<?xml version="1.0"?>
<feed xmlns="http://www.w3.org/2005/Atom" xml:lang="ar">
	<id>https://ency.feqhemoaser.com/ar/history/%D9%85%D8%AD%D9%85%D8%AF_%D8%A7%D9%84%D8%B7%D8%A7%D9%87%D8%B1_%D8%A8%D9%86_%D8%B9%D8%A7%D8%B4%D9%88%D8%B1?feed=atom</id>
	<title>محمد الطاهر بن عاشور - تاريخ المراجعة</title>
	<link rel="self" type="application/atom+xml" href="https://ency.feqhemoaser.com/ar/history/%D9%85%D8%AD%D9%85%D8%AF_%D8%A7%D9%84%D8%B7%D8%A7%D9%87%D8%B1_%D8%A8%D9%86_%D8%B9%D8%A7%D8%B4%D9%88%D8%B1?feed=atom"/>
	<link rel="alternate" type="text/html" href="https://ency.feqhemoaser.com/ar/history/%D9%85%D8%AD%D9%85%D8%AF_%D8%A7%D9%84%D8%B7%D8%A7%D9%87%D8%B1_%D8%A8%D9%86_%D8%B9%D8%A7%D8%B4%D9%88%D8%B1"/>
	<updated>2026-11-07T19:20:05Z</updated>
	<subtitle>تاريخ التعديل لهذه الصفحة في الويكي</subtitle>
	<generator>MediaWiki 1.44.2</generator>
	<entry>
		<id>https://ency.feqhemoaser.com/ar/index.php?title=%D9%85%D8%AD%D9%85%D8%AF_%D8%A7%D9%84%D8%B7%D8%A7%D9%87%D8%B1_%D8%A8%D9%86_%D8%B9%D8%A7%D8%B4%D9%88%D8%B1&amp;diff=607&amp;oldid=prev</id>
		<title>Ahmadnazem في ١٤:٥٧، ٧ نوفمبر ٢٠٢٦</title>
		<link rel="alternate" type="text/html" href="https://ency.feqhemoaser.com/ar/index.php?title=%D9%85%D8%AD%D9%85%D8%AF_%D8%A7%D9%84%D8%B7%D8%A7%D9%87%D8%B1_%D8%A8%D9%86_%D8%B9%D8%A7%D8%B4%D9%88%D8%B1&amp;diff=607&amp;oldid=prev"/>
		<updated>2026-11-07T14:57:14Z</updated>

		<summary type="html">&lt;p&gt;&lt;/p&gt;
&lt;a href=&quot;https://ency.feqhemoaser.com/ar/index.php?title=%D9%85%D8%AD%D9%85%D8%AF_%D8%A7%D9%84%D8%B7%D8%A7%D9%87%D8%B1_%D8%A8%D9%86_%D8%B9%D8%A7%D8%B4%D9%88%D8%B1&amp;amp;diff=607&amp;amp;oldid=556&quot;&gt;عرض التغييرات&lt;/a&gt;</summary>
		<author><name>Ahmadnazem</name></author>
	</entry>
	<entry>
		<id>https://ency.feqhemoaser.com/ar/index.php?title=%D9%85%D8%AD%D9%85%D8%AF_%D8%A7%D9%84%D8%B7%D8%A7%D9%87%D8%B1_%D8%A8%D9%86_%D8%B9%D8%A7%D8%B4%D9%88%D8%B1&amp;diff=556&amp;oldid=prev</id>
		<title>Armodir في ١٠:٤٣، ٣١ أكتوبر ٢٠٢٦</title>
		<link rel="alternate" type="text/html" href="https://ency.feqhemoaser.com/ar/index.php?title=%D9%85%D8%AD%D9%85%D8%AF_%D8%A7%D9%84%D8%B7%D8%A7%D9%87%D8%B1_%D8%A8%D9%86_%D8%B9%D8%A7%D8%B4%D9%88%D8%B1&amp;diff=556&amp;oldid=prev"/>
		<updated>2026-10-31T10:43:02Z</updated>

		<summary type="html">&lt;p&gt;&lt;/p&gt;
&lt;table style=&quot;background-color: #fff; color: #202122;&quot; data-mw=&quot;interface&quot;&gt;
				&lt;col class=&quot;diff-marker&quot; /&gt;
				&lt;col class=&quot;diff-content&quot; /&gt;
				&lt;col class=&quot;diff-marker&quot; /&gt;
				&lt;col class=&quot;diff-content&quot; /&gt;
				&lt;tr class=&quot;diff-title&quot; lang=&quot;ar&quot;&gt;
				&lt;td colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;&quot;&gt;→ مراجعة أقدم&lt;/td&gt;
				&lt;td colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;&quot;&gt;مراجعة ١٠:٤٣، ٣١ أكتوبر ٢٠٢٦&lt;/td&gt;
				&lt;/tr&gt;&lt;tr&gt;&lt;td colspan=&quot;2&quot; class=&quot;diff-lineno&quot; id=&quot;mw-diff-left-l144&quot;&gt;سطر ١٤٤:&lt;/td&gt;
&lt;td colspan=&quot;2&quot; class=&quot;diff-lineno&quot;&gt;سطر ١٤٤:&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;[[تصنيف:مقالات التعريف بالشخصيات]]&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;[[تصنيف:مقالات التعريف بالشخصيات]]&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;[[en:Muhammad al-Tahir ibn Ashur]]&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;[[en:Muhammad al-Tahir ibn Ashur]]&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot; data-marker=&quot;−&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;&lt;del style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;[[ar:محمد الطاهر بن عاشور]]&lt;/del&gt;&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;td colspan=&quot;2&quot; class=&quot;diff-side-added&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;[[fa:محمدطاهر بن عاشور]]&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;[[fa:محمدطاهر بن عاشور]]&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;/table&gt;</summary>
		<author><name>Armodir</name></author>
	</entry>
	<entry>
		<id>https://ency.feqhemoaser.com/ar/index.php?title=%D9%85%D8%AD%D9%85%D8%AF_%D8%A7%D9%84%D8%B7%D8%A7%D9%87%D8%B1_%D8%A8%D9%86_%D8%B9%D8%A7%D8%B4%D9%88%D8%B1&amp;diff=554&amp;oldid=prev</id>
		<title>Armodir في ١٠:٤٢، ٣١ أكتوبر ٢٠٢٦</title>
		<link rel="alternate" type="text/html" href="https://ency.feqhemoaser.com/ar/index.php?title=%D9%85%D8%AD%D9%85%D8%AF_%D8%A7%D9%84%D8%B7%D8%A7%D9%87%D8%B1_%D8%A8%D9%86_%D8%B9%D8%A7%D8%B4%D9%88%D8%B1&amp;diff=554&amp;oldid=prev"/>
		<updated>2026-10-31T10:42:02Z</updated>

		<summary type="html">&lt;p&gt;&lt;/p&gt;
&lt;a href=&quot;https://ency.feqhemoaser.com/ar/index.php?title=%D9%85%D8%AD%D9%85%D8%AF_%D8%A7%D9%84%D8%B7%D8%A7%D9%87%D8%B1_%D8%A8%D9%86_%D8%B9%D8%A7%D8%B4%D9%88%D8%B1&amp;amp;diff=554&amp;amp;oldid=540&quot;&gt;عرض التغييرات&lt;/a&gt;</summary>
		<author><name>Armodir</name></author>
	</entry>
	<entry>
		<id>https://ency.feqhemoaser.com/ar/index.php?title=%D9%85%D8%AD%D9%85%D8%AF_%D8%A7%D9%84%D8%B7%D8%A7%D9%87%D8%B1_%D8%A8%D9%86_%D8%B9%D8%A7%D8%B4%D9%88%D8%B1&amp;diff=540&amp;oldid=prev</id>
		<title>Ahmadnazem في ١٣:٣٧، ٢٨ أكتوبر ٢٠٢٦</title>
		<link rel="alternate" type="text/html" href="https://ency.feqhemoaser.com/ar/index.php?title=%D9%85%D8%AD%D9%85%D8%AF_%D8%A7%D9%84%D8%B7%D8%A7%D9%87%D8%B1_%D8%A8%D9%86_%D8%B9%D8%A7%D8%B4%D9%88%D8%B1&amp;diff=540&amp;oldid=prev"/>
		<updated>2026-10-28T13:37:40Z</updated>

		<summary type="html">&lt;p&gt;&lt;/p&gt;
&lt;table style=&quot;background-color: #fff; color: #202122;&quot; data-mw=&quot;interface&quot;&gt;
				&lt;col class=&quot;diff-marker&quot; /&gt;
				&lt;col class=&quot;diff-content&quot; /&gt;
				&lt;col class=&quot;diff-marker&quot; /&gt;
				&lt;col class=&quot;diff-content&quot; /&gt;
				&lt;tr class=&quot;diff-title&quot; lang=&quot;ar&quot;&gt;
				&lt;td colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;&quot;&gt;→ مراجعة أقدم&lt;/td&gt;
				&lt;td colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;&quot;&gt;مراجعة ١٣:٣٧، ٢٨ أكتوبر ٢٠٢٦&lt;/td&gt;
				&lt;/tr&gt;&lt;tr&gt;&lt;td colspan=&quot;2&quot; class=&quot;diff-lineno&quot; id=&quot;mw-diff-left-l14&quot;&gt;سطر ١٤:&lt;/td&gt;
&lt;td colspan=&quot;2&quot; class=&quot;diff-lineno&quot;&gt;سطر ١٤:&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;  | الولادة = 1879م / 1296هـ&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;  | الولادة = 1879م / 1296هـ&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;  | الوفاة = 1973م / 1393هـ&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;  | الوفاة = 1973م / 1393هـ&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot; data-marker=&quot;−&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;  | الصورة = &lt;del style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;شيخ &lt;/del&gt;محمدطاهر بن عاشور.jpg&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot; data-marker=&quot;+&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;  | الصورة = &lt;ins style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;شیخ &lt;/ins&gt;محمدطاهر بن عاشور.jpg&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;  | حجم الصورة = 300px&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;  | حجم الصورة = 300px&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;  | تعليق الصورة =  &lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;  | تعليق الصورة =  &lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td colspan=&quot;2&quot; class=&quot;diff-lineno&quot; id=&quot;mw-diff-left-l34&quot;&gt;سطر ٣٤:&lt;/td&gt;
&lt;td colspan=&quot;2&quot; class=&quot;diff-lineno&quot;&gt;سطر ٣٤:&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;كان ابن عاشور يرى أنّ الإسلام دين يقوم على السماحة والتسامح، وأنّ له مجالًا للحضور في الحياة الاجتماعية والسياسية؛ ومن هذا المنطلق، تعامل مع النصوص الوحيانية. كما انتقد المسلمين العلمانيين الذين يحصرون الإسلام في نطاق محدود، ولم يرَ أنّ الإسلام منفصل عن مجال الحكم.&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;كان ابن عاشور يرى أنّ الإسلام دين يقوم على السماحة والتسامح، وأنّ له مجالًا للحضور في الحياة الاجتماعية والسياسية؛ ومن هذا المنطلق، تعامل مع النصوص الوحيانية. كما انتقد المسلمين العلمانيين الذين يحصرون الإسلام في نطاق محدود، ولم يرَ أنّ الإسلام منفصل عن مجال الحكم.&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;br&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;br&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot; data-marker=&quot;−&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;وانطلاقًا من توجهه الإصلاحي، رأى ابن عاشور أنّ الفقه قادر على الاستجابة لمتطلبات العصر. وسعى إلى تحقيق ذلك من خلال الاهتمام بمقاصد الشارع، والإيمان بما تتيحه [[الشريعة السمحة السهلة|السماحة والتيسير]]، و&amp;lt;nowiki/&amp;gt;[[قابليّة الأحكام للتعليل|&lt;del style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;قابلیة &lt;/del&gt;الأحكام الاجتماعية &lt;del style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;للتعلیل&lt;/del&gt;]]. وعلى هذا الأساس، أعاد النظر في أحكام متعددة، منها الهدي في الحج، وضرب النساء، وبنية الحكم، والمشقة في الصيام، وطرح بشأنها آراء جديدة.&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot; data-marker=&quot;+&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;وانطلاقًا من توجهه الإصلاحي، رأى ابن عاشور أنّ الفقه قادر على الاستجابة لمتطلبات العصر. وسعى إلى تحقيق ذلك من خلال الاهتمام بمقاصد الشارع، والإيمان بما تتيحه [[الشريعة السمحة السهلة|السماحة والتيسير]]، و&amp;lt;nowiki/&amp;gt;[[قابليّة الأحكام للتعليل|&lt;ins style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;قابلية &lt;/ins&gt;الأحكام الاجتماعية &lt;ins style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;للتعليل&lt;/ins&gt;]]. وعلى هذا الأساس، أعاد النظر في أحكام متعددة، منها الهدي في الحج، وضرب النساء، وبنية الحكم، والمشقة في الصيام، وطرح بشأنها آراء جديدة.&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;br&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;br&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;طرح ابن عاشور مقاصد الشريعة سبيلًا لتجديد أصول الفقه، وربما بوصفها علمًا يمكن أن يحلّ محلّه. وسعى، من خلال نظرية المقاصد، إلى الانتقال من النظرة التجزيئية والفردية في فهم الأحكام إلى نظرة اجتماعية وكلية. ومع ذلك، لم تغب تجديداته في الفكر المقاصدي والتفسير، ونظرته الاجتماعية إلى التعاليم الدينية، عن أنظار النقاد؛ إذ حاول بعض الباحثين تحليل الآثار الإيجابية والسلبية لتراثه الفكري.&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;طرح ابن عاشور مقاصد الشريعة سبيلًا لتجديد أصول الفقه، وربما بوصفها علمًا يمكن أن يحلّ محلّه. وسعى، من خلال نظرية المقاصد، إلى الانتقال من النظرة التجزيئية والفردية في فهم الأحكام إلى نظرة اجتماعية وكلية. ومع ذلك، لم تغب تجديداته في الفكر المقاصدي والتفسير، ونظرته الاجتماعية إلى التعاليم الدينية، عن أنظار النقاد؛ إذ حاول بعض الباحثين تحليل الآثار الإيجابية والسلبية لتراثه الفكري.&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td colspan=&quot;2&quot; class=&quot;diff-lineno&quot; id=&quot;mw-diff-left-l71&quot;&gt;سطر ٧١:&lt;/td&gt;
&lt;td colspan=&quot;2&quot; class=&quot;diff-lineno&quot;&gt;سطر ٧١:&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;انطلاقًا من مبدأ السماحة في الشريعة، واستنادًا إلى لفظ «يطيقون» الوارد في [[الآية 184 من سورة البقرة]]، يرى ابن عاشور جواز الإفطار لكل من يشق عليه الصيام أو يخشى أن يلحق به ضررًا، ومنهم المسنون والمرضعات والحوامل. ويختلف تطبيق هذا الحكم باختلاف الأمزجة وأوقات الصيام ومهن الصائمين؛ ولذلك يُلحق أصحاب المهن والأعمال الشاقة بالمسنين والمرضعات والحوامل في هذا الحكم.&amp;lt;ref&amp;gt;ابن عاشور، التحرير والتنوير، ج2، ص167.&amp;lt;/ref&amp;gt;&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;انطلاقًا من مبدأ السماحة في الشريعة، واستنادًا إلى لفظ «يطيقون» الوارد في [[الآية 184 من سورة البقرة]]، يرى ابن عاشور جواز الإفطار لكل من يشق عليه الصيام أو يخشى أن يلحق به ضررًا، ومنهم المسنون والمرضعات والحوامل. ويختلف تطبيق هذا الحكم باختلاف الأمزجة وأوقات الصيام ومهن الصائمين؛ ولذلك يُلحق أصحاب المهن والأعمال الشاقة بالمسنين والمرضعات والحوامل في هذا الحكم.&amp;lt;ref&amp;gt;ابن عاشور، التحرير والتنوير، ج2، ص167.&amp;lt;/ref&amp;gt;&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;br&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;br&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot; data-marker=&quot;−&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;== &lt;del style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;قابلیة &lt;/del&gt;الأحكام &lt;del style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;للتعلیل &lt;/del&gt;بوصفه مدخلًا لمواكبة العقلانية المعاصرة ==&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot; data-marker=&quot;+&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;== &lt;ins style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;قابلية &lt;/ins&gt;الأحكام &lt;ins style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;للتعليل &lt;/ins&gt;بوصفه مدخلًا لمواكبة العقلانية المعاصرة ==&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;من العوامل المؤثرة في مراعاة المصالح وإضفاء الطابع العقلاني على الفقه مدى الالتزام بظواهر الأحكام، أو إتاحة المجال لتعليلها. ويُعدّ ابن عاشور من العلماء الذين قبلوا [[تعليل الأحكام]].&amp;lt;ref&amp;gt;ابن عاشور، مقاصد الشريعة الإسلامية، ص93–96.&amp;lt;/ref&amp;gt;&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;من العوامل المؤثرة في مراعاة المصالح وإضفاء الطابع العقلاني على الفقه مدى الالتزام بظواهر الأحكام، أو إتاحة المجال لتعليلها. ويُعدّ ابن عاشور من العلماء الذين قبلوا [[تعليل الأحكام]].&amp;lt;ref&amp;gt;ابن عاشور، مقاصد الشريعة الإسلامية، ص93–96.&amp;lt;/ref&amp;gt;&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;br&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;br&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td colspan=&quot;2&quot; class=&quot;diff-lineno&quot; id=&quot;mw-diff-left-l139&quot;&gt;سطر ١٣٩:&lt;/td&gt;
&lt;td colspan=&quot;2&quot; class=&quot;diff-lineno&quot;&gt;سطر ١٣٩:&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;* الزلمي، مصطفى إبراهيم، أسباب اختلاف الفقهاء في الأحكام الشرعية، كردستان العراق، دار نشر إحسان، 1435هـ.&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;* الزلمي، مصطفى إبراهيم، أسباب اختلاف الفقهاء في الأحكام الشرعية، كردستان العراق، دار نشر إحسان، 1435هـ.&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;* الزهراني، خالد بن أحمد، موقف الطاهر بن عاشور من الإمامية الاثني عشرية، مركز المغرب العربي للدراسات والتدريب، 1431هـ.&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;* الزهراني، خالد بن أحمد، موقف الطاهر بن عاشور من الإمامية الاثني عشرية، مركز المغرب العربي للدراسات والتدريب، 1431هـ.&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot; data-marker=&quot;−&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;* شفيعي، علي، &lt;del style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;«روش‌شناسی تفسیر &lt;/del&gt;در مغرب &lt;del style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;اسلامی» &lt;/del&gt;(منهجية التفسير في المغرب الإسلامي)، مجلة «پژوهش وحوزه»، قم، العدد 33، 2008م.&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot; data-marker=&quot;+&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;* شفيعي، علي، &lt;ins style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;«روش‌شناسي تفسير &lt;/ins&gt;در مغرب &lt;ins style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;اسلامي» &lt;/ins&gt;(منهجية التفسير في المغرب الإسلامي)، مجلة «پژوهش وحوزه»، قم، العدد 33، 2008م.&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;* صقر، نبيل أحمد، منهج الإمام الطاهر بن عاشور في تفسير «التحرير والتنوير»، الدار المصرية، 1422هـ.&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;* صقر، نبيل أحمد، منهج الإمام الطاهر بن عاشور في تفسير «التحرير والتنوير»، الدار المصرية، 1422هـ.&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;* عباس، فضل حسن، دراسات إسلامية وعربية، «الترجيح الفقهي في تفسير الشيخ الإمام ابن عاشور»، الأردن، دار سراج للدعاية والإعلان، 1423هـ.&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;* عباس، فضل حسن، دراسات إسلامية وعربية، «الترجيح الفقهي في تفسير الشيخ الإمام ابن عاشور»، الأردن، دار سراج للدعاية والإعلان، 1423هـ.&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td colspan=&quot;2&quot; class=&quot;diff-lineno&quot; id=&quot;mw-diff-left-l146&quot;&gt;سطر ١٤٦:&lt;/td&gt;
&lt;td colspan=&quot;2&quot; class=&quot;diff-lineno&quot;&gt;سطر ١٤٦:&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;* الفاسي، علال، مقاصد الشريعة الإسلامية ومكارمها، مؤسسة علال الفاسي، دار المغرب، 1993م.&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;* الفاسي، علال، مقاصد الشريعة الإسلامية ومكارمها، مؤسسة علال الفاسي، دار المغرب، 1993م.&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;* فراج حسين، أحمد، وعبد الودود محمد السريتي، النظريات العامة في الفقه الإسلامي وتاريخه، بيروت، دار النهضة العربية، 1992م.&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;* فراج حسين، أحمد، وعبد الودود محمد السريتي، النظريات العامة في الفقه الإسلامي وتاريخه، بيروت، دار النهضة العربية، 1992م.&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot; data-marker=&quot;−&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;* مهريزي، مهدي، مقاصد &lt;del style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;شریعت &lt;/del&gt;از نگاه ابن‌عاشور (مقاصد الشريعة من منظور ابن عاشور)، طهران، صحيفه خرد، 2005م.&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot; data-marker=&quot;+&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;* مهريزي، مهدي، مقاصد &lt;ins style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;شريعت &lt;/ins&gt;از نگاه ابن‌عاشور (مقاصد الشريعة من منظور ابن عاشور)، طهران، صحيفه خرد، 2005م.&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;* الميساوي، محمد الطاهر، الشيخ محمد الطاهر بن عاشور وكتابه مقاصد الشريعة الإسلامية، عمّان، دار النفائس، 1999م.&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;* الميساوي، محمد الطاهر، الشيخ محمد الطاهر بن عاشور وكتابه مقاصد الشريعة الإسلامية، عمّان، دار النفائس، 1999م.&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;* الميساوي، محمد الطاهر، جمهرة مقالات ورسائل ابن عاشور، الأردن، دار النفائس، 1436هـ.&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;* الميساوي، محمد الطاهر، جمهرة مقالات ورسائل ابن عاشور، الأردن، دار النفائس، 1436هـ.&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;/table&gt;</summary>
		<author><name>Ahmadnazem</name></author>
	</entry>
	<entry>
		<id>https://ency.feqhemoaser.com/ar/index.php?title=%D9%85%D8%AD%D9%85%D8%AF_%D8%A7%D9%84%D8%B7%D8%A7%D9%87%D8%B1_%D8%A8%D9%86_%D8%B9%D8%A7%D8%B4%D9%88%D8%B1&amp;diff=539&amp;oldid=prev</id>
		<title>Ahmadnazem: /* المصادر */</title>
		<link rel="alternate" type="text/html" href="https://ency.feqhemoaser.com/ar/index.php?title=%D9%85%D8%AD%D9%85%D8%AF_%D8%A7%D9%84%D8%B7%D8%A7%D9%87%D8%B1_%D8%A8%D9%86_%D8%B9%D8%A7%D8%B4%D9%88%D8%B1&amp;diff=539&amp;oldid=prev"/>
		<updated>2026-10-28T13:36:44Z</updated>

		<summary type="html">&lt;p&gt;&lt;span class=&quot;autocomment&quot;&gt;المصادر&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;
&lt;table style=&quot;background-color: #fff; color: #202122;&quot; data-mw=&quot;interface&quot;&gt;
				&lt;col class=&quot;diff-marker&quot; /&gt;
				&lt;col class=&quot;diff-content&quot; /&gt;
				&lt;col class=&quot;diff-marker&quot; /&gt;
				&lt;col class=&quot;diff-content&quot; /&gt;
				&lt;tr class=&quot;diff-title&quot; lang=&quot;ar&quot;&gt;
				&lt;td colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;&quot;&gt;→ مراجعة أقدم&lt;/td&gt;
				&lt;td colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;&quot;&gt;مراجعة ١٣:٣٦، ٢٨ أكتوبر ٢٠٢٦&lt;/td&gt;
				&lt;/tr&gt;&lt;tr&gt;&lt;td colspan=&quot;2&quot; class=&quot;diff-lineno&quot; id=&quot;mw-diff-left-l137&quot;&gt;سطر ١٣٧:&lt;/td&gt;
&lt;td colspan=&quot;2&quot; class=&quot;diff-lineno&quot;&gt;سطر ١٣٧:&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;* الريسوني، أحمد، محاضرات في مقاصد الشريعة، القاهرة، دار الكلمة، 2014م.&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;* الريسوني، أحمد، محاضرات في مقاصد الشريعة، القاهرة، دار الكلمة، 2014م.&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;* الريسوني، أحمد، الذريعة إلى مقاصد الشريعة، القاهرة، دار الكلمة، 2016م.&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;* الريسوني، أحمد، الذريعة إلى مقاصد الشريعة، القاهرة، دار الكلمة، 2016م.&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot; data-marker=&quot;−&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;* الزلمي، مصطفى إبراهيم، أسباب اختلاف الفقهاء في الأحكام الشرعية، كردستان العراق، نشر إحسان، 1435هـ.&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot; data-marker=&quot;+&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;* الزلمي، مصطفى إبراهيم، أسباب اختلاف الفقهاء في الأحكام الشرعية، كردستان العراق، &lt;ins style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;دار &lt;/ins&gt;نشر إحسان، 1435هـ.&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;* الزهراني، خالد بن أحمد، موقف الطاهر بن عاشور من الإمامية الاثني عشرية، مركز المغرب العربي للدراسات والتدريب، 1431هـ.&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;* الزهراني، خالد بن أحمد، موقف الطاهر بن عاشور من الإمامية الاثني عشرية، مركز المغرب العربي للدراسات والتدريب، 1431هـ.&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot; data-marker=&quot;−&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;* شفيعي، علي، &lt;del style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;«منهجية &lt;/del&gt;التفسير في المغرب &lt;del style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;الإسلامي» [بالفارسية: «روش‌شناسي تفسير در مغرب اسلامي»]&lt;/del&gt;، مجلة «پژوهش وحوزه»، قم، العدد 33، 2008م.&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot; data-marker=&quot;+&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;* شفيعي، علي، &lt;ins style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;«روش‌شناسی تفسیر در مغرب اسلامی» (منهجية &lt;/ins&gt;التفسير في المغرب &lt;ins style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;الإسلامي)&lt;/ins&gt;، مجلة «پژوهش وحوزه»، قم، العدد 33، 2008م.&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;* صقر، نبيل أحمد، منهج الإمام الطاهر بن عاشور في تفسير «التحرير والتنوير»، الدار المصرية، 1422هـ.&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;* صقر، نبيل أحمد، منهج الإمام الطاهر بن عاشور في تفسير «التحرير والتنوير»، الدار المصرية، 1422هـ.&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;* عباس، فضل حسن، دراسات إسلامية وعربية، «الترجيح الفقهي في تفسير الشيخ الإمام ابن عاشور»، الأردن، دار سراج للدعاية والإعلان، 1423هـ.&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;* عباس، فضل حسن، دراسات إسلامية وعربية، «الترجيح الفقهي في تفسير الشيخ الإمام ابن عاشور»، الأردن، دار سراج للدعاية والإعلان، 1423هـ.&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td colspan=&quot;2&quot; class=&quot;diff-lineno&quot; id=&quot;mw-diff-left-l146&quot;&gt;سطر ١٤٦:&lt;/td&gt;
&lt;td colspan=&quot;2&quot; class=&quot;diff-lineno&quot;&gt;سطر ١٤٦:&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;* الفاسي، علال، مقاصد الشريعة الإسلامية ومكارمها، مؤسسة علال الفاسي، دار المغرب، 1993م.&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;* الفاسي، علال، مقاصد الشريعة الإسلامية ومكارمها، مؤسسة علال الفاسي، دار المغرب، 1993م.&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;* فراج حسين، أحمد، وعبد الودود محمد السريتي، النظريات العامة في الفقه الإسلامي وتاريخه، بيروت، دار النهضة العربية، 1992م.&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;* فراج حسين، أحمد، وعبد الودود محمد السريتي، النظريات العامة في الفقه الإسلامي وتاريخه، بيروت، دار النهضة العربية، 1992م.&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot; data-marker=&quot;−&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;* مهريزي، مهدي، مقاصد الشريعة من منظور ابن عاشور &lt;del style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;[بالفارسية: «مقاصد شريعت از نگاه ابن‌عاشور»؛ ترجمة كتاب «نظرية المقاصد عند الإمام محمد الطاهر بن عاشور» لإسماعيل الحسني]&lt;/del&gt;، طهران، صحيفه خرد، 2005م.&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot; data-marker=&quot;+&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;* مهريزي، مهدي، &lt;ins style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;مقاصد شریعت از نگاه ابن‌عاشور (&lt;/ins&gt;مقاصد الشريعة من منظور ابن عاشور&lt;ins style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;)&lt;/ins&gt;، طهران، صحيفه خرد، 2005م.&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;* الميساوي، محمد الطاهر، الشيخ محمد الطاهر بن عاشور وكتابه مقاصد الشريعة الإسلامية، عمّان، دار النفائس، 1999م.&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;* الميساوي، محمد الطاهر، الشيخ محمد الطاهر بن عاشور وكتابه مقاصد الشريعة الإسلامية، عمّان، دار النفائس، 1999م.&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;* الميساوي، محمد الطاهر، جمهرة مقالات ورسائل ابن عاشور، الأردن، دار النفائس، 1436هـ.&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;* الميساوي، محمد الطاهر، جمهرة مقالات ورسائل ابن عاشور، الأردن، دار النفائس، 1436هـ.&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;/table&gt;</summary>
		<author><name>Ahmadnazem</name></author>
	</entry>
	<entry>
		<id>https://ency.feqhemoaser.com/ar/index.php?title=%D9%85%D8%AD%D9%85%D8%AF_%D8%A7%D9%84%D8%B7%D8%A7%D9%87%D8%B1_%D8%A8%D9%86_%D8%B9%D8%A7%D8%B4%D9%88%D8%B1&amp;diff=538&amp;oldid=prev</id>
		<title>Ahmadnazem: /* التعريف بشخصية ابن عاشور/// */</title>
		<link rel="alternate" type="text/html" href="https://ency.feqhemoaser.com/ar/index.php?title=%D9%85%D8%AD%D9%85%D8%AF_%D8%A7%D9%84%D8%B7%D8%A7%D9%87%D8%B1_%D8%A8%D9%86_%D8%B9%D8%A7%D8%B4%D9%88%D8%B1&amp;diff=538&amp;oldid=prev"/>
		<updated>2026-10-28T13:33:40Z</updated>

		<summary type="html">&lt;p&gt;&lt;span class=&quot;autocomment&quot;&gt;التعريف بشخصية ابن عاشور///&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;
&lt;a href=&quot;https://ency.feqhemoaser.com/ar/index.php?title=%D9%85%D8%AD%D9%85%D8%AF_%D8%A7%D9%84%D8%B7%D8%A7%D9%87%D8%B1_%D8%A8%D9%86_%D8%B9%D8%A7%D8%B4%D9%88%D8%B1&amp;amp;diff=538&amp;amp;oldid=537&quot;&gt;عرض التغييرات&lt;/a&gt;</summary>
		<author><name>Ahmadnazem</name></author>
	</entry>
	<entry>
		<id>https://ency.feqhemoaser.com/ar/index.php?title=%D9%85%D8%AD%D9%85%D8%AF_%D8%A7%D9%84%D8%B7%D8%A7%D9%87%D8%B1_%D8%A8%D9%86_%D8%B9%D8%A7%D8%B4%D9%88%D8%B1&amp;diff=537&amp;oldid=prev</id>
		<title>Ahmadnazem في ١٢:٥٥، ٢٨ أكتوبر ٢٠٢٦</title>
		<link rel="alternate" type="text/html" href="https://ency.feqhemoaser.com/ar/index.php?title=%D9%85%D8%AD%D9%85%D8%AF_%D8%A7%D9%84%D8%B7%D8%A7%D9%87%D8%B1_%D8%A8%D9%86_%D8%B9%D8%A7%D8%B4%D9%88%D8%B1&amp;diff=537&amp;oldid=prev"/>
		<updated>2026-10-28T12:55:24Z</updated>

		<summary type="html">&lt;p&gt;&lt;/p&gt;
&lt;table style=&quot;background-color: #fff; color: #202122;&quot; data-mw=&quot;interface&quot;&gt;
				&lt;col class=&quot;diff-marker&quot; /&gt;
				&lt;col class=&quot;diff-content&quot; /&gt;
				&lt;col class=&quot;diff-marker&quot; /&gt;
				&lt;col class=&quot;diff-content&quot; /&gt;
				&lt;tr class=&quot;diff-title&quot; lang=&quot;ar&quot;&gt;
				&lt;td colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;&quot;&gt;→ مراجعة أقدم&lt;/td&gt;
				&lt;td colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;&quot;&gt;مراجعة ١٢:٥٥، ٢٨ أكتوبر ٢٠٢٦&lt;/td&gt;
				&lt;/tr&gt;&lt;tr&gt;&lt;td colspan=&quot;2&quot; class=&quot;diff-lineno&quot; id=&quot;mw-diff-left-l32&quot;&gt;سطر ٣٢:&lt;/td&gt;
&lt;td colspan=&quot;2&quot; class=&quot;diff-lineno&quot;&gt;سطر ٣٢:&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;&amp;#039;&amp;#039;&amp;#039;محمد الطاهر بن عاشور&amp;#039;&amp;#039;&amp;#039; (1296–1393هـ) مفسّر وفقيه تونسي، وأحد المنظّرين في [[مقاصد الشريعة]]، اشتهر في العالم الإسلامي بكتابه «مقاصد الشريعة» وتفسيره «التحرير والتنوير». كان ابن عاشور أشعريّ العقيدة، مالكيّ المذهب، ويُعدّ من أبرز العلماء الإصلاحيين الذين أسهموا في إحداث تحولات وتجديدات في المجالات العلمية والاجتماعية في تونس.&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;&amp;#039;&amp;#039;&amp;#039;محمد الطاهر بن عاشور&amp;#039;&amp;#039;&amp;#039; (1296–1393هـ) مفسّر وفقيه تونسي، وأحد المنظّرين في [[مقاصد الشريعة]]، اشتهر في العالم الإسلامي بكتابه «مقاصد الشريعة» وتفسيره «التحرير والتنوير». كان ابن عاشور أشعريّ العقيدة، مالكيّ المذهب، ويُعدّ من أبرز العلماء الإصلاحيين الذين أسهموا في إحداث تحولات وتجديدات في المجالات العلمية والاجتماعية في تونس.&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;br&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;br&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot; data-marker=&quot;−&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;كان ابن عاشور يرى &lt;del style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;أن &lt;/del&gt;الإسلام دين يقوم على السماحة والتسامح، &lt;del style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;وأن &lt;/del&gt;له مجالًا للحضور في الحياة الاجتماعية والسياسية؛ ومن هذا المنطلق، تعامل مع النصوص الوحيانية. كما انتقد المسلمين العلمانيين الذين يحصرون الإسلام في نطاق محدود، ولم يرَ &lt;del style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;أن &lt;/del&gt;الإسلام منفصل عن مجال الحكم.&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot; data-marker=&quot;+&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;كان ابن عاشور يرى &lt;ins style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;أنّ &lt;/ins&gt;الإسلام دين يقوم على السماحة والتسامح، &lt;ins style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;وأنّ &lt;/ins&gt;له مجالًا للحضور في الحياة الاجتماعية والسياسية؛ ومن هذا المنطلق، تعامل مع النصوص الوحيانية. كما انتقد المسلمين العلمانيين الذين يحصرون الإسلام في نطاق محدود، ولم يرَ &lt;ins style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;أنّ &lt;/ins&gt;الإسلام منفصل عن مجال الحكم.&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;br&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;br&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot; data-marker=&quot;−&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;وانطلاقًا من توجهه الإصلاحي، رأى ابن عاشور &lt;del style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;أن &lt;/del&gt;الفقه قادر على الاستجابة لمتطلبات العصر. وسعى إلى تحقيق ذلك من خلال الاهتمام بمقاصد الشارع، والإيمان بما تتيحه [[الشريعة السمحة السهلة|السماحة والتيسير]]، &lt;del style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;وقبول &lt;/del&gt;[[&lt;del style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;تعليل &lt;/del&gt;الأحكام|&lt;del style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;تعليل &lt;/del&gt;الأحكام الاجتماعية]]. وعلى هذا الأساس، أعاد النظر في أحكام متعددة، منها الهدي في الحج، وضرب النساء، وبنية الحكم، والمشقة في الصيام، وطرح بشأنها آراء جديدة.&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot; data-marker=&quot;+&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;وانطلاقًا من توجهه الإصلاحي، رأى ابن عاشور &lt;ins style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;أنّ &lt;/ins&gt;الفقه قادر على الاستجابة لمتطلبات العصر. وسعى إلى تحقيق ذلك من خلال الاهتمام بمقاصد الشارع، والإيمان بما تتيحه [[الشريعة السمحة السهلة|السماحة والتيسير]]، &lt;ins style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;و&amp;lt;nowiki/&amp;gt;&lt;/ins&gt;[[&lt;ins style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;قابليّة &lt;/ins&gt;الأحكام &lt;ins style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;للتعليل&lt;/ins&gt;|&lt;ins style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;قابلیة &lt;/ins&gt;الأحكام الاجتماعية &lt;ins style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;للتعلیل&lt;/ins&gt;]]. وعلى هذا الأساس، أعاد النظر في أحكام متعددة، منها الهدي في الحج، وضرب النساء، وبنية الحكم، والمشقة في الصيام، وطرح بشأنها آراء جديدة.&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;br&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;br&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;طرح ابن عاشور مقاصد الشريعة سبيلًا لتجديد أصول الفقه، وربما بوصفها علمًا يمكن أن يحلّ محلّه. وسعى، من خلال نظرية المقاصد، إلى الانتقال من النظرة التجزيئية والفردية في فهم الأحكام إلى نظرة اجتماعية وكلية. ومع ذلك، لم تغب تجديداته في الفكر المقاصدي والتفسير، ونظرته الاجتماعية إلى التعاليم الدينية، عن أنظار النقاد؛ إذ حاول بعض الباحثين تحليل الآثار الإيجابية والسلبية لتراثه الفكري.&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;طرح ابن عاشور مقاصد الشريعة سبيلًا لتجديد أصول الفقه، وربما بوصفها علمًا يمكن أن يحلّ محلّه. وسعى، من خلال نظرية المقاصد، إلى الانتقال من النظرة التجزيئية والفردية في فهم الأحكام إلى نظرة اجتماعية وكلية. ومع ذلك، لم تغب تجديداته في الفكر المقاصدي والتفسير، ونظرته الاجتماعية إلى التعاليم الدينية، عن أنظار النقاد؛ إذ حاول بعض الباحثين تحليل الآثار الإيجابية والسلبية لتراثه الفكري.&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;br&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;br&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot; data-marker=&quot;−&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;== التعريف بشخصية ابن عاشور ==&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot; data-marker=&quot;+&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;== التعريف بشخصية ابن عاشور&lt;ins style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;/// &lt;/ins&gt;==&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;وُلد محمد الطاهر بن عاشور (1879–1973م)، شيخ الإسلام المالكي في تونس وشيخ جامع الزيتونة، في «المرسى»، إحدى المناطق الشمالية في تونس. حفظ القرآن، وتعلّم اللغة الفرنسية أيضًا. ويُعدّ باحثًا وأديبًا ومفسّرًا وأصوليًا ومنظّرًا في مقاصد الشريعة والنظام الاجتماعي والسياسي للدين.&amp;lt;ref&amp;gt;الميساوي، الشيخ محمد الطاهر بن عاشور وكتابه مقاصد الشريعة الإسلامية، ص80.&amp;lt;/ref&amp;gt; وحصل على إجازة الاجتهاد من أربعة من أساتذته. كما تأثر بالتحول الفكري الذي أحدثه مفكرون مثل جمال الدين الأسدآبادي ومحمد عبده، فأصبح من أبرز رواد التغيير في مجتمعه. وتوفي يوم السبت، 13 رجب 1394هـ.&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;وُلد محمد الطاهر بن عاشور (1879–1973م)، شيخ الإسلام المالكي في تونس وشيخ جامع الزيتونة، في «المرسى»، إحدى المناطق الشمالية في تونس. حفظ القرآن، وتعلّم اللغة الفرنسية أيضًا. ويُعدّ باحثًا وأديبًا ومفسّرًا وأصوليًا ومنظّرًا في مقاصد الشريعة والنظام الاجتماعي والسياسي للدين.&amp;lt;ref&amp;gt;الميساوي، الشيخ محمد الطاهر بن عاشور وكتابه مقاصد الشريعة الإسلامية، ص80.&amp;lt;/ref&amp;gt; وحصل على إجازة الاجتهاد من أربعة من أساتذته. كما تأثر بالتحول الفكري الذي أحدثه مفكرون مثل جمال الدين الأسدآبادي ومحمد عبده، فأصبح من أبرز رواد التغيير في مجتمعه. وتوفي يوم السبت، 13 رجب 1394هـ.&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;br&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;br&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;/table&gt;</summary>
		<author><name>Ahmadnazem</name></author>
	</entry>
	<entry>
		<id>https://ency.feqhemoaser.com/ar/index.php?title=%D9%85%D8%AD%D9%85%D8%AF_%D8%A7%D9%84%D8%B7%D8%A7%D9%87%D8%B1_%D8%A8%D9%86_%D8%B9%D8%A7%D8%B4%D9%88%D8%B1&amp;diff=536&amp;oldid=prev</id>
		<title>Ahmadnazem في ١٢:٥٠، ٢٨ أكتوبر ٢٠٢٦</title>
		<link rel="alternate" type="text/html" href="https://ency.feqhemoaser.com/ar/index.php?title=%D9%85%D8%AD%D9%85%D8%AF_%D8%A7%D9%84%D8%B7%D8%A7%D9%87%D8%B1_%D8%A8%D9%86_%D8%B9%D8%A7%D8%B4%D9%88%D8%B1&amp;diff=536&amp;oldid=prev"/>
		<updated>2026-10-28T12:50:12Z</updated>

		<summary type="html">&lt;p&gt;&lt;/p&gt;
&lt;table style=&quot;background-color: #fff; color: #202122;&quot; data-mw=&quot;interface&quot;&gt;
				&lt;col class=&quot;diff-marker&quot; /&gt;
				&lt;col class=&quot;diff-content&quot; /&gt;
				&lt;col class=&quot;diff-marker&quot; /&gt;
				&lt;col class=&quot;diff-content&quot; /&gt;
				&lt;tr class=&quot;diff-title&quot; lang=&quot;ar&quot;&gt;
				&lt;td colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;&quot;&gt;→ مراجعة أقدم&lt;/td&gt;
				&lt;td colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;&quot;&gt;مراجعة ١٢:٥٠، ٢٨ أكتوبر ٢٠٢٦&lt;/td&gt;
				&lt;/tr&gt;&lt;tr&gt;&lt;td colspan=&quot;2&quot; class=&quot;diff-lineno&quot; id=&quot;mw-diff-left-l14&quot;&gt;سطر ١٤:&lt;/td&gt;
&lt;td colspan=&quot;2&quot; class=&quot;diff-lineno&quot;&gt;سطر ١٤:&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;  | الولادة = 1879م / 1296هـ&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;  | الولادة = 1879م / 1296هـ&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;  | الوفاة = 1973م / 1393هـ&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;  | الوفاة = 1973م / 1393هـ&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot; data-marker=&quot;−&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;  | الصورة = &lt;del style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;شیخ &lt;/del&gt;محمدطاهر بن عاشور.jpg&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot; data-marker=&quot;+&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;  | الصورة = &lt;ins style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;شيخ &lt;/ins&gt;محمدطاهر بن عاشور.jpg&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;  | حجم الصورة = 300px&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;  | حجم الصورة = 300px&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;  | تعليق الصورة =  &lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;  | تعليق الصورة =  &lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td colspan=&quot;2&quot; class=&quot;diff-lineno&quot; id=&quot;mw-diff-left-l64&quot;&gt;سطر ٦٤:&lt;/td&gt;
&lt;td colspan=&quot;2&quot; class=&quot;diff-lineno&quot;&gt;سطر ٦٤:&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;br&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;br&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;== مفهوم السماحة ومكانتها في الإسلام عند ابن عاشور ==&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;== مفهوم السماحة ومكانتها في الإسلام عند ابن عاشور ==&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot; data-marker=&quot;−&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;يرى ابن عاشور أن السماحة والرفق بالمؤمنين من أولى خصائص الشريعة الإسلامية وأعظم مقاصدها،&amp;lt;ref&amp;gt;ابن عاشور، مقاصد الشريعة الإسلامية، ص268.&amp;lt;/ref&amp;gt; ويستدل على صحة هذا التصور بآيات قرآنية، منها [[الآية 85 من سورة البقرة|البقرة: 85]]، و[[الآية 78 من سورة الحج|الحج: 78]]، و[[الآية 6 من سورة المائدة|المائدة: 6]]، فضلًا عن عدد من الروايات عن النبي (ص).&amp;lt;ref&amp;gt;ابن عاشور، التحرير والتنوير، ج21، ص270–271.&amp;lt;/ref&amp;gt; ويعدّ السماحة من لوازم كون الإسلام دين الفطرة، ويصرّح بأن أبرز ما يميز الإسلام عن الأديان الأخرى قيامه على الفطريات.&amp;lt;ref&amp;gt;ابن عاشور، التحرير والتنوير، ج21، ص92.&amp;lt;/ref&amp;gt; ويرى أن السماحة منزلة وسطى بين التشدد والتفريط، وترتبط بمعنى الاعتدال والوسطية.&amp;lt;ref&amp;gt;ابن عاشور، التحرير والتنوير، ج21، ص92.&amp;lt;/ref&amp;gt;&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot; data-marker=&quot;+&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;يرى ابن عاشور أن السماحة والرفق بالمؤمنين من أولى خصائص الشريعة الإسلامية وأعظم مقاصدها،&amp;lt;ref&amp;gt;ابن عاشور، مقاصد الشريعة الإسلامية، ص268.&amp;lt;/ref&amp;gt; ويستدل على صحة هذا التصور بآيات قرآنية، منها [[الآية 85 من سورة البقرة|البقرة: 85]]، و&lt;ins style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;&amp;lt;nowiki/&amp;gt;&lt;/ins&gt;[[الآية 78 من سورة الحج|الحج: 78]]، و&lt;ins style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;&amp;lt;nowiki/&amp;gt;&lt;/ins&gt;[[الآية 6 من سورة المائدة|المائدة: 6]]، فضلًا عن عدد من الروايات عن النبي (ص).&amp;lt;ref&amp;gt;ابن عاشور، التحرير والتنوير، ج21، ص270–271.&amp;lt;/ref&amp;gt; ويعدّ السماحة من لوازم كون الإسلام دين الفطرة، ويصرّح بأن أبرز ما يميز الإسلام عن الأديان الأخرى قيامه على الفطريات.&amp;lt;ref&amp;gt;ابن عاشور، التحرير والتنوير، ج21، ص92.&amp;lt;/ref&amp;gt; ويرى أن السماحة منزلة وسطى بين التشدد والتفريط، وترتبط بمعنى الاعتدال والوسطية.&amp;lt;ref&amp;gt;ابن عاشور، التحرير والتنوير، ج21، ص92.&amp;lt;/ref&amp;gt;&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;br&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;br&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot; data-marker=&quot;−&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;وللسماحة، في نظر ابن عاشور، أثر بالغ في انتشار الشريعة واستمرارها. ومن خلال جمع هذه الأدلة، يستنتج أنها من أهم المباحث الدينية.&amp;lt;ref&amp;gt;ابن عاشور، أصول النظام الاجتماعي في الإسلام، ص227.&amp;lt;/ref&amp;gt; كما يرى أن الشريعة الإلهية تتصف بالسماحة والابتعاد عن العنف، وتجمع بين الثبات والتغير في التشريع، وتؤكد [[المساواة]] و[[الحرية]].&amp;lt;ref&amp;gt;ابن عاشور، التحرير والتنوير، ج22، ص71؛ أصول النظام الاجتماعي في الإسلام، ص223؛ مقاصد الشريعة الإسلامية، ص111–112.&amp;lt;/ref&amp;gt;&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot; data-marker=&quot;+&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;وللسماحة، في نظر ابن عاشور، أثر بالغ في انتشار الشريعة واستمرارها. ومن خلال جمع هذه الأدلة، يستنتج أنها من أهم المباحث الدينية.&amp;lt;ref&amp;gt;ابن عاشور، أصول النظام الاجتماعي في الإسلام، ص227.&amp;lt;/ref&amp;gt; كما يرى أن الشريعة الإلهية تتصف بالسماحة والابتعاد عن العنف، وتجمع بين الثبات والتغير في التشريع، وتؤكد [[المساواة]] و&lt;ins style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;&amp;lt;nowiki/&amp;gt;&lt;/ins&gt;[[الحرية]].&amp;lt;ref&amp;gt;ابن عاشور، التحرير والتنوير، ج22، ص71؛ أصول النظام الاجتماعي في الإسلام، ص223؛ مقاصد الشريعة الإسلامية، ص111–112.&amp;lt;/ref&amp;gt;&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;br&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;br&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;=== تطبيق السماحة على أحكام الصيام ===&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;=== تطبيق السماحة على أحكام الصيام ===&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td colspan=&quot;2&quot; class=&quot;diff-lineno&quot; id=&quot;mw-diff-left-l95&quot;&gt;سطر ٩٥:&lt;/td&gt;
&lt;td colspan=&quot;2&quot; class=&quot;diff-lineno&quot;&gt;سطر ٩٥:&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;br&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;br&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;== ابن عاشور وأسس النظام الاجتماعي للدين ==&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;== ابن عاشور وأسس النظام الاجتماعي للدين ==&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot; data-marker=&quot;−&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;يرى ابن عاشور أن المجالين الاجتماعي والسياسي من المجالات التي يهتم بها الدين، ولا يقرّ العلمانية، خلافًا لأشخاص مثل [[علي عبد الرازق]]. ويعرض أسس النظام الاجتماعي للدين في فنّين: يقوم الأول على مكارم الأخلاق والعدالة والإنصاف والاتحاد وحبّ الآخرين، بينما يقوم الثاني على [[المساواة]] و[[الحرية]] والحق والعدل و[[التسامح]] وغيرها.&amp;lt;ref&amp;gt;ابن عاشور، أصول النظام الاجتماعي في الإسلام، ص122.&amp;lt;/ref&amp;gt;&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot; data-marker=&quot;+&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;يرى ابن عاشور أن المجالين الاجتماعي والسياسي من المجالات التي يهتم بها الدين، ولا يقرّ العلمانية، خلافًا لأشخاص مثل [[علي عبد الرازق]]. ويعرض أسس النظام الاجتماعي للدين في فنّين: يقوم الأول على مكارم الأخلاق والعدالة والإنصاف والاتحاد وحبّ الآخرين، بينما يقوم الثاني على [[المساواة]] و&lt;ins style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;&amp;lt;nowiki/&amp;gt;&lt;/ins&gt;[[الحرية]] والحق والعدل و&lt;ins style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;&amp;lt;nowiki/&amp;gt;&lt;/ins&gt;[[التسامح]] وغيرها.&amp;lt;ref&amp;gt;ابن عاشور، أصول النظام الاجتماعي في الإسلام، ص122.&amp;lt;/ref&amp;gt;&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;br&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;br&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;وانطلاقًا من نظرته الاجتماعية إلى الإسلام والحكم الديني، تناول ابن عاشور في كتابه «أصول النظام الاجتماعي في الإسلام» الحكام وشروط توليهم الحكم وطرق اختيارهم بالتفصيل. كما تناول هذه المسائل في تفسيره؛ فعند تفسير [[الآية 59 من سورة النساء]]، عدّ أولي الأمر الأشخاص الذين فوّض الناس إليهم أمر حكمهم.&amp;lt;ref&amp;gt;ابن عاشور، التحرير والتنوير، ج4، ص165.&amp;lt;/ref&amp;gt; ويُفهم من هذه العبارة أنه يتبنى تصورًا لطريقة الاختيار ينسجم مع الديمقراطيات الحديثة. غير أنه لا يمكن اعتباره موافقًا تمامًا للأفكار الحديثة في الحكم عند النظر في الشروط التي يضعها للحكام؛ إذ يرى أن أولي الأمر، وفقًا للشريعة، فئة معينة من قادة الأمة المسلمين الدينيين، وأن صفاتهم تُستمد من الشريعة.&amp;lt;ref&amp;gt;ابن عاشور، التحرير والتنوير، ج4، ص166.&amp;lt;/ref&amp;gt;&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;وانطلاقًا من نظرته الاجتماعية إلى الإسلام والحكم الديني، تناول ابن عاشور في كتابه «أصول النظام الاجتماعي في الإسلام» الحكام وشروط توليهم الحكم وطرق اختيارهم بالتفصيل. كما تناول هذه المسائل في تفسيره؛ فعند تفسير [[الآية 59 من سورة النساء]]، عدّ أولي الأمر الأشخاص الذين فوّض الناس إليهم أمر حكمهم.&amp;lt;ref&amp;gt;ابن عاشور، التحرير والتنوير، ج4، ص165.&amp;lt;/ref&amp;gt; ويُفهم من هذه العبارة أنه يتبنى تصورًا لطريقة الاختيار ينسجم مع الديمقراطيات الحديثة. غير أنه لا يمكن اعتباره موافقًا تمامًا للأفكار الحديثة في الحكم عند النظر في الشروط التي يضعها للحكام؛ إذ يرى أن أولي الأمر، وفقًا للشريعة، فئة معينة من قادة الأمة المسلمين الدينيين، وأن صفاتهم تُستمد من الشريعة.&amp;lt;ref&amp;gt;ابن عاشور، التحرير والتنوير، ج4، ص166.&amp;lt;/ref&amp;gt;&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td colspan=&quot;2&quot; class=&quot;diff-lineno&quot; id=&quot;mw-diff-left-l139&quot;&gt;سطر ١٣٩:&lt;/td&gt;
&lt;td colspan=&quot;2&quot; class=&quot;diff-lineno&quot;&gt;سطر ١٣٩:&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;* الزلمي، مصطفى إبراهيم، أسباب اختلاف الفقهاء في الأحكام الشرعية، كردستان العراق، نشر إحسان، 1435هـ.&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;* الزلمي، مصطفى إبراهيم، أسباب اختلاف الفقهاء في الأحكام الشرعية، كردستان العراق، نشر إحسان، 1435هـ.&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;* الزهراني، خالد بن أحمد، موقف الطاهر بن عاشور من الإمامية الاثني عشرية، مركز المغرب العربي للدراسات والتدريب، 1431هـ.&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;* الزهراني، خالد بن أحمد، موقف الطاهر بن عاشور من الإمامية الاثني عشرية، مركز المغرب العربي للدراسات والتدريب، 1431هـ.&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot; data-marker=&quot;−&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;* شفيعي، علي، «منهجية التفسير في المغرب الإسلامي» [بالفارسية: &lt;del style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;«روش‌شناسی تفسیر &lt;/del&gt;در مغرب &lt;del style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;اسلامی»&lt;/del&gt;]، مجلة «پژوهش &lt;del style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;و حوزه»، &lt;/del&gt;قم، العدد 33، 2008م.&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot; data-marker=&quot;+&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;* شفيعي، علي، «منهجية التفسير في المغرب الإسلامي» [بالفارسية: &lt;ins style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;«روش‌شناسي تفسير &lt;/ins&gt;در مغرب &lt;ins style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;اسلامي»&lt;/ins&gt;]، مجلة «پژوهش &lt;ins style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;وحوزه»، &lt;/ins&gt;قم، العدد 33، 2008م.&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;* صقر، نبيل أحمد، منهج الإمام الطاهر بن عاشور في تفسير «التحرير والتنوير»، الدار المصرية، 1422هـ.&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;* صقر، نبيل أحمد، منهج الإمام الطاهر بن عاشور في تفسير «التحرير والتنوير»، الدار المصرية، 1422هـ.&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;* عباس، فضل حسن، دراسات إسلامية وعربية، «الترجيح الفقهي في تفسير الشيخ الإمام ابن عاشور»، الأردن، دار سراج للدعاية والإعلان، 1423هـ.&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;* عباس، فضل حسن، دراسات إسلامية وعربية، «الترجيح الفقهي في تفسير الشيخ الإمام ابن عاشور»، الأردن، دار سراج للدعاية والإعلان، 1423هـ.&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td colspan=&quot;2&quot; class=&quot;diff-lineno&quot; id=&quot;mw-diff-left-l146&quot;&gt;سطر ١٤٦:&lt;/td&gt;
&lt;td colspan=&quot;2&quot; class=&quot;diff-lineno&quot;&gt;سطر ١٤٦:&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;* الفاسي، علال، مقاصد الشريعة الإسلامية ومكارمها، مؤسسة علال الفاسي، دار المغرب، 1993م.&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;* الفاسي، علال، مقاصد الشريعة الإسلامية ومكارمها، مؤسسة علال الفاسي، دار المغرب، 1993م.&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;* فراج حسين، أحمد، وعبد الودود محمد السريتي، النظريات العامة في الفقه الإسلامي وتاريخه، بيروت، دار النهضة العربية، 1992م.&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;* فراج حسين، أحمد، وعبد الودود محمد السريتي، النظريات العامة في الفقه الإسلامي وتاريخه، بيروت، دار النهضة العربية، 1992م.&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot; data-marker=&quot;−&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;* مهريزي، مهدي، مقاصد الشريعة من منظور ابن عاشور [بالفارسية: «مقاصد &lt;del style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;شریعت &lt;/del&gt;از نگاه ابن‌عاشور»؛ ترجمة كتاب «نظرية المقاصد عند الإمام محمد الطاهر بن عاشور» لإسماعيل الحسني]، طهران، صحيفه خرد، 2005م.&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot; data-marker=&quot;+&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;* مهريزي، مهدي، مقاصد الشريعة من منظور ابن عاشور [بالفارسية: «مقاصد &lt;ins style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;شريعت &lt;/ins&gt;از نگاه ابن‌عاشور»؛ ترجمة كتاب «نظرية المقاصد عند الإمام محمد الطاهر بن عاشور» لإسماعيل الحسني]، طهران، صحيفه خرد، 2005م.&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;* الميساوي، محمد الطاهر، الشيخ محمد الطاهر بن عاشور وكتابه مقاصد الشريعة الإسلامية، عمّان، دار النفائس، 1999م.&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;* الميساوي، محمد الطاهر، الشيخ محمد الطاهر بن عاشور وكتابه مقاصد الشريعة الإسلامية، عمّان، دار النفائس، 1999م.&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;* الميساوي، محمد الطاهر، جمهرة مقالات ورسائل ابن عاشور، الأردن، دار النفائس، 1436هـ.&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;* الميساوي، محمد الطاهر، جمهرة مقالات ورسائل ابن عاشور، الأردن، دار النفائس، 1436هـ.&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;/table&gt;</summary>
		<author><name>Ahmadnazem</name></author>
	</entry>
	<entry>
		<id>https://ency.feqhemoaser.com/ar/index.php?title=%D9%85%D8%AD%D9%85%D8%AF_%D8%A7%D9%84%D8%B7%D8%A7%D9%87%D8%B1_%D8%A8%D9%86_%D8%B9%D8%A7%D8%B4%D9%88%D8%B1&amp;diff=535&amp;oldid=prev</id>
		<title>Ahmadnazem في ١٢:٤٩، ٢٨ أكتوبر ٢٠٢٦</title>
		<link rel="alternate" type="text/html" href="https://ency.feqhemoaser.com/ar/index.php?title=%D9%85%D8%AD%D9%85%D8%AF_%D8%A7%D9%84%D8%B7%D8%A7%D9%87%D8%B1_%D8%A8%D9%86_%D8%B9%D8%A7%D8%B4%D9%88%D8%B1&amp;diff=535&amp;oldid=prev"/>
		<updated>2026-10-28T12:49:11Z</updated>

		<summary type="html">&lt;p&gt;&lt;/p&gt;
&lt;a href=&quot;https://ency.feqhemoaser.com/ar/index.php?title=%D9%85%D8%AD%D9%85%D8%AF_%D8%A7%D9%84%D8%B7%D8%A7%D9%87%D8%B1_%D8%A8%D9%86_%D8%B9%D8%A7%D8%B4%D9%88%D8%B1&amp;amp;diff=535&amp;amp;oldid=467&quot;&gt;عرض التغييرات&lt;/a&gt;</summary>
		<author><name>Ahmadnazem</name></author>
	</entry>
	<entry>
		<id>https://ency.feqhemoaser.com/ar/index.php?title=%D9%85%D8%AD%D9%85%D8%AF_%D8%A7%D9%84%D8%B7%D8%A7%D9%87%D8%B1_%D8%A8%D9%86_%D8%B9%D8%A7%D8%B4%D9%88%D8%B1&amp;diff=467&amp;oldid=prev</id>
		<title>Armodir: أنشأ الصفحة ب&#039;{{مؤلف |مؤلف = علي شفيعي |مؤلف2 =  |مؤلف3 =  |إعداد =  |محرر1 =  |محرر2 =  |محرر3 =  }}  {{صندوق معلومات شخص  | الشهرة = ابن عاشور  | الاسم = محمد الطاهر بن عاشور  | الولادة = 1879م / 1296هـ  | الوفاة = 1973م / 1393هـ  | الصورة = شیخ محمدطاهر بن عاشور.jpg  | حجم الصورة = 300px  | تعليق الصورة =   | المكانة...&#039;</title>
		<link rel="alternate" type="text/html" href="https://ency.feqhemoaser.com/ar/index.php?title=%D9%85%D8%AD%D9%85%D8%AF_%D8%A7%D9%84%D8%B7%D8%A7%D9%87%D8%B1_%D8%A8%D9%86_%D8%B9%D8%A7%D8%B4%D9%88%D8%B1&amp;diff=467&amp;oldid=prev"/>
		<updated>2026-10-27T05:34:23Z</updated>

		<summary type="html">&lt;p&gt;أنشأ الصفحة ب&amp;#039;{{مؤلف |مؤلف = علي شفيعي |مؤلف2 =  |مؤلف3 =  |إعداد =  |محرر1 =  |محرر2 =  |محرر3 =  }}  {{صندوق معلومات شخص  | الشهرة = ابن عاشور  | الاسم = محمد الطاهر بن عاشور  | الولادة = 1879م / 1296هـ  | الوفاة = 1973م / 1393هـ  | الصورة = شیخ محمدطاهر بن عاشور.jpg  | حجم الصورة = 300px  | تعليق الصورة =   | المكانة...&amp;#039;&lt;/p&gt;
&lt;a href=&quot;https://ency.feqhemoaser.com/ar/index.php?title=%D9%85%D8%AD%D9%85%D8%AF_%D8%A7%D9%84%D8%B7%D8%A7%D9%87%D8%B1_%D8%A8%D9%86_%D8%B9%D8%A7%D8%B4%D9%88%D8%B1&amp;amp;diff=467&quot;&gt;عرض التغييرات&lt;/a&gt;</summary>
		<author><name>Armodir</name></author>
	</entry>
</feed>