 2.&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot; data-marker=&quot;+&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;* الشهيدي، محمد تقي، قراءة نقدية لأدلة القول باعتبار الأجهزة الحديثة في رؤية الهلال، &lt;ins style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;مجلة &lt;/ins&gt;تا &lt;ins style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;اجتهاد، &lt;/ins&gt;العدد 2.&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;* شوكت، محمد، الهلال بين الحساب الفلكي والرؤية، موقع إسلام أون لاين ISLAMONLINE.NET&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;* شوكت، محمد، الهلال بين الحساب الفلكي والرؤية، موقع إسلام أون لاين ISLAMONLINE.NET&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot; data-marker=&quot;−&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;* الصانعي، يوسف، مجمع &lt;del style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;المسائل (مجمع المسائل)، &lt;/del&gt;قم، منشورات ميثم التمار، 1387.&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot; data-marker=&quot;+&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;* الصانعي، يوسف، مجمع &lt;ins style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;المسائل، &lt;/ins&gt;قم، منشورات ميثم التمار، 1387.&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot; data-marker=&quot;−&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;* الصدر، السيد محمد باقر، الفتاوى الواضحة وفقًا لمذهب أهل البيت، بيروت، دار التعارف للمطبوعات، &lt;del style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;1403ق&lt;/del&gt;.&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot; data-marker=&quot;+&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;* الصدر، السيد محمد باقر، الفتاوى الواضحة وفقًا لمذهب أهل البيت، بيروت، دار التعارف للمطبوعات، &lt;ins style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;1403هـ&lt;/ins&gt;.&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot; data-marker=&quot;−&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;* الصدر، السيد محمد، ما وراء الفقه، دار الأضواء، بيروت، &lt;del style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;1430ق&lt;/del&gt;.&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot; data-marker=&quot;+&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;* الصدر، السيد محمد، ما وراء الفقه، دار الأضواء، بيروت، &lt;ins style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;1430هـ&lt;/ins&gt;.&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot; data-marker=&quot;−&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;* الصدوق، محمد بن علي بن بابويه، المقنع، قم، مؤسسة الإمام الهادي (ع)، &lt;del style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;1415ق&lt;/del&gt;.&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot; data-marker=&quot;+&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;* الصدوق، محمد بن علي بن بابويه، المقنع، قم، مؤسسة الإمام الهادي (ع)، &lt;ins style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;1415هـ&lt;/ins&gt;.&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot; data-marker=&quot;−&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;* الصفار، فاضل، رؤية الهلال بالأجهزة الفلكية (دراسة فقهية)، كربلاء، محاضرات في مركز الأبحاث الفلكية في جامعة أهل البيت، &lt;del style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;1439ق&lt;/del&gt;.&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot; data-marker=&quot;+&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;* الصفار، فاضل، رؤية الهلال بالأجهزة الفلكية (دراسة فقهية)، كربلاء، محاضرات في مركز الأبحاث الفلكية في جامعة أهل البيت، &lt;ins style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;1439هـ&lt;/ins&gt;.&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot; data-marker=&quot;−&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;* الطوسي، محمد بن حسن، المبسوط، طهران، المكتبة المرتضوية لإحياء الآثار الجعفرية، &lt;del style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;1387ق&lt;/del&gt;.&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot; data-marker=&quot;+&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;* الطوسي، محمد بن حسن، المبسوط، طهران، المكتبة المرتضوية لإحياء الآثار الجعفرية، &lt;ins style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;1387هـ&lt;/ins&gt;.&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot; data-marker=&quot;−&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;* عفانة ، حسام الدين بن موسى، فتاوى يسألونك ، الخليل، مكتبة دنديس، &lt;del style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;1428ق&lt;/del&gt;.&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot; data-marker=&quot;+&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;* عفانة ، حسام الدين بن موسى، فتاوى يسألونك ، الخليل، مكتبة دنديس، &lt;ins style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;1428هـ&lt;/ins&gt;.&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;* فاضل اللنكراني، محمد، الموقع الرسمي لآية الله فاضل اللنكراني  &lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;* فاضل اللنكراني، محمد، الموقع الرسمي لآية الله فاضل اللنكراني  &lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;* فاضل اللنكراني، محمد جواد، اعتبار ابزار جدید در رؤیت هلال (اعتبار الأدوات الحديثة في رؤية الهلال)، قم، منشورات المركز الفقهي للأئمة الأطهار، 1400ش.&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;* فاضل اللنكراني، محمد جواد، اعتبار ابزار جدید در رؤیت هلال (اعتبار الأدوات الحديثة في رؤية الهلال)، قم، منشورات المركز الفقهي للأئمة الأطهار، 1400ش.&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;* القرآن الكريم&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;* القرآن الكريم&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot; data-marker=&quot;−&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;* كرامي، محمد علي، المعلّقات على العروة الوثقى، منشورات توحيد، قم، 1415ه.&lt;del style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;ق&lt;/del&gt;.&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot; data-marker=&quot;+&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;* كرامي، محمد علي، المعلّقات على العروة الوثقى، منشورات توحيد، قم، 1415ه.&lt;ins style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;هـ&lt;/ins&gt;.&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;* مختاري، رضا وآخرون، رویت هلال (رؤية الهلال)، قم، منشورات بوستان كتاب، 1388ش.&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;* مختاري، رضا وآخرون، رویت هلال (رؤية الهلال)، قم، منشورات بوستان كتاب، 1388ش.&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot; data-marker=&quot;−&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;* المفيد، محمد بن النعمان، مصنفات الشيخ المفيد، قم، المؤتمر العالمي لألفية الشيخ المفيد، &lt;del style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;1413ق&lt;/del&gt;.&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot; data-marker=&quot;+&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;* المفيد، محمد بن النعمان، مصنفات الشيخ المفيد، قم، المؤتمر العالمي لألفية الشيخ المفيد، &lt;ins style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;1413هـ&lt;/ins&gt;.&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;* مكارم الشيرازي، ناصر، چند نکته مهم درباره رؤیت هلال (نقاط مهمة بشأن رؤية الهلال)، قم، منشورات مدرسة الإمام علي بن أبي طالب (عليه السلام)، 1384ش.&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;* مكارم الشيرازي، ناصر، چند نکته مهم درباره رؤیت هلال (نقاط مهمة بشأن رؤية الهلال)، قم، منشورات مدرسة الإمام علي بن أبي طالب (عليه السلام)، 1384ش.&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;* المنتظري، حسين علي، الأفق والآفاق، طهران، دار سايه للنشر، 1384ش.&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;* المنتظري، حسين علي، الأفق والآفاق، طهران، دار سايه للنشر، 1384ش.&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot; data-marker=&quot;−&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;* الموسوي الأردبيلي، السيد عبد الكريم، نهج الرشاد، منشورات نجات، قم، &lt;del style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;1431ق&lt;/del&gt;.&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot; data-marker=&quot;+&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;* الموسوي الأردبيلي، السيد عبد الكريم، نهج الرشاد، منشورات نجات، قم، &lt;ins style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;1431هـ&lt;/ins&gt;.&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot; data-marker=&quot;−&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;* النائيني، محمد حسين الغروي، الفتاوى، قم، منشورات نصائح، &lt;del style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;1423ق&lt;/del&gt;.&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot; data-marker=&quot;+&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;* النائيني، محمد حسين الغروي، الفتاوى، قم، منشورات نصائح، &lt;ins style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;1423هـ&lt;/ins&gt;.&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot; data-marker=&quot;−&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;* نورمفيدي، السيد محمد مهدي، اعتبارسنجی محاسبات قطعی تولد ماه در اثبات شرعی هلال (تقييم اعتبار الحسابات القطعية لولادة القمر في الإثبات الشرعي للهلال)، &lt;del style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;دو فصلنامه &lt;/del&gt;فقه و &lt;del style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;اجتهاد (مجلة الفقه والاجتهاد نصف السنوية)، &lt;/del&gt;العدد 15.&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot; data-marker=&quot;+&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;* نورمفيدي، السيد محمد مهدي، اعتبارسنجی محاسبات قطعی تولد ماه در اثبات شرعی هلال (تقييم اعتبار الحسابات القطعية لولادة القمر في الإثبات الشرعي للهلال)، &lt;ins style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;مجلة &lt;/ins&gt;فقه و &lt;ins style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;اجتهاد، &lt;/ins&gt;العدد 15.&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot; data-marker=&quot;−&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;* الهاشمي الشاهرودي، السيد محمود، ثبوت الشهر برؤية الهلال في بلد آخر، &lt;del style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;مجله فقه اهل البیت (عربی) (&lt;/del&gt;مجلة فقه أهل &lt;del style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;البيت بالعربية)، &lt;/del&gt;العدد 31.&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot; data-marker=&quot;+&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;* الهاشمي الشاهرودي، السيد محمود، ثبوت الشهر برؤية الهلال في بلد آخر، مجلة فقه أهل &lt;ins style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;البيت، &lt;/ins&gt;العدد 31.&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot; data-marker=&quot;−&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;* الهاشمي الشاهرودي، موقع آية الله الهاشمي الشاهرودي &lt;del style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;(بالعربية) &lt;/del&gt; ، www.hashemishahroudi.org&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot; data-marker=&quot;+&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;* الهاشمي الشاهرودي، موقع آية الله الهاشمي الشاهرودي  ، www.hashemishahroudi.org&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot; data-marker=&quot;−&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;* وزارة الأوقاف والشؤون الإسلامية، الموسوعة الفقهية الكويتية، الكويت، وزارة الأوقاف والشؤون الإسلامية، &lt;del style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;1424ق&lt;/del&gt;.&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot; data-marker=&quot;+&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;* وزارة الأوقاف والشؤون الإسلامية، الموسوعة الفقهية الكويتية، الكويت، وزارة الأوقاف والشؤون الإسلامية، &lt;ins style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;1424هـ&lt;/ins&gt;.&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot; data-marker=&quot;−&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;* &lt;del style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;الوحيد &lt;/del&gt;الخراساني، حسين، &lt;del style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;رساله توضیح المسائل (&lt;/del&gt;رسالة توضيح &lt;del style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;المسائل)، &lt;/del&gt;قم، مدرسة الإمام الباقر (ع)، 1386.&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot; data-marker=&quot;+&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;* &lt;ins style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;وحيد &lt;/ins&gt;الخراساني، حسين، رسالة توضيح &lt;ins style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;المسائل، &lt;/ins&gt;قم، مدرسة الإمام الباقر (ع)، 1386.&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;[[en:Seeing the Crescent with Armed Eye]]&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;[[en:Seeing the Crescent with Armed Eye]]&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;[[fa:رؤیت هلال با چشم مسلح]]&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;[[fa:رؤیت هلال با چشم مسلح]]&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;

&lt;!-- diff cache key ency_arfeq:diff:1.41:old-313:rev-314:php=table --&gt;
&lt;/table&gt;</summary>
		<author><name>Ahmadnazem</name></author>
	</entry>
	<entry>
		<id>https://ency.feqhemoaser.com/ar/index.php?title=%D8%B1%D8%A4%D9%8A%D8%A9_%D8%A7%D9%84%D9%87%D9%84%D8%A7%D9%84_%D8%A8%D8%A7%D9%84%D8%B9%D9%8A%D9%86_%D8%A7%D9%84%D9%85%D8%B3%D9%84%D8%AD%D8%A9&amp;diff=313&amp;oldid=prev</id>
		<title>Ahmadnazem في ٠٦:٣٨، ٩ أكتوبر ٢٠٢٦</title>
		<link rel="alternate" type="text/html" href="https://ency.feqhemoaser.com/ar/index.php?title=%D8%B1%D8%A4%D9%8A%D8%A9_%D8%A7%D9%84%D9%87%D9%84%D8%A7%D9%84_%D8%A8%D8%A7%D9%84%D8%B9%D9%8A%D9%86_%D8%A7%D9%84%D9%85%D8%B3%D9%84%D8%AD%D8%A9&amp;diff=313&amp;oldid=prev"/>
		<updated>2026-10-09T06:38:06Z</updated>

		<summary type="html">&lt;p&gt;&lt;/p&gt;
&lt;table style=&quot;background-color: #fff; color: #202122;&quot; data-mw=&quot;interface&quot;&gt;
				&lt;col class=&quot;diff-marker&quot; /&gt;
				&lt;col class=&quot;diff-content&quot; /&gt;
				&lt;col class=&quot;diff-marker&quot; /&gt;
				&lt;col class=&quot;diff-content&quot; /&gt;
				&lt;tr class=&quot;diff-title&quot; lang=&quot;ar&quot;&gt;
				&lt;td colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;&quot;&gt;→ مراجعة أقدم&lt;/td&gt;
				&lt;td colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;&quot;&gt;مراجعة ٠٦:٣٨، ٩ أكتوبر ٢٠٢٦&lt;/td&gt;
				&lt;/tr&gt;&lt;tr&gt;&lt;td colspan=&quot;2&quot; class=&quot;diff-lineno&quot; id=&quot;mw-diff-left-l26&quot;&gt;سطر ٢٦:&lt;/td&gt;
&lt;td colspan=&quot;2&quot; class=&quot;diff-lineno&quot;&gt;سطر ٢٦:&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;ويرفض بعض مراجع التقليد، مثل السيد أبي القاسم الخوئي، إثبات الهلال بالوسائل الحديثة، لكنّهم لا يستبعدون استخدام هذه الأدوات تمامًا، ويقبلون بها وسيلةً للإرشاد إلى موضع الهلال بغرض رؤيته بالعين العادية.&amp;lt;ref&amp;gt;الخوئي، موسوعة الإمام الخوئي، ج22، ص123.&amp;lt;/ref&amp;gt; وقد عدّد [[السيد محمد الصدر]](1998م) في كتاب [[ما وراء الفقه (كتاب)|ما وراء الفقه]] آثارًا فقهية أخرى للعين المسلحة، منها إثبات قابلية الرؤية عند وجود مانع، وردّ شهادة مدّعي الرؤية إذا ثبت بالتلسكوب عدم قابلية الهلال للرؤية بالعين العادية.&amp;lt;ref&amp;gt;الصدر، ما وراء الفقه، ج2، ص127.&amp;lt;/ref&amp;gt;&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;ويرفض بعض مراجع التقليد، مثل السيد أبي القاسم الخوئي، إثبات الهلال بالوسائل الحديثة، لكنّهم لا يستبعدون استخدام هذه الأدوات تمامًا، ويقبلون بها وسيلةً للإرشاد إلى موضع الهلال بغرض رؤيته بالعين العادية.&amp;lt;ref&amp;gt;الخوئي، موسوعة الإمام الخوئي، ج22، ص123.&amp;lt;/ref&amp;gt; وقد عدّد [[السيد محمد الصدر]](1998م) في كتاب [[ما وراء الفقه (كتاب)|ما وراء الفقه]] آثارًا فقهية أخرى للعين المسلحة، منها إثبات قابلية الرؤية عند وجود مانع، وردّ شهادة مدّعي الرؤية إذا ثبت بالتلسكوب عدم قابلية الهلال للرؤية بالعين العادية.&amp;lt;ref&amp;gt;الصدر، ما وراء الفقه، ج2، ص127.&amp;lt;/ref&amp;gt;&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;br&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;br&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot; data-marker=&quot;−&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;وفي مقابل مشهور الفقهاء، عدّ عدد من الفقهاء ومراجع التقليد المعاصرين، مثل [[محمد فاضل اللنكراني]](2007م)،&amp;lt;ref&amp;gt;[http://www.lankarani.com/far/adv/view.php?ntx=001003 فاضل اللنكراني، استفتاء بتاريخ 24 رمضان 1424ق]، الموقع الرسمي لآية الله فاضل اللنكراني&amp;lt;/ref&amp;gt; و[[محمد تقي بهجت]] (2009م)،&amp;lt;ref&amp;gt;بهجت، [https://bahjat.ir/fa/content/13071 استفتاء درباره رؤیت هلال با چشم مسلح]؛ بهجت، رسالة في رؤية الهلال ص51.&amp;lt;/ref&amp;gt; و[[السيد عبد الكريم الموسوي الأردبيلي]](2016م)،&amp;lt;ref&amp;gt;الموسوي الأردبيلي، نهج الرشاد، ص285.&amp;lt;/ref&amp;gt; و[[السيد علي الحسيني الخامنئي|السيد علي الخامنئي]]،&amp;lt;ref&amp;gt;الخامنئي، أجوبة الاستفتاءات، ص173.&amp;lt;/ref&amp;gt; و&amp;lt;nowiki/&amp;gt;[[محمد علي کرامي]]،&amp;lt;ref&amp;gt;&lt;del style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;گرامي، &lt;/del&gt;المعلّقات على العروة الوثقى، ص417.&amp;lt;/ref&amp;gt; رؤية الهلال بالعين المسلحة معتبرة. وقد ميّز [[السيد محمود الهاشمي الشاهرودي]](2018م)&amp;lt;ref&amp;gt;الهاشمي الشاهرودي، الاستفتاءات العربية في الموقع الرسمي لآية الله الهاشمي الشاهرودي.&amp;lt;/ref&amp;gt; و[[يوسف الصانعي]](2020م)&amp;lt;ref&amp;gt;الصانعي، مجمع المسائل، ج1، ص316.&amp;lt;/ref&amp;gt; بين الأدوات والأجهزة المختلفة للعين المسلحة، فقبلا الرؤية بالمنظار، وفقًا للنظرة العرفية، وعدّا الرؤية بالأدوات المتخصصة والأدق، كالتلسكوب، غير معتبرة.&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot; data-marker=&quot;+&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;وفي مقابل مشهور الفقهاء، عدّ عدد من الفقهاء ومراجع التقليد المعاصرين، مثل [[محمد فاضل اللنكراني]](2007م)،&amp;lt;ref&amp;gt;[http://www.lankarani.com/far/adv/view.php?ntx=001003 فاضل اللنكراني، استفتاء بتاريخ 24 رمضان 1424ق]، الموقع الرسمي لآية الله فاضل اللنكراني&amp;lt;/ref&amp;gt; و[[محمد تقي بهجت]] (2009م)،&amp;lt;ref&amp;gt;بهجت، [https://bahjat.ir/fa/content/13071 استفتاء درباره رؤیت هلال با چشم مسلح]؛ بهجت، رسالة في رؤية الهلال ص51.&amp;lt;/ref&amp;gt; و[[السيد عبد الكريم الموسوي الأردبيلي]](2016م)،&amp;lt;ref&amp;gt;الموسوي الأردبيلي، نهج الرشاد، ص285.&amp;lt;/ref&amp;gt; و[[السيد علي الحسيني الخامنئي|السيد علي الخامنئي]]،&amp;lt;ref&amp;gt;الخامنئي، أجوبة الاستفتاءات، ص173.&amp;lt;/ref&amp;gt; و&amp;lt;nowiki/&amp;gt;[[محمد علي کرامي]]،&amp;lt;ref&amp;gt;&lt;ins style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;كرامي، &lt;/ins&gt;المعلّقات على العروة الوثقى، ص417.&amp;lt;/ref&amp;gt; رؤية الهلال بالعين المسلحة معتبرة. وقد ميّز [[السيد محمود الهاشمي الشاهرودي]](2018م)&amp;lt;ref&amp;gt;الهاشمي الشاهرودي، الاستفتاءات العربية في الموقع الرسمي لآية الله الهاشمي الشاهرودي.&amp;lt;/ref&amp;gt; و[[يوسف الصانعي]](2020م)&amp;lt;ref&amp;gt;الصانعي، مجمع المسائل، ج1، ص316.&amp;lt;/ref&amp;gt; بين الأدوات والأجهزة المختلفة للعين المسلحة، فقبلا الرؤية بالمنظار، وفقًا للنظرة العرفية، وعدّا الرؤية بالأدوات المتخصصة والأدق، كالتلسكوب، غير معتبرة.&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;br&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;br&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;==أدلة المؤيدين ==&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;==أدلة المؤيدين ==&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td colspan=&quot;2&quot; class=&quot;diff-lineno&quot; id=&quot;mw-diff-left-l105&quot;&gt;سطر ١٠٥:&lt;/td&gt;
&lt;td colspan=&quot;2&quot; class=&quot;diff-lineno&quot;&gt;سطر ١٠٥:&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;* فاضل اللنكراني، محمد جواد، اعتبار ابزار جدید در رؤیت هلال (اعتبار الأدوات الحديثة في رؤية الهلال)، قم، منشورات المركز الفقهي للأئمة الأطهار، 1400ش.&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;* فاضل اللنكراني، محمد جواد، اعتبار ابزار جدید در رؤیت هلال (اعتبار الأدوات الحديثة في رؤية الهلال)، قم، منشورات المركز الفقهي للأئمة الأطهار، 1400ش.&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;* القرآن الكريم&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;* القرآن الكريم&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot; data-marker=&quot;−&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;* &lt;del style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;گرامي، &lt;/del&gt;محمد علي، المعلّقات على العروة الوثقى، منشورات توحيد، قم، 1415ه.ق.&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot; data-marker=&quot;+&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;* &lt;ins style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;كرامي، &lt;/ins&gt;محمد علي، المعلّقات على العروة الوثقى، منشورات توحيد، قم، 1415ه.ق.&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;* مختاري، رضا وآخرون، رویت هلال (رؤية الهلال)، قم، منشورات بوستان كتاب، 1388ش.&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;* مختاري، رضا وآخرون، رویت هلال (رؤية الهلال)، قم، منشورات بوستان كتاب، 1388ش.&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;* المفيد، محمد بن النعمان، مصنفات الشيخ المفيد، قم، المؤتمر العالمي لألفية الشيخ المفيد، 1413ق.&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;* المفيد، محمد بن النعمان، مصنفات الشيخ المفيد، قم، المؤتمر العالمي لألفية الشيخ المفيد، 1413ق.&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;

&lt;!-- diff cache key ency_arfeq:diff:1.41:old-312:rev-313:php=table --&gt;
&lt;/table&gt;</summary>
		<author><name>Ahmadnazem</name></author>
	</entry>
	<entry>
		<id>https://ency.feqhemoaser.com/ar/index.php?title=%D8%B1%D8%A4%D9%8A%D8%A9_%D8%A7%D9%84%D9%87%D9%84%D8%A7%D9%84_%D8%A8%D8%A7%D9%84%D8%B9%D9%8A%D9%86_%D8%A7%D9%84%D9%85%D8%B3%D9%84%D8%AD%D8%A9&amp;diff=312&amp;oldid=prev</id>
		<title>Ahmadnazem: /* مقتضى الأصل العملي */</title>
		<link rel="alternate" type="text/html" href="https://ency.feqhemoaser.com/ar/index.php?title=%D8%B1%D8%A4%D9%8A%D8%A9_%D8%A7%D9%84%D9%87%D9%84%D8%A7%D9%84_%D8%A8%D8%A7%D9%84%D8%B9%D9%8A%D9%86_%D8%A7%D9%84%D9%85%D8%B3%D9%84%D8%AD%D8%A9&amp;diff=312&amp;oldid=prev"/>
		<updated>2026-10-09T06:34:49Z</updated>

		<summary type="html">&lt;p&gt;&lt;span class=&quot;autocomment&quot;&gt;مقتضى الأصل العملي&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;
&lt;table style=&quot;background-color: #fff; color: #202122;&quot; data-mw=&quot;interface&quot;&gt;
				&lt;col class=&quot;diff-marker&quot; /&gt;
				&lt;col class=&quot;diff-content&quot; /&gt;
				&lt;col class=&quot;diff-marker&quot; /&gt;
				&lt;col class=&quot;diff-content&quot; /&gt;
				&lt;tr class=&quot;diff-title&quot; lang=&quot;ar&quot;&gt;
				&lt;td colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;&quot;&gt;→ مراجعة أقدم&lt;/td&gt;
				&lt;td colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;&quot;&gt;مراجعة ٠٦:٣٤، ٩ أكتوبر ٢٠٢٦&lt;/td&gt;
				&lt;/tr&gt;&lt;tr&gt;&lt;td colspan=&quot;2&quot; class=&quot;diff-lineno&quot; id=&quot;mw-diff-left-l63&quot;&gt;سطر ٦٣:&lt;/td&gt;
&lt;td colspan=&quot;2&quot; class=&quot;diff-lineno&quot;&gt;سطر ٦٣:&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;br&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;br&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;==مقتضى الأصل العملي ==&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;==مقتضى الأصل العملي ==&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot; data-marker=&quot;−&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;إذا لم تكن الأدلة كافية لإثبات حجية رؤية الهلال بالعين المسلحة، وجب الرجوع إلى الأصل العملي عند &lt;del style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;الشك&lt;/del&gt;. وقد قُدّمت بيانات مختلفة لمقتضى الأصل العملي في المسألة. ويرى فاضل الصفار، الأستاذ في حوزة النجف، أنّ الأصل العملي الجاري في هذه المسألة هو [[أصل البراءة|البراءة]] من وجوب الأخذ بالرؤية بالعين المسلحة،&amp;lt;ref&amp;gt;الصفار، رؤية الهلال بالأجهزة الفلكية، ص11.&amp;lt;/ref&amp;gt; لكنّ [[محمد تقي الشهيدي]] يرى جريان [[أصل الاستصحاب الحكمي|الاستصحاب الحكمي]]، ويعتقد أنّ البراءة من وجوب الصوم في بداية الشهر تعارض البراءة من حرمة الصوم في نهايته.&amp;lt;ref&amp;gt;الشهيدي، قراءة نقدية لأدلة القول باعتبار الأجهزة الحديثة في رؤية الهلال، ص138.&amp;lt;/ref&amp;gt; وعلى أي حال، إذا &lt;del style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;وصلت النوبة &lt;/del&gt;إلى الأصل العملي، فلا يمكن إثبات اعتبار رؤية الهلال بالعين المسلحة.&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot; data-marker=&quot;+&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;إذا لم تكن الأدلة كافية لإثبات حجية رؤية الهلال بالعين المسلحة، وجب الرجوع إلى الأصل العملي عند &lt;ins style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;الشكّ&lt;/ins&gt;. وقد قُدّمت بيانات مختلفة لمقتضى الأصل العملي في المسألة. ويرى فاضل الصفار، الأستاذ في حوزة النجف، أنّ الأصل العملي الجاري في هذه المسألة هو [[أصل البراءة|البراءة]] من وجوب الأخذ بالرؤية بالعين المسلحة،&amp;lt;ref&amp;gt;الصفار، رؤية الهلال بالأجهزة الفلكية، ص11.&amp;lt;/ref&amp;gt; لكنّ [[محمد تقي الشهيدي]] يرى جريان [[أصل الاستصحاب الحكمي|الاستصحاب الحكمي]]، ويعتقد أنّ البراءة من وجوب الصوم في بداية الشهر تعارض البراءة من حرمة الصوم في نهايته.&amp;lt;ref&amp;gt;الشهيدي، قراءة نقدية لأدلة القول باعتبار الأجهزة الحديثة في رؤية الهلال، ص138.&amp;lt;/ref&amp;gt; وعلى أي حال، إذا &lt;ins style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;انتهى الأمر إلى الرجوع &lt;/ins&gt;إلى الأصل العملي، فلا يمكن إثبات اعتبار رؤية الهلال بالعين المسلحة.&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;br&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;br&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;==رأي أهل السنة ==&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;==رأي أهل السنة ==&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot; data-marker=&quot;−&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;اهتم فقهاء أهل السنة المتأخرون أيضًا ببحث رؤية الهلال بالعين المسلحة. وقد قبلت اللجنة الدائمة للإفتاء في السعودية الرؤية بالآلات والأدوات، مع رفض الحسابات الفلكية.&amp;lt;ref&amp;gt;الدرويش، فتاوى اللجنة الدائمة، المجموعة الأولى، ج10، ص99.&amp;lt;/ref&amp;gt; كما يرى عبد العزيز بن باز، من فقهاء أهل السنة، أنّ الرؤية بالعين المسلحة مصداق للرؤية ومعتبرة، استنادًا إلى روايات الرؤية المنقولة في المجامع الفقهية لأهل السنة.&amp;lt;ref&amp;gt;الدسوقي، بطلان العمل بالحساب الفلكي، ص 65.&amp;lt;/ref&amp;gt;  وقد &lt;del style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;قبل &lt;/del&gt;حسام الدين موسى عفانة، الفقيه والمفتي الفلسطيني، أيضًا الاعتماد على الأدوات والآلات والحسابات الفلكية.&amp;lt;ref&amp;gt;عفانة، فتاوى يسألونك، ج6، ص396.&amp;lt;/ref&amp;gt;&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot; data-marker=&quot;+&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;اهتم فقهاء أهل السنة المتأخرون أيضًا ببحث رؤية الهلال بالعين المسلحة. وقد قبلت اللجنة الدائمة للإفتاء في السعودية الرؤية بالآلات والأدوات، مع رفض الحسابات الفلكية.&amp;lt;ref&amp;gt;الدرويش، فتاوى اللجنة الدائمة، المجموعة الأولى، ج10، ص99.&amp;lt;/ref&amp;gt; كما يرى عبد العزيز بن باز، من فقهاء أهل السنة، أنّ الرؤية بالعين المسلحة مصداق للرؤية ومعتبرة، استنادًا إلى روايات الرؤية المنقولة في المجامع الفقهية لأهل السنة.&amp;lt;ref&amp;gt;الدسوقي، بطلان العمل بالحساب الفلكي، ص 65.&amp;lt;/ref&amp;gt;  وقد &lt;ins style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;قبِل &lt;/ins&gt;حسام الدين موسى عفانة، الفقيه والمفتي الفلسطيني، أيضًا الاعتماد على الأدوات والآلات والحسابات الفلكية.&amp;lt;ref&amp;gt;عفانة، فتاوى يسألونك، ج6، ص396.&amp;lt;/ref&amp;gt;&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;br&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;br&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;==المصادر الدراسية==&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;==المصادر الدراسية==&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot; data-marker=&quot;−&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;{{رئيسي|رؤية الهلال بالعين المسلحة (المصادر الدراسية)}}&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot; data-marker=&quot;+&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;{{رئيسي|رؤية الهلال بالعين المسلحة (المصادر الدراسية)}}  &lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot; data-marker=&quot;−&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;&lt;del style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;يمكن عدّ كتاب «رؤیت هلال»، من تأليف [[رضا مختاري]] وزملائه، أهم أثر في مجال رؤية الهلال، وقد نُشر في خمسة مجلدات ونحو أربعة آلاف صفحة. وقد جمع هذا الكتاب، إلى جانب استقصاء الآيات والروايات وتصنيفها، الأقسام المتعلقة برؤية الهلال من الكتب الفقهية لفقهاء الشيعة وأهل السنة، والمقالات المهمة في هذا المجال، كما عرّف بالمقالات الأخرى. وقد نشرت مؤسسة بوستان كتاب هذا الكتاب عام 1386. &lt;/del&gt;&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;td colspan=&quot;2&quot; class=&quot;diff-side-added&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;br&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;br&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot; data-marker=&quot;−&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;كما يُعدّ كتاب «اعتبار ابزار جدید در رؤیت &lt;del style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;هلال»، &lt;/del&gt;من تأليف [[محمد جواد فاضل اللنكراني]] (المنشور عام 1400ش مع إضافات وتوضيحات متعددة)، وكتاب «تولد ماه یا رؤیت &lt;del style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;هلال؟»، &lt;/del&gt;من تأليف [[محمد سروش المحلاتي]] (المنشور عام 1402ش)، من المصادر البحثية لبحث رؤية الهلال. ويشتمل الكتاب الأول على مقالة «اعتبار ابزار جدید در رؤیت هلال»، ومناقشات رضا مختاري في نقد المقالة المذكورة، والرد على المناقشات، ونص عرض المؤلف في ندوتين &lt;del style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;علميتين &lt;/del&gt;حول الاستهلال بالعين المسلحة. كما &lt;del style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;يعزز &lt;/del&gt;الكتاب الثاني، إلى جانب دراسته التفصيلية للآراء المختلفة بشأن إثبات الهلال، ومنها رؤية الهلال بالعين المسلحة، احتمال إثبات الهلال من خلال الحسابات القطعية لولادة القمر. وقد نُشرت المقالة العربية «قراءة نقدية لأدلة القول باعتبار الأجهزة الحديثة في رؤية الهلال»، من تأليف [[محمد تقي شهيدي‌پور]]، في العدد الثاني من مجلة &lt;del style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;تا اجتهاد، &lt;/del&gt;وقدّمت نقدًا ودراسةً &lt;del style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;مفصّلين &lt;/del&gt;لأدلة اعتبار الأدوات الحديثة في رؤية الهلال.&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot; data-marker=&quot;+&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;&lt;ins style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;يمكن عدّ كتاب «رؤیت هلال»، من تأليف [[رضا مختاري]] وزملائه، أهم أثر في مجال رؤية الهلال، وقد نُشر في خمسة مجلدات ونحو أربعة آلاف صفحة. وقد جمع هذا الكتاب، إلى جانب استقصاء الآيات والروايات وتصنيفها، الأقسام المتعلقة برؤية الهلال من الكتب الفقهية لفقهاء الشيعة وأهل السنة، والمقالات المهمة في هذا المجال، كما عرّف بالمقالات الأخرى. وقد نشرت مؤسسة بوستان كتاب هذا الكتاب عام 1386ش/2007م. &lt;/ins&gt;&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td colspan=&quot;2&quot; class=&quot;diff-side-deleted&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot; data-marker=&quot;+&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt; &lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td colspan=&quot;2&quot; class=&quot;diff-side-deleted&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot; data-marker=&quot;+&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;كما يُعدّ كتاب «اعتبار ابزار جدید در رؤیت &lt;ins style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;هلال» (اعتبار الأدوات الحديثة في رؤية الهلال)، &lt;/ins&gt;من تأليف [[محمد جواد فاضل اللنكراني]] (المنشور عام 1400ش&lt;ins style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;/2021م &lt;/ins&gt;مع إضافات وتوضيحات متعددة)، وكتاب «تولد ماه یا رؤیت &lt;ins style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;هلال؟» (ولادة القمر أم رؤية الهلال؟)، &lt;/ins&gt;من تأليف [[محمد سروش المحلاتي]] (المنشور عام 1402ش&lt;ins style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;/2023م&lt;/ins&gt;)، من المصادر البحثية لبحث رؤية الهلال. ويشتمل الكتاب الأول على مقالة «اعتبار ابزار جدید در رؤیت هلال»، ومناقشات رضا مختاري في نقد المقالة المذكورة، والرد على المناقشات، ونص عرض المؤلف في ندوتين &lt;ins style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;علميّتين &lt;/ins&gt;حول الاستهلال بالعين المسلحة. كما &lt;ins style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;يعزّز &lt;/ins&gt;الكتاب الثاني، إلى جانب دراسته التفصيلية للآراء المختلفة بشأن إثبات الهلال، ومنها رؤية الهلال بالعين المسلحة، احتمال إثبات الهلال من خلال الحسابات القطعية لولادة القمر. وقد نُشرت المقالة العربية «قراءة نقدية لأدلة القول باعتبار الأجهزة الحديثة في رؤية الهلال»، من تأليف [[&lt;ins style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;محمد تقي شهيدي بور|&lt;/ins&gt;محمد تقي شهيدي‌پور]]، في العدد الثاني من مجلة &lt;ins style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;«تا اجتهاد»، &lt;/ins&gt;وقدّمت نقدًا ودراسةً لأدلة اعتبار الأدوات الحديثة في رؤية الهلال.&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;br&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;br&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;==الهوامش==&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;==الهوامش==&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;

&lt;!-- diff cache key ency_arfeq:diff:1.41:old-311:rev-312:php=table --&gt;
&lt;/table&gt;</summary>
		<author><name>Ahmadnazem</name></author>
	</entry>
	<entry>
		<id>https://ency.feqhemoaser.com/ar/index.php?title=%D8%B1%D8%A4%D9%8A%D8%A9_%D8%A7%D9%84%D9%87%D9%84%D8%A7%D9%84_%D8%A8%D8%A7%D9%84%D8%B9%D9%8A%D9%86_%D8%A7%D9%84%D9%85%D8%B3%D9%84%D8%AD%D8%A9&amp;diff=311&amp;oldid=prev</id>
		<title>Ahmadnazem: /* الخلفية والآراء */</title>
		<link rel="alternate" type="text/html" href="https://ency.feqhemoaser.com/ar/index.php?title=%D8%B1%D8%A4%D9%8A%D8%A9_%D8%A7%D9%84%D9%87%D9%84%D8%A7%D9%84_%D8%A8%D8%A7%D9%84%D8%B9%D9%8A%D9%86_%D8%A7%D9%84%D9%85%D8%B3%D9%84%D8%AD%D8%A9&amp;diff=311&amp;oldid=prev"/>
		<updated>2026-10-09T06:17:12Z</updated>

		<summary type="html">&lt;p&gt;&lt;span class=&quot;autocomment&quot;&gt;الخلفية والآراء&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;
&lt;a href=&quot;https://ency.feqhemoaser.com/ar/index.php?title=%D8%B1%D8%A4%D9%8A%D8%A9_%D8%A7%D9%84%D9%87%D9%84%D8%A7%D9%84_%D8%A8%D8%A7%D9%84%D8%B9%D9%8A%D9%86_%D8%A7%D9%84%D9%85%D8%B3%D9%84%D8%AD%D8%A9&amp;amp;diff=311&amp;amp;oldid=310&quot;&gt;عرض التغييرات&lt;/a&gt;</summary>
		<author><name>Ahmadnazem</name></author>
	</entry>
	<entry>
		<id>https://ency.feqhemoaser.com/ar/index.php?title=%D8%B1%D8%A4%D9%8A%D8%A9_%D8%A7%D9%84%D9%87%D9%84%D8%A7%D9%84_%D8%A8%D8%A7%D9%84%D8%B9%D9%8A%D9%86_%D8%A7%D9%84%D9%85%D8%B3%D9%84%D8%AD%D8%A9&amp;diff=310&amp;oldid=prev</id>
		<title>Ahmadnazem: /* الخلفية والآراء */</title>
		<link rel="alternate" type="text/html" href="https://ency.feqhemoaser.com/ar/index.php?title=%D8%B1%D8%A4%D9%8A%D8%A9_%D8%A7%D9%84%D9%87%D9%84%D8%A7%D9%84_%D8%A8%D8%A7%D9%84%D8%B9%D9%8A%D9%86_%D8%A7%D9%84%D9%85%D8%B3%D9%84%D8%AD%D8%A9&amp;diff=310&amp;oldid=prev"/>
		<updated>2026-10-09T05:53:01Z</updated>

		<summary type="html">&lt;p&gt;&lt;span class=&quot;autocomment&quot;&gt;الخلفية والآراء&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;
&lt;table style=&quot;background-color: #fff; color: #202122;&quot; data-mw=&quot;interface&quot;&gt;
				&lt;col class=&quot;diff-marker&quot; /&gt;
				&lt;col class=&quot;diff-content&quot; /&gt;
				&lt;col class=&quot;diff-marker&quot; /&gt;
				&lt;col class=&quot;diff-content&quot; /&gt;
				&lt;tr class=&quot;diff-title&quot; lang=&quot;ar&quot;&gt;
				&lt;td colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;&quot;&gt;→ مراجعة أقدم&lt;/td&gt;
				&lt;td colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;&quot;&gt;مراجعة ٠٥:٥٣، ٩ أكتوبر ٢٠٢٦&lt;/td&gt;
				&lt;/tr&gt;&lt;tr&gt;&lt;td colspan=&quot;2&quot; class=&quot;diff-lineno&quot; id=&quot;mw-diff-left-l22&quot;&gt;سطر ٢٢:&lt;/td&gt;
&lt;td colspan=&quot;2&quot; class=&quot;diff-lineno&quot;&gt;سطر ٢٢:&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;في تاريخ الفقه، وحتى ما قبل القرن الأخير، كانت الرؤية الحسّية للهلال من دون أدوات، إلى جانب مضيّ ثلاثين يومًا من الشهر وحكم الحاكم، المعيار الشرعي الأساسي لحلول الشهر القمري.&amp;lt;ref&amp;gt;الصدوق، المقنع، ص 182؛ المفيد، المقنعة، ص 295؛ الطوسي، المبسوط، ج 1، 267؛ المحقق الحلي، شرائع الإسلام في مسائل الحلال والحرام، ج 1 ص 180؛ العلامة الحلي، تذكرة الفقهاء، ج 6، ص 117.&amp;lt;/ref&amp;gt; ولما كان وجود الأدوات منتفيًا تمامًا في الماضي، فلا يمكن عدّ المتقدمين معارضين لهذه النظرية.  &lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;في تاريخ الفقه، وحتى ما قبل القرن الأخير، كانت الرؤية الحسّية للهلال من دون أدوات، إلى جانب مضيّ ثلاثين يومًا من الشهر وحكم الحاكم، المعيار الشرعي الأساسي لحلول الشهر القمري.&amp;lt;ref&amp;gt;الصدوق، المقنع، ص 182؛ المفيد، المقنعة، ص 295؛ الطوسي، المبسوط، ج 1، 267؛ المحقق الحلي، شرائع الإسلام في مسائل الحلال والحرام، ج 1 ص 180؛ العلامة الحلي، تذكرة الفقهاء، ج 6، ص 117.&amp;lt;/ref&amp;gt; ولما كان وجود الأدوات منتفيًا تمامًا في الماضي، فلا يمكن عدّ المتقدمين معارضين لهذه النظرية.  &lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;br&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;br&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot; data-marker=&quot;−&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;يمكن العثور على أوّل أثر لهذا البحث بين الفقهاء في الإجابة السلبية ل[[محمد حسين الغروي النائيني|محمد حسين النائيني]] (&lt;del style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;1315ش&lt;/del&gt;) عن استفتاء في هذا المجال.&amp;lt;ref&amp;gt;النائيني، الفتاوى، ج1، ص352.&amp;lt;/ref&amp;gt; وبعده، نفى [[السيد محمد باقر الصدر]](&lt;del style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;1358ش&lt;/del&gt;)،&amp;lt;ref&amp;gt;الصدر، الفتاوى الواضحة وفقًا لمذهب أهل البيت، ص623.&amp;lt;/ref&amp;gt; و[[السيد روح الله الموسوي الخميني|الإمام الخميني]](&lt;del style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;1368ش&lt;/del&gt;)،&amp;lt;ref&amp;gt;الخميني، تحرير الوسيلة، ج2، ص639.&amp;lt;/ref&amp;gt; و[[السيد أبو القاسم الخوئي]](&lt;del style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;1371ش&lt;/del&gt;)،&amp;lt;ref&amp;gt;الخوئي، موسوعة الإمام الخوئي، ج22، ص123.&amp;lt;/ref&amp;gt; ومشهور المراجع والفقهاء المعاصرين من الشيعة أيضًا اعتبار رؤية الهلال بالعين المسلحة صراحةً.&amp;lt;ref&amp;gt;التبريزي، صراط النجاة، ج3، ص119؛  الوحيد الخراساني، رساله توضیح المسائل، ص332؛ الزنجاني، كتاب الصوم، ص214؛ السيستاني، [https://fa.shafaqna.com/news/948952/ استفتاء از آیت الله سیستانی].&amp;lt;/ref&amp;gt;  &lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot; data-marker=&quot;+&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;يمكن العثور على أوّل أثر لهذا البحث بين الفقهاء في الإجابة السلبية ل[[محمد حسين الغروي النائيني|محمد حسين النائيني]] (&lt;ins style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;1936م&lt;/ins&gt;) عن استفتاء في هذا المجال.&amp;lt;ref&amp;gt;النائيني، الفتاوى، ج1، ص352.&amp;lt;/ref&amp;gt; وبعده، نفى [[السيد محمد باقر الصدر]](&lt;ins style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;1979م&lt;/ins&gt;)،&amp;lt;ref&amp;gt;الصدر، الفتاوى الواضحة وفقًا لمذهب أهل البيت، ص623.&amp;lt;/ref&amp;gt; و[[السيد روح الله الموسوي الخميني|الإمام الخميني]](&lt;ins style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;1989م&lt;/ins&gt;)،&amp;lt;ref&amp;gt;الخميني، تحرير الوسيلة، ج2، ص639.&amp;lt;/ref&amp;gt; و[[السيد أبو القاسم الخوئي]](&lt;ins style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;1992م&lt;/ins&gt;)،&amp;lt;ref&amp;gt;الخوئي، موسوعة الإمام الخوئي، ج22، ص123.&amp;lt;/ref&amp;gt; ومشهور المراجع والفقهاء المعاصرين من الشيعة أيضًا اعتبار رؤية الهلال بالعين المسلحة صراحةً.&amp;lt;ref&amp;gt;التبريزي، صراط النجاة، ج3، ص119؛  الوحيد الخراساني، رساله توضیح المسائل، ص332؛ الزنجاني، كتاب الصوم، ص214؛ السيستاني، [https://fa.shafaqna.com/news/948952/ استفتاء از آیت الله سیستانی].&amp;lt;/ref&amp;gt;  &lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;br&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;br&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot; data-marker=&quot;−&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;يرفض بعض مراجع التقليد، مثل السيد أبي القاسم الخوئي، إثبات الهلال بالوسائل الحديثة، لكنهم لا يستبعدون استخدام هذه الأدوات تمامًا، ويقبلون بها وسيلةً للإرشاد إلى موضع الهلال بغرض رؤيته بالعين العادية.&amp;lt;ref&amp;gt;الخوئي، موسوعة الإمام الخوئي، ج22، ص123.&amp;lt;/ref&amp;gt; وقد عدّد [[السيد محمد الصدر]](&lt;del style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;1377ش&lt;/del&gt;) في كتاب [[ما وراء الفقه (كتاب)|ما وراء الفقه]] آثارًا فقهية أخرى للعين المسلحة، منها إثبات قابلية الرؤية عند وجود مانع، وردّ شهادة مدّعي الرؤية إذا ثبت بالتلسكوب عدم قابلية الهلال للرؤية بالعين العادية.&amp;lt;ref&amp;gt;الصدر، ما وراء الفقه، ج2، ص127.&amp;lt;/ref&amp;gt;&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot; data-marker=&quot;+&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;يرفض بعض مراجع التقليد، مثل السيد أبي القاسم الخوئي، إثبات الهلال بالوسائل الحديثة، لكنهم لا يستبعدون استخدام هذه الأدوات تمامًا، ويقبلون بها وسيلةً للإرشاد إلى موضع الهلال بغرض رؤيته بالعين العادية.&amp;lt;ref&amp;gt;الخوئي، موسوعة الإمام الخوئي، ج22، ص123.&amp;lt;/ref&amp;gt; وقد عدّد [[السيد محمد الصدر]](&lt;ins style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;1998م&lt;/ins&gt;) في كتاب [[ما وراء الفقه (كتاب)|ما وراء الفقه]] آثارًا فقهية أخرى للعين المسلحة، منها إثبات قابلية الرؤية عند وجود مانع، وردّ شهادة مدّعي الرؤية إذا ثبت بالتلسكوب عدم قابلية الهلال للرؤية بالعين العادية.&amp;lt;ref&amp;gt;الصدر، ما وراء الفقه، ج2، ص127.&amp;lt;/ref&amp;gt;&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;br&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;br&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot; data-marker=&quot;−&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;وفي مقابل مشهور الفقهاء، عدّ عدد من الفقهاء ومراجع التقليد المعاصرين، مثل [[محمد فاضل اللنكراني]](&lt;del style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;1386ش&lt;/del&gt;)،&amp;lt;ref&amp;gt;[http://www.lankarani.com/far/adv/view.php?ntx=001003 فاضل اللنكراني، استفتاء بتاريخ 24 رمضان 1424ق]، الموقع الرسمي لآية الله فاضل اللنكراني&amp;lt;/ref&amp;gt; و[[محمد تقي بهجت]] (&lt;del style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;1388ش&lt;/del&gt;)،&amp;lt;ref&amp;gt;بهجت، [https://bahjat.ir/fa/content/13071 استفتاء درباره رؤیت هلال با چشم مسلح]؛ بهجت، رسالة في رؤية الهلال ص51.&amp;lt;/ref&amp;gt; و[[السيد عبد الكريم الموسوي الأردبيلي]](&lt;del style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;1395ش&lt;/del&gt;)،&amp;lt;ref&amp;gt;الموسوي الأردبيلي، نهج الرشاد، ص285.&amp;lt;/ref&amp;gt; و[[السيد علي الحسيني الخامنئي|السيد علي الخامنئي]]،&amp;lt;ref&amp;gt;الخامنئي، أجوبة الاستفتاءات، ص173.&amp;lt;/ref&amp;gt; و[[محمد علي گرامي]]،&amp;lt;ref&amp;gt;گرامي، المعلّقات على العروة الوثقى، ص417.&amp;lt;/ref&amp;gt; رؤية الهلال بالعين المسلحة معتبرة. وقد ميّز [[السيد محمود الهاشمي الشاهرودي]](&lt;del style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;1397ش&lt;/del&gt;)&amp;lt;ref&amp;gt;الهاشمي الشاهرودي، الاستفتاءات العربية في الموقع الرسمي لآية الله الهاشمي الشاهرودي.&amp;lt;/ref&amp;gt; و[[يوسف الصانعي]](&lt;del style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;1399ش&lt;/del&gt;)&amp;lt;ref&amp;gt;الصانعي، مجمع المسائل، ج1، ص316.&amp;lt;/ref&amp;gt; بين الأدوات والأجهزة المختلفة للعين المسلحة، فقبلا الرؤية بالمنظار، وفقًا للنظرة العرفية، وعدّا الرؤية بالأدوات المتخصصة والأدق، كالتلسكوب، غير معتبرة.&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot; data-marker=&quot;+&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;وفي مقابل مشهور الفقهاء، عدّ عدد من الفقهاء ومراجع التقليد المعاصرين، مثل [[محمد فاضل اللنكراني]](&lt;ins style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;2007م&lt;/ins&gt;)،&amp;lt;ref&amp;gt;[http://www.lankarani.com/far/adv/view.php?ntx=001003 فاضل اللنكراني، استفتاء بتاريخ 24 رمضان 1424ق]، الموقع الرسمي لآية الله فاضل اللنكراني&amp;lt;/ref&amp;gt; و[[محمد تقي بهجت]] (&lt;ins style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;2009م&lt;/ins&gt;)،&amp;lt;ref&amp;gt;بهجت، [https://bahjat.ir/fa/content/13071 استفتاء درباره رؤیت هلال با چشم مسلح]؛ بهجت، رسالة في رؤية الهلال ص51.&amp;lt;/ref&amp;gt; و[[السيد عبد الكريم الموسوي الأردبيلي]](&lt;ins style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;2016م&lt;/ins&gt;)،&amp;lt;ref&amp;gt;الموسوي الأردبيلي، نهج الرشاد، ص285.&amp;lt;/ref&amp;gt; و[[السيد علي الحسيني الخامنئي|السيد علي الخامنئي]]،&amp;lt;ref&amp;gt;الخامنئي، أجوبة الاستفتاءات، ص173.&amp;lt;/ref&amp;gt; و[[محمد علي گرامي]]،&amp;lt;ref&amp;gt;گرامي، المعلّقات على العروة الوثقى، ص417.&amp;lt;/ref&amp;gt; رؤية الهلال بالعين المسلحة معتبرة. وقد ميّز [[السيد محمود الهاشمي الشاهرودي]](&lt;ins style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;2018م&lt;/ins&gt;)&amp;lt;ref&amp;gt;الهاشمي الشاهرودي، الاستفتاءات العربية في الموقع الرسمي لآية الله الهاشمي الشاهرودي.&amp;lt;/ref&amp;gt; و[[يوسف الصانعي]](&lt;ins style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;2020م&lt;/ins&gt;)&amp;lt;ref&amp;gt;الصانعي، مجمع المسائل، ج1، ص316.&amp;lt;/ref&amp;gt; بين الأدوات والأجهزة المختلفة للعين المسلحة، فقبلا الرؤية بالمنظار، وفقًا للنظرة العرفية، وعدّا الرؤية بالأدوات المتخصصة والأدق، كالتلسكوب، غير معتبرة.&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;br&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;br&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;==أدلة المؤيدين ==&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;==أدلة المؤيدين ==&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;

&lt;!-- diff cache key ency_arfeq:diff:1.41:old-309:rev-310:php=table --&gt;
&lt;/table&gt;</summary>
		<author><name>Ahmadnazem</name></author>
	</entry>
	<entry>
		<id>https://ency.feqhemoaser.com/ar/index.php?title=%D8%B1%D8%A4%D9%8A%D8%A9_%D8%A7%D9%84%D9%87%D9%84%D8%A7%D9%84_%D8%A8%D8%A7%D9%84%D8%B9%D9%8A%D9%86_%D8%A7%D9%84%D9%85%D8%B3%D9%84%D8%AD%D8%A9&amp;diff=309&amp;oldid=prev</id>
		<title>Ahmadnazem: /* الخلفية والآراء */</title>
		<link rel="alternate" type="text/html" href="https://ency.feqhemoaser.com/ar/index.php?title=%D8%B1%D8%A4%D9%8A%D8%A9_%D8%A7%D9%84%D9%87%D9%84%D8%A7%D9%84_%D8%A8%D8%A7%D9%84%D8%B9%D9%8A%D9%86_%D8%A7%D9%84%D9%85%D8%B3%D9%84%D8%AD%D8%A9&amp;diff=309&amp;oldid=prev"/>
		<updated>2026-10-09T05:47:49Z</updated>

		<summary type="html">&lt;p&gt;&lt;span class=&quot;autocomment&quot;&gt;الخلفية والآراء&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;
&lt;table style=&quot;background-color: #fff; color: #202122;&quot; data-mw=&quot;interface&quot;&gt;
				&lt;col class=&quot;diff-marker&quot; /&gt;
				&lt;col class=&quot;diff-content&quot; /&gt;
				&lt;col class=&quot;diff-marker&quot; /&gt;
				&lt;col class=&quot;diff-content&quot; /&gt;
				&lt;tr class=&quot;diff-title&quot; lang=&quot;ar&quot;&gt;
				&lt;td colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;&quot;&gt;→ مراجعة أقدم&lt;/td&gt;
				&lt;td colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;&quot;&gt;مراجعة ٠٥:٤٧، ٩ أكتوبر ٢٠٢٦&lt;/td&gt;
				&lt;/tr&gt;&lt;tr&gt;&lt;td colspan=&quot;2&quot; class=&quot;diff-lineno&quot; id=&quot;mw-diff-left-l20&quot;&gt;سطر ٢٠:&lt;/td&gt;
&lt;td colspan=&quot;2&quot; class=&quot;diff-lineno&quot;&gt;سطر ٢٠:&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;br&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;br&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;===الخلفية والآراء ===&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;===الخلفية والآراء ===&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot; data-marker=&quot;−&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;في تاريخ الفقه، وحتى ما قبل القرن الأخير، كانت الرؤية &lt;del style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;الحسية &lt;/del&gt;للهلال من دون أدوات، إلى جانب &lt;del style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;مضي &lt;/del&gt;ثلاثين يومًا من الشهر وحكم الحاكم، المعيار الشرعي الأساسي لحلول الشهر القمري.&amp;lt;ref&amp;gt;الصدوق، المقنع، ص 182؛ المفيد، المقنعة، ص 295؛ الطوسي، المبسوط، ج 1، 267؛ المحقق الحلي، شرائع الإسلام في مسائل الحلال والحرام، ج 1 ص 180؛ العلامة الحلي، تذكرة الفقهاء، ج 6، ص 117.&amp;lt;/ref&amp;gt; ولما كان وجود الأدوات منتفيًا تمامًا في الماضي، فلا يمكن عدّ المتقدمين معارضين لهذه النظرية.  &lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot; data-marker=&quot;+&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;في تاريخ الفقه، وحتى ما قبل القرن الأخير، كانت الرؤية &lt;ins style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;الحسّية &lt;/ins&gt;للهلال من دون أدوات، إلى جانب &lt;ins style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;مضيّ &lt;/ins&gt;ثلاثين يومًا من الشهر وحكم الحاكم، المعيار الشرعي الأساسي لحلول الشهر القمري.&amp;lt;ref&amp;gt;الصدوق، المقنع، ص 182؛ المفيد، المقنعة، ص 295؛ الطوسي، المبسوط، ج 1، 267؛ المحقق الحلي، شرائع الإسلام في مسائل الحلال والحرام، ج 1 ص 180؛ العلامة الحلي، تذكرة الفقهاء، ج 6، ص 117.&amp;lt;/ref&amp;gt; ولما كان وجود الأدوات منتفيًا تمامًا في الماضي، فلا يمكن عدّ المتقدمين معارضين لهذه النظرية.  &lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;br&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;br&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot; data-marker=&quot;−&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;يمكن العثور على &lt;del style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;أول &lt;/del&gt;أثر لهذا البحث بين الفقهاء في الإجابة السلبية ل[[محمد حسين الغروي النائيني|محمد حسين النائيني]] (1315ش) عن استفتاء في هذا المجال.&amp;lt;ref&amp;gt;النائيني، الفتاوى، ج1، ص352.&amp;lt;/ref&amp;gt; وبعده، نفى [[السيد محمد باقر الصدر]](1358ش)،&amp;lt;ref&amp;gt;الصدر، الفتاوى الواضحة وفقًا لمذهب أهل البيت، ص623.&amp;lt;/ref&amp;gt; و[[السيد روح الله الموسوي الخميني|الإمام الخميني]](1368ش)،&amp;lt;ref&amp;gt;الخميني، تحرير الوسيلة، ج2، ص639.&amp;lt;/ref&amp;gt; و[[السيد أبو القاسم الخوئي]](1371ش)،&amp;lt;ref&amp;gt;الخوئي، موسوعة الإمام الخوئي، ج22، ص123.&amp;lt;/ref&amp;gt; ومشهور المراجع والفقهاء المعاصرين من الشيعة أيضًا اعتبار رؤية الهلال بالعين المسلحة صراحةً.&amp;lt;ref&amp;gt;التبريزي، صراط النجاة، ج3، ص119؛  الوحيد الخراساني، رساله توضیح المسائل، ص332؛ الزنجاني، كتاب الصوم، ص214؛ السيستاني، [https://fa.shafaqna.com/news/948952/ استفتاء از آیت الله سیستانی].&amp;lt;/ref&amp;gt;  &lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot; data-marker=&quot;+&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;يمكن العثور على &lt;ins style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;أوّل &lt;/ins&gt;أثر لهذا البحث بين الفقهاء في الإجابة السلبية ل[[محمد حسين الغروي النائيني|محمد حسين النائيني]] (1315ش) عن استفتاء في هذا المجال.&amp;lt;ref&amp;gt;النائيني، الفتاوى، ج1، ص352.&amp;lt;/ref&amp;gt; وبعده، نفى [[السيد محمد باقر الصدر]](1358ش)،&amp;lt;ref&amp;gt;الصدر، الفتاوى الواضحة وفقًا لمذهب أهل البيت، ص623.&amp;lt;/ref&amp;gt; و[[السيد روح الله الموسوي الخميني|الإمام الخميني]](1368ش)،&amp;lt;ref&amp;gt;الخميني، تحرير الوسيلة، ج2، ص639.&amp;lt;/ref&amp;gt; و[[السيد أبو القاسم الخوئي]](1371ش)،&amp;lt;ref&amp;gt;الخوئي، موسوعة الإمام الخوئي، ج22، ص123.&amp;lt;/ref&amp;gt; ومشهور المراجع والفقهاء المعاصرين من الشيعة أيضًا اعتبار رؤية الهلال بالعين المسلحة صراحةً.&amp;lt;ref&amp;gt;التبريزي، صراط النجاة، ج3، ص119؛  الوحيد الخراساني، رساله توضیح المسائل، ص332؛ الزنجاني، كتاب الصوم، ص214؛ السيستاني، [https://fa.shafaqna.com/news/948952/ استفتاء از آیت الله سیستانی].&amp;lt;/ref&amp;gt;  &lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;br&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;br&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;يرفض بعض مراجع التقليد، مثل السيد أبي القاسم الخوئي، إثبات الهلال بالوسائل الحديثة، لكنهم لا يستبعدون استخدام هذه الأدوات تمامًا، ويقبلون بها وسيلةً للإرشاد إلى موضع الهلال بغرض رؤيته بالعين العادية.&amp;lt;ref&amp;gt;الخوئي، موسوعة الإمام الخوئي، ج22، ص123.&amp;lt;/ref&amp;gt; وقد عدّد [[السيد محمد الصدر]](1377ش) في كتاب [[ما وراء الفقه (كتاب)|ما وراء الفقه]] آثارًا فقهية أخرى للعين المسلحة، منها إثبات قابلية الرؤية عند وجود مانع، وردّ شهادة مدّعي الرؤية إذا ثبت بالتلسكوب عدم قابلية الهلال للرؤية بالعين العادية.&amp;lt;ref&amp;gt;الصدر، ما وراء الفقه، ج2، ص127.&amp;lt;/ref&amp;gt;&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;يرفض بعض مراجع التقليد، مثل السيد أبي القاسم الخوئي، إثبات الهلال بالوسائل الحديثة، لكنهم لا يستبعدون استخدام هذه الأدوات تمامًا، ويقبلون بها وسيلةً للإرشاد إلى موضع الهلال بغرض رؤيته بالعين العادية.&amp;lt;ref&amp;gt;الخوئي، موسوعة الإمام الخوئي، ج22، ص123.&amp;lt;/ref&amp;gt; وقد عدّد [[السيد محمد الصدر]](1377ش) في كتاب [[ما وراء الفقه (كتاب)|ما وراء الفقه]] آثارًا فقهية أخرى للعين المسلحة، منها إثبات قابلية الرؤية عند وجود مانع، وردّ شهادة مدّعي الرؤية إذا ثبت بالتلسكوب عدم قابلية الهلال للرؤية بالعين العادية.&amp;lt;ref&amp;gt;الصدر، ما وراء الفقه، ج2، ص127.&amp;lt;/ref&amp;gt;&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;

&lt;!-- diff cache key ency_arfeq:diff:1.41:old-308:rev-309:php=table --&gt;
&lt;/table&gt;</summary>
		<author><name>Ahmadnazem</name></author>
	</entry>
	<entry>
		<id>https://ency.feqhemoaser.com/ar/index.php?title=%D8%B1%D8%A4%D9%8A%D8%A9_%D8%A7%D9%84%D9%87%D9%84%D8%A7%D9%84_%D8%A8%D8%A7%D9%84%D8%B9%D9%8A%D9%86_%D8%A7%D9%84%D9%85%D8%B3%D9%84%D8%AD%D8%A9&amp;diff=308&amp;oldid=prev</id>
		<title>Ahmadnazem في ٠٥:٤٣، ٩ أكتوبر ٢٠٢٦</title>
		<link rel="alternate" type="text/html" href="https://ency.feqhemoaser.com/ar/index.php?title=%D8%B1%D8%A4%D9%8A%D8%A9_%D8%A7%D9%84%D9%87%D9%84%D8%A7%D9%84_%D8%A8%D8%A7%D9%84%D8%B9%D9%8A%D9%86_%D8%A7%D9%84%D9%85%D8%B3%D9%84%D8%AD%D8%A9&amp;diff=308&amp;oldid=prev"/>
		<updated>2026-10-09T05:43:40Z</updated>

		<summary type="html">&lt;p&gt;&lt;/p&gt;
&lt;table style=&quot;background-color: #fff; color: #202122;&quot; data-mw=&quot;interface&quot;&gt;
				&lt;col class=&quot;diff-marker&quot; /&gt;
				&lt;col class=&quot;diff-content&quot; /&gt;
				&lt;col class=&quot;diff-marker&quot; /&gt;
				&lt;col class=&quot;diff-content&quot; /&gt;
				&lt;tr class=&quot;diff-title&quot; lang=&quot;ar&quot;&gt;
				&lt;td colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;&quot;&gt;→ مراجعة أقدم&lt;/td&gt;
				&lt;td colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;&quot;&gt;مراجعة ٠٥:٤٣، ٩ أكتوبر ٢٠٢٦&lt;/td&gt;
				&lt;/tr&gt;&lt;tr&gt;&lt;td colspan=&quot;2&quot; class=&quot;diff-lineno&quot; id=&quot;mw-diff-left-l11&quot;&gt;سطر ١١:&lt;/td&gt;
&lt;td colspan=&quot;2&quot; class=&quot;diff-lineno&quot;&gt;سطر ١١:&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;* &amp;#039;&amp;#039;&amp;#039;الملخص&amp;#039;&amp;#039;&amp;#039;&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;* &amp;#039;&amp;#039;&amp;#039;الملخص&amp;#039;&amp;#039;&amp;#039;&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;br&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;br&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot; data-marker=&quot;−&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;&#039;&#039;&#039;رؤية الهلال بالعين &lt;del style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;المسلحة&lt;/del&gt;&#039;&#039;&#039; من المسائل المستجدة والمثيرة للتحديات في الفقه المعاصر، وقد طُرحت مع تقدم التكنولوجيا وظهور أدوات الرصد الحديثة، كالتلسكوب. وفي القرن الأخير، واجه الفقهاء سؤالًا مفاده: هل تُعدّ الرؤية بالعين المسلحة معتبرة كالرؤية العادية أم لا؟ وقد كانت إجابة مشهور الفقهاء المعاصرين عن هذا السؤال سلبية حتى اليوم. واستندوا إلى أدلة، منها عدم إطلاق الرؤية وانصرافها إلى الرؤية العادية، وعدم صدق الهلال عند رؤيته بالتلسكوب، واستحالة التخيير بين الأقل والأكثر، والتنافي مع عمل المسلمين في صدر الإسلام. وفي المقابل، سعى بعض الباحثين والمجتهدين المعاصرين إلى إثبات اعتبار الرؤية بالأدوات الحديثة، استنادًا إلى إطلاق الرؤية في الروايات ووحدة الملاك. كما عدّ بعض فقهاء أهل السنة المعاصرين رؤية الهلال بالعين المسلحة من طرق ثبوت الهلال.&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot; data-marker=&quot;+&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;&#039;&#039;&#039;رؤية الهلال بالعين &lt;ins style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;المسلّحة&lt;/ins&gt;&#039;&#039;&#039; من المسائل المستجدة والمثيرة للتحديات في الفقه المعاصر، وقد طُرحت مع تقدم التكنولوجيا وظهور أدوات الرصد الحديثة، كالتلسكوب. وفي القرن الأخير، واجه الفقهاء سؤالًا مفاده: هل تُعدّ الرؤية بالعين المسلحة معتبرة كالرؤية العادية أم لا؟ وقد كانت إجابة مشهور الفقهاء المعاصرين عن هذا السؤال سلبية حتى اليوم. واستندوا إلى أدلة، منها عدم إطلاق الرؤية وانصرافها إلى الرؤية العادية، وعدم صدق الهلال عند رؤيته بالتلسكوب، واستحالة التخيير بين الأقل والأكثر، والتنافي مع عمل المسلمين في صدر الإسلام. وفي المقابل، سعى بعض الباحثين والمجتهدين المعاصرين إلى إثبات اعتبار الرؤية بالأدوات الحديثة، استنادًا إلى إطلاق الرؤية في الروايات ووحدة الملاك. كما عدّ بعض فقهاء أهل السنة المعاصرين رؤية الهلال بالعين المسلحة من طرق ثبوت الهلال.&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;==بيان المسألة وأهميتها ==&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;==بيان المسألة وأهميتها ==&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot; data-marker=&quot;−&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;رؤية الهلال بالعين &lt;del style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;المسلحة، بمعنى رؤية هلال القمر بالأدوات &lt;/del&gt;والأجهزة &lt;del style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;الحديثة، &lt;/del&gt;كالمنظار والتلسكوب، من المسائل &lt;del style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;المثيرة للتحديات والمؤثرة والمستجدة &lt;/del&gt;في الفقه &lt;del style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;المعاصر&lt;/del&gt;. ولما كان الظرف الزماني لكثير من تكاليف المسلمين وواجباتهم، كالصوم والحج، يُحدَّد في الفقه الإسلامي بحسب الأشهر القمرية، فإنّ تشخيص بدايات الأشهر القمرية ونهاياتها وأيامها يحظى بأهمية بالغة. ويرتبط بهذه المسألة &lt;del style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;تشخيص &lt;/del&gt;اليوم الأول من شهر رمضان، وعيد الفطر، ويوم عرفة، ويوم عيد الأضحى، وليالي القدر، وسائر المناسبات الإسلامية.&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot; data-marker=&quot;+&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;&lt;ins style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;تُعدّ &lt;/ins&gt;رؤية الهلال بالعين &lt;ins style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;المُسلَّحة، أي باستخدام الأدوات &lt;/ins&gt;والأجهزة &lt;ins style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;الحديثة &lt;/ins&gt;كالمنظار والتلسكوب، من المسائل &lt;ins style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;المستجدّة &lt;/ins&gt;في الفقه &lt;ins style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;المعاصر، لما تثيره من تحدّيات وإشكالات فقهية مؤثّرة&lt;/ins&gt;. ولما كان الظرف الزماني لكثير من تكاليف المسلمين وواجباتهم، كالصوم والحج، يُحدَّد في الفقه الإسلامي بحسب الأشهر القمرية، فإنّ تشخيص بدايات الأشهر القمرية ونهاياتها وأيامها يحظى بأهمية بالغة. ويرتبط بهذه المسألة &lt;ins style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;تشخيصُ &lt;/ins&gt;اليوم الأول من شهر رمضان، وعيد الفطر، ويوم عرفة، ويوم عيد الأضحى، وليالي القدر، وسائر المناسبات الإسلامية.&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;br&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;br&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot; data-marker=&quot;−&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;منذ صدر الإسلام، كانت الرؤية المباشرة &lt;del style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;والحسية &lt;/del&gt;للهلال، من دون استخدام الأدوات والأجهزة، الطريق الأساسي لتشخيص بداية الشهر القمري، لكن مع ظهور الوسائل الحديثة، كالتلسكوب، وإمكان رؤية القمر بدقة أكبر، طُرح البحث في إمكان إثبات حلول الشهر القمري وهلاله فقهيًّا بالأدوات الحديثة، التي يُعبَّر عنها بالعين المسلحة. وكانت إجابة الفقهاء عن هذا السؤال سلبية في البداية، لكن مع مرور الزمن والمباحث التي أُجريت بشأنه، أفتى بعض الفقهاء المعاصرين باعتبار رؤية الهلال بالعين المسلحة. وبالنظر إلى أنّ رؤية الهلال بالعين المسلحة قد تتحقق أحيانًا قبل الرؤية بالعين العادية &lt;del style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;بليلة، &lt;/del&gt;تزداد أهمية الاختلاف بين الرأيين. ومن جهة أخرى، &lt;del style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;فإنّ &lt;/del&gt;استخدام الأدوات الحديثة &lt;del style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;يزيل عوائق ومشكلات، مثل اختلاف شهود &lt;/del&gt;رؤية الهلال.  &lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot; data-marker=&quot;+&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;منذ صدر الإسلام، كانت الرؤية المباشرة &lt;ins style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;والحسّية &lt;/ins&gt;للهلال، من دون استخدام الأدوات والأجهزة، الطريق الأساسي لتشخيص بداية الشهر القمري، لكن مع ظهور الوسائل الحديثة، كالتلسكوب، وإمكان رؤية القمر بدقة أكبر، طُرح البحث في إمكان إثبات حلول الشهر القمري وهلاله فقهيًّا بالأدوات الحديثة، التي يُعبَّر عنها بالعين المسلحة. وكانت إجابة الفقهاء عن هذا السؤال سلبية في البداية، لكن مع مرور الزمن والمباحث التي أُجريت بشأنه، أفتى بعض الفقهاء المعاصرين باعتبار رؤية الهلال بالعين المسلحة. وبالنظر إلى أنّ رؤية الهلال بالعين المسلحة قد تتحقق أحيانًا قبل الرؤية بالعين العادية &lt;ins style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;بليلةٍ، &lt;/ins&gt;تزداد أهمية الاختلاف بين الرأيين. ومن جهة أخرى، &lt;ins style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;يُسهم &lt;/ins&gt;استخدام الأدوات الحديثة &lt;ins style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;في تجاوز بعض العوائق والإشكالات المرتبطة بالرؤية، ولا سيّما ما يتعلّق باختلاف الشهادات بشأن ثبوت &lt;/ins&gt;رؤية الهلال.  &lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;br&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;br&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot; data-marker=&quot;−&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;&lt;del style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;نطاق &lt;/del&gt;مفهوم العين &lt;del style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;المسلحة واسع، ويشمل المناظير العادية والضعيفة، وصولًا إلى التلسكوبات &lt;/del&gt;والمقاريب &lt;del style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;الدقيقة &lt;/del&gt;والعملاقة. ومن أوجه الغموض &lt;del style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;في نظرية &lt;/del&gt;الرؤية بالعين &lt;del style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;المسلحة، من وجهة نظر منتقديها، أنّه لا يتحدد بدقة أيّ هذه &lt;/del&gt;الأدوات &lt;del style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;يعدّها مؤيدو النظرية معتبرة، بالنظر إلى اختلاف دقة &lt;/del&gt;أدوات &lt;del style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;ووسائل &lt;/del&gt;رصد الهلال وسائر الأجرام السماوية &lt;del style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;وقوتها ووظائفها&lt;/del&gt;.&amp;lt;ref&amp;gt;مختاري، رؤیت هلال، ج1، المقدمة، ص101.&amp;lt;/ref&amp;gt;&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot; data-marker=&quot;+&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;&lt;ins style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;يتّسع &lt;/ins&gt;مفهوم العين &lt;ins style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;المسلّحة ليشمل طيفًا واسعًا من الأدوات، بدءًا بالمناظير البسيطة والمحدودة القدرة، وانتهاءً بالتلسكوبات &lt;/ins&gt;والمقاريب &lt;ins style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;المتطوّرة &lt;/ins&gt;والعملاقة. ومن &lt;ins style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;أبرز &lt;/ins&gt;أوجه الغموض &lt;ins style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;التي يثيرها منتقدو القول باعتبار &lt;/ins&gt;الرؤية بالعين &lt;ins style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;المسلّحة عدم تحديد &lt;/ins&gt;الأدوات &lt;ins style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;التي يعتمدها أنصار هذا القول ويعدّونها معتبرة شرعًا، في ظلّ تفاوت &lt;/ins&gt;أدوات رصد الهلال وسائر الأجرام السماوية &lt;ins style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;من حيث الدقّة والقدرة والإمكانات الوظيفية&lt;/ins&gt;.&amp;lt;ref&amp;gt;مختاري، رؤیت هلال، ج1، المقدمة، ص101.&amp;lt;/ref&amp;gt;&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;br&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;br&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;===الخلفية والآراء ===&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;===الخلفية والآراء ===&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;

&lt;!-- diff cache key ency_arfeq:diff:1.41:old-307:rev-308:php=table --&gt;
&lt;/table&gt;</summary>
		<author><name>Ahmadnazem</name></author>
	</entry>
	<entry>
		<id>https://ency.feqhemoaser.com/ar/index.php?title=%D8%B1%D8%A4%D9%8A%D8%A9_%D8%A7%D9%84%D9%87%D9%84%D8%A7%D9%84_%D8%A8%D8%A7%D9%84%D8%B9%D9%8A%D9%86_%D8%A7%D9%84%D9%85%D8%B3%D9%84%D8%AD%D8%A9&amp;diff=307&amp;oldid=prev</id>
		<title>Armodir: أنشأ الصفحة ب&#039;{{مؤلف |مؤلف = السيد محمد مهدي نورمفيدي |مؤلف2 =  |مؤلف3 =  |جمع المادة =  |محرر1 =  |محرر2 =  |محرر3 =  }}  * &#039;&#039;&#039;الملخص&#039;&#039;&#039;  &#039;&#039;&#039;رؤية الهلال بالعين المسلحة&#039;&#039;&#039; من المسائل المستجدة والمثيرة للتحديات في الفقه المعاصر، وقد طُرحت مع تقدم التكنولوجيا وظهور أدوات الرصد الحديثة، كالتلسك...&#039;</title>
		<link rel="alternate" type="text/html" href="https://ency.feqhemoaser.com/ar/index.php?title=%D8%B1%D8%A4%D9%8A%D8%A9_%D8%A7%D9%84%D9%87%D9%84%D8%A7%D9%84_%D8%A8%D8%A7%D9%84%D8%B9%D9%8A%D9%86_%D8%A7%D9%84%D9%85%D8%B3%D9%84%D8%AD%D8%A9&amp;diff=307&amp;oldid=prev"/>
		<updated>2026-10-06T20:52:53Z</updated>

		<summary type="html">&lt;p&gt;أنشأ الصفحة ب&amp;#039;{{مؤلف |مؤلف = السيد محمد مهدي نورمفيدي |مؤلف2 =  |مؤلف3 =  |جمع المادة =  |محرر1 =  |محرر2 =  |محرر3 =  }}  * &amp;#039;&amp;#039;&amp;#039;الملخص&amp;#039;&amp;#039;&amp;#039;  &amp;#039;&amp;#039;&amp;#039;رؤية الهلال بالعين المسلحة&amp;#039;&amp;#039;&amp;#039; من المسائل المستجدة والمثيرة للتحديات في الفقه المعاصر، وقد طُرحت مع تقدم التكنولوجيا وظهور أدوات الرصد الحديثة، كالتلسك...&amp;#039;&lt;/p&gt;
&lt;a href=&quot;https://ency.feqhemoaser.com/ar/index.php?title=%D8%B1%D8%A4%D9%8A%D8%A9_%D8%A7%D9%84%D9%87%D9%84%D8%A7%D9%84_%D8%A8%D8%A7%D9%84%D8%B9%D9%8A%D9%86_%D8%A7%D9%84%D9%85%D8%B3%D9%84%D8%AD%D8%A9&amp;amp;diff=307&quot;&gt;عرض التغييرات&lt;/a&gt;</summary>
		<author><name>Armodir</name></author>
	</entry>
</feed>