https://ency.feqhemoaser.com/fa/api.php?action=feedcontributions&feedformat=atom&user=Abbashaeri 2026-05-27T21:39:14Z مشارکت‌های کاربر MediaWiki 1.43.1 https://ency.feqhemoaser.com/fa/index.php?title=%D9%81%D9%82%D9%87_%D9%85%D8%B9%D8%A7%D8%B5%D8%B1:%D9%BE%DB%8C%D8%B4%E2%80%8C%D9%86%D9%88%DB%8C%D8%B3_%D8%A8%D9%84%D9%88%D8%BA_%D8%AF%D8%AE%D8%AA%D8%B1%D8%A7%D9%86&diff=1657 2021-05-29T08:20:34Z

<p>Abbashaeri: </p> <hr /> <div>{{نگارش}}<br /> ==تعریف مسئله==<br /> بلوغ شرط درستی بسیاری از احکام اسلام است. بسیاری از عبادات، معاملات و حقوق فرد از نگاه اسلام متوقف بر رسیدن وی به این دوره از رشد است.&lt;ref&gt;مهریزی، بلوغ دختران، ص ۱۲۷.&lt;/ref&gt; بلوغ همراه با دگرگونی‌هایی است که در اندام و جسم انسان پدید می‌آید؛ مهم‌ترین این تغییرات شکل گرفتن اندام تناسلی در فرد و امکان تولید مثل است. پس از نعوظ و احتلام در پسران و قاعدگی در دختران، امکان تولید مثل ایجاد می‌شود.&lt;ref&gt;همان، ص۱۳۱.&lt;/ref&gt; بر اساس روایات وارد آمده در موضوع بلوغ، تغییرات جنسی حاصل در این دوران، نشانه‌ رسیدن فرد به سنّ تکلیف است.&lt;ref&gt;حرّ عاملی،‌ وسائل‌الشیعه، ج۱، ص۴۱ تا ۴۴ و ج۴، ص۴۱۰.&lt;/ref&gt; علاوه بر این علامات، سنین خاصی نیز به عنوان علامت بلوغ شمرده شده‌اند.&lt;ref&gt;مهریزی، بلوغ دختران، ص ۱۶۵ تا ۱۷۴.&lt;/ref&gt; آنچه بلوغ دختران از نظرگاه فقهی به یک مسئله بدل ساخته است، اختلاف ادلّه مرتبط با موضوع در تعیین معیار بلوغ است. در آیات قرآن و بسیاری روایات سخنی از سنّی مشخص برای بلوغ به میان نیامده است{{یادداشت| مهدی مهریزی در پژوهش خود درباره بلوغ دختران به یازده آیه اشاره می‌کند که با موضوع ارتباط دارند. هیچ یک از این آیات بر سنّ مشخصی تصریح نمی‌کنند.&lt;ref&gt;مهریزی، بلوغ دختران، ۱۵۶ تا ۱۶۴.&lt;/ref&gt; همچنین حرّ عاملی در کتاب وسائل‌الشیعه روایاتی را ذکر می‌کند که درشان به هیچ سنّ مشخصی اشاره نشده و نشانه‌های طبیعی به عنوان معیار بلوغ مطرح شده است.&lt;ref&gt;عاملی، وسائل‌الشیعه، ج۱، ص۴۲.&lt;/ref&gt;}} و آن مقدار از روایات که به سنین متفاوتی اشاره می‌کنند، علاوه بر عدم اتفاقشان بر یک سنّ، از جهت دلالت بر معیار بودن سنّ مورد مناقشه قرار گرفته‌اند.<br /> <br /> ==اهمیت موضوع در فقه معاصر== <br /> هر چند در میان فقهای گذشته اختلاف چندانی در رابطه با سنّ بلوغ دختران گزارش نشده است، در دوران معاصر، نظرات تازه‌ای در برابر نظر مشهور مطرح شد؛ یوسف صانعی به بلوغ دختران در سیزده سالگی فتوا داد و محمدهادی معرفت نیز معیار بلوغ دختران را قاعدگی دانست. پژوهشگران متعددی هم در رابطه با مسئله دست به پژوهش زدند و به نتیجه مشهور نرسیدند.&lt;ref&gt;مهریزی، «بلوغ دختران»، ص ۱۵۴ و ۱۵۵.&lt;/ref&gt; بروز چنین تردید‌هایی در فضای علمی، به نظر برخی اندیشمندان، مسئله بلوغ دختران را به یکی از مهم‌ترین مسائل پیشاروی فقه در دوران معاصر بدل ساخته است.&lt;ref&gt;آل راضی، محمّدهادی،‌«سنّ‌البلوغ فی‌المرأة»، ص۳۹۳.&lt;/ref&gt; <br /> <br /> ==فقه شیعه==<br /> فقهای شیعه از بلوغ با دو اصطلاح تعبیر کرده‌اند؛<br /> #بلوغ جنسی: تعریف بلوغ به کمال طبیعی انسان و رسیدن به مرحله‌ای از سنّ که امکان تولید مثل برای فرد فراهم می‌شود،‌ محور تعریف فقها از بلوغ است. این تعریف موافق با تصور عرف از موضوع و همچنین تعریف لغوی بلوغ است. <br /> #بلوغ شرعی: ملاک بلوغ بر اساس این اصطلاح، سنّی است که در نصوص و ادلّه شرعی بیان شده است. بنابر این اصطلاح رسیدن پسران به پانزده سالگی و دختران به نه سالگی، دلیل بر بلوغ ایشان است.&lt;ref&gt;نورمفیدی، «بلوغ دختران»، ۱۳۹-۱۴۱.&lt;/ref&gt; <br /> <br /> مسئله اساسی در رابطه با سنین مطرح شده در ادله و فتاوای فقها این است که آیا سنّ نشانه‌ای قراردادی از سوی شارع برای احراز بلوغ است یا نشانه‌ای طبیعی در کنار سایر نشانه‌هاست. غالب فقها بر این باورند که سنّ وارد شده در روایات، نشانه‌ای تعبّدی است و برخی مانند محمدحسین کاشف‌الغطاء میان سنّ و سایر علائم مانند قاعدگی چنین تفکیک کرده است که سنّ را قراردادی از جانب شارع دانسته و دیگر علامات را نشانه‌های طبیعی بر بلوغ شمرده است. &lt;ref&gt;مهریزی، بلوغ دختران، ص ۱۵۱.&lt;/ref&gt; اگر ملاک بلوغ سنّ شرعی آن قرار داده شود، آنگاه بلوغ حقیقتی خواهد بود که از جانب شارع مشخص و حدود آن تعیین می‌شود، ولی اگر تغییرات جسمی و بلوغ جنسیِ فرد معیار بلوغ قلمداد شود، بلوغ در زمره موضوعات عرفی قرار می‌گیرد.&lt;ref&gt;نورمفیدی، «بلوغ دختران»، ۱۴۴.&lt;/ref&gt; اختلافی که در موضوع بلوغ دختران در کمات فقهای گذشته و معاصران به چشم می‌خورد ناشی از تفاوت مبنای ایشان درباره معیار بلوغ است. هر چند که جوانب مختلف نظرات ایشان در ارتباط با موضوع با هم ناسازگار است. به عنوان مثال، بسیاری از فقها در مقام تعریف بلوغ، بر علائم طبیعی و کمال جنسی و عقلی فرد تأکید می‌کنند و از سنّی که در نصوص تعیین شده است سخنی به میان نمی‌آورند.&lt;ref&gt;کاشف‌الغطاء، کشف الغطاء، ص۴۸ ؛ نجفی، جواهر الکلام، ج۲۶، ص۴ ؛ سبزواری، مهذّب الأحکام، ج۲۱، ص۱۲۱. &lt;/ref&gt; اما در مقام تطبیق و در مواردی از احکام که بلوغ موضوع حکم است، سنّ شرعی بلوغ است که در فتوای ایشان نقش اصلی را بازی می‌کند. [[احمد خوانساری]] بر این باور بود که فقها نمی‌توانند به لوازم تعریفی که از بلوغ ارائه می‌کنند ملتزم بمانند؛ چرا که معیار در تعریف ایشان از بلوغ کمالی است که شخص در این دوره درک می‌کند و اگر فرض کنیم پسری به پانزده سال یا دختری به نه سال رسید و به چنان کمالی نرسیده بود، باید او را از تصرف در اموالش محجور بدانیم و از آثار شرعی بلوغ محروم بدانیم. اما فتوای فقها بر خلاف این است و اگرچه امکان بلوغ قبل از رسیدن به سنّ شرعی را پذیرفتند، ولی به نظر [[خوانساری]] بعید است که بعد از رسیدن فرد به سنّ شرعی به هر دلیلی بلوغ را نفی کنند. &lt;ref&gt;خوانساری، جامع‌المدارک، ج۳، ص۳۶۲.&lt;/ref&gt; با صرف نظر از این نکته، فقهای شیعه درباره بلوغ دختران و چگونگی مواجهه با ادلّه روایی و قرآنی آن، نظرات گوناگونی را ارائه کرده‌اند.<br /> <br /> [[محمدعلی گرامی]] ادعا می‌کند که قول به بلوغ پسر در پانزده‌ سال و دختر در نه سال، اجماعی است و اگر در تاریخ فقه شیعه مخالفت‌هایی هم به چشم می‌خورد، آنقدر شاذّ و نادر است که فقها به آنها اعتنایی نکردند.&lt;ref&gt;گرامی، «پژوهشی در بلوغ دختران»، ص ۳۶۷.&lt;/ref&gt;در ارتباط با بلوغ دختران در نه سالگی، فقهای بسیاری مانند شیخ طوسی، ابن‌ادریس حلّی، محقّق اردبیلی و صاحب جواهر ادعای اجماع کرده‌اند.&lt;ref&gt;مهریزی، «بلوغ دختران»، ص ۱۵۱.&lt;/ref&gt; شهرت قول به بلوغ دختران در نه سالگی به اندازه‌ای بوده که فقهای شیعه آن را بی‌نیاز از بحث دیدند؛‌ فقهایی مانند شیخ یوسف بحرانی و [[خوانساری]] در مقام استدلال بر بلوغ دختران در نه سال،آنقدر مسئله را واضح و تعداد روایات را فراوان و دلالتشان را واضح دیدند که نیازی به نقلشان ندیدند.&lt;ref&gt;بحرانی، الحدائق‌الناضره، ج۱۳، ص۱۸۲ ؛ خوانساری، جامع‌المدارک، ج۳، ص۳۶۵.&lt;/ref&gt; شیخ حرّ عاملی در عنوان باب بیست و نهمِ کتاب الصوم از کتاب وسائل‌الشیعه به بلوغ دختران در نه سال تعبیر کرده است، در حالی که هیچ یک از روایات این باب بر بلوغ دختران در نه سال دلالت ندارند.&lt;ref&gt;وسائل‌الشیعه، ج۷، ص۱۶۷.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> در برابر این نظر مشهور، در میان فقهای متقدم آنچنان اختلافی به چشم نمی‌خورد.&lt;ref&gt;نجفی، جواهرالکلام، ج۲۶، ص۳۸.&lt;/ref&gt; نخستین فقیهی که با این دیدگاه مخالفت کرد، [[محمدمحسن فیض کاشانی]] بود.&lt;ref&gt;فیض کاشانی، مفاتیح‌الشرائع، ج۱، ص۱۴.&lt;/ref&gt; به نظر فیض کاشانی، با توجه به اختلافات موجود در روایات مرتبط با موضوع، نمی‌توان بلوغ را در یک سنّ منحصر کرد؛ بلوغ دارای مراتبی است و نسبت به موضوعات مختلف سنین مختلفی دارد.&lt;ref&gt;همان.&lt;/ref&gt; [[امام خمینی]] نیز در کتاب [[تحریر الوسیلة]] علائم طبیعی را ملاک بلوغ می‌دانند و در سنّ خصوصیتی نمی‌بینند.&lt;ref&gt;خمینی، تحریر الوسیله، ج۲، ص۶۴۱.&lt;/ref&gt; [[محمدهادی معرفت]]، از فقها و مفسّران معاصر، نیز با انحصار بلوغ در یک سنّ مخالف است و ملاک اصلی بلوغ را در رشد و زنانگی دختران می‌شمارد که غالبا با احراز خون حیض ثابت می‌شود.&lt;ref&gt;معرفت، «بلوغ دختران»، ص۱۷۲.&lt;/ref&gt; [[یوسف صانعی]]، از مراجع تقلید معاصر، سنّ بلوغ دختران را سیزده سال می‌دانست.&lt;ref&gt;صانعی، بلوغ دختران، ص۳۵.&lt;/ref&gt; همچنین [[محمد اسحق فیّاضّ]]، از مراجع تقلید ساکن عراق، با عدول از فتوای اول خود به بلوغ دختران در سیزده سالگی فتوا داد.&lt;ref&gt; https://fa.shafaqna.com/news/1152391 فتوای جدید حضرت آیت الله فیاض درباره سن تکلیف دختران.]&lt;/ref&gt;<br /> ===نظریه‌ها===<br /> اختلاف نظرات فقها در رابطه با بلوغ دختران بر محور دو مسئله عمده است. اول، آیا با احراز بلوغ، تمام تکالیف و آثار شرعی آن، اعم از عبادی، حقوقی و جزائی، در حق دختر بالغ ثابت می‌شود یا آنکه در ادلّه نسبت به تناسب احکام سنین مختلفی مشخص شده است؟ دوم، آیا بلوغ امری عرفی است که با بروز نشانه‌های جسمی و جنسی رخ می‌دهد، یا آنکه سنّ مشخصی دارد و وابسته به دستور قانونگذار شریعت اسلام است؟ <br /> <br /> غالب فقهای شیعه، همزمان با بروز نشانه‌های جسمی و یا رسیدن به سنّ خاص، آثار شرعی بلوغ را مترتّب دانستند؛ اما برخی مانند [[فیض کاشانی]] و [[محمدهادی معرفت]] بر این باور بودند که باید در موضوعات مختلف از عبادات و معاملات و حدود، سنین مختلفی را برای بلوغ در نظر گرفت.&lt;ref&gt;فیض کاشانی، مفاتیح‌الشرائع، ج۱، ص۱۴ ؛ مهریزی، بلوغ دختران، ص۱۵۴.&lt;/ref&gt; [[محمدحسن نجفی]] مدعی است که قول به این تفکیک مخالف اجماع فقها و حتی اتفاق تمامی مسلمانان است. به گفته وی، هر چند فقها در تعیین سنّ بلوغ اختلاف دارند، اما هیچ یک از ایشان تکالیف دختر بالغ را از هم تفکیک نکردند و در عمل و سیره مسلمانان نیز چنین امری گزارش نشده و به چشم نمی‌خورد.&lt;ref&gt;نجفی، جواهرالکلام، ج۲۶، ص۴۱.&lt;/ref&gt; در مقابل فیض کاشانی بر این باور است که در دلالت روایات مرتبط با موضوع اختلافی وجود دارد که با تفکیک آثار شرعی بلوغ می‌توان این اختلاف را حل و روایات را بهتر تبیین کرد.&lt;ref&gt;فیض کاشانی، مفاتیح‌الشرائع، ج۱، ص۱۴.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> در آن سو نیز، هر چند در دوران معاصر برخی از پژوهشگران و فقها بلوغ دختران را امری عرفی دانستند که وابسته به بروز نشانه‌های جسمی مانند حیض است.&lt;ref&gt;معرفت، «بلوغ دختران»، ص۱۷۲ ؛ مهریزی، «بلوغ دختران»،‌ ص۱۹۷.&lt;/ref&gt; غالب فقها بر سنّ مطرح شده در نصوص شرعی به عنوان معیار نهایی بلوغ تأکید دارند. غالب فقهای شیعه این سنّ را در دختران نه سال می‌دانند؛ به جز [[یوسف صانعی]] و [[محمد اسحق فیاض]] که سیزده سالگی را سنّ بلوغ دختران می‌شمارند. &lt;ref&gt;صانعی، بلوغ دختران، ص۳۵.&lt;/ref&gt;<br /> ==منابع مطالعاتی بلوغ دختران==<br /> {{اصلی|منابع مطالعاتی بلوغ دختران}}<br /> درباره بلوغ دختران مقالات متعددی به رشته تحریر درآمده است. تعداد بسیاری از پژوهشگران دانشگاهی و حوزوی در این موضوع قلم زده‌اند و به سهم قابل توجهی از این تلاش‌ها در پایگاه‌های اینترنتی امکان دسترسی وجود دارد. کتاب [[بلوغ دختران]] یکی از مهم‌ترین آثاری است که در این موضوع به کوشش [[مهدی مهریزی]] جمع‌آوری و توسط انتشارات دفتر تبلیغات اسلامی حوزه علمیه قم به چاپ رسید. این مجموعه دربردارنده هجده مقاله درباره سنّ بلوغ و بلوغ دختران است. تلاش‌های نویسنده در موضوع [[بلوغ]] و بلوغ دختران، باعث شده تا بتواند دامنه وسیعی از نگاه‌های مرتبط و اثرگذار را کنار هم جمع کند. از عبدالعالی بن کرکی از فقهای قرن دهم تا فقها و فقه‌پژوهان، حقوقدانان و اساتید دانشگاهی معاصر همه سهمی در این مجموعه دارند.<br /> <br /> ==پانویس==<br /> {{پانویس}}<br /> ==منابع==</div>

Abbashaeri https://ency.feqhemoaser.com/fa/index.php?title=%D9%81%D9%82%D9%87_%D9%85%D8%B9%D8%A7%D8%B5%D8%B1:%D9%BE%DB%8C%D8%B4%E2%80%8C%D9%86%D9%88%DB%8C%D8%B3_%D8%A8%D9%84%D9%88%D8%BA_%D8%AF%D8%AE%D8%AA%D8%B1%D8%A7%D9%86&diff=1621 2021-05-24T07:02:53Z

<p>Abbashaeri: </p> <hr /> <div>{{نگارش}}<br /> ==تعریف مسئله==<br /> بلوغ شرط درستی بسیاری از احکام اسلام است. بسیاری از عبادات، معاملات و حقوق فرد از نگاه اسلام متوقف بر رسیدن وی به این دوره از رشد است.&lt;ref&gt;مهریزی، بلوغ دختران، ص ۱۲۷.&lt;/ref&gt; بلوغ همراه با دگرگونی‌هایی است که در اندام و جسم انسان پدید می‌آید؛ مهم‌ترین این تغییرات شکل گرفتن اندام تناسلی در فرد و امکان تولید مثل است. پس از نعوظ و احتلام در پسران و قاعدگی در دختران، امکان تولید مثل ایجاد می‌شود.&lt;ref&gt;همان، ص۱۳۱.&lt;/ref&gt; بر اساس روایات وارد آمده در موضوع بلوغ، تغییرات جنسی حاصل در این دوران، نشانه‌ رسیدن فرد به سنّ تکلیف است.&lt;ref&gt;حرّ عاملی،‌ وسائل‌الشیعه، ج۱، ص۴۱ تا ۴۴ و ج۴، ص۴۱۰.&lt;/ref&gt; علاوه بر این علامات، سنین خاصی نیز به عنوان علامت بلوغ شمرده شده‌اند.&lt;ref&gt;مهریزی، بلوغ دختران، ص ۱۶۵ تا ۱۷۴.&lt;/ref&gt; آنچه بلوغ دختران از نظرگاه فقهی به یک مسئله بدل ساخته است، اختلاف ادلّه مرتبط با موضوع در تعیین معیار بلوغ است. در آیات قرآن و بسیاری روایات سخنی از سنّی مشخص برای بلوغ به میان نیامده است{{یادداشت| مهدی مهریزی در پژوهش خود درباره بلوغ دختران به یازده آیه اشاره می‌کند که با موضوع ارتباط دارند. هیچ یک از این آیات بر سنّ مشخصی تصریح نمی‌کنند.&lt;ref&gt;مهریزی، بلوغ دختران، ۱۵۶ تا ۱۶۴.&lt;/ref&gt; همچنین حرّ عاملی در کتاب وسائل‌الشیعه روایاتی را ذکر می‌کند که درشان به هیچ سنّ مشخصی اشاره نشده و نشانه‌های طبیعی به عنوان معیار بلوغ مطرح شده است.&lt;ref&gt;عاملی، وسائل‌الشیعه، ج۱، ص۴۲.&lt;/ref&gt;}} و آن مقدار از روایات که به سنین متفاوتی اشاره می‌کنند، علاوه بر عدم اتفاقشان بر یک سنّ، از جهت دلالت بر معیار بودن سنّ مورد مناقشه قرار گرفته‌اند.<br /> <br /> ==اهمیت موضوع در فقه معاصر== <br /> هر چند در میان فقهای گذشته اختلاف چندانی در رابطه با سنّ بلوغ دختران گزارش نشده است، در دوران معاصر، نظرات تازه‌ای در برابر نظر مشهور مطرح شد؛ یوسف صانعی به بلوغ دختران در سیزده سالگی فتوا داد و محمدهادی معرفت نیز معیار بلوغ دختران را قاعدگی دانست. پژوهشگران متعددی هم در رابطه با مسئله دست به پژوهش زدند و به نتیجه مشهور نرسیدند.&lt;ref&gt;مهریزی، «بلوغ دختران»، ص ۱۵۴ و ۱۵۵.&lt;/ref&gt; بروز چنین تردید‌هایی در فضای علمی، به نظر برخی اندیشمندان، مسئله بلوغ دختران را به یکی از مهم‌ترین مسائل پیشاروی فقه در دوران معاصر بدل ساخته است.&lt;ref&gt;آل راضی، محمّدهادی،‌«سنّ‌البلوغ فی‌المرأة»، ص۳۹۳.&lt;/ref&gt; <br /> <br /> ==فقه شیعه==<br /> فقهای شیعه از بلوغ با دو اصطلاح تعبیر کرده‌اند؛<br /> #بلوغ جنسی: تعریف بلوغ به کمال طبیعی انسان و رسیدن به مرحله‌ای از سنّ که امکان تولید مثل برای فرد فراهم می‌شود،‌ محور تعریف فقها از بلوغ است. این تعریف موافق با تصور عرف از موضوع و همچنین تعریف لغوی بلوغ است. <br /> #بلوغ شرعی: ملاک بلوغ بر اساس این اصطلاح، سنّی است که در نصوص و ادلّه شرعی بیان شده است. بنابر این اصطلاح رسیدن پسران به پانزده سالگی و دختران به نه سالگی، دلیل بر بلوغ ایشان است.&lt;ref&gt;نورمفیدی، «بلوغ دختران»، ۱۳۹-۱۴۱.&lt;/ref&gt; <br /> <br /> مسئله اساسی در رابطه با سنین مطرح شده در ادله و فتاوای فقها این است که آیا سنّ نشانه‌ای قراردادی از سوی شارع برای احراز بلوغ است یا نشانه‌ای طبیعی در کنار سایر نشانه‌هاست. غالب فقها بر این باورند که سنّ وارد شده در روایات، نشانه‌ای تعبّدی است و برخی مانند محمدحسین کاشف‌الغطاء میان سنّ و سایر علائم مانند قاعدگی چنین تفکیک کرده است که سنّ را قراردادی از جانب شارع دانسته و دیگر علامات را نشانه‌های طبیعی بر بلوغ شمرده است. &lt;ref&gt;مهریزی، بلوغ دختران، ص ۱۵۱.&lt;/ref&gt; اگر ملاک بلوغ سنّ شرعی آن قرار داده شود، آنگاه بلوغ حقیقتی خواهد بود که از جانب شارع مشخص و حدود آن تعیین می‌شود، ولی اگر تغییرات جسمی و بلوغ جنسیِ فرد معیار بلوغ قلمداد شود، بلوغ در زمره موضوعات عرفی قرار می‌گیرد.&lt;ref&gt;نورمفیدی، «بلوغ دختران»، ۱۴۴.&lt;/ref&gt; اختلافی که در موضوع بلوغ دختران در کمات فقهای گذشته و معاصران به چشم می‌خورد ناشی از تفاوت مبنای ایشان درباره معیار بلوغ است. هر چند که جوانب مختلف نظرات ایشان در ارتباط با موضوع با هم ناسازگار است. به عنوان مثال، بسیاری از فقها در مقام تعریف بلوغ، بر علائم طبیعی و کمال جنسی و عقلی فرد تأکید می‌کنند و از سنّی که در نصوص تعیین شده است سخنی به میان نمی‌آورند.&lt;ref&gt;کاشف‌الغطاء، کشف الغطاء، ص۴۸ ؛ نجفی، جواهر الکلام، ج۲۶، ص۴ ؛ سبزواری، مهذّب الأحکام، ج۲۱، ص۱۲۱. &lt;/ref&gt; اما در مقام تطبیق و در مواردی از احکام که بلوغ موضوع حکم است، سنّ شرعی بلوغ است که در فتوای ایشان نقش اصلی را بازی می‌کند. [[احمد خوانساری]] بر این باور بود که فقها نمی‌توانند به لوازم تعریفی که از بلوغ ارائه می‌کنند ملتزم بمانند؛ چرا که معیار در تعریف ایشان از بلوغ کمالی است که شخص در این دوره درک می‌کند و اگر فرض کنیم پسری به پانزده سال یا دختری به نه سال رسید و به چنان کمالی نرسیده بود، باید او را از تصرف در اموالش محجور بدانیم و از آثار شرعی بلوغ محروم بدانیم. اما فتوای فقها بر خلاف این است و اگرچه امکان بلوغ قبل از رسیدن به سنّ شرعی را پذیرفتند، ولی به نظر [[خوانساری]] بعید است که بعد از رسیدن فرد به سنّ شرعی به هر دلیلی بلوغ را نفی کنند. &lt;ref&gt;خوانساری، جامع‌المدارک، ج۳، ص۳۶۲.&lt;/ref&gt; با صرف نظر از این نکته، فقهای شیعه درباره بلوغ دختران و چگونگی مواجهه با ادلّه روایی و قرآنی آن، نظرات گوناگونی را ارائه کرده‌اند.<br /> <br /> [[محمدعلی گرامی]] ادعا می‌کند که قول به بلوغ پسر در پانزده‌ سال و دختر در نه سال، اجماعی است و اگر در تاریخ فقه شیعه مخالفت‌هایی هم به چشم می‌خورد، آنقدر شاذّ و نادر است که فقها به آنها اعتنایی نکردند.&lt;ref&gt;گرامی، «پژوهشی در بلوغ دختران»، ص ۳۶۷.&lt;/ref&gt;در ارتباط با بلوغ دختران در نه سالگی، فقهای بسیاری مانند شیخ طوسی، ابن‌ادریس حلّی، محقّق اردبیلی و صاحب جواهر ادعای اجماع کرده‌اند.&lt;ref&gt;مهریزی، «بلوغ دختران»، ص ۱۵۱.&lt;/ref&gt; شهرت قول به بلوغ دختران در نه سالگی به اندازه‌ای بوده که فقهای شیعه آن را بی‌نیاز از بحث دیدند؛‌ فقهایی مانند شیخ یوسف بحرانی و [[خوانساری]] در مقام استدلال بر بلوغ دختران در نه سال،آنقدر مسئله را واضح و تعداد روایات را فراوان و دلالتشان را واضح دیدند که نیازی به نقلشان ندیدند.&lt;ref&gt;بحرانی، الحدائق‌الناضره، ج۱۳، ص۱۸۲ ؛ خوانساری، جامع‌المدارک، ج۳، ص۳۶۵.&lt;/ref&gt; شیخ حرّ عاملی در عنوان باب بیست و نهمِ کتاب الصوم از کتاب وسائل‌الشیعه به بلوغ دختران در نه سال تعبیر کرده است، در حالی که هیچ یک از روایات این باب بر بلوغ دختران در نه سال دلالت ندارند.&lt;ref&gt;وسائل‌الشیعه، ج۷، ص۱۶۷.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> در برابر این نظر مشهور، در میان فقهای متقدم آنچنان اختلافی به چشم نمی‌خورد.&lt;ref&gt;نجفی، جواهرالکلام، ج۲۶، ص۳۸.&lt;/ref&gt; نخستین فقیهی که با این دیدگاه مخالفت کرد، [[محمدمحسن فیض کاشانی]] بود.&lt;ref&gt;فیض کاشانی، مفاتیح‌الشرائع، ج۱، ص۱۴.&lt;/ref&gt; به نظر فیض کاشانی، با توجه به اختلافات موجود در روایات مرتبط با موضوع، نمی‌توان بلوغ را در یک سنّ منحصر کرد؛ بلوغ دارای مراتبی است و نسبت به موضوعات مختلف سنین مختلفی دارد.&lt;ref&gt;همان.&lt;/ref&gt; [[محمدهادی معرفت]]، از فقها و مفسّران معاصر، نیز با انحصار بلوغ در یک سنّ مخالف است و ملاک اصلی بلوغ را در رشد و زنانگی دختران می‌شمارد که غالبا با احراز خون حیض ثابت می‌شود.&lt;ref&gt;معرفت، «بلوغ دختران»، ص۱۷۲.&lt;/ref&gt; [[یوسف صانعی]]، از مراجع تقلید معاصر، سنّ بلوغ دختران را سیزده سال می‌دانست.&lt;ref&gt;صانعی، بلوغ دختران، ص۳۵.&lt;/ref&gt; همچنین [[محمد اسحق فیّاضّ]]، از مراجع تقلید ساکن عراق، با عدول از فتوای اول خود به بلوغ دختران در سیزده سالگی فتوا داد.&lt;ref&gt; https://fa.shafaqna.com/news/1152391 فتوای جدید حضرت آیت الله فیاض درباره سن تکلیف دختران.]&lt;/ref&gt;<br /> ===نظریه‌ها===<br /> اختلاف نظرات فقها در رابطه با بلوغ دختران بر محور دو مسئله عمده است. اول، آیا با احراز بلوغ، تمام تکالیف و آثار شرعی آن، اعم از عبادی، حقوقی و جزائی، در حق دختر بالغ ثابت می‌شود یا آنکه در ادلّه نسبت به تناسب احکام سنین مختلفی مشخص شده است؟ دوم، آیا بلوغ امری عرفی است که با بروز نشانه‌های جسمی و جنسی رخ می‌دهد، یا آنکه سنّ مشخصی دارد و وابسته به دستور قانونگذار شریعت اسلام است؟ <br /> <br /> غالب فقهای شیعه، همزمان با بروز نشانه‌های جسمی و یا رسیدن به سنّ خاص، آثار شرعی بلوغ را مترتّب دانستند؛ اما برخی مانند [[فیض کاشانی]] و [[محمدهادی معرفت]] بر این باور بودند که باید در موضوعات مختلف از عبادات و معاملات و حدود، سنین مختلفی را برای بلوغ در نظر گرفت.&lt;ref&gt;فیض کاشانی، مفاتیح‌الشرائع، ج۱، ص۱۴ ؛ مهریزی، بلوغ دختران، ص۱۵۴.&lt;/ref&gt; [[محمدحسن نجفی]] مدعی است که قول به این تفکیک مخالف اجماع فقها و حتی اتفاق تمامی مسلمانان است. به گفته وی، هر چند فقها در تعیین سنّ بلوغ اختلاف دارند، اما هیچ یک از ایشان تکالیف دختر بالغ را از هم تفکیک نکردند و در عمل و سیره مسلمانان نیز چنین امری گزارش نشده و به چشم نمی‌خورد.&lt;ref&gt;نجفی، جواهرالکلام، ج۲۶، ص۴۱.&lt;/ref&gt; در مقابل فیض کاشانی بر این باور است که در دلالت روایات مرتبط با موضوع اختلافی وجود دارد که با تفکیک آثار شرعی بلوغ می‌توان این اختلاف را حل و روایات را بهتر تبیین کرد.&lt;ref&gt;فیض کاشانی، مفاتیح‌الشرائع، ج۱، ص۱۴.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> در آن سو نیز، هر چند در دوران معاصر برخی از پژوهشگران و فقها بلوغ دختران را امری عرفی دانستند که وابسته به بروز نشانه‌های جسمی مانند حیض است.&lt;ref&gt;معرفت، «بلوغ دختران»، ص۱۷۲ ؛ مهریزی، «بلوغ دختران»،‌ ص۱۹۷.&lt;/ref&gt; غالب فقها بر سنّ مطرح شده در نصوص شرعی به عنوان معیار نهایی بلوغ تأکید دارند. غالب فقهای شیعه این سنّ را در دختران نه سال می‌دانند؛ به جز [[یوسف صانعی]] و [[محمد اسحق فیاض]] که سیزده سالگی را سنّ بلوغ دختران می‌شمارند. &lt;ref&gt;صانعی، بلوغ دختران، ص۳۵.&lt;/ref&gt;<br /> ==منابع مطالعاتی بلوغ دختران==<br /> {{اصلی|منابع مطالعاتی بلوغ دختران}}<br /> درباره بلوغ دختران مقالات متعددی به رشته تحریر درآمده است. تعداد بسیاری از پژوهشگران دانشگاهی و حوزوی در این موضوع قلم زده‌اند و به سهم قابل توجهی از این تلاش‌ها در پایگاه‌های اینترنتی امکان دسترسی وجود دارد. کتاب [[بلوغ دختران]] یکی از مهم‌ترین آثاری است که در این موضوع به کوشش [[مهدی مهریزی]] جمع‌آوری و توسط انتشارات دفتر تبلیغات اسلامی حوزه علمیه قم به چاپ رسید. این مجموعه دربردارنده هجده مقاله درباره سنّ بلوغ و بلوغ دختران است. تلاش‌های نویسنده در موضوع [[بلوغ]] و بلوغ دختران، باعث شده تا بتواند دامنه وسیعی از نگاه‌های مرتبط و اثرگذار را کنار هم جمع کند. از عبدالعالی بن کرکی از فقهای قرن دهم تا فقها و فقه‌پژوهان، حقوقدانان و اساتید دانشگاهی معاصر همه سهمی در این مجموعه دارند.<br /> <br /> ==پانویس==<br /> {{پانویس}}<br /> ==منابع==</div>

Abbashaeri https://ency.feqhemoaser.com/fa/index.php?title=%D9%81%D9%82%D9%87_%D9%85%D8%B9%D8%A7%D8%B5%D8%B1:%D9%BE%DB%8C%D8%B4%E2%80%8C%D9%86%D9%88%DB%8C%D8%B3_%D8%A8%D9%84%D9%88%D8%BA_%D8%AF%D8%AE%D8%AA%D8%B1%D8%A7%D9%86&diff=1620 2021-05-24T06:51:41Z

<p>Abbashaeri: </p> <hr /> <div>{{نگارش}}<br /> ==تعریف مسئله==<br /> بلوغ شرط درستی بسیاری از احکام اسلام است. بسیاری از عبادات، معاملات و حقوق فرد از نگاه اسلام متوقف بر رسیدن وی به این دوره از رشد است.&lt;ref&gt;مهریزی، بلوغ دختران، ص ۱۲۷.&lt;/ref&gt; بلوغ همراه با دگرگونی‌هایی است که در اندام و جسم انسان پدید می‌آید؛ مهم‌ترین این تغییرات شکل گرفتن اندام تناسلی در فرد و امکان تولید مثل است. پس از نعوظ و احتلام در پسران و قاعدگی در دختران، امکان تولید مثل ایجاد می‌شود.&lt;ref&gt;همان، ص۱۳۱.&lt;/ref&gt; بر اساس روایات وارد آمده در موضوع بلوغ، تغییرات جنسی حاصل در این دوران، نشانه‌ رسیدن فرد به سنّ تکلیف است.&lt;ref&gt;حرّ عاملی،‌ وسائل‌الشیعه، ج۱، ص۴۱ تا ۴۴ و ج۴، ص۴۱۰.&lt;/ref&gt; علاوه بر این علامات، سنین خاصی نیز به عنوان علامت بلوغ شمرده شده‌اند.&lt;ref&gt;مهریزی، بلوغ دختران، ص ۱۶۵ تا ۱۷۴.&lt;/ref&gt; آنچه بلوغ دختران از نظرگاه فقهی به یک مسئله بدل ساخته است، اختلاف ادلّه مرتبط با موضوع در تعیین معیار بلوغ است. در آیات قرآن و بسیاری روایات سخنی از سنّی مشخص برای بلوغ به میان نیامده است{{یادداشت|()}} و آن مقدار از روایات که به سنین متفاوتی اشاره می‌کنند، علاوه بر عدم اتفاقشان بر یک سنّ، از جهت دلالت بر معیار بودن سنّ مورد مناقشه قرار گرفته‌اند.<br /> <br /> ==اهمیت موضوع در فقه معاصر== <br /> هر چند در میان فقهای گذشته اختلاف چندانی در رابطه با سنّ بلوغ دختران گزارش نشده است، در دوران معاصر، نظرات تازه‌ای در برابر نظر مشهور مطرح شد؛ یوسف صانعی به بلوغ دختران در سیزده سالگی فتوا داد و محمدهادی معرفت نیز معیار بلوغ دختران را قاعدگی دانست. پژوهشگران متعددی هم در رابطه با مسئله دست به پژوهش زدند و به نتیجه مشهور نرسیدند.&lt;ref&gt;مهریزی، «بلوغ دختران»، ص ۱۵۴ و ۱۵۵.&lt;/ref&gt; بروز چنین تردید‌هایی در فضای علمی، به نظر برخی اندیشمندان، مسئله بلوغ دختران را به یکی از مهم‌ترین مسائل پیشاروی فقه در دوران معاصر بدل ساخته است.&lt;ref&gt;آل راضی، محمّدهادی،‌«سنّ‌البلوغ فی‌المرأة»، ص۳۹۳.&lt;/ref&gt; <br /> <br /> ==فقه شیعه==<br /> فقهای شیعه از بلوغ با دو اصطلاح تعبیر کرده‌اند؛<br /> #بلوغ جنسی: تعریف بلوغ به کمال طبیعی انسان و رسیدن به مرحله‌ای از سنّ که امکان تولید مثل برای فرد فراهم می‌شود،‌ محور تعریف فقها از بلوغ است. این تعریف موافق با تصور عرف از موضوع و همچنین تعریف لغوی بلوغ است. <br /> #بلوغ شرعی: ملاک بلوغ بر اساس این اصطلاح، سنّی است که در نصوص و ادلّه شرعی بیان شده است. بنابر این اصطلاح رسیدن پسران به پانزده سالگی و دختران به نه سالگی، دلیل بر بلوغ ایشان است.&lt;ref&gt;نورمفیدی، «بلوغ دختران»، ۱۳۹-۱۴۱.&lt;/ref&gt; <br /> <br /> مسئله اساسی در رابطه با سنین مطرح شده در ادله و فتاوای فقها این است که آیا سنّ نشانه‌ای قراردادی از سوی شارع برای احراز بلوغ است یا نشانه‌ای طبیعی در کنار سایر نشانه‌هاست. غالب فقها بر این باورند که سنّ وارد شده در روایات، نشانه‌ای تعبّدی است و برخی مانند محمدحسین کاشف‌الغطاء میان سنّ و سایر علائم مانند قاعدگی چنین تفکیک کرده است که سنّ را قراردادی از جانب شارع دانسته و دیگر علامات را نشانه‌های طبیعی بر بلوغ شمرده است. &lt;ref&gt;مهریزی، بلوغ دختران، ص ۱۵۱.&lt;/ref&gt; اگر ملاک بلوغ سنّ شرعی آن قرار داده شود، آنگاه بلوغ حقیقتی خواهد بود که از جانب شارع مشخص و حدود آن تعیین می‌شود، ولی اگر تغییرات جسمی و بلوغ جنسیِ فرد معیار بلوغ قلمداد شود، بلوغ در زمره موضوعات عرفی قرار می‌گیرد.&lt;ref&gt;نورمفیدی، «بلوغ دختران»، ۱۴۴.&lt;/ref&gt; اختلافی که در موضوع بلوغ دختران در کمات فقهای گذشته و معاصران به چشم می‌خورد ناشی از تفاوت مبنای ایشان درباره معیار بلوغ است. هر چند که جوانب مختلف نظرات ایشان در ارتباط با موضوع با هم ناسازگار است. به عنوان مثال، بسیاری از فقها در مقام تعریف بلوغ، بر علائم طبیعی و کمال جنسی و عقلی فرد تأکید می‌کنند و از سنّی که در نصوص تعیین شده است سخنی به میان نمی‌آورند.&lt;ref&gt;کاشف‌الغطاء، کشف الغطاء، ص۴۸ ؛ نجفی، جواهر الکلام، ج۲۶، ص۴ ؛ سبزواری، مهذّب الأحکام، ج۲۱، ص۱۲۱. &lt;/ref&gt; اما در مقام تطبیق و در مواردی از احکام که بلوغ موضوع حکم است، سنّ شرعی بلوغ است که در فتوای ایشان نقش اصلی را بازی می‌کند. [[احمد خوانساری]] بر این باور بود که فقها نمی‌توانند به لوازم تعریفی که از بلوغ ارائه می‌کنند ملتزم بمانند؛ چرا که معیار در تعریف ایشان از بلوغ کمالی است که شخص در این دوره درک می‌کند و اگر فرض کنیم پسری به پانزده سال یا دختری به نه سال رسید و به چنان کمالی نرسیده بود، باید او را از تصرف در اموالش محجور بدانیم و از آثار شرعی بلوغ محروم بدانیم. اما فتوای فقها بر خلاف این است و اگرچه امکان بلوغ قبل از رسیدن به سنّ شرعی را پذیرفتند، ولی به نظر [[خوانساری]] بعید است که بعد از رسیدن فرد به سنّ شرعی به هر دلیلی بلوغ را نفی کنند. &lt;ref&gt;خوانساری، جامع‌المدارک، ج۳، ص۳۶۲.&lt;/ref&gt; با صرف نظر از این نکته، فقهای شیعه درباره بلوغ دختران و چگونگی مواجهه با ادلّه روایی و قرآنی آن، نظرات گوناگونی را ارائه کرده‌اند.<br /> <br /> [[محمدعلی گرامی]] ادعا می‌کند که قول به بلوغ پسر در پانزده‌ سال و دختر در نه سال، اجماعی است و اگر در تاریخ فقه شیعه مخالفت‌هایی هم به چشم می‌خورد، آنقدر شاذّ و نادر است که فقها به آنها اعتنایی نکردند.&lt;ref&gt;گرامی، «پژوهشی در بلوغ دختران»، ص ۳۶۷.&lt;/ref&gt;در ارتباط با بلوغ دختران در نه سالگی، فقهای بسیاری مانند شیخ طوسی، ابن‌ادریس حلّی، محقّق اردبیلی و صاحب جواهر ادعای اجماع کرده‌اند.&lt;ref&gt;مهریزی، «بلوغ دختران»، ص ۱۵۱.&lt;/ref&gt; شهرت قول به بلوغ دختران در نه سالگی به اندازه‌ای بوده که فقهای شیعه آن را بی‌نیاز از بحث دیدند؛‌ فقهایی مانند شیخ یوسف بحرانی و [[خوانساری]] در مقام استدلال بر بلوغ دختران در نه سال،آنقدر مسئله را واضح و تعداد روایات را فراوان و دلالتشان را واضح دیدند که نیازی به نقلشان ندیدند.&lt;ref&gt;بحرانی، الحدائق‌الناضره، ج۱۳، ص۱۸۲ ؛ خوانساری، جامع‌المدارک، ج۳، ص۳۶۵.&lt;/ref&gt; شیخ حرّ عاملی در عنوان باب بیست و نهمِ کتاب الصوم از کتاب وسائل‌الشیعه به بلوغ دختران در نه سال تعبیر کرده است، در حالی که هیچ یک از روایات این باب بر بلوغ دختران در نه سال دلالت ندارند.&lt;ref&gt;وسائل‌الشیعه، ج۷، ص۱۶۷.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> در برابر این نظر مشهور، در میان فقهای متقدم آنچنان اختلافی به چشم نمی‌خورد.&lt;ref&gt;نجفی، جواهرالکلام، ج۲۶، ص۳۸.&lt;/ref&gt; نخستین فقیهی که با این دیدگاه مخالفت کرد، [[محمدمحسن فیض کاشانی]] بود.&lt;ref&gt;فیض کاشانی، مفاتیح‌الشرائع، ج۱، ص۱۴.&lt;/ref&gt; به نظر فیض کاشانی، با توجه به اختلافات موجود در روایات مرتبط با موضوع، نمی‌توان بلوغ را در یک سنّ منحصر کرد؛ بلوغ دارای مراتبی است و نسبت به موضوعات مختلف سنین مختلفی دارد.&lt;ref&gt;همان.&lt;/ref&gt; [[محمدهادی معرفت]]، از فقها و مفسّران معاصر، نیز با انحصار بلوغ در یک سنّ مخالف است و ملاک اصلی بلوغ را در رشد و زنانگی دختران می‌شمارد که غالبا با احراز خون حیض ثابت می‌شود.&lt;ref&gt;معرفت، «بلوغ دختران»، ص۱۷۲.&lt;/ref&gt; [[یوسف صانعی]]، از مراجع تقلید معاصر، سنّ بلوغ دختران را سیزده سال می‌دانست.&lt;ref&gt;صانعی، بلوغ دختران، ص۳۵.&lt;/ref&gt; همچنین [[محمد اسحق فیّاضّ]]، از مراجع تقلید ساکن عراق، با عدول از فتوای اول خود به بلوغ دختران در سیزده سالگی فتوا داد.&lt;ref&gt; https://fa.shafaqna.com/news/1152391 فتوای جدید حضرت آیت الله فیاض درباره سن تکلیف دختران.]&lt;/ref&gt;<br /> ===نظریه‌ها===<br /> اختلاف نظرات فقها در رابطه با بلوغ دختران بر محور دو مسئله عمده است. اول، آیا با احراز بلوغ، تمام تکالیف و آثار شرعی آن، اعم از عبادی، حقوقی و جزائی، در حق دختر بالغ ثابت می‌شود یا آنکه در ادلّه نسبت به تناسب احکام سنین مختلفی مشخص شده است؟ دوم، آیا بلوغ امری عرفی است که با بروز نشانه‌های جسمی و جنسی رخ می‌دهد، یا آنکه سنّ مشخصی دارد و وابسته به دستور قانونگذار شریعت اسلام است؟ <br /> <br /> غالب فقهای شیعه، همزمان با بروز نشانه‌های جسمی و یا رسیدن به سنّ خاص، آثار شرعی بلوغ را مترتّب دانستند؛ اما برخی مانند [[فیض کاشانی]] و [[محمدهادی معرفت]] بر این باور بودند که باید در موضوعات مختلف از عبادات و معاملات و حدود، سنین مختلفی را برای بلوغ در نظر گرفت.&lt;ref&gt;فیض کاشانی، مفاتیح‌الشرائع، ج۱، ص۱۴ ؛ مهریزی، بلوغ دختران، ص۱۵۴.&lt;/ref&gt; [[محمدحسن نجفی]] مدعی است که قول به این تفکیک مخالف اجماع فقها و حتی اتفاق تمامی مسلمانان است. به گفته وی، هر چند فقها در تعیین سنّ بلوغ اختلاف دارند، اما هیچ یک از ایشان تکالیف دختر بالغ را از هم تفکیک نکردند و در عمل و سیره مسلمانان نیز چنین امری گزارش نشده و به چشم نمی‌خورد.&lt;ref&gt;نجفی، جواهرالکلام، ج۲۶، ص۴۱.&lt;/ref&gt; در مقابل فیض کاشانی بر این باور است که در دلالت روایات مرتبط با موضوع اختلافی وجود دارد که با تفکیک آثار شرعی بلوغ می‌توان این اختلاف را حل و روایات را بهتر تبیین کرد.&lt;ref&gt;فیض کاشانی، مفاتیح‌الشرائع، ج۱، ص۱۴.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> در آن سو نیز، هر چند در دوران معاصر برخی از پژوهشگران و فقها بلوغ دختران را امری عرفی دانستند که وابسته به بروز نشانه‌های جسمی مانند حیض است.&lt;ref&gt;معرفت، «بلوغ دختران»، ص۱۷۲ ؛ مهریزی، «بلوغ دختران»،‌ ص۱۹۷.&lt;/ref&gt; غالب فقها بر سنّ مطرح شده در نصوص شرعی به عنوان معیار نهایی بلوغ تأکید دارند. غالب فقهای شیعه این سنّ را در دختران نه سال می‌دانند؛ به جز [[یوسف صانعی]] و [[محمد اسحق فیاض]] که سیزده سالگی را سنّ بلوغ دختران می‌شمارند. &lt;ref&gt;صانعی، بلوغ دختران، ص۳۵.&lt;/ref&gt;<br /> ==منابع مطالعاتی بلوغ دختران==<br /> {{اصلی|منابع مطالعاتی بلوغ دختران}}<br /> درباره بلوغ دختران مقالات متعددی به رشته تحریر درآمده است. تعداد بسیاری از پژوهشگران دانشگاهی و حوزوی در این موضوع قلم زده‌اند و به سهم قابل توجهی از این تلاش‌ها در پایگاه‌های اینترنتی امکان دسترسی وجود دارد. کتاب [[بلوغ دختران]] یکی از مهم‌ترین آثاری است که در این موضوع به کوشش [[مهدی مهریزی]] جمع‌آوری و توسط انتشارات دفتر تبلیغات اسلامی حوزه علمیه قم به چاپ رسید. این مجموعه دربردارنده هجده مقاله درباره سنّ بلوغ و بلوغ دختران است. تلاش‌های نویسنده در موضوع [[بلوغ]] و بلوغ دختران، باعث شده تا بتواند دامنه وسیعی از نگاه‌های مرتبط و اثرگذار را کنار هم جمع کند. از عبدالعالی بن کرکی از فقهای قرن دهم تا فقها و فقه‌پژوهان، حقوقدانان و اساتید دانشگاهی معاصر همه سهمی در این مجموعه دارند.<br /> <br /> ==پانویس==<br /> {{پانویس}}<br /> ==منابع==</div>

Abbashaeri https://ency.feqhemoaser.com/fa/index.php?title=%D9%81%D9%82%D9%87_%D9%85%D8%B9%D8%A7%D8%B5%D8%B1:%D9%BE%DB%8C%D8%B4%E2%80%8C%D9%86%D9%88%DB%8C%D8%B3_%D8%A8%D9%84%D9%88%D8%BA_%D8%AF%D8%AE%D8%AA%D8%B1%D8%A7%D9%86&diff=1619 2021-05-24T06:44:56Z

<p>Abbashaeri: </p> <hr /> <div>{{نگارش}}<br /> ==تعریف مسئله==<br /> بلوغ شرط درستی بسیاری از احکام اسلام است. بسیاری از عبادات، معاملات و حقوق فرد از نگاه اسلام متوقف بر رسیدن وی به این دوره از رشد است.&lt;ref&gt;مهریزی، بلوغ دختران، ص ۱۲۷.&lt;/ref&gt; بلوغ همراه با دگرگونی‌هایی است که در اندام و جسم انسان پدید می‌آید؛ مهم‌ترین این تغییرات شکل گرفتن اندام تناسلی در فرد و امکان تولید مثل است. پس از نعوظ و احتلام در پسران و قاعدگی در دختران، امکان تولید مثل ایجاد می‌شود.&lt;ref&gt;همان، ص۱۳۱.&lt;/ref&gt; بر اساس روایات وارد آمده در موضوع بلوغ، تغییرات جنسی حاصل در این دوران، نشانه‌ رسیدن فرد به سنّ تکلیف است.&lt;ref&gt;حرّ عاملی،‌ وسائل‌الشیعه، ج۱، ص۴۱ تا ۴۴ و ج۴، ص۴۱۰.&lt;/ref&gt; علاوه بر این علامات، سنین خاصی نیز به عنوان علامت بلوغ شمرده شده‌اند.&lt;ref&gt;مهریزی، بلوغ دختران، ص ۱۶۵ تا ۱۷۴.&lt;/ref&gt; آنچه بلوغ دختران از نظرگاه فقهی به یک مسئله بدل ساخته است، اختلاف ادلّه مرتبط با موضوع در تعیین معیار بلوغ است. در آیات قرآن و بسیاری روایات سخنی از سنّی مشخص برای بلوغ به میان نیامده است{{یادداشت|()}} و آن مقدار از روایات که به سنین متفاوتی اشاره می‌کنند، علاوه بر عدم اتفاقشان بر یک سنّ، از جهت دلالت بر معیار بودن سنّ مورد مناقشه قرار گرفته‌اند.<br /> <br /> ==اهمیت موضوع در فقه معاصر== <br /> هر چند در میان فقهای گذشته اختلاف چندانی در رابطه با سنّ بلوغ دختران گزارش نشده است، در دوران معاصر، نظرات تازه‌ای در برابر نظر مشهور مطرح شد؛ یوسف صانعی به بلوغ دختران در سیزده سالگی فتوا داد و محمدهادی معرفت نیز معیار بلوغ دختران را قاعدگی دانست. پژوهشگران متعددی هم در رابطه با مسئله دست به پژوهش زدند و به نتیجه مشهور نرسیدند.&lt;ref&gt;مهریزی، «بلوغ دختران»، ص ۱۵۴ و ۱۵۵.&lt;/ref&gt; بروز چنین تردید‌هایی در فضای علمی، به نظر برخی اندیشمندان، مسئله بلوغ دختران را به یکی از مهم‌ترین مسائل پیشاروی فقه در دوران معاصر بدل ساخته است.&lt;ref&gt;آل راضی، محمّدهادی،‌«سنّ‌البلوغ فی‌المرأة»، ص۳۹۳.&lt;/ref&gt; <br /> <br /> ==فقه شیعه==<br /> فقهای شیعه از بلوغ با دو اصطلاح تعبیر کرده‌اند؛<br /> #بلوغ جنسی: تعریف بلوغ به کمال طبیعی انسان و رسیدن به مرحله‌ای از سنّ که امکان تولید مثل برای فرد فراهم می‌شود،‌ محور تعریف فقها از بلوغ است. این تعریف موافق با تصور عرف از موضوع و همچنین تعریف لغوی بلوغ است. <br /> #بلوغ شرعی: ملاک بلوغ بر اساس این اصطلاح، سنّی است که در نصوص و ادلّه شرعی بیان شده است. بنابر این اصطلاح رسیدن پسران به پانزده سالگی و دختران به نه سالگی، دلیل بر بلوغ ایشان است.&lt;ref&gt;نورمفیدی، «بلوغ دختران»، ۱۳۹-۱۴۱.&lt;/ref&gt; <br /> <br /> مسئله اساسی در رابطه با سنین مطرح شده در ادله و فتاوای فقها این است که آیا سنّ نشانه‌ای قراردادی از سوی شارع برای احراز بلوغ است یا نشانه‌ای طبیعی در کنار سایر نشانه‌هاست. غالب فقها بر این باورند که سنّ وارد شده در روایات، نشانه‌ای تعبّدی است و برخی مانند محمدحسین کاشف‌الغطاء میان سنّ و سایر علائم مانند قاعدگی چنین تفکیک کرده است که سنّ را قراردادی از جانب شارع دانسته و دیگر علامات را نشانه‌های طبیعی بر بلوغ شمرده است. &lt;ref&gt;مهریزی، بلوغ دختران، ص ۱۵۱.&lt;/ref&gt; اگر ملاک بلوغ سنّ شرعی آن قرار داده شود، آنگاه بلوغ حقیقتی خواهد بود که از جانب شارع مشخص و حدود آن تعیین می‌شود، ولی اگر تغییرات جسمی و بلوغ جنسیِ فرد معیار بلوغ قلمداد شود، بلوغ در زمره موضوعات عرفی قرار می‌گیرد.&lt;ref&gt;نورمفیدی، «بلوغ دختران»، ۱۴۴.&lt;/ref&gt; اختلافی که در موضوع بلوغ دختران در کمات فقهای گذشته و معاصران به چشم می‌خورد ناشی از تفاوت مبنای ایشان درباره معیار بلوغ است. هر چند که جوانب مختلف نظرات ایشان در ارتباط با موضوع با هم ناسازگار است. به عنوان مثال، بسیاری از فقها در مقام تعریف بلوغ، بر علائم طبیعی و کمال جنسی و عقلی فرد تأکید می‌کنند و از سنّی که در نصوص تعیین شده است سخنی به میان نمی‌آورند.&lt;ref&gt;کاشف‌الغطاء، کشف الغطاء، ص۴۸ ؛ نجفی، جواهر الکلام، ج۲۶، ص۴ ؛ سبزواری، مهذّب الأحکام، ج۲۱، ص۱۲۱. &lt;/ref&gt; اما در مقام تطبیق و در مواردی از احکام که بلوغ موضوع حکم است، سنّ شرعی بلوغ است که در فتوای ایشان نقش اصلی را بازی می‌کند. [[احمد خوانساری]] بر این باور بود که فقها نمی‌توانند به لوازم تعریفی که از بلوغ ارائه می‌کنند ملتزم بمانند؛ چرا که معیار در تعریف ایشان از بلوغ کمالی است که شخص در این دوره درک می‌کند و اگر فرض کنیم پسری به پانزده سال یا دختری به نه سال رسید و به چنان کمالی نرسیده بود، باید او را از تصرف در اموالش محجور بدانیم و از آثار شرعی بلوغ محروم بدانیم. اما فتوای فقها بر خلاف این است و اگرچه امکان بلوغ قبل از رسیدن به سنّ شرعی را پذیرفتند، ولی به نظر [[خوانساری]] بعید است که بعد از رسیدن فرد به سنّ شرعی به هر دلیلی بلوغ را نفی کنند. &lt;ref&gt;خوانساری، جامع‌المدارک، ج۳، ص۳۶۲.&lt;/ref&gt; با صرف نظر از این نکته، فقهای شیعه درباره بلوغ دختران و چگونگی مواجهه با ادلّه روایی و قرآنی آن، نظرات گوناگونی را ارائه کرده‌اند.<br /> <br /> [[محمدعلی گرامی]] ادعا می‌کند که قول به بلوغ پسر در پانزده‌ سال و دختر در نه سال، اجماعی است و اگر در تاریخ فقه شیعه مخالفت‌هایی هم به چشم می‌خورد، آنقدر شاذّ و نادر است که فقها به آنها اعتنایی نکردند.&lt;ref&gt;گرامی، «پژوهشی در بلوغ دختران»، ص ۳۶۷.&lt;/ref&gt;در ارتباط با بلوغ دختران در نه سالگی، فقهای بسیاری مانند شیخ طوسی، ابن‌ادریس حلّی، محقّق اردبیلی و صاحب جواهر ادعای اجماع کرده‌اند.&lt;ref&gt;مهریزی، «بلوغ دختران»، ص ۱۵۱.&lt;/ref&gt; شهرت قول به بلوغ دختران در نه سالگی به اندازه‌ای بوده که فقهای شیعه آن را بی‌نیاز از بحث دیدند؛‌ فقهایی مانند شیخ یوسف بحرانی و [[خوانساری]] در مقام استدلال بر بلوغ دختران در نه سال،آنقدر مسئله را واضح و تعداد روایات را فراوان و دلالتشان را واضح دیدند که نیازی به نقلشان ندیدند.&lt;ref&gt;بحرانی، الحدائق‌الناضره، ج۱۳، ص۱۸۲ ؛ خوانساری، جامع‌المدارک، ج۳، ص۳۶۵.&lt;/ref&gt; شیخ حرّ عاملی در عنوان باب بیست و نهمِ کتاب الصوم از کتاب وسائل‌الشیعه به بلوغ دختران در نه سال تعبیر کرده است، در حالی که هیچ یک از روایات این باب بر بلوغ دختران در نه سال دلالت ندارند.&lt;ref&gt;وسائل‌الشیعه، ج۷، ص۱۶۷.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> در برابر این نظر مشهور، در میان فقهای متقدم آنچنان اختلافی به چشم نمی‌خورد.&lt;ref&gt;نجفی، جواهرالکلام، ج۲۶، ص۳۸.&lt;/ref&gt; نخستین فقیهی که با این دیدگاه مخالفت کرد، [[محمدمحسن فیض کاشانی]] بود.&lt;ref&gt;فیض کاشانی، مفاتیح‌الشرائع، ج۱، ص۱۴.&lt;/ref&gt; به نظر فیض کاشانی، با توجه به اختلافات موجود در روایات مرتبط با موضوع، نمی‌توان بلوغ را در یک سنّ منحصر کرد؛ بلوغ دارای مراتبی است و نسبت به موضوعات مختلف سنین مختلفی دارد.&lt;ref&gt;همان.&lt;/ref&gt; [[محمدهادی معرفت]]، از فقها و مفسّران معاصر، نیز با انحصار بلوغ در یک سنّ مخالف است و ملاک اصلی بلوغ را در رشد و زنانگی دختران می‌شمارد که غالبا با احراز خون حیض ثابت می‌شود.&lt;ref&gt;معرفت، «بلوغ دختران»، ص۱۷۲.&lt;/ref&gt; [[یوسف صانعی]]، از مراجع تقلید معاصر، سنّ بلوغ دختران را سیزده سال می‌دانست.&lt;ref&gt;صانعی، بلوغ دختران، ص۳۵.&lt;/ref&gt; همچنین [[محمد اسحق فیّاضّ]]، از مراجع تقلید ساکن عراق، با عدول از فتوای اول خود به بلوغ دختران در سیزده سالگی فتوا داد.&lt;ref&gt; https://fa.shafaqna.com/news/1152391 فتوای جدید حضرت آیت الله فیاض درباره سن تکلیف دختران.]&lt;/ref&gt;<br /> ===نظریه‌ها===<br /> اختلاف نظرات فقها در رابطه با بلوغ دختران بر محور دو مسئله عمده است. اول، آیا با احراز بلوغ، تمام تکالیف و آثار شرعی آن، اعم از عبادی، حقوقی و جزائی، در حق دختر بالغ ثابت می‌شود یا آنکه در ادلّه نسبت به تناسب احکام سنین مختلفی مشخص شده است؟ دوم، آیا بلوغ امری عرفی است که با بروز نشانه‌های جسمی و جنسی رخ می‌دهد، یا آنکه سنّ مشخصی دارد و وابسته به دستور قانونگذار شریعت اسلام است؟ <br /> <br /> غالب فقهای شیعه، همزمان با بروز نشانه‌های جسمی و یا رسیدن به سنّ خاص، آثار شرعی بلوغ را مترتّب دانستند؛ اما برخی مانند [[فیض کاشانی]] و [[محمدهادی معرفت]] بر این باور بودند که باید در موضوعات مختلف از عبادات و معاملات و حدود، سنین مختلفی را برای بلوغ در نظر گرفت.&lt;ref&gt;فیض کاشانی، مفاتیح‌الشرائع، ج۱، ص۱۴ ؛ مهریزی، بلوغ دختران، ص۱۵۴.&lt;/ref&gt; [[محمدحسن نجفی]] مدعی است که قول به این تفکیک مخالف اجماع فقها و حتی اتفاق تمامی مسلمانان است. به گفته وی، هر چند فقها در تعیین سنّ بلوغ اختلاف دارند، اما هیچ یک از ایشان تکالیف دختر بالغ را از هم تفکیک نکردند و در عمل و سیره مسلمانان نیز چنین امری گزارش نشده و به چشم نمی‌خورد.&lt;ref&gt;نجفی، جواهرالکلام، ج۲۶، ص۴۱.&lt;/ref&gt; در مقابل فیض کاشانی بر این باور است که در دلالت روایات مرتبط با موضوع اختلافی وجود دارد که با تفکیک آثار شرعی بلوغ می‌توان این اختلاف را حل و روایات را بهتر تبیین کرد.&lt;ref&gt;فیض کاشانی، مفاتیح‌الشرائع، ج۱، ص۱۴.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> در آن سو نیز، هر چند در دوران معاصر برخی از پژوهشگران و فقها بلوغ دختران را امری عرفی دانستند که وابسته به بروز نشانه‌های جسمی مانند حیض است.&lt;ref&gt;معرفت، «بلوغ دختران»، ص۱۷۲ ؛ مهریزی، «بلوغ دختران»،‌ ص۱۹۷.&lt;/ref&gt; غالب فقها بر سنّ مطرح شده در نصوص شرعی به عنوان معیار نهایی بلوغ تأکید دارند. غالب فقهای شیعه این سنّ را در دختران نه سال می‌دانند؛ به جز [[یوسف صانعی]] که قائل به بلوغ دختران در سیزده سال بود. &lt;ref&gt;صانعی، بلوغ دختران، ص۳۵.&lt;/ref&gt;<br /> ==منابع مطالعاتی بلوغ دختران==<br /> {{اصلی|منابع مطالعاتی بلوغ دختران}}<br /> درباره بلوغ دختران مقالات متعددی به رشته تحریر درآمده است. تعداد بسیاری از پژوهشگران دانشگاهی و حوزوی در این موضوع قلم زده‌اند و به سهم قابل توجهی از این تلاش‌ها در پایگاه‌های اینترنتی امکان دسترسی وجود دارد. کتاب [[بلوغ دختران]] یکی از مهم‌ترین آثاری است که در این موضوع به کوشش [[مهدی مهریزی]] جمع‌آوری و توسط انتشارات دفتر تبلیغات اسلامی حوزه علمیه قم به چاپ رسید. این مجموعه دربردارنده هجده مقاله درباره سنّ بلوغ و بلوغ دختران است. تلاش‌های نویسنده در موضوع [[بلوغ]] و بلوغ دختران، باعث شده تا بتواند دامنه وسیعی از نگاه‌های مرتبط و اثرگذار را کنار هم جمع کند. از عبدالعالی بن کرکی از فقهای قرن دهم تا فقها و فقه‌پژوهان، حقوقدانان و اساتید دانشگاهی معاصر همه سهمی در این مجموعه دارند.<br /> <br /> ==پانویس==<br /> {{پانویس}}<br /> ==منابع==</div>

Abbashaeri https://ency.feqhemoaser.com/fa/index.php?title=%D9%81%D9%82%D9%87_%D9%85%D8%B9%D8%A7%D8%B5%D8%B1:%D9%BE%DB%8C%D8%B4%E2%80%8C%D9%86%D9%88%DB%8C%D8%B3_%D8%A8%D9%84%D9%88%D8%BA_%D8%AF%D8%AE%D8%AA%D8%B1%D8%A7%D9%86&diff=1618 2021-05-24T06:41:41Z

<p>Abbashaeri: </p> <hr /> <div>{{نگارش}}<br /> ==تعریف مسئله==<br /> بلوغ شرط درستی بسیاری از احکام اسلام است. بسیاری از عبادات، معاملات و حقوق فرد از نگاه اسلام متوقف بر رسیدن وی به این دوره از رشد است.&lt;ref&gt;مهریزی، بلوغ دختران، ص ۱۲۷.&lt;/ref&gt; بلوغ همراه با دگرگونی‌هایی است که در اندام و جسم انسان پدید می‌آید؛ مهم‌ترین این تغییرات شکل گرفتن اندام تناسلی در فرد و امکان تولید مثل است. پس از نعوظ و احتلام در پسران و قاعدگی در دختران، امکان تولید مثل ایجاد می‌شود.&lt;ref&gt;همان، ص۱۳۱.&lt;/ref&gt; بر اساس روایات وارد آمده در موضوع بلوغ، تغییرات جنسی حاصل در این دوران، نشانه‌ رسیدن فرد به سنّ تکلیف است.&lt;ref&gt;حرّ عاملی،‌ وسائل‌الشیعه، ج۱، ص۴۱ تا ۴۴ و ج۴، ص۴۱۰.&lt;/ref&gt; علاوه بر این علامات، سنین خاصی نیز به عنوان علامت بلوغ شمرده شده‌اند.&lt;ref&gt;مهریزی، بلوغ دختران، ص ۱۶۵ تا ۱۷۴.&lt;/ref&gt; آنچه بلوغ دختران از نظرگاه فقهی به یک مسئله بدل ساخته است، اختلاف ادلّه مرتبط با موضوع در تعیین معیار بلوغ است. در آیات قرآن و بسیاری روایات سخنی از سنّی مشخص برای بلوغ به میان نیامده است{{یادداشت|()}} و آن مقدار از روایات که به سنین متفاوتی اشاره می‌کنند، علاوه بر عدم اتفاقشان بر یک سنّ، از جهت دلالت بر معیار بودن سنّ مورد مناقشه قرار گرفته‌اند.<br /> <br /> ==اهمیت موضوع در فقه معاصر== <br /> هر چند در میان فقهای گذشته اختلاف چندانی در رابطه با سنّ بلوغ دختران گزارش نشده است، در دوران معاصر، نظرات تازه‌ای در برابر نظر مشهور مطرح شد؛ یوسف صانعی به بلوغ دختران در سیزده سالگی فتوا داد و محمدهادی معرفت نیز معیار بلوغ دختران را قاعدگی دانست. پژوهشگران متعددی هم در رابطه با مسئله دست به پژوهش زدند و به نتیجه مشهور نرسیدند.&lt;ref&gt;مهریزی، «بلوغ دختران»، ص ۱۵۴ و ۱۵۵.&lt;/ref&gt; بروز چنین تردید‌هایی در فضای علمی، به نظر برخی اندیشمندان، مسئله بلوغ دختران را به یکی از مهم‌ترین مسائل پیشاروی فقه در دوران معاصر بدل ساخته است.&lt;ref&gt;آل راضی، محمّدهادی،‌«سنّ‌البلوغ فی‌المرأة»، ص۳۹۳.&lt;/ref&gt; <br /> <br /> ==فقه شیعه==<br /> فقهای شیعه از بلوغ با دو اصطلاح تعبیر کرده‌اند؛<br /> #بلوغ جنسی: تعریف بلوغ به کمال طبیعی انسان و رسیدن به مرحله‌ای از سنّ که امکان تولید مثل برای فرد فراهم می‌شود،‌ محور تعریف فقها از بلوغ است. این تعریف موافق با تصور عرف از موضوع و همچنین تعریف لغوی بلوغ است. <br /> #بلوغ شرعی: ملاک بلوغ بر اساس این اصطلاح، سنّی است که در نصوص و ادلّه شرعی بیان شده است. بنابر این اصطلاح رسیدن پسران به پانزده سالگی و دختران به نه سالگی، دلیل بر بلوغ ایشان است.&lt;ref&gt;نورمفیدی، «بلوغ دختران»، ۱۳۹-۱۴۱.&lt;/ref&gt; <br /> <br /> مسئله اساسی در رابطه با سنین مطرح شده در ادله و فتاوای فقها این است که آیا سنّ نشانه‌ای قراردادی از سوی شارع برای احراز بلوغ است یا نشانه‌ای طبیعی در کنار سایر نشانه‌هاست. غالب فقها بر این باورند که سنّ وارد شده در روایات، نشانه‌ای تعبّدی است و برخی مانند محمدحسین کاشف‌الغطاء میان سنّ و سایر علائم مانند قاعدگی چنین تفکیک کرده است که سنّ را قراردادی از جانب شارع دانسته و دیگر علامات را نشانه‌های طبیعی بر بلوغ شمرده است. &lt;ref&gt;مهریزی، بلوغ دختران، ص ۱۵۱.&lt;/ref&gt; اگر ملاک بلوغ سنّ شرعی آن قرار داده شود، آنگاه بلوغ حقیقتی خواهد بود که از جانب شارع مشخص و حدود آن تعیین می‌شود، ولی اگر تغییرات جسمی و بلوغ جنسیِ فرد معیار بلوغ قلمداد شود، بلوغ در زمره موضوعات عرفی قرار می‌گیرد.&lt;ref&gt;نورمفیدی، «بلوغ دختران»، ۱۴۴.&lt;/ref&gt; اختلافی که در موضوع بلوغ دختران در کمات فقهای گذشته و معاصران به چشم می‌خورد ناشی از تفاوت مبنای ایشان درباره معیار بلوغ است. هر چند که جوانب مختلف نظرات ایشان در ارتباط با موضوع با هم ناسازگار است. به عنوان مثال، بسیاری از فقها در مقام تعریف بلوغ، بر علائم طبیعی و کمال جنسی و عقلی فرد تأکید می‌کنند و از سنّی که در نصوص تعیین شده است سخنی به میان نمی‌آورند.&lt;ref&gt;کاشف‌الغطاء، کشف الغطاء، ص۴۸ ؛ نجفی، جواهر الکلام، ج۲۶، ص۴ ؛ سبزواری، مهذّب الأحکام، ج۲۱، ص۱۲۱. &lt;/ref&gt; اما در مقام تطبیق و در مواردی از احکام که بلوغ موضوع حکم است، سنّ شرعی بلوغ است که در فتوای ایشان نقش اصلی را بازی می‌کند. [[احمد خوانساری]] بر این باور بود که فقها نمی‌توانند به لوازم تعریفی که از بلوغ ارائه می‌کنند ملتزم بمانند؛ چرا که معیار در تعریف ایشان از بلوغ کمالی است که شخص در این دوره درک می‌کند و اگر فرض کنیم پسری به پانزده سال یا دختری به نه سال رسید و به چنان کمالی نرسیده بود، باید او را از تصرف در اموالش محجور بدانیم و از آثار شرعی بلوغ محروم بدانیم. اما فتوای فقها بر خلاف این است و اگرچه امکان بلوغ قبل از رسیدن به سنّ شرعی را پذیرفتند، ولی به نظر [[خوانساری]] بعید است که بعد از رسیدن فرد به سنّ شرعی به هر دلیلی بلوغ را نفی کنند. &lt;ref&gt;خوانساری، جامع‌المدارک، ج۳، ص۳۶۲.&lt;/ref&gt; با صرف نظر از این نکته، فقهای شیعه درباره بلوغ دختران و چگونگی مواجهه با ادلّه روایی و قرآنی آن، نظرات گوناگونی را ارائه کرده‌اند.<br /> <br /> [[محمدعلی گرامی]] ادعا می‌کند که قول به بلوغ پسر در پانزده‌ سال و دختر در نه سال، اجماعی است و اگر در تاریخ فقه شیعه مخالفت‌هایی هم به چشم می‌خورد، آنقدر شاذّ و نادر است که فقها به آنها اعتنایی نکردند.&lt;ref&gt;گرامی، «پژوهشی در بلوغ دختران»، ص ۳۶۷.&lt;/ref&gt;در ارتباط با بلوغ دختران در نه سالگی، فقهای بسیاری مانند شیخ طوسی، ابن‌ادریس حلّی، محقّق اردبیلی و صاحب جواهر ادعای اجماع کرده‌اند.&lt;ref&gt;مهریزی، «بلوغ دختران»، ص ۱۵۱.&lt;/ref&gt; شهرت قول به بلوغ دختران در نه سالگی به اندازه‌ای بوده که فقهای شیعه آن را بی‌نیاز از بحث دیدند؛‌ فقهایی مانند شیخ یوسف بحرانی و [[خوانساری]] در مقام استدلال بر بلوغ دختران در نه سال،آنقدر مسئله را واضح و تعداد روایات را فراوان و دلالتشان را واضح دیدند که نیازی به نقلشان ندیدند.&lt;ref&gt;بحرانی، الحدائق‌الناضره، ج۱۳، ص۱۸۲ ؛ خوانساری، جامع‌المدارک، ج۳، ص۳۶۵.&lt;/ref&gt; شیخ حرّ عاملی در عنوان باب بیست و نهمِ کتاب الصوم از کتاب وسائل‌الشیعه به بلوغ دختران در نه سال تعبیر کرده است، در حالی که هیچ یک از روایات این باب بر بلوغ دختران در نه سال دلالت ندارند.&lt;ref&gt;وسائل‌الشیعه، ج۷، ص۱۶۷.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> در برابر این نظر مشهور، در میان فقهای متقدم آنچنان اختلافی به چشم نمی‌خورد.&lt;ref&gt;نجفی، جواهرالکلام، ج۲۶، ص۳۸.&lt;/ref&gt; نخستین فقیهی که با این دیدگاه مخالفت کرد، [[محمدمحسن فیض کاشانی]] بود.&lt;ref&gt;فیض کاشانی، مفاتیح‌الشرائع، ج۱، ص۱۴.&lt;/ref&gt; به نظر فیض کاشانی، با توجه به اختلافات موجود در روایات مرتبط با موضوع، نمی‌توان بلوغ را در یک سنّ منحصر کرد؛ بلوغ دارای مراتبی است و نسبت به موضوعات مختلف سنین مختلفی دارد.&lt;ref&gt;همان.&lt;/ref&gt; [[محمدهادی معرفت]]، از فقها و مفسّران معاصر، نیز با انحصار بلوغ در یک سنّ مخالف است و ملاک اصلی بلوغ را در رشد و زنانگی دختران می‌شمارد که غالبا با احراز خون حیض ثابت می‌شود.&lt;ref&gt;معرفت، «بلوغ دختران»، ص۱۷۲.&lt;/ref&gt; [[یوسف صانعی]]، از مراجع تقلید معاصر، سنّ بلوغ دختران را سیزده سال می‌دانست.&lt;ref&gt;صانعی، بلوغ دختران، ص۳۵.&lt;/ref&gt; همچنین [[محمد اسحق فیّاضّ]]، از مراجع تقلید ساکن عراق، با عدول از فتوای اول خود به بلوغ دختران در سیزده سالگی فتوا داد.&lt;ref&gt;https://fa.shafaqna.com/news/1152391 فتوای جدید حضرت آیت الله فیاض درباره سن تکلیف دختران: ۱۳ سال قمری یا بروز علائم بلوغ پیش از آن]&lt;/ref&gt;<br /> <br /> ===نظریه‌ها===<br /> اختلاف نظرات فقها در رابطه با بلوغ دختران بر محور دو مسئله عمده است. اول، آیا با احراز بلوغ، تمام تکالیف و آثار شرعی آن، اعم از عبادی، حقوقی و جزائی، در حق دختر بالغ ثابت می‌شود یا آنکه در ادلّه نسبت به تناسب احکام سنین مختلفی مشخص شده است؟ دوم، آیا بلوغ امری عرفی است که با بروز نشانه‌های جسمی و جنسی رخ می‌دهد، یا آنکه سنّ مشخصی دارد و وابسته به دستور قانونگذار شریعت اسلام است؟ <br /> <br /> غالب فقهای شیعه، همزمان با بروز نشانه‌های جسمی و یا رسیدن به سنّ خاص، آثار شرعی بلوغ را مترتّب دانستند؛ اما برخی مانند [[فیض کاشانی]] و [[محمدهادی معرفت]] بر این باور بودند که باید در موضوعات مختلف از عبادات و معاملات و حدود، سنین مختلفی را برای بلوغ در نظر گرفت.&lt;ref&gt;فیض کاشانی، مفاتیح‌الشرائع، ج۱، ص۱۴ ؛ مهریزی، بلوغ دختران، ص۱۵۴.&lt;/ref&gt; [[محمدحسن نجفی]] مدعی است که قول به این تفکیک مخالف اجماع فقها و حتی اتفاق تمامی مسلمانان است. به گفته وی، هر چند فقها در تعیین سنّ بلوغ اختلاف دارند، اما هیچ یک از ایشان تکالیف دختر بالغ را از هم تفکیک نکردند و در عمل و سیره مسلمانان نیز چنین امری گزارش نشده و به چشم نمی‌خورد.&lt;ref&gt;نجفی، جواهرالکلام، ج۲۶، ص۴۱.&lt;/ref&gt; در مقابل فیض کاشانی بر این باور است که در دلالت روایات مرتبط با موضوع اختلافی وجود دارد که با تفکیک آثار شرعی بلوغ می‌توان این اختلاف را حل و روایات را بهتر تبیین کرد.&lt;ref&gt;فیض کاشانی، مفاتیح‌الشرائع، ج۱، ص۱۴.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> در آن سو نیز، هر چند در دوران معاصر برخی از پژوهشگران و فقها بلوغ دختران را امری عرفی دانستند که وابسته به بروز نشانه‌های جسمی مانند حیض است.&lt;ref&gt;معرفت، «بلوغ دختران»، ص۱۷۲ ؛ مهریزی، «بلوغ دختران»،‌ ص۱۹۷.&lt;/ref&gt; غالب فقها بر سنّ مطرح شده در نصوص شرعی به عنوان معیار نهایی بلوغ تأکید دارند. غالب فقهای شیعه این سنّ را در دختران نه سال می‌دانند؛ به جز [[یوسف صانعی]] که قائل به بلوغ دختران در سیزده سال بود. &lt;ref&gt;صانعی، بلوغ دختران، ص۳۵.&lt;/ref&gt;<br /> ==منابع مطالعاتی بلوغ دختران==<br /> {{اصلی|منابع مطالعاتی بلوغ دختران}}<br /> درباره بلوغ دختران مقالات متعددی به رشته تحریر درآمده است. تعداد بسیاری از پژوهشگران دانشگاهی و حوزوی در این موضوع قلم زده‌اند و به سهم قابل توجهی از این تلاش‌ها در پایگاه‌های اینترنتی امکان دسترسی وجود دارد. کتاب [[بلوغ دختران]] یکی از مهم‌ترین آثاری است که در این موضوع به کوشش [[مهدی مهریزی]] جمع‌آوری و توسط انتشارات دفتر تبلیغات اسلامی حوزه علمیه قم به چاپ رسید. این مجموعه دربردارنده هجده مقاله درباره سنّ بلوغ و بلوغ دختران است. تلاش‌های نویسنده در موضوع [[بلوغ]] و بلوغ دختران، باعث شده تا بتواند دامنه وسیعی از نگاه‌های مرتبط و اثرگذار را کنار هم جمع کند. از عبدالعالی بن کرکی از فقهای قرن دهم تا فقها و فقه‌پژوهان، حقوقدانان و اساتید دانشگاهی معاصر همه سهمی در این مجموعه دارند.<br /> <br /> ==پانویس==<br /> {{پانویس}}<br /> ==منابع==</div>

Abbashaeri https://ency.feqhemoaser.com/fa/index.php?title=%D9%81%D9%82%D9%87_%D9%85%D8%B9%D8%A7%D8%B5%D8%B1:%D9%BE%DB%8C%D8%B4%E2%80%8C%D9%86%D9%88%DB%8C%D8%B3_%D8%A8%D9%84%D9%88%D8%BA_%D8%AF%D8%AE%D8%AA%D8%B1%D8%A7%D9%86&diff=1617 2021-05-24T06:40:21Z

<p>Abbashaeri: </p> <hr /> <div>{{نگارش}}<br /> ==تعریف مسئله==<br /> بلوغ شرط درستی بسیاری از احکام اسلام است. بسیاری از عبادات، معاملات و حقوق فرد از نگاه اسلام متوقف بر رسیدن وی به این دوره از رشد است.&lt;ref&gt;مهریزی، بلوغ دختران، ص ۱۲۷.&lt;/ref&gt; بلوغ همراه با دگرگونی‌هایی است که در اندام و جسم انسان پدید می‌آید؛ مهم‌ترین این تغییرات شکل گرفتن اندام تناسلی در فرد و امکان تولید مثل است. پس از نعوظ و احتلام در پسران و قاعدگی در دختران، امکان تولید مثل ایجاد می‌شود.&lt;ref&gt;همان، ص۱۳۱.&lt;/ref&gt; بر اساس روایات وارد آمده در موضوع بلوغ، تغییرات جنسی حاصل در این دوران، نشانه‌ رسیدن فرد به سنّ تکلیف است.&lt;ref&gt;حرّ عاملی،‌ وسائل‌الشیعه، ج۱، ص۴۱ تا ۴۴ و ج۴، ص۴۱۰.&lt;/ref&gt; علاوه بر این علامات، سنین خاصی نیز به عنوان علامت بلوغ شمرده شده‌اند.&lt;ref&gt;مهریزی، بلوغ دختران، ص ۱۶۵ تا ۱۷۴.&lt;/ref&gt; آنچه بلوغ دختران از نظرگاه فقهی به یک مسئله بدل ساخته است، اختلاف ادلّه مرتبط با موضوع در تعیین معیار بلوغ است. در آیات قرآن و بسیاری روایات سخنی از سنّی مشخص برای بلوغ به میان نیامده است{{یادداشت|()}} و آن مقدار از روایات که به سنین متفاوتی اشاره می‌کنند، علاوه بر عدم اتفاقشان بر یک سنّ، از جهت دلالت بر معیار بودن سنّ مورد مناقشه قرار گرفته‌اند.<br /> <br /> ==اهمیت موضوع در فقه معاصر== <br /> هر چند در میان فقهای گذشته اختلاف چندانی در رابطه با سنّ بلوغ دختران گزارش نشده است، در دوران معاصر، نظرات تازه‌ای در برابر نظر مشهور مطرح شد؛ یوسف صانعی به بلوغ دختران در سیزده سالگی فتوا داد و محمدهادی معرفت نیز معیار بلوغ دختران را قاعدگی دانست. پژوهشگران متعددی هم در رابطه با مسئله دست به پژوهش زدند و به نتیجه مشهور نرسیدند.&lt;ref&gt;مهریزی، «بلوغ دختران»، ص ۱۵۴ و ۱۵۵.&lt;/ref&gt; بروز چنین تردید‌هایی در فضای علمی، به نظر برخی اندیشمندان، مسئله بلوغ دختران را به یکی از مهم‌ترین مسائل پیشاروی فقه در دوران معاصر بدل ساخته است.&lt;ref&gt;آل راضی، محمّدهادی،‌«سنّ‌البلوغ فی‌المرأة»، ص۳۹۳.&lt;/ref&gt; <br /> <br /> ==فقه شیعه==<br /> فقهای شیعه از بلوغ با دو اصطلاح تعبیر کرده‌اند؛<br /> #بلوغ جنسی: تعریف بلوغ به کمال طبیعی انسان و رسیدن به مرحله‌ای از سنّ که امکان تولید مثل برای فرد فراهم می‌شود،‌ محور تعریف فقها از بلوغ است. این تعریف موافق با تصور عرف از موضوع و همچنین تعریف لغوی بلوغ است. <br /> #بلوغ شرعی: ملاک بلوغ بر اساس این اصطلاح، سنّی است که در نصوص و ادلّه شرعی بیان شده است. بنابر این اصطلاح رسیدن پسران به پانزده سالگی و دختران به نه سالگی، دلیل بر بلوغ ایشان است.&lt;ref&gt;نورمفیدی، «بلوغ دختران»، ۱۳۹-۱۴۱.&lt;/ref&gt; <br /> <br /> مسئله اساسی در رابطه با سنین مطرح شده در ادله و فتاوای فقها این است که آیا سنّ نشانه‌ای قراردادی از سوی شارع برای احراز بلوغ است یا نشانه‌ای طبیعی در کنار سایر نشانه‌هاست. غالب فقها بر این باورند که سنّ وارد شده در روایات، نشانه‌ای تعبّدی است و برخی مانند محمدحسین کاشف‌الغطاء میان سنّ و سایر علائم مانند قاعدگی چنین تفکیک کرده است که سنّ را قراردادی از جانب شارع دانسته و دیگر علامات را نشانه‌های طبیعی بر بلوغ شمرده است. &lt;ref&gt;مهریزی، بلوغ دختران، ص ۱۵۱.&lt;/ref&gt; اگر ملاک بلوغ سنّ شرعی آن قرار داده شود، آنگاه بلوغ حقیقتی خواهد بود که از جانب شارع مشخص و حدود آن تعیین می‌شود، ولی اگر تغییرات جسمی و بلوغ جنسیِ فرد معیار بلوغ قلمداد شود، بلوغ در زمره موضوعات عرفی قرار می‌گیرد.&lt;ref&gt;نورمفیدی، «بلوغ دختران»، ۱۴۴.&lt;/ref&gt; اختلافی که در موضوع بلوغ دختران در کمات فقهای گذشته و معاصران به چشم می‌خورد ناشی از تفاوت مبنای ایشان درباره معیار بلوغ است. هر چند که جوانب مختلف نظرات ایشان در ارتباط با موضوع با هم ناسازگار است. به عنوان مثال، بسیاری از فقها در مقام تعریف بلوغ، بر علائم طبیعی و کمال جنسی و عقلی فرد تأکید می‌کنند و از سنّی که در نصوص تعیین شده است سخنی به میان نمی‌آورند.&lt;ref&gt;کاشف‌الغطاء، کشف الغطاء، ص۴۸ ؛ نجفی، جواهر الکلام، ج۲۶، ص۴ ؛ سبزواری، مهذّب الأحکام، ج۲۱، ص۱۲۱. &lt;/ref&gt; اما در مقام تطبیق و در مواردی از احکام که بلوغ موضوع حکم است، سنّ شرعی بلوغ است که در فتوای ایشان نقش اصلی را بازی می‌کند. [[احمد خوانساری]] بر این باور بود که فقها نمی‌توانند به لوازم تعریفی که از بلوغ ارائه می‌کنند ملتزم بمانند؛ چرا که معیار در تعریف ایشان از بلوغ کمالی است که شخص در این دوره درک می‌کند و اگر فرض کنیم پسری به پانزده سال یا دختری به نه سال رسید و به چنان کمالی نرسیده بود، باید او را از تصرف در اموالش محجور بدانیم و از آثار شرعی بلوغ محروم بدانیم. اما فتوای فقها بر خلاف این است و اگرچه امکان بلوغ قبل از رسیدن به سنّ شرعی را پذیرفتند، ولی به نظر [[خوانساری]] بعید است که بعد از رسیدن فرد به سنّ شرعی به هر دلیلی بلوغ را نفی کنند. &lt;ref&gt;خوانساری، جامع‌المدارک، ج۳، ص۳۶۲.&lt;/ref&gt; با صرف نظر از این نکته، فقهای شیعه درباره بلوغ دختران و چگونگی مواجهه با ادلّه روایی و قرآنی آن، نظرات گوناگونی را ارائه کرده‌اند.<br /> <br /> [[محمدعلی گرامی]] ادعا می‌کند که قول به بلوغ پسر در پانزده‌ سال و دختر در نه سال، اجماعی است و اگر در تاریخ فقه شیعه مخالفت‌هایی هم به چشم می‌خورد، آنقدر شاذّ و نادر است که فقها به آنها اعتنایی نکردند.&lt;ref&gt;گرامی، «پژوهشی در بلوغ دختران»، ص ۳۶۷.&lt;/ref&gt;در ارتباط با بلوغ دختران در نه سالگی، فقهای بسیاری مانند شیخ طوسی، ابن‌ادریس حلّی، محقّق اردبیلی و صاحب جواهر ادعای اجماع کرده‌اند.&lt;ref&gt;مهریزی، «بلوغ دختران»، ص ۱۵۱.&lt;/ref&gt; شهرت قول به بلوغ دختران در نه سالگی به اندازه‌ای بوده که فقهای شیعه آن را بی‌نیاز از بحث دیدند؛‌ فقهایی مانند شیخ یوسف بحرانی و [[خوانساری]] در مقام استدلال بر بلوغ دختران در نه سال،آنقدر مسئله را واضح و تعداد روایات را فراوان و دلالتشان را واضح دیدند که نیازی به نقلشان ندیدند.&lt;ref&gt;بحرانی، الحدائق‌الناضره، ج۱۳، ص۱۸۲ ؛ خوانساری، جامع‌المدارک، ج۳، ص۳۶۵.&lt;/ref&gt; شیخ حرّ عاملی در عنوان باب بیست و نهمِ کتاب الصوم از کتاب وسائل‌الشیعه به بلوغ دختران در نه سال تعبیر کرده است، در حالی که هیچ یک از روایات این باب بر بلوغ دختران در نه سال دلالت ندارند.&lt;ref&gt;وسائل‌الشیعه، ج۷، ص۱۶۷.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> در برابر این نظر مشهور، در میان فقهای متقدم آنچنان اختلافی به چشم نمی‌خورد.&lt;ref&gt;نجفی، جواهرالکلام، ج۲۶، ص۳۸.&lt;/ref&gt; نخستین فقیهی که با این دیدگاه مخالفت کرد، [[محمدمحسن فیض کاشانی]] بود.&lt;ref&gt;فیض کاشانی، مفاتیح‌الشرائع، ج۱، ص۱۴.&lt;/ref&gt; به نظر فیض کاشانی، با توجه به اختلافات موجود در روایات مرتبط با موضوع، نمی‌توان بلوغ را در یک سنّ منحصر کرد؛ بلوغ دارای مراتبی است و نسبت به موضوعات مختلف سنین مختلفی دارد.&lt;ref&gt;همان.&lt;/ref&gt; [[محمدهادی معرفت]]، از فقها و مفسّران معاصر، نیز با انحصار بلوغ در یک سنّ مخالف است و ملاک اصلی بلوغ را در رشد و زنانگی دختران می‌شمارد که غالبا با احراز خون حیض ثابت می‌شود.&lt;ref&gt;معرفت، «بلوغ دختران»، ص۱۷۲.&lt;/ref&gt; [[یوسف صانعی]]، از مراجع تقلید معاصر، سنّ بلوغ دختران را سیزده سال می‌دانست.&lt;ref&gt;صانعی، بلوغ دختران، ص۳۵.&lt;/ref&gt; همچنین [[محمد اسحق فیّاضّ]]، از مراجع تقلید ساکن عراق، با عدول از فتوای اول خود به بلوغ دختران در سیزده سالگی فتوا داد.&lt;ref&gt;https://fa.shafaqna.com/news/1152391/فتوای جدید حضرت آیت الله فیاض درباره سن تکلیف دختران: ۱۳ سال قمری یا بروز علائم بلوغ پیش از آن]&lt;/ref&gt;<br /> <br /> ===نظریه‌ها===<br /> اختلاف نظرات فقها در رابطه با بلوغ دختران بر محور دو مسئله عمده است. اول، آیا با احراز بلوغ، تمام تکالیف و آثار شرعی آن، اعم از عبادی، حقوقی و جزائی، در حق دختر بالغ ثابت می‌شود یا آنکه در ادلّه نسبت به تناسب احکام سنین مختلفی مشخص شده است؟ دوم، آیا بلوغ امری عرفی است که با بروز نشانه‌های جسمی و جنسی رخ می‌دهد، یا آنکه سنّ مشخصی دارد و وابسته به دستور قانونگذار شریعت اسلام است؟ <br /> <br /> غالب فقهای شیعه، همزمان با بروز نشانه‌های جسمی و یا رسیدن به سنّ خاص، آثار شرعی بلوغ را مترتّب دانستند؛ اما برخی مانند [[فیض کاشانی]] و [[محمدهادی معرفت]] بر این باور بودند که باید در موضوعات مختلف از عبادات و معاملات و حدود، سنین مختلفی را برای بلوغ در نظر گرفت.&lt;ref&gt;فیض کاشانی، مفاتیح‌الشرائع، ج۱، ص۱۴ ؛ مهریزی، بلوغ دختران، ص۱۵۴.&lt;/ref&gt; [[محمدحسن نجفی]] مدعی است که قول به این تفکیک مخالف اجماع فقها و حتی اتفاق تمامی مسلمانان است. به گفته وی، هر چند فقها در تعیین سنّ بلوغ اختلاف دارند، اما هیچ یک از ایشان تکالیف دختر بالغ را از هم تفکیک نکردند و در عمل و سیره مسلمانان نیز چنین امری گزارش نشده و به چشم نمی‌خورد.&lt;ref&gt;نجفی، جواهرالکلام، ج۲۶، ص۴۱.&lt;/ref&gt; در مقابل فیض کاشانی بر این باور است که در دلالت روایات مرتبط با موضوع اختلافی وجود دارد که با تفکیک آثار شرعی بلوغ می‌توان این اختلاف را حل و روایات را بهتر تبیین کرد.&lt;ref&gt;فیض کاشانی، مفاتیح‌الشرائع، ج۱، ص۱۴.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> در آن سو نیز، هر چند در دوران معاصر برخی از پژوهشگران و فقها بلوغ دختران را امری عرفی دانستند که وابسته به بروز نشانه‌های جسمی مانند حیض است.&lt;ref&gt;معرفت، «بلوغ دختران»، ص۱۷۲ ؛ مهریزی، «بلوغ دختران»،‌ ص۱۹۷.&lt;/ref&gt; غالب فقها بر سنّ مطرح شده در نصوص شرعی به عنوان معیار نهایی بلوغ تأکید دارند. غالب فقهای شیعه این سنّ را در دختران نه سال می‌دانند؛ به جز [[یوسف صانعی]] که قائل به بلوغ دختران در سیزده سال بود. &lt;ref&gt;صانعی، بلوغ دختران، ص۳۵.&lt;/ref&gt;<br /> ==منابع مطالعاتی بلوغ دختران==<br /> {{اصلی|منابع مطالعاتی بلوغ دختران}}<br /> درباره بلوغ دختران مقالات متعددی به رشته تحریر درآمده است. تعداد بسیاری از پژوهشگران دانشگاهی و حوزوی در این موضوع قلم زده‌اند و به سهم قابل توجهی از این تلاش‌ها در پایگاه‌های اینترنتی امکان دسترسی وجود دارد. کتاب [[بلوغ دختران]] یکی از مهم‌ترین آثاری است که در این موضوع به کوشش [[مهدی مهریزی]] جمع‌آوری و توسط انتشارات دفتر تبلیغات اسلامی حوزه علمیه قم به چاپ رسید. این مجموعه دربردارنده هجده مقاله درباره سنّ بلوغ و بلوغ دختران است. تلاش‌های نویسنده در موضوع [[بلوغ]] و بلوغ دختران، باعث شده تا بتواند دامنه وسیعی از نگاه‌های مرتبط و اثرگذار را کنار هم جمع کند. از عبدالعالی بن کرکی از فقهای قرن دهم تا فقها و فقه‌پژوهان، حقوقدانان و اساتید دانشگاهی معاصر همه سهمی در این مجموعه دارند.<br /> <br /> ==پانویس==<br /> {{پانویس}}<br /> ==منابع==</div>

Abbashaeri https://ency.feqhemoaser.com/fa/index.php?title=%D9%81%D9%82%D9%87_%D9%85%D8%B9%D8%A7%D8%B5%D8%B1:%D9%BE%DB%8C%D8%B4%E2%80%8C%D9%86%D9%88%DB%8C%D8%B3_%D8%A8%D9%84%D9%88%D8%BA_%D8%AF%D8%AE%D8%AA%D8%B1%D8%A7%D9%86&diff=1548 2021-05-16T09:37:40Z

<p>Abbashaeri: </p> <hr /> <div>{{نگارش}}<br /> ==تعریف مسئله==<br /> بلوغ شرط درستی بسیاری از احکام اسلام است. بسیاری از عبادات، معاملات و حقوق فرد از نگاه اسلام متوقف بر رسیدن وی به این دوره از رشد است.&lt;ref&gt;مهریزی، بلوغ دختران، ص ۱۲۷.&lt;/ref&gt; بلوغ همراه با دگرگونی‌هایی است که در اندام و جسم انسان پدید می‌آید؛ مهم‌ترین این تغییرات شکل گرفتن اندام تناسلی در فرد و امکان تولید مثل است. پس از نعوظ و احتلام در پسران و قاعدگی در دختران، امکان تولید مثل ایجاد می‌شود.&lt;ref&gt;همان، ص۱۳۱.&lt;/ref&gt; بر اساس روایات وارد آمده در موضوع بلوغ، تغییرات جنسی حاصل در این دوران، نشانه‌ رسیدن فرد به سنّ تکلیف است.&lt;ref&gt;حرّ عاملی،‌ وسائل‌الشیعه، ج۱، ص۴۱ تا ۴۴ و ج۴، ص۴۱۰.&lt;/ref&gt; علاوه بر این علامات، سنین خاصی نیز به عنوان علامت بلوغ شمرده شده‌اند.&lt;ref&gt;مهریزی، بلوغ دختران، ص ۱۶۵ تا ۱۷۴.&lt;/ref&gt; آنچه بلوغ دختران از نظرگاه فقهی به یک مسئله بدل ساخته است، اختلاف ادلّه مرتبط با موضوع در تعیین معیار بلوغ است. در آیات قرآن و بسیاری روایات سخنی از سنّی مشخص برای بلوغ به میان نیامده است و آن مقدار از روایات که به سنین متفاوتی اشاره می‌کنند، علاوه بر عدم اتفاقشان بر یک سنّ، از جهت دلالت بر معیار بودن سنّ مورد مناقشه قرار گرفته‌اند. <br /> <br /> ==اهمیت موضوع در فقه معاصر== <br /> هر چند در میان فقهای گذشته اختلاف چندانی در رابطه با سنّ بلوغ دختران گزارش نشده است، در دوران معاصر، نظرات تازه‌ای در برابر نظر مشهور مطرح شد؛ یوسف صانعی به بلوغ دختران در سیزده سالگی فتوا داد و محمدهادی معرفت نیز معیار بلوغ دختران را قاعدگی دانست. پژوهشگران متعددی هم در رابطه با مسئله دست به پژوهش زدند و به نتیجه مشهور نرسیدند.&lt;ref&gt;مهریزی، «بلوغ دختران»، ص ۱۵۴ و ۱۵۵.&lt;/ref&gt; بروز چنین تردید‌هایی در فضای علمی، به نظر برخی اندیشمندان، مسئله بلوغ دختران را به یکی از مهم‌ترین مسائل پیشاروی فقه در دوران معاصر بدل ساخته است.&lt;ref&gt;آل راضی، محمّدهادی،‌«سنّ‌البلوغ فی‌المرأة»، ص۳۹۳.&lt;/ref&gt; <br /> <br /> ==فقه شیعه==<br /> فقهای شیعه از بلوغ با دو اصطلاح تعبیر کرده‌اند؛<br /> #بلوغ جنسی: تعریف بلوغ به کمال طبیعی انسان و رسیدن به مرحله‌ای از سنّ که امکان تولید مثل برای فرد فراهم می‌شود،‌ محور تعریف فقها از بلوغ است. این تعریف موافق با تصور عرف از موضوع و همچنین تعریف لغوی بلوغ است. <br /> #بلوغ شرعی: ملاک بلوغ بر اساس این اصطلاح، سنّی است که در نصوص و ادلّه شرعی بیان شده است. بنابر این اصطلاح رسیدن پسران به پانزده سالگی و دختران به نه سالگی، دلیل بر بلوغ ایشان است.&lt;ref&gt;نورمفیدی، «بلوغ دختران»، ۱۳۹-۱۴۱.&lt;/ref&gt; <br /> <br /> مسئله اساسی در رابطه با سنین مطرح شده در ادله و فتاوای فقها این است که آیا سنّ نشانه‌ای قراردادی از سوی شارع برای احراز بلوغ است یا نشانه‌ای طبیعی در کنار سایر نشانه‌هاست. غالب فقها بر این باورند که سنّ وارد شده در روایات، نشانه‌ای تعبّدی است و برخی مانند محمدحسین کاشف‌الغطاء میان سنّ و سایر علائم مانند قاعدگی چنین تفکیک کرده است که سنّ را قراردادی از جانب شارع دانسته و دیگر علامات را نشانه‌های طبیعی بر بلوغ شمرده است. &lt;ref&gt;مهریزی، بلوغ دختران، ص ۱۵۱.&lt;/ref&gt; اگر ملاک بلوغ سنّ شرعی آن قرار داده شود، آنگاه بلوغ حقیقتی خواهد بود که از جانب شارع مشخص و حدود آن تعیین می‌شود، ولی اگر تغییرات جسمی و بلوغ جنسیِ فرد معیار بلوغ قلمداد شود، بلوغ در زمره موضوعات عرفی قرار می‌گیرد.&lt;ref&gt;نورمفیدی، «بلوغ دختران»، ۱۴۴.&lt;/ref&gt; اختلافی که در موضوع بلوغ دختران در کمات فقهای گذشته و معاصران به چشم می‌خورد ناشی از تفاوت مبنای ایشان درباره معیار بلوغ است. هر چند که جوانب مختلف نظرات ایشان در ارتباط با موضوع با هم ناسازگار است. به عنوان مثال، بسیاری از فقها در مقام تعریف بلوغ، بر علائم طبیعی و کمال جنسی و عقلی فرد تأکید می‌کنند و از سنّی که در نصوص تعیین شده است سخنی به میان نمی‌آورند.&lt;ref&gt;کاشف‌الغطاء، کشف الغطاء، ص۴۸ ؛ نجفی، جواهر الکلام، ج۲۶، ص۴ ؛ سبزواری، مهذّب الأحکام، ج۲۱، ص۱۲۱. &lt;/ref&gt; اما در مقام تطبیق و در مواردی از احکام که بلوغ موضوع حکم است، سنّ شرعی بلوغ است که در فتوای ایشان نقش اصلی را بازی می‌کند. [[احمد خوانساری]] بر این باور بود که فقها نمی‌توانند به لوازم تعریفی که از بلوغ ارائه می‌کنند ملتزم بمانند؛ چرا که معیار در تعریف ایشان از بلوغ کمالی است که شخص در این دوره درک می‌کند و اگر فرض کنیم پسری به پانزده سال یا دختری به نه سال رسید و به چنان کمالی نرسیده بود، باید او را از تصرف در اموالش محجور بدانیم و از آثار شرعی بلوغ محروم بدانیم. اما فتوای فقها بر خلاف این است و اگرچه امکان بلوغ قبل از رسیدن به سنّ شرعی را پذیرفتند، ولی به نظر [[خوانساری]] بعید است که بعد از رسیدن فرد به سنّ شرعی به هر دلیلی بلوغ را نفی کنند. &lt;ref&gt;خوانساری، جامع‌المدارک، ج۳، ص۳۶۲.&lt;/ref&gt; با صرف نظر از این نکته، فقهای شیعه درباره بلوغ دختران و چگونگی مواجهه با ادلّه روایی و قرآنی آن، نظرات گوناگونی را ارائه کرده‌اند.<br /> <br /> [[محمدعلی گرامی]] ادعا می‌کند که قول به بلوغ پسر در پانزده‌ سال و دختر در نه سال، اجماعی است و اگر در تاریخ فقه شیعه مخالفت‌هایی هم به چشم می‌خورد، آنقدر شاذّ و نادر است که فقها به آنها اعتنایی نکردند.&lt;ref&gt;گرامی، «پژوهشی در بلوغ دختران»، ص ۳۶۷.&lt;/ref&gt;در ارتباط با بلوغ دختران در نه سالگی، فقهای بسیاری مانند شیخ طوسی، ابن‌ادریس حلّی، محقّق اردبیلی و صاحب جواهر ادعای اجماع کرده‌اند.&lt;ref&gt;مهریزی، «بلوغ دختران»، ص ۱۵۱.&lt;/ref&gt; شهرت قول به بلوغ دختران در نه سالگی به اندازه‌ای بوده که فقهای شیعه آن را بی‌نیاز از بحث دیدند؛‌ فقهایی مانند شیخ یوسف بحرانی و [[خوانساری]] در مقام استدلال بر بلوغ دختران در نه سال،آنقدر مسئله را واضح و تعداد روایات را فراوان و دلالتشان را واضح دیدند که نیازی به نقلشان ندیدند.&lt;ref&gt;بحرانی، الحدائق‌الناضره، ج۱۳، ص۱۸۲ ؛ خوانساری، جامع‌المدارک، ج۳، ص۳۶۵.&lt;/ref&gt; شیخ حرّ عاملی در عنوان باب بیست و نهمِ کتاب الصوم از کتاب وسائل‌الشیعه به بلوغ دختران در نه سال تعبیر کرده است، در حالی که هیچ یک از روایات این باب بر بلوغ دختران در نه سال دلالت ندارند.&lt;ref&gt;وسائل‌الشیعه، ج۷، ص۱۶۷.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> در برابر این نظر مشهور، در میان فقهای متقدم آنچنان اختلافی به چشم نمی‌خورد.&lt;ref&gt;نجفی، جواهرالکلام، ج۲۶، ص۳۸.&lt;/ref&gt; نخستین فقیهی که با این دیدگاه مخالفت کرد، [[محمدمحسن فیض کاشانی]] بود.&lt;ref&gt;فیض کاشانی، مفاتیح‌الشرائع، ج۱، ص۱۴.&lt;/ref&gt; به نظر فیض کاشانی، با توجه به اختلافات موجود در روایات مرتبط با موضوع بر این باور است که نمی‌توان بلوغ را در یک سنّ منحصر کرد؛ بلوغ دارای مراتبی است و نسبت به موضوعات مختلف سنین مختلفی دارد.&lt;ref&gt;همان.&lt;/ref&gt; [[محمدهادی معرفت]]، از فقها و مفسّران معاصر، نیز با انحصار بلوغ در یک سنّ مخالف است و ملاک اصلی بلوغ را در رشد و زنانگی دختران می‌شمارد که غالبا با احراز خون حیض ثابت می‌شود.&lt;ref&gt;معرفت، «بلوغ دختران»، ص۱۷۲.&lt;/ref&gt; [[یوسف صانعی]]، از مراجع معاصر شیعه، بلوغ دختران را در سیزده سال می‌دانست.&lt;ref&gt;صانعی، بلوغ دختران، ص۳۵.&lt;/ref&gt; <br /> <br /> ===نظریه‌ها===<br /> اختلاف نظرات فقها در رابطه با بلوغ دختران بر محور دو مسئله عمده است. اول، آیا با احراز بلوغ، تمام تکالیف و آثار شرعی آن، اعم از عبادی، حقوقی و جزائی، در حق دختر بالغ ثابت می‌شود یا آنکه در ادلّه نسبت به تناسب احکام سنین مختلفی مشخص شده است؟ دوم، آیا بلوغ امری عرفی است که با بروز نشانه‌های جسمی و جنسی رخ می‌دهد، یا آنکه سنّ مشخصی دارد و وابسته به دستور قانونگذار شریعت اسلام است؟ <br /> <br /> غالب فقهای شیعه، همزمان با بروز نشانه‌های جسمی و یا رسیدن به سنّ خاص، آثار شرعی بلوغ را مترتّب دانستند؛ اما برخی مانند [[فیض کاشانی]] و [[محمدهادی معرفت]] بر این باور بودند که باید در موضوعات مختلف از عبادات و معاملات و حدود، سنین مختلفی را برای بلوغ در نظر گرفت.&lt;ref&gt;فیض کاشانی، مفاتیح‌الشرائع، ج۱، ص۱۴ ؛ مهریزی، بلوغ دختران، ص۱۵۴.&lt;/ref&gt; [[محمدحسن نجفی]] مدعی است که قول به این تفکیک مخالف اجماع فقها و حتی اتفاق تمامی مسلمانان است. به گفته وی، هر چند فقها در تعیین سنّ بلوغ اختلاف دارند، اما هیچ یک از ایشان تکالیف دختر بالغ را از هم تفکیک نکردند و در عمل و سیره مسلمانان نیز چنین امری گزارش نشده و به چشم نمی‌خورد.&lt;ref&gt;نجفی، جواهرالکلام، ج۲۶، ص۴۱.&lt;/ref&gt; در مقابل فیض کاشانی بر این باور است که در دلالت روایات مرتبط با موضوع اختلافی وجود دارد که با تفکیک آثار شرعی بلوغ می‌توان این اختلاف را حل و روایات را بهتر تبیین کرد.&lt;ref&gt;فیض کاشانی، مفاتیح‌الشرائع، ج۱، ص۱۴.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> در آن سو نیز، هر چند در دوران معاصر برخی از پژوهشگران و فقها بلوغ دختران را امری عرفی دانستند که وابسته به بروز نشانه‌های جسمی مانند حیض است.&lt;ref&gt;معرفت، «بلوغ دختران»، ص۱۷۲ ؛ مهریزی، «بلوغ دختران»،‌ ص۱۹۷.&lt;/ref&gt; غالب فقها بر سنّ مطرح شده در نصوص شرعی به عنوان معیار نهایی بلوغ تأکید دارند. غالب فقهای شیعه این سنّ را در دختران نه سال می‌دانند؛ به جز [[یوسف صانعی]] که قائل به بلوغ دختران در سیزده سال بود. &lt;ref&gt;صانعی، بلوغ دختران، ص۳۵.&lt;/ref&gt;<br /> ==منابع مطالعاتی بلوغ دختران==<br /> {{اصلی|منابع مطالعاتی بلوغ دختران}}<br /> درباره بلوغ دختران مقالات متعددی به رشته تحریر درآمده است. تعداد بسیاری از پژوهشگران دانشگاهی و حوزوی در این موضوع قلم زده‌اند و به سهم قابل توجهی از این تلاش‌ها در پایگاه‌های اینترنتی امکان دسترسی وجود دارد. کتاب [[بلوغ دختران]] یکی از مهم‌ترین آثاری است که در این موضوع به کوشش [[مهدی مهریزی]] جمع‌آوری و توسط انتشارات دفتر تبلیغات اسلامی حوزه علمیه قم به چاپ رسید. این مجموعه دربردارنده هجده مقاله درباره سنّ بلوغ و بلوغ دختران است. تلاش‌های نویسنده در موضوع [[بلوغ]] و بلوغ دختران، باعث شده تا بتواند دامنه وسیعی از نگاه‌های مرتبط و اثرگذار را کنار هم جمع کند. از عبدالعالی بن کرکی از فقهای قرن دهم تا فقها و فقه‌پژوهان، حقوقدانان و اساتید دانشگاهی معاصر همه سهمی در این مجموعه دارند.<br /> <br /> ==پانویس==<br /> {{پانویس}}<br /> ==منابع==</div>

Abbashaeri https://ency.feqhemoaser.com/fa/index.php?title=%D9%81%D9%82%D9%87_%D9%85%D8%B9%D8%A7%D8%B5%D8%B1:%D9%BE%DB%8C%D8%B4%E2%80%8C%D9%86%D9%88%DB%8C%D8%B3_%D8%A8%D9%84%D9%88%D8%BA_%D8%AF%D8%AE%D8%AA%D8%B1%D8%A7%D9%86&diff=1542 2021-05-15T22:58:56Z

<p>Abbashaeri: </p> <hr /> <div>{{نگارش}}<br /> ==تعریف مسئله==<br /> بلوغ شرط درستی بسیاری از احکام اسلام است. بسیاری از عبادات، معاملات و حقوق فرد از نگاه اسلام متوقف بر رسیدن وی به این دوره از رشد است.&lt;ref&gt;مهریزی، بلوغ دختران، ص ۱۲۷.&lt;/ref&gt; بلوغ همراه با دگرگونی‌هایی است که در اندام و جسم انسان پدید می‌آید؛ مهم‌ترین این تغییرات شکل گرفتن اندام تناسلی در فرد و امکان تولید مثل است. پس از نعوظ و احتلام در پسران و قاعدگی در دختران، امکان تولید مثل ایجاد می‌شود.&lt;ref&gt;همان، ص۱۳۱.&lt;/ref&gt; بر اساس روایات وارد آمده در موضوع بلوغ، تغییرات جنسی حاصل در این دوران، نشانه‌ رسیدن فرد به سنّ تکلیف است.&lt;ref&gt;حرّ عاملی،‌ وسائل‌الشیعه، ج۱، ص۴۱ تا ۴۴ و ج۴، ص۴۱۰.&lt;/ref&gt; علاوه بر این علامات، سنین خاصی نیز به عنوان علامت بلوغ شمرده شده‌اند.&lt;ref&gt;مهریزی، بلوغ دختران، ص ۱۶۵ تا ۱۷۴.&lt;/ref&gt; اختلاف سخنان باقی مانده از امامان شیعه و آیات قرآن در تعیین معیار بلوغ قابل توجه است. از طرفی در آیات قرآن و بسیاری روایات سخنی از سنّ مشخصی برای بلوغ به میان نیامده است و اختلاف روایاتی که سنین متفاوتی را برای بلوغ ذکر می‌کنند و مناقشاتی که در دلالتشان بر معیار بودن سنّ‌ صورت گرفته است، مسئله بلوغ را با دشواری‌هایی همراه کرده است؛ آیا سنّ معیار بلوغ است یا از جمع‌بندی ادلّه می‌توان، در برابر رأی مشهور، نشانه‌های جسمی و جنسی را ملاک قرار داد.<br /> <br /> ==اهمیت موضوع در فقه معاصر== <br /> در دوران معاصر، با توجه به اختلافی که در تعیین سنّ بلوغ در میان آراء فقهی وجود دارد و تردید‌هایی که در فضای علمی در برابر قول مشهور فقها مطرح شده است، بلوغ دختران را به مسئله‌ای پررنگ بدل شده است. &lt;ref&gt;آل راضی، محمّدهادی،‌«سنّ‌البلوغ فی‌المرأة»، ص۳۹۳ ؛ صفاتی، زهره، «سنّ بلوغ»، ص ۳۸۲.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> ==فقه شیعه==<br /> فقهای شیعه از بلوغ با دو اصطلاح تعبیر کرده‌اند؛<br /> #بلوغ جنسی: تعریف بلوغ به کمال طبیعی انسان و رسیدن به مرحله‌ای از سنّ که امکان تولید مثل برای فرد فراهم می‌شود،‌ محور تعریف فقها از بلوغ است. این تعریف موافق با تصور عرف از موضوع و همچنین تعریف لغوی بلوغ است. <br /> #بلوغ شرعی: ملاک بلوغ بر اساس این اصطلاح، سنّی است که در نصوص و ادلّه شرعی بیان شده است. بنابر این اصطلاح رسیدن پسران به پانزده سالگی و دختران به نه سالگی، دلیل بر بلوغ ایشان است.&lt;ref&gt;نورمفیدی، «بلوغ دختران»، ۱۳۹-۱۴۱.&lt;/ref&gt; <br /> <br /> مسئله اساسی در رابطه با سنین مطرح شده در ادله و فتاوای فقها این است که آیا سنّ نشانه‌ای قراردادی از سوی شارع برای احراز بلوغ است یا نشانه‌ای طبیعی در کنار سایر نشانه‌هاست. غالب فقها بر این باورند که سنّ وارد شده در روایات، نشانه‌ای تعبّدی است و برخی مانند محمدحسین کاشف‌الغطاء میان سنّ و سایر علائم مانند قاعدگی چنین تفکیک کرده است که سنّ را قراردادی از جانب شارع دانسته و دیگر علامات را نشانه‌های طبیعی بر بلوغ شمرده است. &lt;ref&gt;مهریزی، بلوغ دختران، ص ۱۵۱.&lt;/ref&gt; اگر ملاک بلوغ سنّ شرعی آن قرار داده شود، آنگاه بلوغ حقیقتی خواهد بود که از جانب شارع مشخص و حدود آن تعیین می‌شود، ولی اگر تغییرات جسمی و بلوغ جنسیِ فرد معیار بلوغ قلمداد شود، بلوغ در زمره موضوعات عرفی قرار می‌گیرد.&lt;ref&gt;نورمفیدی، «بلوغ دختران»، ۱۴۴.&lt;/ref&gt; اختلافی که در موضوع بلوغ دختران در کمات فقهای گذشته و معاصران به چشم می‌خورد ناشی از تفاوت مبنای ایشان درباره معیار بلوغ است. هر چند که جوانب مختلف نظرات ایشان در ارتباط با موضوع با هم ناسازگار است. به عنوان مثال، بسیاری از فقها در مقام تعریف بلوغ، بر علائم طبیعی و کمال جنسی و عقلی فرد تأکید می‌کنند و از سنّی که در نصوص تعیین شده است سخنی به میان نمی‌آورند.&lt;ref&gt;کاشف‌الغطاء، کشف الغطاء، ص۴۸ ؛ نجفی، جواهر الکلام، ج۲۶، ص۴ ؛ سبزواری، مهذّب الأحکام، ج۲۱، ص۱۲۱. &lt;/ref&gt; اما در مقام تطبیق و در مواردی از احکام که بلوغ موضوع حکم است، سنّ شرعی بلوغ است که در فتوای ایشان نقش اصلی را بازی می‌کند. [[احمد خوانساری]] بر این باور بود که فقها نمی‌توانند به لوازم تعریفی که از بلوغ ارائه می‌کنند ملتزم بمانند؛ چرا که معیار در تعریف ایشان از بلوغ کمالی است که شخص در این دوره درک می‌کند و اگر فرض کنیم پسری به پانزده سال یا دختری به نه سال رسید و به چنان کمالی نرسیده بود، باید او را از تصرف در اموالش محجور بدانیم و از آثار شرعی بلوغ محروم بدانیم. اما فتوای فقها بر خلاف این است و اگرچه امکان بلوغ قبل از رسیدن به سنّ شرعی را پذیرفتند، ولی به نظر [[خوانساری]] بعید است که بعد از رسیدن فرد به سنّ شرعی به هر دلیلی بلوغ را نفی کنند. &lt;ref&gt;خوانساری، جامع‌المدارک، ج۳، ص۳۶۲.&lt;/ref&gt; با صرف نظر از این نکته، فقهای شیعه درباره بلوغ دختران و چگونگی مواجهه با ادلّه روایی و قرآنی آن، نظرات گوناگونی را ارائه کرده‌اند.<br /> <br /> [[محمدعلی گرامی]] ادعا می‌کند که قول به بلوغ پسر در پانزده‌ سال و دختر در نه سال، اجماعی است و اگر در تاریخ فقه شیعه مخالفت‌هایی هم به چشم می‌خورد، آنقدر شاذّ و نادر است که فقها به آنها اعتنایی نکردند.&lt;ref&gt;گرامی، «پژوهشی در بلوغ دختران»، ص ۳۶۷.&lt;/ref&gt;در ارتباط با بلوغ دختران در نه سالگی، فقهای بسیاری مانند شیخ طوسی، ابن‌ادریس حلّی، محقّق اردبیلی و صاحب جواهر ادعای اجماع کرده‌اند.&lt;ref&gt;مهریزی، «بلوغ دختران»، ص ۱۵۱.&lt;/ref&gt; شهرت قول به بلوغ دختران در نه سالگی به اندازه‌ای بوده که فقهای شیعه آن را بی‌نیاز از بحث دیدند؛‌ فقهایی مانند شیخ یوسف بحرانی و [[خوانساری]] در مقام استدلال بر بلوغ دختران در نه سال،آنقدر مسئله را واضح و تعداد روایات را فراوان و دلالتشان را واضح دیدند که نیازی به نقلشان ندیدند.&lt;ref&gt;بحرانی، الحدائق‌الناضره، ج۱۳، ص۱۸۲ ؛ خوانساری، جامع‌المدارک، ج۳، ص۳۶۵.&lt;/ref&gt; شیخ حرّ عاملی در عنوان باب بیست و نهمِ کتاب الصوم از کتاب وسائل‌الشیعه به بلوغ دختران در نه سال تعبیر کرده است، در حالی که هیچ یک از روایات این باب بر بلوغ دختران در نه سال دلالت ندارند.&lt;ref&gt;وسائل‌الشیعه، ج۷، ص۱۶۷.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> در برابر این نظر مشهور، در میان فقهای متقدم آنچنان اختلافی به چشم نمی‌خورد.&lt;ref&gt;نجفی، جواهرالکلام، ج۲۶، ص۳۸.&lt;/ref&gt; نخستین فقیهی که با این دیدگاه مخالفت کرد، [[محمدمحسن فیض کاشانی]] بود.&lt;ref&gt;فیض کاشانی، مفاتیح‌الشرائع، ج۱، ص۱۴.&lt;/ref&gt; به نظر فیض کاشانی، با توجه به اختلافات موجود در روایات مرتبط با موضوع بر این باور است که نمی‌توان بلوغ را در یک سنّ منحصر کرد؛ بلوغ دارای مراتبی است و نسبت به موضوعات مختلف سنین مختلفی دارد.&lt;ref&gt;همان.&lt;/ref&gt; [[محمدهادی معرفت]]، از فقها و مفسّران معاصر، نیز با انحصار بلوغ در یک سنّ مخالف است و ملاک اصلی بلوغ را در رشد و زنانگی دختران می‌شمارد که غالبا با احراز خون حیض ثابت می‌شود.&lt;ref&gt;معرفت، «بلوغ دختران»، ص۱۷۲.&lt;/ref&gt; [[یوسف صانعی]]، از مراجع معاصر شیعه، بلوغ دختران را در سیزده سال می‌دانست.&lt;ref&gt;صانعی، بلوغ دختران، ص۳۵.&lt;/ref&gt; <br /> <br /> ===نظریه‌ها===<br /> اختلاف نظرات فقها در رابطه با بلوغ دختران بر محور دو مسئله عمده است. اول، آیا با احراز بلوغ، تمام تکالیف و آثار شرعی آن، اعم از عبادی، حقوقی و جزائی، در حق دختر بالغ ثابت می‌شود یا آنکه در ادلّه نسبت به تناسب احکام سنین مختلفی مشخص شده است؟ دوم، آیا بلوغ امری عرفی است که با بروز نشانه‌های جسمی و جنسی رخ می‌دهد، یا آنکه سنّ مشخصی دارد و وابسته به دستور قانونگذار شریعت اسلام است؟ <br /> <br /> غالب فقهای شیعه، همزمان با بروز نشانه‌های جسمی و یا رسیدن به سنّ خاص، آثار شرعی بلوغ را مترتّب دانستند؛ اما برخی مانند [[فیض کاشانی]] و [[محمدهادی معرفت]] بر این باور بودند که باید در موضوعات مختلف از عبادات و معاملات و حدود، سنین مختلفی را برای بلوغ در نظر گرفت.&lt;ref&gt;فیض کاشانی، مفاتیح‌الشرائع، ج۱، ص۱۴ ؛ مهریزی، بلوغ دختران، ص۱۵۴.&lt;/ref&gt; [[محمدحسن نجفی]] مدعی است که قول به این تفکیک مخالف اجماع فقها و حتی اتفاق تمامی مسلمانان است. به گفته وی، هر چند فقها در تعیین سنّ بلوغ اختلاف دارند، اما هیچ یک از ایشان تکالیف دختر بالغ را از هم تفکیک نکردند و در عمل و سیره مسلمانان نیز چنین امری گزارش نشده و به چشم نمی‌خورد.&lt;ref&gt;نجفی، جواهرالکلام، ج۲۶، ص۴۱.&lt;/ref&gt; در مقابل فیض کاشانی بر این باور است که در دلالت روایات مرتبط با موضوع اختلافی وجود دارد که با تفکیک آثار شرعی بلوغ می‌توان این اختلاف را حل و روایات را بهتر تبیین کرد.&lt;ref&gt;فیض کاشانی، مفاتیح‌الشرائع، ج۱، ص۱۴.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> در آن سو نیز، هر چند در دوران معاصر برخی از پژوهشگران و فقها بلوغ دختران را امری عرفی دانستند که وابسته به بروز نشانه‌های جسمی مانند حیض است.&lt;ref&gt;معرفت، «بلوغ دختران»، ص۱۷۲ ؛ مهریزی، «بلوغ دختران»،‌ ص۱۹۷.&lt;/ref&gt; غالب فقها بر سنّ مطرح شده در نصوص شرعی به عنوان معیار نهایی بلوغ تأکید دارند. غالب فقهای شیعه این سنّ را در دختران نه سال می‌دانند؛ به جز [[یوسف صانعی]] که قائل به بلوغ دختران در سیزده سال بود. &lt;ref&gt;صانعی، بلوغ دختران، ص۳۵.&lt;/ref&gt;<br /> ==منابع مطالعاتی بلوغ دختران==<br /> {{اصلی|منابع مطالعاتی بلوغ دختران}}<br /> درباره بلوغ دختران مقالات متعددی به رشته تحریر درآمده است. تعداد بسیاری از پژوهشگران دانشگاهی و حوزوی در این موضوع قلم زده‌اند و به سهم قابل توجهی از این تلاش‌ها در پایگاه‌های اینترنتی امکان دسترسی وجود دارد. کتاب [[بلوغ دختران]] یکی از مهم‌ترین آثاری است که در این موضوع به کوشش [[مهدی مهریزی]] جمع‌آوری و توسط انتشارات دفتر تبلیغات اسلامی حوزه علمیه قم به چاپ رسید. این مجموعه دربردارنده هجده مقاله درباره سنّ بلوغ و بلوغ دختران است. تلاش‌های نویسنده در موضوع [[بلوغ]] و بلوغ دختران، باعث شده تا بتواند دامنه وسیعی از نگاه‌های مرتبط و اثرگذار را کنار هم جمع کند. از عبدالعالی بن کرکی از فقهای قرن دهم تا فقها و فقه‌پژوهان، حقوقدانان و اساتید دانشگاهی معاصر همه سهمی در این مجموعه دارند.<br /> <br /> ==پانویس==<br /> {{پانویس}}<br /> ==منابع==</div>

Abbashaeri https://ency.feqhemoaser.com/fa/index.php?title=%D9%81%D9%82%D9%87_%D9%85%D8%B9%D8%A7%D8%B5%D8%B1:%D9%BE%DB%8C%D8%B4%E2%80%8C%D9%86%D9%88%DB%8C%D8%B3_%D8%A8%D9%84%D9%88%D8%BA_%D8%AF%D8%AE%D8%AA%D8%B1%D8%A7%D9%86&diff=1541 2021-05-15T18:48:29Z

<p>Abbashaeri: </p> <hr /> <div>{{نگارش}}<br /> ==تعریف مسئله==<br /> بلوغ شرط درستی بسیاری از احکام اسلام است. بسیاری از عبادات، معاملات و حقوق فرد از نگاه اسلام متوقف بر رسیدن وی به این دوره از رشد است.&lt;ref&gt;مهریزی، بلوغ دختران، ص ۱۲۷.&lt;/ref&gt; بلوغ همراه با دگرگونی‌هایی است که در اندام و جسم انسان پدید می‌آید؛ مهم‌ترین این تغییرات شکل گرفتن اندام تناسلی در فرد و امکان تولید مثل است. پس از نعوظ و احتلام در پسران و قاعدگی در دختران، امکان تولید مثل ایجاد می‌شود.&lt;ref&gt;همان، ص۱۳۱.&lt;/ref&gt; بر اساس روایات وارد آمده در موضوع بلوغ، تغییرات جنسی حاصل در این دوران، نشانه‌ رسیدن فرد به سنّ تکلیف است.&lt;ref&gt;حرّ عاملی،‌ وسائل‌الشیعه، ج۱، ص۴۱ تا ۴۴ و ج۴، ص۴۱۰.&lt;/ref&gt; علاوه بر این علامات، سنین خاصی نیز به عنوان علامت بلوغ شمرده شده‌اند.&lt;ref&gt;مهریزی، بلوغ دختران، ص ۱۶۵ تا ۱۷۴.&lt;/ref&gt; اختلاف سخنان باقی مانده از امامان شیعه و آیات قرآن در تعیین معیار بلوغ قابل توجه است. از طرفی در آیات قرآن و بسیاری روایات سخنی از سنّ مشخصی برای بلوغ به میان نیامده است و اختلاف روایاتی که سنین متفاوتی را برای بلوغ ذکر می‌کنند و مناقشاتی که در دلالتشان بر معیار بودن سنّ‌ صورت گرفته است، مسئله بلوغ را با دشواری‌هایی همراه کرده است؛ آیا سنّ معیار بلوغ است یا از جمع‌بندی ادلّه می‌توان، در برابر رأی مشهور، نشانه‌های جسمی و جنسی را ملاک قرار داد.<br /> <br /> ==اهمیت موضوع در فقه معاصر== <br /> در دوران معاصر، با توجه به اختلافی که در تعیین سنّ بلوغ در میان آراء فقهی وجود دارد و تردید‌هایی که در فضای علمی در برابر قول مشهور فقها مطرح شده است، بلوغ دختران را به مسئله‌ای پررنگ بدل شده است. &lt;ref&gt;آل راضی، محمّدهادی،‌«سنّ‌البلوغ فی‌المرأة»، ص۳۹۳ ؛ صفاتی، زهره، «سنّ بلوغ»، ص ۳۸۲.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> ==فقه شیعه==<br /> فقهای شیعه از بلوغ با دو اصطلاح تعبیر کرده‌اند؛<br /> #بلوغ جنسی: تعریف بلوغ به کمال طبیعی انسان و رسیدن به مرحله‌ای از سنّ که امکان تولید مثل برای فرد فراهم می‌شود،‌ محور تعریف فقها از بلوغ است. این تعریف موافق با تصور عرف از موضوع و همچنین تعریف لغوی بلوغ است. <br /> #بلوغ شرعی: ملاک بلوغ بر اساس این اصطلاح، سنّی است که در نصوص و ادلّه شرعی بیان شده است. بنابر این اصطلاح رسیدن پسران به پانزده سالگی و دختران به نه سالگی، دلیل بر بلوغ ایشان است.&lt;ref&gt;نورمفیدی، «بلوغ دختران»، ۱۳۹-۱۴۱.&lt;/ref&gt; <br /> <br /> مسئله اساسی در رابطه با سنین مطرح شده در ادله و فتاوای فقها این است که آیا سنّ نشانه‌ای قراردادی از سوی شارع برای احراز بلوغ است یا نشانه‌ای طبیعی در کنار سایر نشانه‌هاست. غالب فقها بر این باورند که سنّ وارد شده در روایات، نشانه‌ای تعبّدی است و برخی مانند محمدحسین کاشف‌الغطاء میان سنّ و سایر علائم مانند قاعدگی چنین تفکیک کرده است که سنّ را قراردادی از جانب شارع دانسته و دیگر علامات را نشانه‌های طبیعی بر بلوغ شمرده است. &lt;ref&gt;مهریزی، بلوغ دختران، ص ۱۵۱.&lt;/ref&gt; اگر ملاک بلوغ سنّ شرعی آن قرار داده شود، آنگاه بلوغ حقیقتی خواهد بود که از جانب شارع مشخص و حدود آن تعیین می‌شود، ولی اگر تغییرات جسمی و بلوغ جنسیِ فرد معیار بلوغ قلمداد شود، بلوغ در زمره موضوعات عرفی قرار می‌گیرد.&lt;ref&gt;نورمفیدی، «بلوغ دختران»، ۱۴۴.&lt;/ref&gt; اختلافی که در موضوع بلوغ دختران در کمات فقهای گذشته و معاصران به چشم می‌خورد ناشی از تفاوت مبنای ایشان درباره معیار بلوغ است. هر چند که جوانب مختلف نظرات ایشان در ارتباط با موضوع با هم ناسازگار است. به عنوان مثال، بسیاری از فقها در مقام تعریف بلوغ، بر علائم طبیعی و کمال جنسی و عقلی فرد تأکید می‌کنند و از سنّی که در نصوص تعیین شده است سخنی به میان نمی‌آورند.&lt;ref&gt;کاشف‌الغطاء، کشف الغطاء، ص۴۸ ؛ نجفی، جواهر الکلام، ج۲۶، ص۴ ؛ سبزواری، مهذّب الأحکام، ج۲۱، ص۱۲۱. &lt;/ref&gt; اما در مقام تطبیق و در مواردی از احکام که بلوغ موضوع حکم است، سنّ شرعی بلوغ است که در فتوای ایشان نقش اصلی را بازی می‌کند. [[احمد خوانساری]] بر این باور بود که فقها نمی‌توانند به لوازم تعریفی که از بلوغ ارائه می‌کنند ملتزم بمانند؛ چرا که معیار در تعریف ایشان از بلوغ کمالی است که شخص در این دوره درک می‌کند و اگر فرض کنیم پسری به پانزده سال یا دختری به نه سال رسید و به چنان کمالی نرسیده بود، باید او را از تصرف در اموالش محجور بدانیم و از آثار شرعی بلوغ محروم بدانیم. اما فتوای فقها بر خلاف این است و اگرچه امکان بلوغ قبل از رسیدن به سنّ شرعی را پذیرفتند، ولی به نظر [[خوانساری]] بعید است که بعد از رسیدن فرد به سنّ شرعی به هر دلیلی بلوغ را نفی کنند. &lt;ref&gt;خوانساری، جامع‌المدارک، ج۳، ص۳۶۲.&lt;/ref&gt; با صرف نظر از این نکته، فقهای شیعه درباره بلوغ دختران و چگونگی مواجهه با ادلّه روایی و قرآنی آن، نظرات گوناگونی را ارائه کرده‌اند.<br /> <br /> [[محمدعلی گرامی]] ادعا می‌کند که قول به بلوغ پسر در پانزده‌ سال و دختر در نه سال، اجماعی است و اگر در تاریخ فقه شیعه مخالفت‌هایی هم به چشم می‌خورد، آنقدر شاذّ و نادر است که فقها به آنها اعتنایی نکردند.&lt;ref&gt;گرامی، «پژوهشی در بلوغ دختران»، ص ۳۶۷.&lt;/ref&gt;در ارتباط با بلوغ دختران در نه سالگی، فقهای بسیاری مانند شیخ طوسی، ابن‌ادریس حلّی، محقّق اردبیلی و صاحب جواهر ادعای اجماع کرده‌اند.&lt;ref&gt;مهریزی، «بلوغ دختران»، ص ۱۵۱.&lt;/ref&gt; شهرت قول به بلوغ دختران در نه سالگی به اندازه‌ای بوده که فقهای شیعه آن را بی‌نیاز از بحث دیدند؛‌ فقهایی مانند شیخ یوسف بحرانی و [[خوانساری]] در مقام استدلال بر بلوغ دختران در نه سال،آنقدر مسئله را واضح و تعداد روایات را فراوان و دلالتشان را واضح دیدند که نیازی به نقلشان ندیدند.&lt;ref&gt;بحرانی، الحدائق‌الناضره، ج۱۳، ص۱۸۲ ؛ خوانساری، جامع‌المدارک، ج۳، ص۳۶۵.&lt;/ref&gt; شیخ حرّ عاملی در عنوان باب بیست و نهمِ کتاب الصوم از کتاب وسائل‌الشیعه به بلوغ دختران در نه سال تعبیر کرده است، در حالی که هیچ یک از روایات این باب بر بلوغ دختران در نه سال دلالت ندارند.&lt;ref&gt;وسائل‌الشیعه، ج۷، ص۱۶۷.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> در برابر این نظر مشهور، در میان فقهای متقدم آنچنان اختلافی به چشم نمی‌خورد.&lt;ref&gt;نجفی، جواهرالکلام، ج۲۶، ص۳۸.&lt;/ref&gt; نخستین فقیهی که با این دیدگاه مخالفت کرد، [[محمدمحسن فیض کاشانی]] بود.&lt;ref&gt;فیض کاشانی، مفاتیح‌الشرائع، ج۱، ص۱۴.&lt;/ref&gt; به نظر فیض کاشانی، با توجه به اختلافات موجود در روایات مرتبط با موضوع بر این باور است که نمی‌توان بلوغ را در یک سنّ منحصر کرد؛ بلوغ دارای مراتبی است و نسبت به موضوعات مختلف سنین مختلفی دارد.&lt;ref&gt;همان.&lt;/ref&gt; [[محمدهادی معرفت]]، از فقها و مفسّران معاصر، نیز با انحصار بلوغ در یک سنّ مخالف است و ملاک اصلی بلوغ را در رشد و زنانگی دختران می‌شمارد که غالبا با احراز خون حیض ثابت می‌شود.&lt;ref&gt;معرفت، «بلوغ دختران»، ص۱۷۲.&lt;/ref&gt; [[یوسف صانعی]]، از مراجع معاصر شیعه، بلوغ دختران را در سیزده سال می‌دانست.&lt;ref&gt;صانعی، بلوغ دختران، ص۳۵.&lt;/ref&gt; <br /> <br /> ===نظریه‌ها===<br /> غالب فقهای شیعه بلوغ را امری دفعی دانسته و با بروز نشانه‌های جسمی و یا رسیدن به سنّ خاص، آثار شرعی بلوغ را مترتّب دانستند؛ مگر در مواردی که عذری از اجرای حکم و یا ادای تکلیف وجود داشته باشد. اما برخی مانند [[فیض کاشانی]] و [[محمدهادی معرفت]] بر این باور بودند که باید در موضوعات مختلف از عبادات و معاملات و حدود، سنین مختلفی را برای بلوغ در نظر گرفت.&lt;ref&gt;فیض کاشانی، مفاتیح‌الشرائع، ج۱، ص۱۴ ؛ مهریزی، بلوغ دختران، ص۱۵۴.&lt;/ref&gt; در آن سو نیز، برخی بلوغ را امری عرفی دانستند که همراه با نشانه‌های طبیعی است و دیگر فقها بر سنّ مطرح شده در نصوص شرعی به عنوان معیار نهایی بلوغ تأکید دارند. غالب فقهای شیعه این سنّ را در دختران نه سال می‌دانند؛ به جز [[یوسف صانعی]] که قائل به بلوغ دختران در سیزده سال بود. &lt;ref&gt;صانعی، بلوغ دختران، ص۳۵.&lt;/ref&gt;<br /> ==منابع مطالعاتی بلوغ دختران==<br /> {{اصلی|منابع مطالعاتی بلوغ دختران}}<br /> درباره بلوغ دختران مقالات متعددی به رشته تحریر درآمده است. تعداد بسیاری از پژوهشگران دانشگاهی و حوزوی در این موضوع قلم زده‌اند و به سهم قابل توجهی از این تلاش‌ها در پایگاه‌های اینترنتی امکان دسترسی وجود دارد. کتاب [[بلوغ دختران]] یکی از مهم‌ترین آثاری است که در این موضوع به کوشش [[مهدی مهریزی]] جمع‌آوری و توسط انتشارات دفتر تبلیغات اسلامی حوزه علمیه قم به چاپ رسید. این مجموعه دربردارنده هجده مقاله درباره سنّ بلوغ و بلوغ دختران است. تلاش‌های نویسنده در موضوع [[بلوغ]] و بلوغ دختران، باعث شده تا بتواند دامنه وسیعی از نگاه‌های مرتبط و اثرگذار را کنار هم جمع کند. از عبدالعالی بن کرکی از فقهای قرن دهم تا فقها و فقه‌پژوهان، حقوقدانان و اساتید دانشگاهی معاصر همه سهمی در این مجموعه دارند.<br /> <br /> ==پانویس==<br /> {{پانویس}}<br /> ==منابع==</div>

Abbashaeri https://ency.feqhemoaser.com/fa/index.php?title=%D9%81%D9%82%D9%87_%D9%85%D8%B9%D8%A7%D8%B5%D8%B1:%D9%BE%DB%8C%D8%B4%E2%80%8C%D9%86%D9%88%DB%8C%D8%B3_%D8%A8%D9%84%D9%88%D8%BA_%D8%AF%D8%AE%D8%AA%D8%B1%D8%A7%D9%86&diff=1540 2021-05-15T18:46:16Z

<p>Abbashaeri: </p> <hr /> <div>{{نگارش}}<br /> ==تعریف مسئله==<br /> بلوغ شرط درستی بسیاری از احکام اسلام است. بسیاری از عبادات، معاملات و حقوق فرد از نگاه اسلام متوقف بر رسیدن وی به این دوره از رشد است.&lt;ref&gt;مهریزی، بلوغ دختران، ص ۱۲۷.&lt;/ref&gt; بلوغ همراه با دگرگونی‌هایی است که در اندام و جسم انسان پدید می‌آید؛ مهم‌ترین این تغییرات شکل گرفتن اندام تناسلی در فرد و امکان تولید مثل است. پس از نعوظ و احتلام در پسران و قاعدگی در دختران، امکان تولید مثل ایجاد می‌شود.&lt;ref&gt;همان، ص۱۳۱.&lt;/ref&gt; بر اساس روایات وارد آمده در موضوع بلوغ، تغییرات جنسی حاصل در این دوران، نشانه‌ رسیدن فرد به سنّ تکلیف است.&lt;ref&gt;حرّ عاملی،‌ وسائل‌الشیعه، ج۱، ص۴۱ تا ۴۴ و ج۴، ص۴۱۰.&lt;/ref&gt; علاوه بر این علامات، سنین خاصی نیز به عنوان علامت بلوغ شمرده شده‌اند.&lt;ref&gt;مهریزی، بلوغ دختران، ص ۱۶۵ تا ۱۷۴.&lt;/ref&gt; اختلاف سخنان باقی مانده از امامان شیعه و آیات قرآن در تعیین معیار بلوغ قابل توجه است. از طرفی در آیات قرآن و بسیاری روایات سخنی از سنّ مشخصی برای بلوغ به میان نیامده است و اختلاف روایاتی که سنین متفاوتی را برای بلوغ ذکر می‌کنند و مناقشاتی که در دلالتشان بر معیار بودن سنّ‌ صورت گرفته است، مسئله بلوغ را با دشواری‌هایی همراه کرده است؛ آیا سنّ معیار بلوغ است یا از جمع‌بندی ادلّه می‌توان، در برابر رأی مشهور، نشانه‌های جسمی و جنسی را ملاک قرار داد.<br /> <br /> ==اهمیت موضوع در فقه معاصر== <br /> در دوران معاصر، با توجه به اختلافی که در تعیین سنّ بلوغ در میان آراء فقهی وجود دارد و تردید‌هایی که در فضای علمی در برابر قول مشهور فقها مطرح شده است، بلوغ دختران را به مسئله‌ای پررنگ بدل شده است. <br /> <br /> ==فقه شیعه==<br /> فقهای شیعه از بلوغ با دو اصطلاح تعبیر کرده‌اند؛<br /> #بلوغ جنسی: تعریف بلوغ به کمال طبیعی انسان و رسیدن به مرحله‌ای از سنّ که امکان تولید مثل برای فرد فراهم می‌شود،‌ محور تعریف فقها از بلوغ است. این تعریف موافق با تصور عرف از موضوع و همچنین تعریف لغوی بلوغ است. <br /> #بلوغ شرعی: ملاک بلوغ بر اساس این اصطلاح، سنّی است که در نصوص و ادلّه شرعی بیان شده است. بنابر این اصطلاح رسیدن پسران به پانزده سالگی و دختران به نه سالگی، دلیل بر بلوغ ایشان است.&lt;ref&gt;نورمفیدی، «بلوغ دختران»، ۱۳۹-۱۴۱.&lt;/ref&gt; <br /> <br /> مسئله اساسی در رابطه با سنین مطرح شده در ادله و فتاوای فقها این است که آیا سنّ نشانه‌ای قراردادی از سوی شارع برای احراز بلوغ است یا نشانه‌ای طبیعی در کنار سایر نشانه‌هاست. غالب فقها بر این باورند که سنّ وارد شده در روایات، نشانه‌ای تعبّدی است و برخی مانند محمدحسین کاشف‌الغطاء میان سنّ و سایر علائم مانند قاعدگی چنین تفکیک کرده است که سنّ را قراردادی از جانب شارع دانسته و دیگر علامات را نشانه‌های طبیعی بر بلوغ شمرده است. &lt;ref&gt;مهریزی، بلوغ دختران، ص ۱۵۱.&lt;/ref&gt; اگر ملاک بلوغ سنّ شرعی آن قرار داده شود، آنگاه بلوغ حقیقتی خواهد بود که از جانب شارع مشخص و حدود آن تعیین می‌شود، ولی اگر تغییرات جسمی و بلوغ جنسیِ فرد معیار بلوغ قلمداد شود، بلوغ در زمره موضوعات عرفی قرار می‌گیرد.&lt;ref&gt;نورمفیدی، «بلوغ دختران»، ۱۴۴.&lt;/ref&gt; اختلافی که در موضوع بلوغ دختران در کمات فقهای گذشته و معاصران به چشم می‌خورد ناشی از تفاوت مبنای ایشان درباره معیار بلوغ است. هر چند که جوانب مختلف نظرات ایشان در ارتباط با موضوع با هم ناسازگار است. به عنوان مثال، بسیاری از فقها در مقام تعریف بلوغ، بر علائم طبیعی و کمال جنسی و عقلی فرد تأکید می‌کنند و از سنّی که در نصوص تعیین شده است سخنی به میان نمی‌آورند.&lt;ref&gt;کاشف‌الغطاء، کشف الغطاء، ص۴۸ ؛ نجفی، جواهر الکلام، ج۲۶، ص۴ ؛ سبزواری، مهذّب الأحکام، ج۲۱، ص۱۲۱. &lt;/ref&gt; اما در مقام تطبیق و در مواردی از احکام که بلوغ موضوع حکم است، سنّ شرعی بلوغ است که در فتوای ایشان نقش اصلی را بازی می‌کند. [[احمد خوانساری]] بر این باور بود که فقها نمی‌توانند به لوازم تعریفی که از بلوغ ارائه می‌کنند ملتزم بمانند؛ چرا که معیار در تعریف ایشان از بلوغ کمالی است که شخص در این دوره درک می‌کند و اگر فرض کنیم پسری به پانزده سال یا دختری به نه سال رسید و به چنان کمالی نرسیده بود، باید او را از تصرف در اموالش محجور بدانیم و از آثار شرعی بلوغ محروم بدانیم. اما فتوای فقها بر خلاف این است و اگرچه امکان بلوغ قبل از رسیدن به سنّ شرعی را پذیرفتند، ولی به نظر [[خوانساری]] بعید است که بعد از رسیدن فرد به سنّ شرعی به هر دلیلی بلوغ را نفی کنند. &lt;ref&gt;خوانساری، جامع‌المدارک، ج۳، ص۳۶۲.&lt;/ref&gt; با صرف نظر از این نکته، فقهای شیعه درباره بلوغ دختران و چگونگی مواجهه با ادلّه روایی و قرآنی آن، نظرات گوناگونی را ارائه کرده‌اند.<br /> <br /> [[محمدعلی گرامی]] ادعا می‌کند که قول به بلوغ پسر در پانزده‌ سال و دختر در نه سال، اجماعی است و اگر در تاریخ فقه شیعه مخالفت‌هایی هم به چشم می‌خورد، آنقدر شاذّ و نادر است که فقها به آنها اعتنایی نکردند.&lt;ref&gt;گرامی، «پژوهشی در بلوغ دختران»، ص ۳۶۷.&lt;/ref&gt;در ارتباط با بلوغ دختران در نه سالگی، فقهای بسیاری مانند شیخ طوسی، ابن‌ادریس حلّی، محقّق اردبیلی و صاحب جواهر ادعای اجماع کرده‌اند.&lt;ref&gt;مهریزی، «بلوغ دختران»، ص ۱۵۱.&lt;/ref&gt; شهرت قول به بلوغ دختران در نه سالگی به اندازه‌ای بوده که فقهای شیعه آن را بی‌نیاز از بحث دیدند؛‌ فقهایی مانند شیخ یوسف بحرانی و [[خوانساری]] در مقام استدلال بر بلوغ دختران در نه سال،آنقدر مسئله را واضح و تعداد روایات را فراوان و دلالتشان را واضح دیدند که نیازی به نقلشان ندیدند.&lt;ref&gt;بحرانی، الحدائق‌الناضره، ج۱۳، ص۱۸۲ ؛ خوانساری، جامع‌المدارک، ج۳، ص۳۶۵.&lt;/ref&gt; شیخ حرّ عاملی در عنوان باب بیست و نهمِ کتاب الصوم از کتاب وسائل‌الشیعه به بلوغ دختران در نه سال تعبیر کرده است، در حالی که هیچ یک از روایات این باب بر بلوغ دختران در نه سال دلالت ندارند.&lt;ref&gt;وسائل‌الشیعه، ج۷، ص۱۶۷.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> در برابر این نظر مشهور، در میان فقهای متقدم آنچنان اختلافی به چشم نمی‌خورد.&lt;ref&gt;نجفی، جواهرالکلام، ج۲۶، ص۳۸.&lt;/ref&gt; نخستین فقیهی که با این دیدگاه مخالفت کرد، [[محمدمحسن فیض کاشانی]] بود.&lt;ref&gt;فیض کاشانی، مفاتیح‌الشرائع، ج۱، ص۱۴.&lt;/ref&gt; به نظر فیض کاشانی، با توجه به اختلافات موجود در روایات مرتبط با موضوع بر این باور است که نمی‌توان بلوغ را در یک سنّ منحصر کرد؛ بلوغ دارای مراتبی است و نسبت به موضوعات مختلف سنین مختلفی دارد.&lt;ref&gt;همان.&lt;/ref&gt; [[محمدهادی معرفت]]، از فقها و مفسّران معاصر، نیز با انحصار بلوغ در یک سنّ مخالف است و ملاک اصلی بلوغ را در رشد و زنانگی دختران می‌شمارد که غالبا با احراز خون حیض ثابت می‌شود.&lt;ref&gt;معرفت، «بلوغ دختران»، ص۱۷۲.&lt;/ref&gt; [[یوسف صانعی]]، از مراجع معاصر شیعه، بلوغ دختران را در سیزده سال می‌دانست.&lt;ref&gt;صانعی، بلوغ دختران، ص۳۵.&lt;/ref&gt; <br /> <br /> ===نظریه‌ها===<br /> غالب فقهای شیعه بلوغ را امری دفعی دانسته و با بروز نشانه‌های جسمی و یا رسیدن به سنّ خاص، آثار شرعی بلوغ را مترتّب دانستند؛ مگر در مواردی که عذری از اجرای حکم و یا ادای تکلیف وجود داشته باشد. اما برخی مانند [[فیض کاشانی]] و [[محمدهادی معرفت]] بر این باور بودند که باید در موضوعات مختلف از عبادات و معاملات و حدود، سنین مختلفی را برای بلوغ در نظر گرفت.&lt;ref&gt;فیض کاشانی، مفاتیح‌الشرائع، ج۱، ص۱۴ ؛ مهریزی، بلوغ دختران، ص۱۵۴.&lt;/ref&gt; در آن سو نیز، برخی بلوغ را امری عرفی دانستند که همراه با نشانه‌های طبیعی است و دیگر فقها بر سنّ مطرح شده در نصوص شرعی به عنوان معیار نهایی بلوغ تأکید دارند. غالب فقهای شیعه این سنّ را در دختران نه سال می‌دانند؛ به جز [[یوسف صانعی]] که قائل به بلوغ دختران در سیزده سال بود. &lt;ref&gt;صانعی، بلوغ دختران، ص۳۵.&lt;/ref&gt;<br /> ==منابع مطالعاتی بلوغ دختران==<br /> {{اصلی|منابع مطالعاتی بلوغ دختران}}<br /> درباره بلوغ دختران مقالات متعددی به رشته تحریر درآمده است. تعداد بسیاری از پژوهشگران دانشگاهی و حوزوی در این موضوع قلم زده‌اند و به سهم قابل توجهی از این تلاش‌ها در پایگاه‌های اینترنتی امکان دسترسی وجود دارد. کتاب [[بلوغ دختران]] یکی از مهم‌ترین آثاری است که در این موضوع به کوشش [[مهدی مهریزی]] جمع‌آوری و توسط انتشارات دفتر تبلیغات اسلامی حوزه علمیه قم به چاپ رسید. این مجموعه دربردارنده هجده مقاله درباره سنّ بلوغ و بلوغ دختران است. تلاش‌های نویسنده در موضوع [[بلوغ]] و بلوغ دختران، باعث شده تا بتواند دامنه وسیعی از نگاه‌های مرتبط و اثرگذار را کنار هم جمع کند. از عبدالعالی بن کرکی از فقهای قرن دهم تا فقها و فقه‌پژوهان، حقوقدانان و اساتید دانشگاهی معاصر همه سهمی در این مجموعه دارند.<br /> <br /> ==پانویس==<br /> {{پانویس}}<br /> ==منابع==</div>

Abbashaeri https://ency.feqhemoaser.com/fa/index.php?title=%D9%81%D9%82%D9%87_%D9%85%D8%B9%D8%A7%D8%B5%D8%B1:%D9%BE%DB%8C%D8%B4%E2%80%8C%D9%86%D9%88%DB%8C%D8%B3_%D8%A8%D9%84%D9%88%D8%BA_%D8%AF%D8%AE%D8%AA%D8%B1%D8%A7%D9%86&diff=1539 2021-05-15T16:55:45Z

<p>Abbashaeri: </p> <hr /> <div>{{نگارش}}<br /> ==تعریف مسئله==<br /> بلوغ شرط درستی بسیاری از احکام اسلام است. بسیاری از عبادات، معاملات و حقوق فرد از نگاه اسلام متوقف بر رسیدن وی به این دوره از رشد است.&lt;ref&gt;مهریزی، بلوغ دختران، ص ۱۲۷.&lt;/ref&gt; بلوغ همراه با دگرگونی‌هایی است که در اندام و جسم انسان پدید می‌آید؛ مهم‌ترین این تغییرات شکل گرفتن اندام تناسلی در فرد و امکان تولید مثل است. پس از نعوظ و احتلام در پسران و قاعدگی در دختران، امکان تولید مثل ایجاد می‌شود.&lt;ref&gt;همان، ص۱۳۱.&lt;/ref&gt; بر اساس روایات وارد آمده در موضوع بلوغ، تغییرات جنسی حاصل در این دوران، نشانه‌ رسیدن فرد به سنّ تکلیف است.&lt;ref&gt;حرّ عاملی،‌ وسائل‌الشیعه، ج۱، ص۴۱ تا ۴۴ و ج۴، ص۴۱۰.&lt;/ref&gt; علاوه بر این علامات، سنین خاصی نیز به عنوان علامت بلوغ شمرده شده‌اند.&lt;ref&gt;مهریزی، بلوغ دختران، ص ۱۶۵ تا ۱۷۴.&lt;/ref&gt; اختلاف سخنان باقی مانده از امامان شیعه و آیات قرآن در تعیین معیار بلوغ قابل توجه است. از طرفی در آیات قرآن و بسیاری روایات سخنی از سنّ مشخصی برای بلوغ به میان نیامده است و اختلاف روایاتی که سنین متفاوتی را برای بلوغ ذکر می‌کنند و مناقشاتی که در دلالتشان بر معیار بودن سنّ‌ صورت گرفته است، مسئله بلوغ را با دشواری‌هایی همراه کرده است. اینکه سنّ را معیار بلوغ بدانیم یا نشانه‌های جسمی و جنسی را، پرسشی است که در دوارن معاصر بیش از گذشته مسئله فقها شده است. در رابطه با بلوغ دختران، با توجه به فاصله قابل توجه میان نه سالگی و بلوغ جنسی‌شان، که معمولا در فاصله دوازده تا سیزده سالگی اتفاق می‌افتد، این مسئله پررنگ‌تر می‌شود.<br /> ==اهمیت موضوع در فقه معاصر== <br /> ==فقه شیعه==<br /> فقهای شیعه از بلوغ با دو اصطلاح تعبیر کرده‌اند؛<br /> #بلوغ جنسی: تعریف بلوغ به کمال طبیعی انسان و رسیدن به مرحله‌ای از سنّ که امکان تولید مثل برای فرد فراهم می‌شود،‌ محور تعریف فقها از بلوغ است. این تعریف موافق با تصور عرف از موضوع و همچنین تعریف لغوی بلوغ است. <br /> #بلوغ شرعی: ملاک بلوغ بر اساس این اصطلاح، سنّی است که در نصوص و ادلّه شرعی بیان شده است. بنابر این اصطلاح رسیدن پسران به پانزده سالگی و دختران به نه سالگی، دلیل بر بلوغ ایشان است.&lt;ref&gt;نورمفیدی، «بلوغ دختران»، ۱۳۹-۱۴۱.&lt;/ref&gt; <br /> <br /> مسئله اساسی در رابطه با سنین مطرح شده در ادله و فتاوای فقها این است که آیا سنّ نشانه‌ای قراردادی از سوی شارع برای احراز بلوغ است یا نشانه‌ای طبیعی در کنار سایر نشانه‌هاست. غالب فقها بر این باورند که سنّ وارد شده در روایات، نشانه‌ای تعبّدی است و برخی مانند محمدحسین کاشف‌الغطاء میان سنّ و سایر علائم مانند قاعدگی چنین تفکیک کرده است که سنّ را قراردادی از جانب شارع دانسته و دیگر علامات را نشانه‌های طبیعی بر بلوغ شمرده است. &lt;ref&gt;مهریزی، بلوغ دختران، ص ۱۵۱.&lt;/ref&gt; اگر ملاک بلوغ سنّ شرعی آن قرار داده شود، آنگاه بلوغ حقیقتی خواهد بود که از جانب شارع مشخص و حدود آن تعیین می‌شود، ولی اگر تغییرات جسمی و بلوغ جنسیِ فرد معیار بلوغ قلمداد شود، بلوغ در زمره موضوعات عرفی قرار می‌گیرد.&lt;ref&gt;نورمفیدی، «بلوغ دختران»، ۱۴۴.&lt;/ref&gt; اختلافی که در موضوع بلوغ دختران در کمات فقهای گذشته و معاصران به چشم می‌خورد ناشی از تفاوت مبنای ایشان درباره معیار بلوغ است. هر چند که جوانب مختلف نظرات ایشان در ارتباط با موضوع با هم ناسازگار است. به عنوان مثال، بسیاری از فقها در مقام تعریف بلوغ، بر علائم طبیعی و کمال جنسی و عقلی فرد تأکید می‌کنند و از سنّی که در نصوص تعیین شده است سخنی به میان نمی‌آورند.&lt;ref&gt;کاشف‌الغطاء، کشف الغطاء، ص۴۸ ؛ نجفی، جواهر الکلام، ج۲۶، ص۴ ؛ سبزواری، مهذّب الأحکام، ج۲۱، ص۱۲۱. &lt;/ref&gt; اما در مقام تطبیق و در مواردی از احکام که بلوغ موضوع حکم است، سنّ شرعی بلوغ است که در فتوای ایشان نقش اصلی را بازی می‌کند. [[احمد خوانساری]] بر این باور بود که فقها نمی‌توانند به لوازم تعریفی که از بلوغ ارائه می‌کنند ملتزم بمانند؛ چرا که معیار در تعریف ایشان از بلوغ کمالی است که شخص در این دوره درک می‌کند و اگر فرض کنیم پسری به پانزده سال یا دختری به نه سال رسید و به چنان کمالی نرسیده بود، باید او را از تصرف در اموالش محجور بدانیم و از آثار شرعی بلوغ محروم بدانیم. اما فتوای فقها بر خلاف این است و اگرچه امکان بلوغ قبل از رسیدن به سنّ شرعی را پذیرفتند، ولی به نظر [[خوانساری]] بعید است که بعد از رسیدن فرد به سنّ شرعی به هر دلیلی بلوغ را نفی کنند. &lt;ref&gt;خوانساری، جامع‌المدارک، ج۳، ص۳۶۲.&lt;/ref&gt; با صرف نظر از این نکته، فقهای شیعه درباره بلوغ دختران و چگونگی مواجهه با ادلّه روایی و قرآنی آن، نظرات گوناگونی را ارائه کرده‌اند.<br /> <br /> [[محمدعلی گرامی]] ادعا می‌کند که قول به بلوغ پسر در پانزده‌ سال و دختر در نه سال، اجماعی است و اگر در تاریخ فقه شیعه مخالفت‌هایی هم به چشم می‌خورد، آنقدر شاذّ و نادر است که فقها به آنها اعتنایی نکردند.&lt;ref&gt;گرامی، «پژوهشی در بلوغ دختران»، ص ۳۶۷.&lt;/ref&gt;در ارتباط با بلوغ دختران در نه سالگی، فقهای بسیاری مانند شیخ طوسی، ابن‌ادریس حلّی، محقّق اردبیلی و صاحب جواهر ادعای اجماع کرده‌اند.&lt;ref&gt;مهریزی، «بلوغ دختران»، ص ۱۵۱.&lt;/ref&gt; شهرت قول به بلوغ دختران در نه سالگی به اندازه‌ای بوده که فقهای شیعه آن را بی‌نیاز از بحث دیدند؛‌ فقهایی مانند شیخ یوسف بحرانی و [[خوانساری]] در مقام استدلال بر بلوغ دختران در نه سال،آنقدر مسئله را واضح و تعداد روایات را فراوان و دلالتشان را واضح دیدند که نیازی به نقلشان ندیدند.&lt;ref&gt;بحرانی، الحدائق‌الناضره، ج۱۳، ص۱۸۲ ؛ خوانساری، جامع‌المدارک، ج۳، ص۳۶۵.&lt;/ref&gt; شیخ حرّ عاملی در عنوان باب بیست و نهمِ کتاب الصوم از کتاب وسائل‌الشیعه به بلوغ دختران در نه سال تعبیر کرده است، در حالی که هیچ یک از روایات این باب بر بلوغ دختران در نه سال دلالت ندارند.&lt;ref&gt;وسائل‌الشیعه، ج۷، ص۱۶۷.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> در برابر این نظر مشهور، در میان فقهای متقدم آنچنان اختلافی به چشم نمی‌خورد.&lt;ref&gt;نجفی، جواهرالکلام، ج۲۶، ص۳۸.&lt;/ref&gt; نخستین فقیهی که با این دیدگاه مخالفت کرد، [[محمدمحسن فیض کاشانی]] بود.&lt;ref&gt;فیض کاشانی، مفاتیح‌الشرائع، ج۱، ص۱۴.&lt;/ref&gt; به نظر فیض کاشانی، با توجه به اختلافات موجود در روایات مرتبط با موضوع بر این باور است که نمی‌توان بلوغ را در یک سنّ منحصر کرد؛ بلوغ دارای مراتبی است و نسبت به موضوعات مختلف سنین مختلفی دارد.&lt;ref&gt;همان.&lt;/ref&gt; [[محمدهادی معرفت]]، از فقها و مفسّران معاصر، نیز با انحصار بلوغ در یک سنّ مخالف است و ملاک اصلی بلوغ را در رشد و زنانگی دختران می‌شمارد که غالبا با احراز خون حیض ثابت می‌شود.&lt;ref&gt;معرفت، «بلوغ دختران»، ص۱۷۲.&lt;/ref&gt; [[یوسف صانعی]]، از مراجع معاصر شیعه، بلوغ دختران را در سیزده سال می‌دانست.&lt;ref&gt;صانعی، بلوغ دختران، ص۳۵.&lt;/ref&gt; <br /> <br /> ===نظریه‌ها===<br /> غالب فقهای شیعه بلوغ را امری دفعی دانسته و با بروز نشانه‌های جسمی و یا رسیدن به سنّ خاص، آثار شرعی بلوغ را مترتّب دانستند؛ مگر در مواردی که عذری از اجرای حکم و یا ادای تکلیف وجود داشته باشد. اما برخی مانند [[فیض کاشانی]] و [[محمدهادی معرفت]] بر این باور بودند که باید در موضوعات مختلف از عبادات و معاملات و حدود، سنین مختلفی را برای بلوغ در نظر گرفت.&lt;ref&gt;فیض کاشانی، مفاتیح‌الشرائع، ج۱، ص۱۴ ؛ مهریزی، بلوغ دختران، ص۱۵۴.&lt;/ref&gt; در آن سو نیز، برخی بلوغ را امری عرفی دانستند که همراه با نشانه‌های طبیعی است و دیگر فقها بر سنّ مطرح شده در نصوص شرعی به عنوان معیار نهایی بلوغ تأکید دارند. غالب فقهای شیعه این سنّ را در دختران نه سال می‌دانند؛ به جز [[یوسف صانعی]] که قائل به بلوغ دختران در سیزده سال بود. &lt;ref&gt;صانعی، بلوغ دختران، ص۳۵.&lt;/ref&gt;<br /> ==منابع مطالعاتی بلوغ دختران==<br /> {{اصلی|منابع مطالعاتی بلوغ دختران}}<br /> درباره بلوغ دختران مقالات متعددی به رشته تحریر درآمده است. تعداد بسیاری از پژوهشگران دانشگاهی و حوزوی در این موضوع قلم زده‌اند و به سهم قابل توجهی از این تلاش‌ها در پایگاه‌های اینترنتی امکان دسترسی وجود دارد. کتاب [[بلوغ دختران]] یکی از مهم‌ترین آثاری است که در این موضوع به کوشش [[مهدی مهریزی]] جمع‌آوری و توسط انتشارات دفتر تبلیغات اسلامی حوزه علمیه قم به چاپ رسید. این مجموعه دربردارنده هجده مقاله درباره سنّ بلوغ و بلوغ دختران است. تلاش‌های نویسنده در موضوع [[بلوغ]] و بلوغ دختران، باعث شده تا بتواند دامنه وسیعی از نگاه‌های مرتبط و اثرگذار را کنار هم جمع کند. از عبدالعالی بن کرکی از فقهای قرن دهم تا فقها و فقه‌پژوهان، حقوقدانان و اساتید دانشگاهی معاصر همه سهمی در این مجموعه دارند.<br /> <br /> ==پانویس==<br /> {{پانویس}}<br /> ==منابع==</div>

Abbashaeri https://ency.feqhemoaser.com/fa/index.php?title=%D9%81%D9%82%D9%87_%D9%85%D8%B9%D8%A7%D8%B5%D8%B1:%D9%BE%DB%8C%D8%B4%E2%80%8C%D9%86%D9%88%DB%8C%D8%B3_%D8%A8%D9%84%D9%88%D8%BA_%D8%AF%D8%AE%D8%AA%D8%B1%D8%A7%D9%86&diff=1495 2021-05-10T12:58:31Z

<p>Abbashaeri: </p> <hr /> <div>{{نگارش}}<br /> ==تعریف مسئله==<br /> بلوغ شرط درستی بسیاری از احکام اسلام است. بسیاری از عبادات، معاملات و حقوق فرد از نگاه اسلام متوقف بر رسیدن وی به این دوره از رشد است.&lt;ref&gt;مهریزی، بلوغ دختران، ص ۱۲۷.&lt;/ref&gt; بلوغ همراه با دگرگونی‌هایی است که در اندام و جسم انسان پدید می‌آید؛ مهم‌ترین این تغییرات شکل گرفتن اندام تناسلی در فرد و امکان تولید مثل است. پس از نعوظ و احتلام در پسران و قاعدگی در دختران، امکان تولید مثل ایجاد می‌شود.&lt;ref&gt;همان، ص۱۳۱.&lt;/ref&gt; بر اساس روایات وارد آمده در موضوع بلوغ، تغییرات جنسی حاصل در این دوران، نشانه‌ رسیدن فرد به سنّ تکلیف است.&lt;ref&gt;حرّ عاملی،‌ وسائل‌الشیعه، ج۱، ص۴۱ تا ۴۴ و ج۴، ص۴۱۰.&lt;/ref&gt; علاوه بر این علامات، سنین خاصی نیز به عنوان علامت بلوغ شمرده شده‌اند.&lt;ref&gt;مهریزی، بلوغ دختران، ص ۱۶۵ تا ۱۷۴.&lt;/ref&gt; اختلاف سخنان باقی مانده از امامان شیعه و آیات قرآن در تعیین معیار بلوغ قابل توجه است. از طرفی در آیات قرآن و بسیاری روایات سخنی از سنّ مشخصی برای بلوغ به میان نیامده است و اختلاف روایاتی که سنین متفاوتی را برای بلوغ ذکر می‌کنند و مناقشاتی که در دلالتشان بر معیار بودن سنّ‌ صورت گرفته است، مسئله بلوغ را با دشواری‌هایی همراه کرده است. اینکه سنّ را معیار بلوغ بدانیم یا نشانه‌های جسمی و جنسی را، پرسشی است که در دوارن معاصر بیش از گذشته مسئله فقها شده است. در رابطه با بلوغ دختران و فاصله قابل توجه میان نه سالگی و بلوغ جنسی‌شان، که معمولا در فاصله دوازده تا سیزده سالگی اتفاق می‌افتد، این مسئله را پررنگ‌تر می‌شود.<br /> ==اهمیت موضوع در فقه معاصر== <br /> ==فقه شیعه==<br /> فقهای شیعه از بلوغ با دو اصطلاح تعبیر کرده‌اند؛<br /> #بلوغ جنسی: تعریف بلوغ به کمال طبیعی انسان و رسیدن به مرحله‌ای از سنّ که امکان تولید مثل برای فرد فراهم می‌شود،‌ محور تعریف فقها از بلوغ است. این تعریف موافق با تصور عرف از موضوع و همچنین تعریف لغوی بلوغ است. <br /> #بلوغ شرعی: ملاک بلوغ بر اساس این اصطلاح، سنّی است که در نصوص و ادلّه شرعی بیان شده است. بنابر این اصطلاح رسیدن پسران به پانزده سالگی و دختران به نه سالگی، دلیل بر بلوغ ایشان است.&lt;ref&gt;نورمفیدی، «بلوغ دختران»، ۱۳۹-۱۴۱.&lt;/ref&gt; <br /> <br /> مسئله اساسی در رابطه با سنین مطرح شده در ادله و فتاوای فقها این است که آیا سنّ نشانه‌ای قراردادی از سوی شارع برای احراز بلوغ است یا نشانه‌ای طبیعی در کنار سایر نشانه‌هاست. غالب فقها بر این باورند که سنّ وارد شده در روایات، نشانه‌ای تعبّدی است و برخی مانند محمدحسین کاشف‌الغطاء میان سنّ و سایر علائم مانند قاعدگی چنین تفکیک کرده است که سنّ را قراردادی از جانب شارع دانسته و دیگر علامات را نشانه‌های طبیعی بر بلوغ شمرده است. &lt;ref&gt;مهریزی، بلوغ دختران، ص ۱۵۱.&lt;/ref&gt; اگر ملاک بلوغ سنّ شرعی آن قرار داده شود، آنگاه بلوغ حقیقتی خواهد بود که از جانب شارع مشخص و حدود آن تعیین می‌شود، ولی اگر تغییرات جسمی و بلوغ جنسیِ فرد معیار بلوغ قلمداد شود، بلوغ در زمره موضوعات عرفی قرار می‌گیرد.&lt;ref&gt;نورمفیدی، «بلوغ دختران»، ۱۴۴.&lt;/ref&gt; اختلافی که در موضوع بلوغ دختران در کمات فقهای گذشته و معاصران به چشم می‌خورد ناشی از تفاوت مبنای ایشان درباره معیار بلوغ است. هر چند که جوانب مختلف نظرات ایشان در ارتباط با موضوع با هم ناسازگار است. به عنوان مثال، بسیاری از فقها در مقام تعریف بلوغ، بر علائم طبیعی و کمال جنسی و عقلی فرد تأکید می‌کنند و از سنّی که در نصوص تعیین شده است سخنی به میان نمی‌آورند.&lt;ref&gt;کاشف‌الغطاء، کشف الغطاء، ص۴۸ ؛ نجفی، جواهر الکلام، ج۲۶، ص۴ ؛ سبزواری، مهذّب الأحکام، ج۲۱، ص۱۲۱. &lt;/ref&gt; اما در مقام تطبیق و در مواردی از احکام که بلوغ موضوع حکم است، سنّ شرعی بلوغ است که در فتوای ایشان نقش اصلی را بازی می‌کند. [[احمد خوانساری]] بر این باور بود که فقها نمی‌توانند به لوازم تعریفی که از بلوغ ارائه می‌کنند ملتزم بمانند؛ چرا که معیار در تعریف ایشان از بلوغ کمالی است که شخص در این دوره درک می‌کند و اگر فرض کنیم پسری به پانزده سال یا دختری به نه سال رسید و به چنان کمالی نرسیده بود، باید او را از تصرف در اموالش محجور بدانیم و از آثار شرعی بلوغ محروم بدانیم. اما فتوای فقها بر خلاف این است و اگرچه امکان بلوغ قبل از رسیدن به سنّ شرعی را پذیرفتند، ولی به نظر [[خوانساری]] بعید است که بعد از رسیدن فرد به سنّ شرعی به هر دلیلی بلوغ را نفی کنند. &lt;ref&gt;خوانساری، جامع‌المدارک، ج۳، ص۳۶۲.&lt;/ref&gt; با صرف نظر از این نکته، فقهای شیعه درباره بلوغ دختران و چگونگی مواجهه با ادلّه روایی و قرآنی آن، نظرات گوناگونی را ارائه کرده‌اند.<br /> <br /> [[محمدعلی گرامی]] ادعا می‌کند که قول به بلوغ پسر در پانزده‌ سال و دختر در نه سال، اجماعی است و اگر در تاریخ فقه شیعه مخالفت‌هایی هم به چشم می‌خورد، آنقدر شاذّ و نادر است که فقها به آنها اعتنایی نکردند.&lt;ref&gt;گرامی، «پژوهشی در بلوغ دختران»، ص ۳۶۷.&lt;/ref&gt;در ارتباط با بلوغ دختران در نه سالگی، فقهای بسیاری مانند شیخ طوسی، ابن‌ادریس حلّی، محقّق اردبیلی و صاحب جواهر ادعای اجماع کرده‌اند.&lt;ref&gt;مهریزی، «بلوغ دختران»، ص ۱۵۱.&lt;/ref&gt; شهرت قول به بلوغ دختران در نه سالگی به اندازه‌ای بوده که فقهای شیعه آن را بی‌نیاز از بحث دیدند؛‌ فقهایی مانند شیخ یوسف بحرانی و [[خوانساری]] در مقام استدلال بر بلوغ دختران در نه سال،آنقدر مسئله را واضح و تعداد روایات را فراوان و دلالتشان را واضح دیدند که نیازی به نقلشان ندیدند.&lt;ref&gt;بحرانی، الحدائق‌الناضره، ج۱۳، ص۱۸۲ ؛ خوانساری، جامع‌المدارک، ج۳، ص۳۶۵.&lt;/ref&gt; شیخ حرّ عاملی در عنوان باب بیست و نهمِ کتاب الصوم از کتاب وسائل‌الشیعه به بلوغ دختران در نه سال تعبیر کرده است، در حالی که هیچ یک از روایات این باب بر بلوغ دختران در نه سال دلالت ندارند.&lt;ref&gt;وسائل‌الشیعه، ج۷، ص۱۶۷.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> در برابر این نظر مشهور، در میان فقهای متقدم آنچنان اختلافی به چشم نمی‌خورد.&lt;ref&gt;نجفی، جواهرالکلام، ج۲۶، ص۳۸.&lt;/ref&gt; نخستین فقیهی که با این دیدگاه مخالفت کرد، [[محمدمحسن فیض کاشانی]] بود.&lt;ref&gt;فیض کاشانی، مفاتیح‌الشرائع، ج۱، ص۱۴.&lt;/ref&gt; به نظر فیض کاشانی، با توجه به اختلافات موجود در روایات مرتبط با موضوع بر این باور است که نمی‌توان بلوغ را در یک سنّ منحصر کرد؛ بلوغ دارای مراتبی است و نسبت به موضوعات مختلف سنین مختلفی دارد.&lt;ref&gt;همان.&lt;/ref&gt; [[محمدهادی معرفت]]، از فقها و مفسّران معاصر، نیز با انحصار بلوغ در یک سنّ مخالف است و ملاک اصلی بلوغ را در رشد و زنانگی دختران می‌شمارد که غالبا با احراز خون حیض ثابت می‌شود.&lt;ref&gt;معرفت، «بلوغ دختران»، ص۱۷۲.&lt;/ref&gt; [[یوسف صانعی]]، از مراجع معاصر شیعه، بلوغ دختران را در سیزده سال می‌دانست.&lt;ref&gt;صانعی، بلوغ دختران، ص۳۵.&lt;/ref&gt; <br /> <br /> ===نظریه‌ها===<br /> غالب فقهای شیعه بلوغ را امری دفعی دانسته و با بروز نشانه‌های جسمی و یا رسیدن به سنّ خاص، آثار شرعی بلوغ را مترتّب دانستند؛ مگر در مواردی که عذری از اجرای حکم و یا ادای تکلیف وجود داشته باشد. اما برخی مانند [[فیض کاشانی]] و [[محمدهادی معرفت]] بر این باور بودند که باید در موضوعات مختلف از عبادات و معاملات و حدود، سنین مختلفی را برای بلوغ در نظر گرفت.&lt;ref&gt;فیض کاشانی، مفاتیح‌الشرائع، ج۱، ص۱۴ ؛ مهریزی، بلوغ دختران، ص۱۵۴.&lt;/ref&gt; در آن سو نیز، برخی بلوغ را امری عرفی دانستند که همراه با نشانه‌های طبیعی است و دیگر فقها بر سنّ مطرح شده در نصوص شرعی به عنوان معیار نهایی بلوغ تأکید دارند. غالب فقهای شیعه این سنّ را در دختران نه سال می‌دانند؛ به جز [[یوسف صانعی]] که قائل به بلوغ دختران در سیزده سال بود. &lt;ref&gt;صانعی، بلوغ دختران، ص۳۵.&lt;/ref&gt;<br /> ==منابع مطالعاتی بلوغ دختران==<br /> {{اصلی|منابع مطالعاتی بلوغ دختران}}<br /> درباره بلوغ دختران مقالات متعددی به رشته تحریر درآمده است. تعداد بسیاری از پژوهشگران دانشگاهی و حوزوی در این موضوع قلم زده‌اند و به سهم قابل توجهی از این تلاش‌ها در پایگاه‌های اینترنتی امکان دسترسی وجود دارد. کتاب [[بلوغ دختران]] یکی از مهم‌ترین آثاری است که در این موضوع به کوشش [[مهدی مهریزی]] جمع‌آوری و توسط انتشارات دفتر تبلیغات اسلامی حوزه علمیه قم به چاپ رسید. این مجموعه دربردارنده هجده مقاله درباره سنّ بلوغ و بلوغ دختران است. تلاش‌های نویسنده در موضوع [[بلوغ]] و بلوغ دختران، باعث شده تا بتواند دامنه وسیعی از نگاه‌های مرتبط و اثرگذار را کنار هم جمع کند. از عبدالعالی بن کرکی از فقهای قرن دهم تا فقها و فقه‌پژوهان، حقوقدانان و اساتید دانشگاهی معاصر همه سهمی در این مجموعه دارند.<br /> <br /> ==پانویس==<br /> {{پانویس}}<br /> ==منابع==</div>

Abbashaeri https://ency.feqhemoaser.com/fa/index.php?title=%D9%81%D9%82%D9%87_%D9%85%D8%B9%D8%A7%D8%B5%D8%B1:%D9%BE%DB%8C%D8%B4%E2%80%8C%D9%86%D9%88%DB%8C%D8%B3_%D8%A8%D9%84%D9%88%D8%BA_%D8%AF%D8%AE%D8%AA%D8%B1%D8%A7%D9%86&diff=1494 2021-05-10T12:34:39Z

<p>Abbashaeri: </p> <hr /> <div>{{نگارش}}<br /> ==تعریف مسئله==<br /> بلوغ شرط درستی بسیاری از احکام اسلام است. بسیاری از عبادات، معاملات و حقوق فرد از نگاه اسلام متوقف بر رسیدن وی به این دوره از رشد است.&lt;ref&gt;مهریزی، بلوغ دختران، ص ۱۲۷.&lt;/ref&gt; بلوغ همراه با دگرگونی‌هایی است که در اندام و جسم انسان پدید می‌آید؛ مهم‌ترین این تغییرات شکل گرفتن اندام تناسلی در فرد و امکان تولید مثل است. پس از نعوظ و احتلام در پسران و قاعدگی در دختران، امکان تولید مثل ایجاد می‌شود.&lt;ref&gt;همان، ص۱۳۱.&lt;/ref&gt; بر اساس روایات وارد آمده در موضوع بلوغ، تغییرات جنسی حاصل در این دوران، نشانه‌ رسیدن فرد به سنّ تکلیف است.&lt;ref&gt;حرّ عاملی،‌ وسائل‌الشیعه، ج۱، ص۴۱ تا ۴۴ و ج۴، ص۴۱۰.&lt;/ref&gt; علاوه بر این علامات، سنین خاصی نیز به عنوان علامت بلوغ شمرده شده‌اند.&lt;ref&gt;مهریزی، بلوغ دختران، ص ۱۶۵ تا ۱۷۴.&lt;/ref&gt; اختلاف سخنان باقی مانده از امامان شیعه و آیات قرآن در تعیین معیار بلوغ قابل توجه است. از طرفی در آیات قرآن و بسیاری روایات سخنی از سنّ مشخصی برای بلوغ به میان نیامده است و اختلاف روایاتی که سنین متفاوتی را برای بلوغ ذکر می‌کنند و مناقشاتی که در دلالتشان بر معیار بودن سنّ‌ صورت گرفته است، مسئله بلوغ را با دشواری‌هایی همراه کرده است. اینکه سنّ را معیار بلوغ بدانیم یا نشانه‌های جسمی و جنسی را، پرسشی است که در دوارن معاصر بیش از گذشته مسئله فقها شده است. در رابطه با بلوغ دختران و فاصله قابل توجه میان نه سالگی و بلوغ جنسی‌شان، که معمولا در فاصله دوازده تا سیزده سالگی اتفاق می‌افتد، این مسئله را پررنگ‌تر می‌شود.<br /> ==اهمیت موضوع در فقه معاصر== <br /> ==فقه شیعه==<br /> فقهای شیعه از بلوغ با دو اصطلاح تعبیر کرده‌اند؛<br /> #بلوغ جنسی: تعریف بلوغ به کمال طبیعی انسان و رسیدن به مرحله‌ای از سنّ که امکان تولید مثل برای فرد فراهم می‌شود،‌ محور تعریف فقها از بلوغ است. این تعریف موافق با تصور عرف از موضوع و همچنین تعریف لغوی بلوغ است. <br /> #بلوغ شرعی: ملاک بلوغ بر اساس این اصطلاح، سنّی است که در نصوص و ادلّه شرعی بیان شده است. بنابر این اصطلاح رسیدن پسران به پانزده سالگی و دختران به نه سالگی، دلیل بر بلوغ ایشان است.&lt;ref&gt;نورمفیدی، «بلوغ دختران»، ۱۳۹-۱۴۱.&lt;/ref&gt; <br /> <br /> مسئله اساسی در رابطه با سنین مطرح شده در ادله و فتاوای فقها این است که آیا سنّ نشانه‌ای قراردادی از سوی شارع برای احراز بلوغ است یا نشانه‌ای طبیعی در کنار سایر نشانه‌هاست. غالب فقها بر این باورند که سنّ وارد شده در روایات، نشانه‌ای تعبّدی است و برخی مانند محمدحسین کاشف‌الغطاء میان سنّ و سایر علائم مانند قاعدگی چنین تفکیک کرده است که سنّ را قراردادی از جانب شارع دانسته و دیگر علامات را نشانه‌های طبیعی بر بلوغ شمرده است. &lt;ref&gt;مهریزی، بلوغ دختران، ص ۱۵۱.&lt;/ref&gt; اگر ملاک بلوغ سنّ شرعی آن قرار داده شود، آنگاه بلوغ حقیقتی خواهد بود که از جانب شارع مشخص و حدود آن تعیین می‌شود، ولی اگر تغییرات جسمی و بلوغ جنسیِ فرد معیار بلوغ قلمداد شود، بلوغ در زمره موضوعات عرفی قرار می‌گیرد.&lt;ref&gt;نورمفیدی، «بلوغ دختران»، ۱۴۴.&lt;/ref&gt; اختلافی که در موضوع بلوغ دختران در کمات فقهای گذشته و معاصران به چشم می‌خورد ناشی از تفاوت مبنای ایشان درباره معیار بلوغ است. هر چند که جوانب مختلف نظرات ایشان در ارتباط با موضوع با هم ناسازگار است. به عنوان مثال، بسیاری از فقها در مقام تعریف بلوغ، بر علائم طبیعی و کمال جنسی و عقلی فرد تأکید می‌کنند و از سنّی که در نصوص تعیین شده است سخنی به میان نمی‌آورند.&lt;ref&gt;کاشف‌الغطاء، کشف الغطاء، ص۴۸ ؛ نجفی، جواهر الکلام، ج۲۶، ص۴ ؛ سبزواری، مهذّب الأحکام، ج۲۱، ص۱۲۱. &lt;/ref&gt; اما در مقام تطبیق و در مواردی از احکام که بلوغ موضوع حکم است، سنّ شرعی بلوغ است که در فتوای ایشان نقش اصلی را بازی می‌کند. [[احمد خوانساری]] بر این باور بود که فقها نمی‌توانند به لوازم تعریفی که از بلوغ ارائه می‌کنند ملتزم بمانند؛ چرا که معیار در تعریف ایشان از بلوغ کمالی است که شخص در این دوره درک می‌کند و اگر فرض کنیم پسری به پانزده سال یا دختری به نه سال رسید و به چنان کمالی نرسیده بود، باید او را از تصرف در اموالش محجور بدانیم و از آثار شرعی بلوغ محروم بدانیم. اما فتوای فقها بر خلاف این است و اگرچه امکان بلوغ قبل از رسیدن به سنّ شرعی را پذیرفتند، ولی به نظر [[خوانساری]] بعید است که بعد از رسیدن فرد به سنّ شرعی به هر دلیلی بلوغ را نفی کنند. &lt;ref&gt;خوانساری، جامع‌المدارک، ج۳، ص۳۶۲.&lt;/ref&gt; با صرف نظر از این نکته، فقهای شیعه درباره بلوغ دختران و چگونگی مواجهه با ادلّه روایی و قرآنی آن، نظرات گوناگونی را ارائه کرده‌اند.<br /> <br /> [[محمدعلی گرامی]] ادعا می‌کند که قول به بلوغ پسر در پانزده‌ سال و دختر در نه سال، اجماعی است و اگر در تاریخ فقه شیعه مخالفت‌هایی هم به چشم می‌خورد، آنقدر شاذّ و نادر است که فقها به آنها اعتنایی نکردند.&lt;ref&gt;گرامی، «پژوهشی در بلوغ دختران»، ص ۳۶۷.&lt;/ref&gt;در ارتباط با بلوغ دختران در نه سالگی، فقهای بسیاری مانند شیخ طوسی، ابن‌ادریس حلّی، محقّق اردبیلی و صاحب جواهر ادعای اجماع کرده‌اند.&lt;ref&gt;مهریزی، «بلوغ دختران»، ص ۱۵۱.&lt;/ref&gt; شهرت قول به بلوغ دختران در نه سالگی به اندازه‌ای بوده که فقهای شیعه آن را بی‌نیاز از بحث دیدند؛‌ فقهایی مانند شیخ یوسف بحرانی و [[خوانساری]] در مقام استدلال بر بلوغ دختران در نه سال،آنقدر مسئله را واضح و تعداد روایات را فراوان و دلالتشان را واضح دیدند که نیازی به نقلشان ندیدند.&lt;ref&gt;بحرانی، الحدائق‌الناضره، ج۱۳، ص۱۸۲ ؛ خوانساری، جامع‌المدارک، ج۳، ص۳۶۵.&lt;/ref&gt; شیخ حرّ عاملی در عنوان باب بیست و نهمِ کتاب الصوم از کتاب وسائل‌الشیعه به بلوغ دختران در نه سال تعبیر کرده است، در حالی که هیچ یک از روایات این باب بر بلوغ دختران در نه سال دلالت ندارند.&lt;ref&gt;وسائل‌الشیعه، ج۷، ص۱۶۷.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> در برابر این نظر مشهور، در میان فقهای متقدم آنچنان اختلافی به چشم نمی‌خورد.&lt;ref&gt;نجفی، جواهرالکلام، ج۲۶، ص۳۸.&lt;/ref&gt; نخستین فقیهی که با این دیدگاه مخالفت کرد، [[محمدمحسن فیض کاشانی]] بود.&lt;ref&gt;فیض کاشانی، مفاتیح‌الشرائع، ج۱، ص۱۴.&lt;/ref&gt; به نظر فیض کاشانی، با توجه به اختلافات موجود در روایات مرتبط با موضوع بر این باور است که نمی‌توان بلوغ را در یک سنّ منحصر کرد؛ بلوغ دارای مراتبی است و نسبت به موضوعات مختلف سنین مختلفی دارد.&lt;ref&gt;همان.&lt;/ref&gt; [[محمدهادی معرفت]]، از فقها و مفسّران معاصر، نیز با انحصار بلوغ در یک سنّ مخالف است و ملاک اصلی بلوغ را در رشد و زنانگی دختران می‌شمارد که غالبا با احراز خون حیض ثابت می‌شود.&lt;ref&gt;معرفت، «بلوغ دختران»، ص۱۷۲.&lt;/ref&gt; [[یوسف صانعی]]، از مراجع معاصر شیعه، بلوغ دختران را در سیزده سال می‌دانست.&lt;ref&gt;صانعی، بلوغ دختران، ص۳۵.&lt;/ref&gt; <br /> <br /> ===نظریه‌ها===<br /> ==منابع مطالعاتی بلوغ دختران==<br /> {{اصلی|منابع مطالعاتی بلوغ دختران}}<br /> درباره بلوغ دختران مقالات متعددی به رشته تحریر درآمده است. تعداد بسیاری از پژوهشگران دانشگاهی و حوزوی در این موضوع قلم زده‌اند و به سهم قابل توجهی از این تلاش‌ها در پایگاه‌های اینترنتی امکان دسترسی وجود دارد. کتاب [[بلوغ دختران]] یکی از مهم‌ترین آثاری است که در این موضوع به کوشش [[مهدی مهریزی]] جمع‌آوری و توسط انتشارات دفتر تبلیغات اسلامی حوزه علمیه قم به چاپ رسید. این مجموعه دربردارنده هجده مقاله درباره سنّ بلوغ و بلوغ دختران است. تلاش‌های نویسنده در موضوع [[بلوغ]] و بلوغ دختران، باعث شده تا بتواند دامنه وسیعی از نگاه‌های مرتبط و اثرگذار را کنار هم جمع کند. از عبدالعالی بن کرکی از فقهای قرن دهم تا فقها و فقه‌پژوهان، حقوقدانان و اساتید دانشگاهی معاصر همه سهمی در این مجموعه دارند.<br /> <br /> ==پانویس==<br /> {{پانویس}}<br /> ==منابع==</div>

Abbashaeri https://ency.feqhemoaser.com/fa/index.php?title=%D9%81%D9%82%D9%87_%D9%85%D8%B9%D8%A7%D8%B5%D8%B1:%D9%BE%DB%8C%D8%B4%E2%80%8C%D9%86%D9%88%DB%8C%D8%B3_%D8%A8%D9%84%D9%88%D8%BA_%D8%AF%D8%AE%D8%AA%D8%B1%D8%A7%D9%86&diff=1441 2021-05-04T15:24:14Z

<p>Abbashaeri: /* منابع مطالعاتی بلوغ دختران */</p> <hr /> <div>{{نگارش}}<br /> ==تعریف مسئله==<br /> بلوغ شرط درستی بسیاری از احکام اسلام است. بسیاری از عبادات، معاملات و حقوق فرد از نگاه اسلام متوقف بر رسیدن وی به این دوره از رشد است.&lt;ref&gt;مهریزی، بلوغ دختران، ص ۱۲۷.&lt;/ref&gt; بلوغ همراه با دگرگونی‌هایی است که در اندام و جسم انسان پدید می‌آید؛ مهم‌ترین این تغییرات شکل گرفتن اندام تناسلی در فرد و امکان تولید مثل است. پس از نعوظ و احتلام در پسران و قاعدگی در دختران، امکان تولید مثل ایجاد می‌شود.&lt;ref&gt;همان، ص۱۳۱.&lt;/ref&gt; علاوه بر این علامات، در سنت روایی، سنین خاصی نیز به عنوان علامت بلوغ شمرده شده‌اند.&lt;ref&gt;همان، ص۱۴۰&lt;/ref&gt; <br /> ==اهمیت موضوع در فقه معاصر== <br /> ==فقه شیعه==<br /> فقهای شیعه از بلوغ با دو اصطلاح تعبیر کرده‌اند؛<br /> #بلوغ جنسی: تعریف بلوغ به کمال طبیعی انسان و رسیدن به مرحله‌ای از سنّ که امکان تولید مثل برای فرد فراهم می‌شود،‌ محور تعریف فقها از بلوغ است. این تعریف موافق با تصور عرف از موضوع و همچنین تعریف لغوی بلوغ است. <br /> #بلوغ شرعی: ملاک بلوغ بر اساس این اصطلاح، سنّی است که در نصوص و ادلّه شرعی بیان شده است. بنابر این اصطلاح رسیدن پسران به پانزده سالگی و دختران به نه سالگی، دلیل بر بلوغ ایشان است.&lt;ref&gt;نورمفیدی، «بلوغ دختران»، ۱۳۹-۱۴۱.&lt;/ref&gt; <br /> <br /> مسئله اساسی در رابطه با سنین مطرح شده در ادله و فتاوای فقها این است که آیا سنّ نشانه‌ای قراردادی از سوی شارع برای احراز بلوغ است یا نشانه‌ای طبیعی در کنار سایر نشانه‌هاست. غالب فقها بر این باورند که سنّ وارد شده در روایات، نشانه‌ای تعبّدی است و برخی مانند محمدحسین کاشف‌الغطاء میان سنّ و سایر علائم مانند قاعدگی چنین تفکیک کرده است که سنّ را قراردادی از جانب شارع دانسته و دیگر علامات را نشانه‌های طبیعی بر بلوغ شمرده است. &lt;ref&gt;مهریزی، بلوغ دختران، ص ۱۵۱.&lt;/ref&gt; اگر ملاک بلوغ سنّ شرعی آن قرار داده شود، آنگاه بلوغ حقیقتی خواهد بود که از جانب شارع مشخص و حدود آن تعیین می‌شود، ولی اگر تغییرات جسمی و بلوغ جنسیِ فرد معیار بلوغ قلمداد شود، بلوغ در زمره موضوعات عرفی قرار می‌گیرد.&lt;ref&gt;نورمفیدی، «بلوغ دختران»، ۱۴۴.&lt;/ref&gt; اختلافی که در موضوع بلوغ دختران در کمات فقهای گذشته و معاصران به چشم می‌خورد ناشی از تفاوت مبنای ایشان درباره معیار بلوغ است. هر چند که جوانب مختلف نظرات ایشان در ارتباط با موضوع با هم ناسازگار است. به عنوان مثال، بسیاری از فقها در مقام تعریف بلوغ، بر علائم طبیعی و کمال جنسی و عقلی فرد تأکید می‌کنند و از سنّی که در نصوص تعیین شده است سخنی به میان نمی‌آورند.&lt;ref&gt;کاشف‌الغطاء، کشف الغطاء، ص۴۸ ؛ نجفی، جواهر الکلام، ج۲۶، ص۴ ؛ سبزواری، مهذّب الأحکام، ج۲۱، ص۱۲۱. &lt;/ref&gt; اما در مقام تطبیق و در مواردی از احکام که بلوغ موضوع حکم است، سنّ شرعی بلوغ است که در فتوای ایشان نقش اصلی را بازی می‌کند. [[احمد خوانساری]] بر این باور بود که فقها نمی‌توانند به لوازم تعریفی که از بلوغ ارائه می‌کنند ملتزم بمانند؛ چرا که معیار در تعریف ایشان از بلوغ کمالی است که شخص در این دوره درک می‌کند و اگر فرض کنیم پسری به پانزده سال یا دختری به نه سال رسید و به چنان کمالی نرسیده بود، باید او را از تصرف در اموالش محجور بدانیم و از آثار شرعی بلوغ محروم بدانیم. اما فتوای فقها بر خلاف این است و اگرچه امکان بلوغ قبل از رسیدن به سنّ شرعی را پذیرفتند، ولی به نظر [[خوانساری]] بعید است که بعد از رسیدن فرد به سنّ شرعی به هر دلیلی بلوغ را نفی کنند. &lt;ref&gt;خوانساری، جامع‌المدارک، ج۳، ص۳۶۲.&lt;/ref&gt; با صرف نظر از این نکته، فقهای شیعه درباره بلوغ دختران و چگونگی مواجهه با ادلّه روایی و قرآنی آن، نظرات گوناگونی را ارائه کرده‌اند.<br /> <br /> [[محمدعلی گرامی]] ادعا می‌کند که قول به بلوغ پسر در پانزده‌ سال و دختر در نه سال، اجماعی است و اگر در تاریخ فقه شیعه مخالفت‌هایی هم به چشم می‌خورد، آنقدر شاذّ و نادر است که فقها به آنها اعتنایی نکردند.&lt;ref&gt;گرامی، «پژوهشی در بلوغ دختران»، ص ۳۶۷.&lt;/ref&gt;در ارتباط با بلوغ دختران در نه سالگی، فقهای بسیاری مانند شیخ طوسی، ابن‌ادریس حلّی، محقّق اردبیلی و صاحب جواهر ادعای اجماع کرده‌اند.&lt;ref&gt;مهریزی، «بلوغ دختران»، ص ۱۵۱.&lt;/ref&gt; شهرت قول به بلوغ دختران در نه سالگی به اندازه‌ای بوده که فقهای شیعه آن را بی‌نیاز از بحث دیدند؛‌ فقهایی مانند شیخ یوسف بحرانی و [[خوانساری]] در مقام استدلال بر بلوغ دختران در نه سال،آنقدر مسئله را واضح و تعداد روایات را فراوان و دلالتشان را واضح دیدند که نیازی به نقلشان ندیدند.&lt;ref&gt;بحرانی، الحدائق‌الناضره، ج۱۳، ص۱۸۲ ؛ خوانساری، جامع‌المدارک، ج۳، ص۳۶۵.&lt;/ref&gt; شیخ حرّ عاملی در عنوان باب بیست و نهمِ کتاب الصوم از کتاب وسائل‌الشیعه به بلوغ دختران در نه سال تعبیر کرده است، در حالی که هیچ یک از روایات این باب بر بلوغ دختران در نه سال دلالت ندارند.&lt;ref&gt;وسائل‌الشیعه، ج۷، ص۱۶۷.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> در برابر این نظر مشهور، در میان فقهای متقدم آنچنان اختلافی به چشم نمی‌خورد.&lt;ref&gt;نجفی، جواهرالکلام، ج۲۶، ص۳۸.&lt;/ref&gt; نخستین فقیهی که با این دیدگاه مخالفت کرد، [[محمدمحسن فیض کاشانی]] بود.&lt;ref&gt;فیض کاشانی، مفاتیح‌الشرائع، ج۱، ص۱۴.&lt;/ref&gt; به نظر فیض کاشانی، با توجه به اختلافات موجود در روایات مرتبط با موضوع بر این باور است که نمی‌توان بلوغ را در یک سنّ منحصر کرد؛ بلوغ دارای مراتبی است و نسبت به موضوعات مختلف سنین مختلفی دارد.&lt;ref&gt;همان.&lt;/ref&gt; [[محمدهادی معرفت]]، از فقها و مفسّران معاصر، نیز با انحصار بلوغ در یک سنّ مخالف است و ملاک اصلی بلوغ را در رشد و زنانگی دختران می‌شمارد که غالبا با احراز خون حیض ثابت می‌شود.&lt;ref&gt;معرفت، «بلوغ دختران»، ص۱۷۲.&lt;/ref&gt; [[یوسف صانعی]]، از مراجع معاصر شیعه، بلوغ دختران را در سیزده سال می‌دانست.&lt;ref&gt;صانعی، بلوغ دختران، ص۳۵.&lt;/ref&gt; <br /> <br /> ===نظریه‌ها===<br /> ==منابع مطالعاتی بلوغ دختران==<br /> {{اصلی|منابع مطالعاتی بلوغ دختران}}<br /> درباره بلوغ دختران مقالات متعددی به رشته تحریر درآمده است. تعداد بسیاری از پژوهشگران دانشگاهی و حوزوی در این موضوع قلم زده‌اند و به سهم قابل توجهی از این تلاش‌ها در پایگاه‌های اینترنتی امکان دسترسی وجود دارد. کتاب [[بلوغ دختران]] یکی از مهم‌ترین آثاری است که در این موضوع به کوشش [[مهدی مهریزی]] جمع‌آوری و توسط انتشارات دفتر تبلیغات اسلامی حوزه علمیه قم به چاپ رسید. این مجموعه دربردارنده هجده مقاله درباره سنّ بلوغ و بلوغ دختران است. تلاش‌های نویسنده در موضوع [[بلوغ]] و بلوغ دختران، باعث شده تا بتواند دامنه وسیعی از نگاه‌های مرتبط و اثرگذار را کنار هم جمع کند. از عبدالعالی بن کرکی از فقهای قرن دهم تا فقها و فقه‌پژوهان، حقوقدانان و اساتید دانشگاهی معاصر همه سهمی در این مجموعه دارند.<br /> <br /> ==پانویس==<br /> {{پانویس}}<br /> ==منابع==</div>

Abbashaeri https://ency.feqhemoaser.com/fa/index.php?title=%D9%81%D9%82%D9%87_%D9%85%D8%B9%D8%A7%D8%B5%D8%B1:%D9%BE%DB%8C%D8%B4%E2%80%8C%D9%86%D9%88%DB%8C%D8%B3_%D8%A8%D9%84%D9%88%D8%BA_%D8%AF%D8%AE%D8%AA%D8%B1%D8%A7%D9%86&diff=1440 2021-05-04T15:07:21Z

<p>Abbashaeri: </p> <hr /> <div>{{نگارش}}<br /> ==تعریف مسئله==<br /> بلوغ شرط درستی بسیاری از احکام اسلام است. بسیاری از عبادات، معاملات و حقوق فرد از نگاه اسلام متوقف بر رسیدن وی به این دوره از رشد است.&lt;ref&gt;مهریزی، بلوغ دختران، ص ۱۲۷.&lt;/ref&gt; بلوغ همراه با دگرگونی‌هایی است که در اندام و جسم انسان پدید می‌آید؛ مهم‌ترین این تغییرات شکل گرفتن اندام تناسلی در فرد و امکان تولید مثل است. پس از نعوظ و احتلام در پسران و قاعدگی در دختران، امکان تولید مثل ایجاد می‌شود.&lt;ref&gt;همان، ص۱۳۱.&lt;/ref&gt; علاوه بر این علامات، در سنت روایی، سنین خاصی نیز به عنوان علامت بلوغ شمرده شده‌اند.&lt;ref&gt;همان، ص۱۴۰&lt;/ref&gt; <br /> ==اهمیت موضوع در فقه معاصر== <br /> ==فقه شیعه==<br /> فقهای شیعه از بلوغ با دو اصطلاح تعبیر کرده‌اند؛<br /> #بلوغ جنسی: تعریف بلوغ به کمال طبیعی انسان و رسیدن به مرحله‌ای از سنّ که امکان تولید مثل برای فرد فراهم می‌شود،‌ محور تعریف فقها از بلوغ است. این تعریف موافق با تصور عرف از موضوع و همچنین تعریف لغوی بلوغ است. <br /> #بلوغ شرعی: ملاک بلوغ بر اساس این اصطلاح، سنّی است که در نصوص و ادلّه شرعی بیان شده است. بنابر این اصطلاح رسیدن پسران به پانزده سالگی و دختران به نه سالگی، دلیل بر بلوغ ایشان است.&lt;ref&gt;نورمفیدی، «بلوغ دختران»، ۱۳۹-۱۴۱.&lt;/ref&gt; <br /> <br /> مسئله اساسی در رابطه با سنین مطرح شده در ادله و فتاوای فقها این است که آیا سنّ نشانه‌ای قراردادی از سوی شارع برای احراز بلوغ است یا نشانه‌ای طبیعی در کنار سایر نشانه‌هاست. غالب فقها بر این باورند که سنّ وارد شده در روایات، نشانه‌ای تعبّدی است و برخی مانند محمدحسین کاشف‌الغطاء میان سنّ و سایر علائم مانند قاعدگی چنین تفکیک کرده است که سنّ را قراردادی از جانب شارع دانسته و دیگر علامات را نشانه‌های طبیعی بر بلوغ شمرده است. &lt;ref&gt;مهریزی، بلوغ دختران، ص ۱۵۱.&lt;/ref&gt; اگر ملاک بلوغ سنّ شرعی آن قرار داده شود، آنگاه بلوغ حقیقتی خواهد بود که از جانب شارع مشخص و حدود آن تعیین می‌شود، ولی اگر تغییرات جسمی و بلوغ جنسیِ فرد معیار بلوغ قلمداد شود، بلوغ در زمره موضوعات عرفی قرار می‌گیرد.&lt;ref&gt;نورمفیدی، «بلوغ دختران»، ۱۴۴.&lt;/ref&gt; اختلافی که در موضوع بلوغ دختران در کمات فقهای گذشته و معاصران به چشم می‌خورد ناشی از تفاوت مبنای ایشان درباره معیار بلوغ است. هر چند که جوانب مختلف نظرات ایشان در ارتباط با موضوع با هم ناسازگار است. به عنوان مثال، بسیاری از فقها در مقام تعریف بلوغ، بر علائم طبیعی و کمال جنسی و عقلی فرد تأکید می‌کنند و از سنّی که در نصوص تعیین شده است سخنی به میان نمی‌آورند.&lt;ref&gt;کاشف‌الغطاء، کشف الغطاء، ص۴۸ ؛ نجفی، جواهر الکلام، ج۲۶، ص۴ ؛ سبزواری، مهذّب الأحکام، ج۲۱، ص۱۲۱. &lt;/ref&gt; اما در مقام تطبیق و در مواردی از احکام که بلوغ موضوع حکم است، سنّ شرعی بلوغ است که در فتوای ایشان نقش اصلی را بازی می‌کند. [[احمد خوانساری]] بر این باور بود که فقها نمی‌توانند به لوازم تعریفی که از بلوغ ارائه می‌کنند ملتزم بمانند؛ چرا که معیار در تعریف ایشان از بلوغ کمالی است که شخص در این دوره درک می‌کند و اگر فرض کنیم پسری به پانزده سال یا دختری به نه سال رسید و به چنان کمالی نرسیده بود، باید او را از تصرف در اموالش محجور بدانیم و از آثار شرعی بلوغ محروم بدانیم. اما فتوای فقها بر خلاف این است و اگرچه امکان بلوغ قبل از رسیدن به سنّ شرعی را پذیرفتند، ولی به نظر [[خوانساری]] بعید است که بعد از رسیدن فرد به سنّ شرعی به هر دلیلی بلوغ را نفی کنند. &lt;ref&gt;خوانساری، جامع‌المدارک، ج۳، ص۳۶۲.&lt;/ref&gt; با صرف نظر از این نکته، فقهای شیعه درباره بلوغ دختران و چگونگی مواجهه با ادلّه روایی و قرآنی آن، نظرات گوناگونی را ارائه کرده‌اند.<br /> <br /> [[محمدعلی گرامی]] ادعا می‌کند که قول به بلوغ پسر در پانزده‌ سال و دختر در نه سال، اجماعی است و اگر در تاریخ فقه شیعه مخالفت‌هایی هم به چشم می‌خورد، آنقدر شاذّ و نادر است که فقها به آنها اعتنایی نکردند.&lt;ref&gt;گرامی، «پژوهشی در بلوغ دختران»، ص ۳۶۷.&lt;/ref&gt;در ارتباط با بلوغ دختران در نه سالگی، فقهای بسیاری مانند شیخ طوسی، ابن‌ادریس حلّی، محقّق اردبیلی و صاحب جواهر ادعای اجماع کرده‌اند.&lt;ref&gt;مهریزی، «بلوغ دختران»، ص ۱۵۱.&lt;/ref&gt; شهرت قول به بلوغ دختران در نه سالگی به اندازه‌ای بوده که فقهای شیعه آن را بی‌نیاز از بحث دیدند؛‌ فقهایی مانند شیخ یوسف بحرانی و [[خوانساری]] در مقام استدلال بر بلوغ دختران در نه سال،آنقدر مسئله را واضح و تعداد روایات را فراوان و دلالتشان را واضح دیدند که نیازی به نقلشان ندیدند.&lt;ref&gt;بحرانی، الحدائق‌الناضره، ج۱۳، ص۱۸۲ ؛ خوانساری، جامع‌المدارک، ج۳، ص۳۶۵.&lt;/ref&gt; شیخ حرّ عاملی در عنوان باب بیست و نهمِ کتاب الصوم از کتاب وسائل‌الشیعه به بلوغ دختران در نه سال تعبیر کرده است، در حالی که هیچ یک از روایات این باب بر بلوغ دختران در نه سال دلالت ندارند.&lt;ref&gt;وسائل‌الشیعه، ج۷، ص۱۶۷.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> در برابر این نظر مشهور، در میان فقهای متقدم آنچنان اختلافی به چشم نمی‌خورد.&lt;ref&gt;نجفی، جواهرالکلام، ج۲۶، ص۳۸.&lt;/ref&gt; نخستین فقیهی که با این دیدگاه مخالفت کرد، [[محمدمحسن فیض کاشانی]] بود.&lt;ref&gt;فیض کاشانی، مفاتیح‌الشرائع، ج۱، ص۱۴.&lt;/ref&gt; به نظر فیض کاشانی، با توجه به اختلافات موجود در روایات مرتبط با موضوع بر این باور است که نمی‌توان بلوغ را در یک سنّ منحصر کرد؛ بلوغ دارای مراتبی است و نسبت به موضوعات مختلف سنین مختلفی دارد.&lt;ref&gt;همان.&lt;/ref&gt; [[محمدهادی معرفت]]، از فقها و مفسّران معاصر، نیز با انحصار بلوغ در یک سنّ مخالف است و ملاک اصلی بلوغ را در رشد و زنانگی دختران می‌شمارد که غالبا با احراز خون حیض ثابت می‌شود.&lt;ref&gt;معرفت، «بلوغ دختران»، ص۱۷۲.&lt;/ref&gt; [[یوسف صانعی]]، از مراجع معاصر شیعه، بلوغ دختران را در سیزده سال می‌دانست.&lt;ref&gt;صانعی، بلوغ دختران، ص۳۵.&lt;/ref&gt; <br /> <br /> ===نظریه‌ها===<br /> ==منابع مطالعاتی بلوغ دختران==<br /> ==پانویس==<br /> {{پانویس}}<br /> ==منابع==</div>

Abbashaeri https://ency.feqhemoaser.com/fa/index.php?title=%D9%81%D9%82%D9%87_%D9%85%D8%B9%D8%A7%D8%B5%D8%B1:%D9%BE%DB%8C%D8%B4%E2%80%8C%D9%86%D9%88%DB%8C%D8%B3_%D8%A8%D9%84%D9%88%D8%BA_%D8%AF%D8%AE%D8%AA%D8%B1%D8%A7%D9%86&diff=1303 2021-04-22T10:12:54Z

<p>Abbashaeri: </p> <hr /> <div>{{نگارش}}<br /> ==تعریف مسئله==<br /> بلوغ شرط درستی بسیاری از احکام اسلام است. بسیاری از عبادات، معاملات و حقوق فرد از نگاه اسلام متوقف بر رسیدن وی به این دوره از رشد است.&lt;ref&gt;مهریزی، بلوغ دختران، ص ۱۲۷.&lt;/ref&gt; بلوغ همراه با دگرگونی‌هایی است که در اندام و جسم انسان پدید می‌آید؛ مهم‌ترین این تغییرات شکل گرفتن اندام تناسلی در فرد و امکان تولید مثل است. پس از نعوظ و احتلام در پسران و قاعدگی در دختران، امکان تولید مثل ایجاد می‌شود.&lt;ref&gt;همان، ص۱۳۱.&lt;/ref&gt; علاوه بر این علامات، در سنت روایی، سنین خاصی نیز به عنوان علامت بلوغ شمرده شده‌اند.&lt;ref&gt;همان، ص۱۴۰&lt;/ref&gt; <br /> ==اهمیت موضوع در فقه معاصر== <br /> ==فقه شیعه==<br /> فقهای شیعه از بلوغ با دو اصطلاح تعبیر کرده‌اند؛<br /> #بلوغ جنسی: تعریف بلوغ به کمال طبیعی انسان و رسیدن به مرحله‌ای از سنّ که امکان تولید مثل برای فرد فراهم می‌شود،‌ محور تعریف فقها از بلوغ است. این تعریف موافق با تصور عرف از موضوع و همچنین تعریف لغوی بلوغ است. <br /> #بلوغ شرعی: ملاک بلوغ بر اساس این اصطلاح، سنّی است که در نصوص و ادلّه شرعی بیان شده است. بنابر این اصطلاح رسیدن پسران به پانزده سالگی و دختران به نه سالگی، دلیل بر بلوغ ایشان است.&lt;ref&gt;نورمفیدی، «بلوغ دختران»، ۱۳۹-۱۴۱.&lt;/ref&gt; <br /> <br /> مسئله اساسی در رابطه با سنین مطرح شده در ادله و فتاوای فقها این است که آیا سنّ نشانه‌ای قراردادی از سوی شارع برای احراز بلوغ است یا نشانه‌ای طبیعی در کنار سایر نشانه‌هاست. غالب فقها بر این باورند که سنّ وارد شده در روایات، نشانه‌ای تعبّدی است و برخی مانند محمدحسین کاشف‌الغطاء میان سنّ و سایر علائم مانند قاعدگی چنین تفکیک کرده است که سنّ را قراردادی از جانب شارع دانسته و دیگر علامات را نشانه‌های طبیعی بر بلوغ شمرده است. &lt;ref&gt;مهریزی، «بلوغ دختران»، ص ۱۵۱.&lt;/ref&gt; [[محمدعلی گرامی]] ادعا می‌کند که قول به بلوغ پسر در پانزده‌ سال و دختر در نه سال، اجماعی است و اگر در تاریخ فقه شیعه مخالفت‌هایی هم به چشم می‌خورد، آنقدر شاذّ و نادر است که فقها به آنها اعتنایی نکردند.&lt;ref&gt;گرامی، «پژوهشی در بلوغ دختران»، ص ۳۶۷.&lt;/ref&gt;در ارتباط با بلوغ دختران در نه سالگی، فقهای بسیاری مانند شیخ طوسی، ابن‌ادریس حلّی، محقّق اردبیلی و صاحب جواهر ادعای اجماع کرده‌اند.&lt;ref&gt;مهریزی، «بلوغ دختران»، ص ۱۵۱.&lt;/ref&gt; شهرت قول به بلوغ دختران در نه سالگی به اندازه‌ای بوده که فقهای شیعه آن را بی‌نیاز از بحث دیدند؛‌ فقهایی مانند شیخ یوسف بحرانی و [[خوانساری]] در مقام استدلال بر بلوغ دختران در نه سال،آنقدر مسئله را واضح و تعداد روایات را فراوان و دلالتشان را واضح دیدند که نیازی به نقلشان ندیدند.&lt;ref&gt;بحرانی، الحدائق‌الناضره، ج۱۳، ص۱۸۲ ؛ خوانساری، جامع‌المدارک، ج۳، ص۳۶۵.&lt;/ref&gt; شیخ حرّ عاملی در عنوان باب بیست و نهمِ کتاب الصوم از کتاب وسائل‌الشیعه به بلوغ دختران در نه سال تعبیر کرده است، در حالی که هیچ یک از روایات این باب بر بلوغ دختران در نه سال دلالت ندارند.&lt;ref&gt;وسائل‌الشیعه، ج۷، ص۱۶۷.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> در برابر این نظر مشهور، در میان فقهای متقدم آنچنان اختلافی به چشم نمی‌خورد.&lt;ref&gt;نجفی، جواهرالکلام، ج۲۶، ص۳۸.&lt;/ref&gt; نخستین فقیهی که با این دیدگاه مخالفت کرد، [[محمدمحسن فیض کاشانی]] بود.&lt;ref&gt;فیض کاشانی، مفاتیح‌الشرائع، ج۱، ص۱۴.&lt;/ref&gt; به نظر فیض کاشانی، با توجه به اختلافات موجود در روایات مرتبط با موضوع بر این باور است که نمی‌توان بلوغ را در یک سنّ منحصر کرد؛ بلوغ دارای مراتبی است و نسبت به موضوعات مختلف سنین مختلفی دارد.&lt;ref&gt;همان.&lt;/ref&gt; [[محمدهادی معرفت]]، از فقها و مفسّران معاصر، نیز با انحصار بلوغ در یک سنّ مخالف است و ملاک اصلی بلوغ را در رشد و زنانگی دختران می‌شمارد که غالبا با احراز خون حیض ثابت می‌شود.&lt;ref&gt;معرفت، «بلوغ دختران»، ص۱۷۲.&lt;/ref&gt; [[یوسف صانعی]]، از مراجع معاصر شیعه، بلوغ دختران را در سیزده سال می‌دانست.&lt;ref&gt;صانعی، بلوغ دختران، ص۳۵.&lt;/ref&gt; <br /> <br /> ===نظریه‌ها===<br /> ==منابع مطالعاتی بلوغ دختران==<br /> ==پانویس==<br /> {{پانویس}}<br /> ==منابع==</div>

Abbashaeri https://ency.feqhemoaser.com/fa/index.php?title=%D9%81%D9%82%D9%87_%D9%85%D8%B9%D8%A7%D8%B5%D8%B1:%D9%BE%DB%8C%D8%B4%E2%80%8C%D9%86%D9%88%DB%8C%D8%B3_%D8%A8%D9%84%D9%88%D8%BA_%D8%AF%D8%AE%D8%AA%D8%B1%D8%A7%D9%86&diff=1302 2021-04-22T10:11:52Z

<p>Abbashaeri: </p> <hr /> <div>{{نگارش}}<br /> ==تعریف مسئله==<br /> بلوغ شرط درستی بسیاری از احکام اسلام است. بسیاری از عبادات، معاملات و حقوق فرد از نگاه اسلام متوقف بر رسیدن وی به این دوره از رشد است.&lt;ref&gt;مهریزی، بلوغ دختران، ص ۱۲۷.&lt;/ref&gt; بلوغ همراه با دگرگونی‌هایی است که در اندام و جسم انسان پدید می‌آید؛ مهم‌ترین این تغییرات شکل گرفتن اندام تناسلی در فرد و امکان تولید مثل است. پس از نعوظ و احتلام در پسران و قاعدگی در دختران، امکان تولید مثل ایجاد می‌شود.&lt;ref&gt;همان، ص۱۳۱.&lt;/ref&gt; علاوه بر این علامات، در سنت روایی، سنین خاصی نیز به عنوان علامت بلوغ شمرده شده‌اند.&lt;ref&gt;همان، ص۱۴۰&lt;/ref&gt; <br /> ==اهمیت موضوع در فقه معاصر== <br /> ==فقه شیعه==<br /> فقهای شیعه از بلوغ با دو اصطلاح تعبیر کرده‌اند؛<br /> #بلوغ جنسی: تعریف بلوغ به کمال طبیعی انسان و رسیدن به مرحله‌ای از سنّ که امکان تولید مثل برای فرد فراهم می‌شود،‌ محور تعریف فقها از بلوغ است. این تعریف موافق با تصور عرف از موضوع و همچنین تعریف لغوی بلوغ است. <br /> #بلوغ شرعی: ملاک بلوغ بر اساس این اصطلاح، سنّی است که در نصوص و ادلّه شرعی بیان شده است. بنابر این اصطلاح رسیدن پسران به پانزده سالگی و دختران به نه سالگی، دلیل بر بلوغ ایشان است.&lt;ref&gt;نورمفیدی، «بلوغ دختران»، ۱۳۹-۱۴۱.&lt;/ref&gt; <br /> <br /> مسئله اساسی در رابطه با سنین مطرح شده در ادله و فتاوای فقها این است که آیا سنّ نشانه‌ای قراردادی از سوی شارع برای احراز بلوغ است یا نشانه‌ای طبیعی در کنار سایر نشانه‌هاست. غالب فقها بر این باورند که سنّ وارد شده در روایات، نشانه‌ای تعبّدی است و برخی مانند محمدحسین کاشف‌الغطاء میان سنّ و سایر علائم مانند قاعدگی چنین تفکیک کرده است که سنّ را قراردادی از جانب شارع دانسته و دیگر علامات را نشانه‌های طبیعی بر بلوغ شمرده است. &lt;ref&gt;مهریزی، «بلوغ دختران»، ص ۱۵۱.&lt;/ref&gt; [[محمدعلی گرامی]] ادعا می‌کند که قول به بلوغ پسر در پانزده‌ سال و دختر در نه سال، اجماعی است و اگر در تاریخ فقه شیعه مخالفت‌هایی هم به چشم می‌خورد، آنقدر شاذّ و نادر است که فقها به آنها اعتنایی نکردند.&lt;ref&gt;گرامی، «پژوهشی در بلوغ دختران»، ص ۳۶۷.&lt;/ref&gt;در ارتباط با بلوغ دختران در نه سالگی، فقهای بسیاری مانند شیخ طوسی، ابن‌ادریس حلّی، محقّق اردبیلی و صاحب جواهر ادعای اجماع کرده‌اند.&lt;ref&gt;مهریزی، «بلوغ دختران»، ص ۱۵۱.&lt;/ref&gt; شهرت قول به بلوغ دختران در نه سالگی به اندازه‌ای بوده که فقهای شیعه آن را بی‌نیاز از بحث دیدند؛‌ فقهایی مانند شیخ یوسف بحرانی و [[خوانساری]] در مقام استدلال بر بلوغ دختران در نه سال،آنقدر مسئله را واضح و تعداد روایات را فراوان و دلالتشان را واضح دیدند که نیازی به نقلشان ندیدند.&lt;ref&gt;بحرانی، الحدائق‌الناضره، ج۱۳، ص۱۸۲ ؛ خوانساری، جامع‌المدارک، ج۳، ص۳۶۵.&lt;/ref&gt; شیخ حرّ عاملی در عنوان باب بیست و نهمِ کتاب الصوم از کتاب وسائل‌الشیعه به بلوغ دختران در نه سال تعبیر کرده است، در حالی که هیچ یک از روایات این باب بر بلوغ دختران در نه سال دلالت ندارند.&lt;ref&gt;وسائل‌الشیعه، ج۷، ص۱۶۷.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> در برابر این نظر مشهور، در میان فقهای متقدم آنچنان اختلافی به چشم نمی‌خورد.&lt;ref&gt;نجفی، جواهرالکلام، ج۲۶، ص۳۸.&lt;/ref&gt; نخستین فقیهی که با این دیدگاه مخالفت کرد، [[محمدمحسن فیض کاشانی]] بود.&lt;ref&gt;فیض کاشانی، مفاتیح‌الشرائع، ج۱، ص۱۴.&lt;/ref&gt; به نظر فیض کاشانی، با توجه به اختلافات موجود در روایات مرتبط با موضوع بر این باور است که نمی‌توان بلوغ را در یک سنّ منحصر کرد؛ بلوغ دارای مراتبی است و نسبت به موضوعات مختلف سنین مختلفی دارد.&lt;ref&gt;همان.&lt;/ref&gt; [[محمدهادی معرفت]]، از فقها و مفسّران معاصر، نیز با انحصار بلوغ در یک سنّ مخالف است و ملاک اصلی بلوغ را در رشد و زنانگی دختران می‌شمارد که غالبا با احراز خون حیض ثابت می‌شود.&lt;ref&gt;معرفت، «بلوغ دختران»، ص۱۷۲.&lt;/ref&gt; [[یوسف صانعی]]، از مراجع معاصر شیعه، بلوغ دختران را در سیزده سال می‌دانست.&lt;ref&gt;صانعی، بلوغ دختران، ص۳۵.&lt;/ref&gt; <br /> <br /> ===نظریه‌ها===<br /> ==منابع مطالعاتی بلوغ دختران==<br /> ==پانویس==<br /> {{پانویس}}<br /> ==منابع=={{نگارش}}<br /> ==تعریف مسئله==<br /> بلوغ شرط درستی بسیاری از احکام اسلام است. بسیاری از عبادات، معاملات و حقوق فرد از نگاه اسلام متوقف بر رسیدن وی به این دوره از رشد است.&lt;ref&gt;مهریزی، بلوغ دختران، ص ۱۲۷.&lt;/ref&gt; بلوغ همراه با دگرگونی‌هایی است که در اندام و جسم انسان پدید می‌آید؛ مهم‌ترین این تغییرات شکل گرفتن اندام تناسلی در فرد و امکان تولید مثل است. پس از نعوظ و احتلام در پسران و قاعدگی در دختران، امکان تولید مثل ایجاد می‌شود.&lt;ref&gt;همان، ص۱۳۱.&lt;/ref&gt; علاوه بر این علامات، در سنت روایی، سنین خاصی نیز به عنوان علامت بلوغ شمرده شده‌اند.&lt;ref&gt;همان، ص۱۴۰&lt;/ref&gt; <br /> ==اهمیت موضوع در فقه معاصر== <br /> ==فقه شیعه==<br /> فقهای شیعه از بلوغ با دو اصطلاح تعبیر کرده‌اند؛<br /> #بلوغ جنسی: تعریف بلوغ به کمال طبیعی انسان و رسیدن به مرحله‌ای از سنّ که امکان تولید مثل برای فرد فراهم می‌شود،‌ محور تعریف فقها از بلوغ است. این تعریف موافق با تصور عرف از موضوع و همچنین تعریف لغوی بلوغ است. <br /> #بلوغ شرعی: ملاک بلوغ بر اساس این اصطلاح، سنّی است که در نصوص و ادلّه شرعی بیان شده است. بنابر این اصطلاح رسیدن پسران به پانزده سالگی و دختران به نه سالگی، دلیل بر بلوغ ایشان است.&lt;ref&gt;نورمفیدی، «بلوغ دختران»، ۱۳۹-۱۴۱.&lt;/ref&gt; <br /> <br /> مسئله اساسی در رابطه با سنین مطرح شده در ادله و فتاوای فقها این است که آیا سنّ نشانه‌ای قراردادی از سوی شارع برای احراز بلوغ است یا نشانه‌ای طبیعی در کنار سایر نشانه‌هاست. غالب فقها بر این باورند که سنّ وارد شده در روایات، نشانه‌ای تعبّدی است و برخی مانند محمدحسین کاشف‌الغطاء میان سنّ و سایر علائم مانند قاعدگی چنین تفکیک کرده است که سنّ را قراردادی از جانب شارع دانسته و دیگر علامات را نشانه‌های طبیعی بر بلوغ شمرده است. &lt;ref&gt;مهریزی، «بلوغ دختران»، ص ۱۵۱.&lt;/ref&gt; [[محمدعلی گرامی]] ادعا می‌کند که قول به بلوغ پسر در پانزده‌ سال و دختر در نه سال، اجماعی است و اگر در تاریخ فقه شیعه مخالفت‌هایی هم به چشم می‌خورد، آنقدر شاذّ و نادر است که فقها به آنها اعتنایی نکردند.&lt;ref&gt;گرامی، «پژوهشی در بلوغ دختران»، ص ۳۶۷.&lt;/ref&gt;در ارتباط با بلوغ دختران در نه سالگی، فقهای بسیاری مانند شیخ طوسی، ابن‌ادریس حلّی، محقّق اردبیلی و صاحب جواهر ادعای اجماع کرده‌اند.&lt;ref&gt;مهریزی، «بلوغ دختران»، ص ۱۵۱.&lt;/ref&gt; شهرت قول به بلوغ دختران در نه سالگی به اندازه‌ای بوده که فقهای شیعه آن را بی‌نیاز از بحث دیدند؛‌ فقهایی مانند شیخ یوسف بحرانی و [[خوانساری]] در مقام استدلال بر بلوغ دختران در نه سال،آنقدر مسئله را واضح و تعداد روایات را فراوان و دلالتشان را واضح دیدند که نیازی به نقلشان ندیدند.&lt;ref&gt;بحرانی، الحدائق‌الناضره، ج۱۳، ص۱۸۲ ؛ خوانساری، جامع‌المدارک، ج۳، ص۳۶۵.&lt;/ref&gt; شیخ حرّ عاملی در عنوان باب بیست و نهمِ کتاب الصوم از کتاب وسائل‌الشیعه به بلوغ دختران در نه سال تعبیر کرده است، در حالی که هیچ یک از روایات این باب بر بلوغ دختران در نه سال دلالت ندارند.&lt;ref&gt;وسائل‌الشیعه، ج۷، ص۱۶۷.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> در برابر این نظر مشهور، در میان فقهای متقدم آنچنان اختلافی به چشم نمی‌خورد.&lt;ref&gt;نجفی، جواهرالکلام، ج۲۶، ص۳۸.&lt;/ref&gt; نخستین فقیهی که با این دیدگاه مخالفت کرد، [[محمدمحسن فیض کاشانی]] بود.&lt;ref&gt;فیض کاشانی، مفاتیح‌الشرائع، ج۱، ص۱۴.&lt;/ref&gt; به نظر فیض کاشانی، با توجه به اختلافات موجود در روایات مرتبط با موضوع بر این باور است که نمی‌توان بلوغ را در یک سنّ منحصر کرد؛ بلوغ دارای مراتبی است و نسبت به موضوعات مختلف سنین مختلفی دارد.&lt;ref&gt;همان.&lt;/ref&gt; [[محمدهادی معرفت]]، از فقها و مفسّران معاصر، نیز با انحصار بلوغ در یک سنّ مخالف است و ملاک اصلی بلوغ را در رشد و زنانگی دختران می‌شمارد که غالبا با احراز خون حیض ثابت می‌شود.&lt;ref&gt;معرفت، «بلوغ دختران»، ص۱۷۲.&lt;/ref&gt; [[یوسف صانعی]]، از مراجع معاصر شیعه، بلوغ دختران را در سیزده سال می‌دانست.&lt;ref&gt;صانعی، بلوغ دختران، ص۳۵.&lt;/ref&gt; <br /> <br /> ===نظریه‌ها===<br /> ==منابع مطالعاتی بلوغ دختران==<br /> ==پانویس==<br /> {{پانویس}}<br /> ==منابع=={{نگارش}}<br /> ==تعریف مسئله==<br /> بلوغ شرط درستی بسیاری از احکام اسلام است. بسیاری از عبادات، معاملات و حقوق فرد از نگاه اسلام متوقف بر رسیدن وی به این دوره از رشد است.&lt;ref&gt;مهریزی، بلوغ دختران، ص ۱۲۷.&lt;/ref&gt; بلوغ همراه با دگرگونی‌هایی است که در اندام و جسم انسان پدید می‌آید؛ مهم‌ترین این تغییرات شکل گرفتن اندام تناسلی در فرد و امکان تولید مثل است. پس از نعوظ و احتلام در پسران و قاعدگی در دختران، امکان تولید مثل ایجاد می‌شود.&lt;ref&gt;همان، ص۱۳۱.&lt;/ref&gt; علاوه بر این علامات، در سنت روایی، سنین خاصی نیز به عنوان علامت بلوغ شمرده شده‌اند.&lt;ref&gt;همان، ص۱۴۰&lt;/ref&gt; <br /> ==اهمیت موضوع در فقه معاصر== <br /> ==فقه شیعه==<br /> فقهای شیعه از بلوغ با دو اصطلاح تعبیر کرده‌اند؛<br /> #بلوغ جنسی: تعریف بلوغ به کمال طبیعی انسان و رسیدن به مرحله‌ای از سنّ که امکان تولید مثل برای فرد فراهم می‌شود،‌ محور تعریف فقها از بلوغ است. این تعریف موافق با تصور عرف از موضوع و همچنین تعریف لغوی بلوغ است. <br /> #بلوغ شرعی: ملاک بلوغ بر اساس این اصطلاح، سنّی است که در نصوص و ادلّه شرعی بیان شده است. بنابر این اصطلاح رسیدن پسران به پانزده سالگی و دختران به نه سالگی، دلیل بر بلوغ ایشان است.&lt;ref&gt;نورمفیدی، «بلوغ دختران»، ۱۳۹-۱۴۱.&lt;/ref&gt; <br /> <br /> مسئله اساسی در رابطه با سنین مطرح شده در ادله و فتاوای فقها این است که آیا سنّ نشانه‌ای قراردادی از سوی شارع برای احراز بلوغ است یا نشانه‌ای طبیعی در کنار سایر نشانه‌هاست. غالب فقها بر این باورند که سنّ وارد شده در روایات، نشانه‌ای تعبّدی است و برخی مانند محمدحسین کاشف‌الغطاء میان سنّ و سایر علائم مانند قاعدگی چنین تفکیک کرده است که سنّ را قراردادی از جانب شارع دانسته و دیگر علامات را نشانه‌های طبیعی بر بلوغ شمرده است. &lt;ref&gt;مهریزی، «بلوغ دختران»، ص ۱۵۱.&lt;/ref&gt; [[محمدعلی گرامی]] ادعا می‌کند که قول به بلوغ پسر در پانزده‌ سال و دختر در نه سال، اجماعی است و اگر در تاریخ فقه شیعه مخالفت‌هایی هم به چشم می‌خورد، آنقدر شاذّ و نادر است که فقها به آنها اعتنایی نکردند.&lt;ref&gt;گرامی، «پژوهشی در بلوغ دختران»، ص ۳۶۷.&lt;/ref&gt;در ارتباط با بلوغ دختران در نه سالگی، فقهای بسیاری مانند شیخ طوسی، ابن‌ادریس حلّی، محقّق اردبیلی و صاحب جواهر ادعای اجماع کرده‌اند.&lt;ref&gt;مهریزی، «بلوغ دختران»، ص ۱۵۱.&lt;/ref&gt; شهرت قول به بلوغ دختران در نه سالگی به اندازه‌ای بوده که فقهای شیعه آن را بی‌نیاز از بحث دیدند؛‌ فقهایی مانند شیخ یوسف بحرانی و [[خوانساری]] در مقام استدلال بر بلوغ دختران در نه سال،آنقدر مسئله را واضح و تعداد روایات را فراوان و دلالتشان را واضح دیدند که نیازی به نقلشان ندیدند.&lt;ref&gt;بحرانی، الحدائق‌الناضره، ج۱۳، ص۱۸۲ ؛ خوانساری، جامع‌المدارک، ج۳، ص۳۶۵.&lt;/ref&gt; شیخ حرّ عاملی در عنوان باب بیست و نهمِ کتاب الصوم از کتاب وسائل‌الشیعه به بلوغ دختران در نه سال تعبیر کرده است، در حالی که هیچ یک از روایات این باب بر بلوغ دختران در نه سال دلالت ندارند.&lt;ref&gt;وسائل‌الشیعه، ج۷، ص۱۶۷.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> در برابر این نظر مشهور، در میان فقهای متقدم آنچنان اختلافی به چشم نمی‌خورد.&lt;ref&gt;نجفی، جواهرالکلام، ج۲۶، ص۳۸.&lt;/ref&gt; نخستین فقیهی که با این دیدگاه مخالفت کرد، [[محمدمحسن فیض کاشانی]] بود.&lt;ref&gt;فیض کاشانی، مفاتیح‌الشرائع، ج۱، ص۱۴.&lt;/ref&gt; به نظر فیض کاشانی، با توجه به اختلافات موجود در روایات مرتبط با موضوع بر این باور است که نمی‌توان بلوغ را در یک سنّ منحصر کرد؛ بلوغ دارای مراتبی است و نسبت به موضوعات مختلف سنین مختلفی دارد.&lt;ref&gt;همان.&lt;/ref&gt; [[محمدهادی معرفت]]، از فقها و مفسّران معاصر، نیز با انحصار بلوغ در یک سنّ مخالف است و ملاک اصلی بلوغ را در رشد و زنانگی دختران می‌شمارد که غالبا با احراز خون حیض ثابت می‌شود.&lt;ref&gt;معرفت، «بلوغ دختران»، ص۱۷۲.&lt;/ref&gt; [[یوسف صانعی]]، از مراجع معاصر شیعه، بلوغ دختران را در سیزده سال می‌دانست.&lt;ref&gt;صانعی، بلوغ دختران، ص۳۵.&lt;/ref&gt; <br /> <br /> ===نظریه‌ها===<br /> ==منابع مطالعاتی بلوغ دختران==<br /> ==پانویس==<br /> {{پانویس}}<br /> ==منابع==</div>

Abbashaeri https://ency.feqhemoaser.com/fa/index.php?title=%D9%81%D9%82%D9%87_%D9%85%D8%B9%D8%A7%D8%B5%D8%B1:%D9%BE%DB%8C%D8%B4%E2%80%8C%D9%86%D9%88%DB%8C%D8%B3_%D8%A8%D9%84%D9%88%D8%BA_%D8%AF%D8%AE%D8%AA%D8%B1%D8%A7%D9%86&diff=1251 2021-04-18T13:02:13Z

<p>Abbashaeri: </p> <hr /> <div>{{نگارش}}<br /> ==تعریف مسئله==<br /> بلوغ شرط درستی بسیاری از احکام اسلام است. بسیاری از عبادات، معاملات و حقوق فرد از نگاه اسلام متوقف بر رسیدن وی به این دوره از رشد است.&lt;ref&gt;مهریزی، بلوغ دختران، ص ۱۲۷.&lt;/ref&gt; بلوغ همراه با دگرگونی‌هایی است که در اندام و جسم انسان پدید می‌آید؛ مهم‌ترین این تغییرات شکل گرفتن اندام تناسلی در فرد و امکان تولید مثل است. پس از نعوظ و احتلام در پسران و قاعدگی در دختران، امکان تولید مثل ایجاد می‌شود.&lt;ref&gt;همان، ص۱۳۱.&lt;/ref&gt; علاوه بر این علامات، در سنت روایی، سنین خاصی نیز به عنوان علامت بلوغ شمرده شده‌اند.&lt;ref&gt;همان، ص۱۴۰&lt;/ref&gt; <br /> ==اهمیت موضوع در فقه معاصر==<br /> ==فقه شیعه==<br /> فقهای شیعه از بلوغ با دو اصطلاح تعبیر کرده‌اند؛<br /> #بلوغ جنسی: تعریف بلوغ به کمال طبیعی انسان و رسیدن به مرحله‌ای از سنّ که امکان تولید مثل برای فرد فراهم می‌شود،‌ محور تعریف فقها از بلوغ است. این تعریف موافق با تصور عرف از موضوع و همچنین تعریف لغوی بلوغ است. <br /> #بلوغ شرعی: ملاک بلوغ بر اساس این اصطلاح، سنّی است که در نصوص و ادلّه شرعی بیان شده است. بنابر این اصطلاح رسیدن پسران به پانزده سالگی و دختران به نه سالگی، دلیل بر بلوغ ایشان است.&lt;ref&gt;نورمفیدی، «بلوغ دختران»، ۱۳۹-۱۴۱.&lt;/ref&gt; <br /> مسئله اساسی در رابطه با سنین مطرح شده در ادله و فتاوای فقها این است که آیا سنّ نشانه‌ای قراردادی از سوی شارع برای احراز بلوغ است یا نشانه‌ای طبیعی در کنار سایر نشانه‌هاست. غالب فقها بر این باورند که سنّ وارد شده در روایات، نشانه‌ای تعبّدی است و برخی مانند محمدحسین کاشف‌الغطاء میان سنّ و سایر علائم مانند قاعدگی چنین تفکیک کرده است که سنّ را قراردادی از جانب شارع دانسته و دیگر علامات را نشانه‌های طبیعی بر بلوغ شمرده است. &lt;ref&gt;مهریزی، «بلوغ دختران»، ص ۱۵۱.&lt;/ref&gt;برخی پژوهشگران گفته‌اند که قول به بلوغ پسر در پانزده‌ سال و دختر در نه سال، اجماعی است و اگر در تاریخ فقه شیعه مخالفت‌هایی هم به چشم می‌خورد، آنقدر شاذّ و نادر است که فقها به آنها اعتنایی نکردند.&lt;ref&gt;گرامی، «پژوهشی در بلوغ دختران»، ص ۳۶۷.&lt;/ref&gt;در ارتباط با بلوغ دختران در نه سالگی، فقهای بسیاری مانند شیخ طوسی، ابن‌ادریس حلّی، محقّق اردبیلی و صاحب جواهر ادعای اجماع کرده‌اند.&lt;ref&gt;مهریزی، «بلوغ دختران»، ص ۱۵۱.&lt;/ref&gt; شهرت قول به بلوغ دختران در نه سالگی به اندازه‌ای بوده که فقهای شیعه آن را بی‌نیاز از بحث دیدند؛‌ طبق گزارشی که مهدی مهریزی ارائه کرده است، فقهایی مانند صاحب جواهر، شیخ یوسف بحرانی و خوانساری در مقام استدلال بر بلوغ دختران در نه سال، نیازی به نقل روایات آن ندیدند و شیخ حرّ عاملی عنوان یک باب از کتاب وسائل الشیعه را «بلوغ سنّی دختران در نه سالگی» قرار داده است، در حالی که هیچ یک از روایات این باب بر بلوغ دختران در نه سال دلالت ندارند.&lt;ref&gt;همان، ۱۵۲.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> در برابر این نظر مشهور، نظرهای دیگری در میان فقهای متقدم و متأخر به چشم می‌خورد. برخی بلوغ دختران را در ده سال دانسته‌اند؛ کسانی مانند شیخ طوسی و ابن‌حمزه از فقهای متقدم. یوسف صانعی، از مراجع معاصر شیعه، بلوغ دختران را در سیزده سال می‌دانست. برخی دیگر بلوغ را امری دارای مراتب دانستند. بر اساس این دیدگاه بلوغ نسبت به هر تکلیفی تفاوت دارد؛ مثلا روزه در سیزده سالگی بر دختران واجب می‌شود. فقهایی چون فیض کاشانی و محمدهادی معرفت این قول را اختیار کردند. &lt;ref&gt;همان، ۱۵۶.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> ===نظریه‌ها===<br /> ==منابع مطالعاتی بلوغ دختران==<br /> ==پانویس==<br /> {{پانویس}}<br /> ==منابع==</div>

Abbashaeri https://ency.feqhemoaser.com/fa/index.php?title=%D9%81%D9%82%D9%87_%D9%85%D8%B9%D8%A7%D8%B5%D8%B1:%D9%BE%DB%8C%D8%B4%E2%80%8C%D9%86%D9%88%DB%8C%D8%B3_%D8%A8%D9%84%D9%88%D8%BA_%D8%AF%D8%AE%D8%AA%D8%B1%D8%A7%D9%86&diff=1250 2021-04-18T13:01:46Z

<p>Abbashaeri: </p> <hr /> <div>{{نگارش}}<br /> ==تعریف مسئله==<br /> بلوغ شرط درستی بسیاری از احکام اسلام است. بسیاری از عبادات، معاملات و حقوق فرد از نگاه اسلام متوقف بر رسیدن وی به این دوره از رشد است.&lt;ref&gt;مهریزی، بلوغ دختران، ص ۱۲۷.&lt;/ref&gt; بلوغ همراه با دگرگونی‌هایی است که در اندام و جسم انسان پدید می‌آید؛ مهم‌ترین این تغییرات شکل گرفتن اندام تناسلی در فرد و امکان تولید مثل است. پس از نعوظ و احتلام در پسران و قاعدگی در دختران، امکان تولید مثل ایجاد می‌شود.&lt;ref&gt;همان، ص۱۳۱.&lt;/ref&gt; علاوه بر این علامات، در سنت روایی، سنین خاصی نیز به عنوان علامت بلوغ شمرده شده‌اند.&lt;ref&gt;همان، ص۱۴۰&lt;/ref&gt; <br /> ==اهمیت موضوع در فقه معاصر==<br /> ==فقه شیعه==<br /> فقهای شیعه از بلوغ با دو اصطلاح تعبیر کرده‌اند؛<br /> #بلوغ جنسی: تعریف بلوغ به کمال طبیعی انسان و رسیدن به مرحله‌ای از سنّ که امکان تولید مثل برای فرد فراهم می‌شود،‌ محور تعریف فقها از بلوغ است. این تعریف موافق با تصور عرف از موضوع و همچنین تعریف لغوی بلوغ است. <br /> #بلوغ شرعی: ملاک بلوغ بر اساس این اصطلاح، سنّی است که در نصوص و ادلّه شرعی بیان شده است. بنابر این اصطلاح رسیدن پسران به پانزده سالگی و دختران به نه سالگی، دلیل بر بلوغ ایشان است.&lt;ref&gt;نورمفیدی، «بلوغ دختران»، ۱۳۹-۱۴۱.&lt;/ref&gt; <br /> مسئله اساسی در رابطه با سنین مطرح شده در ادله و فتاوای فقها این است که آیا سنّ نشانه‌ای قراردادی از سوی شارع برای احراز بلوغ است یا نشانه‌ای طبیعی در کنار سایر نشانه‌هاست. غالب فقها بر این باورند که سنّ وارد شده در روایات، نشانه‌ای تعبّدی است و برخی مانند محمدحسین کاشف‌الغطاء میان سنّ و سایر علائم مانند قاعدگی چنین تفکیک کرده است که سنّ را قراردادی از جانب شارع دانسته و دیگر علامات را نشانه‌های طبیعی بر بلوغ شمرده است. &lt;ref&gt;مهریزی، «بلوغ دختران»، ص ۱۵۱.&lt;/ref&gt;برخی پژوهشگران گفته‌اند که قول به بلوغ پسر در پانزده‌ سال و دختر در نه سال، اجماعی است و اگر در تاریخ فقه شیعه مخالفت‌هایی هم به چشم می‌خورد، آنقدر شاذّ و نادر است که فقها به آنها اعتنایی نکردند.&lt;ref&gt;گرامی، «پژوهشی در بلوغ دختران»، ص ۳۶۷.&lt;/ref&gt;در ارتباط با بلوغ دختران در نه سالگی، فقهای بسیاری مانند شیخ طوسی، ابن‌ادریس حلّی، محقّق اردبیلی و صاحب جواهر ادعای اجماع کرده‌اند.&lt;ref&gt;مهریزی، «بلوغ دختران»، ص ۱۵۱.&lt;/ref&gt; شهرت قول به بلوغ دختران در نه سالگی به اندازه‌ای بوده که فقهای شیعه آن را بی‌نیاز از بحث دیدند؛‌ طبق گزارشی که مهدی مهریزی ارائه کرده است، فقهایی مانند صاحب جواهر، شیخ یوسف بحرانی و خوانساری در مقام استدلال بر بلوغ دختران در نه سال، نیازی به نقل روایات آن ندیدند و شیخ حرّ عاملی عنوان یک باب از کتاب وسائل الشیعه را «بلوغ سنّی دختران در نه سالگی» قرار داده است، در حالی که هیچ یک از روایات این باب بر بلوغ دختران در نه سال دلالت ندارند.&lt;ref&gt;همان، ۱۵۲.&lt;/ref&gt;<br /> در برابر این نظر مشهور، نظرهای دیگری در میان فقهای متقدم و متأخر به چشم می‌خورد. برخی بلوغ دختران را در ده سال دانسته‌اند؛ کسانی مانند شیخ طوسی و ابن‌حمزه از فقهای متقدم. یوسف صانعی، از مراجع معاصر شیعه، بلوغ دختران را در سیزده سال می‌دانست. برخی دیگر بلوغ را امری دارای مراتب دانستند. بر اساس این دیدگاه بلوغ نسبت به هر تکلیفی تفاوت دارد؛ مثلا روزه در سیزده سالگی بر دختران واجب می‌شود. فقهایی چون فیض کاشانی و محمدهادی معرفت این قول را اختیار کردند. &lt;ref&gt;همان، ۱۵۶.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> ===نظریه‌ها===<br /> ==منابع مطالعاتی بلوغ دختران==<br /> ==پانویس==<br /> {{پانویس}}<br /> ==منابع==</div>

Abbashaeri https://ency.feqhemoaser.com/fa/index.php?title=%D9%81%D9%82%D9%87_%D9%85%D8%B9%D8%A7%D8%B5%D8%B1:%D9%BE%DB%8C%D8%B4%E2%80%8C%D9%86%D9%88%DB%8C%D8%B3_%D8%A8%D9%84%D9%88%D8%BA_%D8%AF%D8%AE%D8%AA%D8%B1%D8%A7%D9%86&diff=1224 2021-04-16T14:24:54Z

<p>Abbashaeri: </p> <hr /> <div>{{نگارش}}<br /> ==تعریف مسئله==<br /> بلوغ شرط درستی بسیاری از احکام اسلام است. بسیاری از عبادات، معاملات و حقوق فرد از نگاه اسلام متوقف بر رسیدن وی به این دوره از رشد است.&lt;ref&gt;مهریزی، بلوغ دختران، ص ۱۲۷.&lt;/ref&gt; بلوغ همراه با دگرگونی‌هایی است که در اندام و جسم انسان پدید می‌آید؛ مهم‌ترین این تغییرات شکل گرفتن اندام تناسلی در فرد و امکان تولید مثل است. پس از نعوظ و احتلام در پسران و قاعدگی در دختران، امکان تولید مثل ایجاد می‌شود.&lt;ref&gt;همان، ص۱۳۱.&lt;/ref&gt; علاوه بر این علامات، در قرآن و سنت، سنین خاصی نیز به عنوان علامت بلوغ شمرده شده‌اند.&lt;ref&gt;همان، ص۱۴۰&lt;/ref&gt; <br /> ==اهمیت موضوع در فقه معاصر==<br /> ==فقه شیعه==<br /> فقهای شیعه از بلوغ با دو اصطلاح تعبیر کرده‌اند؛<br /> #بلوغ جنسی: تعریف بلوغ به کمال طبیعی انسان و رسیدن به مرحله‌ای از سنّ که امکان تولید مثل برای فرد فراهم می‌شود،‌ محور تعریف فقها از بلوغ است. این تعریف موافق با تصور عرف از موضوع و همچنین تعریف لغوی بلوغ است. <br /> #بلوغ شرعی: ملاک بلوغ بر اساس این اصطلاح، سنّی است که در نصوص و ادلّه شرعی بیان شده است. بنابر این اصطلاح سنّ یک نشانه طبیعی برای بلوغ نیست؛ بلکه رسیدن پسران به پانزده سال و دختران به نه سال، دلیل بر بلوغ ایشان است.&lt;ref&gt;نورمفیدی، «بلوغ دختران»، ۱۳۹-۱۴۱.&lt;/ref&gt; برخی پژوهشگران گفته‌اند که قول به بلوغ پسر در پانزده‌ سال و دختر در نه سال، اجماعی است و اگر در تاریخ فقه شیعه مخالفت‌هایی هم به چشم می‌خورد، آنقدر شاذّ و نادر است که فقها به آنها اعتنایی نکردند.&lt;ref&gt;مهریزی، بلوغ دختران، ص ۳۶۷.&lt;/ref&gt;<br /> ===نظریه‌ها===<br /> ==منابع مطالعاتی بلوغ دختران==<br /> ==پانویس==<br /> {{پانویس}}<br /> ==منابع==</div>

Abbashaeri https://ency.feqhemoaser.com/fa/index.php?title=%D9%81%D9%82%D9%87_%D9%85%D8%B9%D8%A7%D8%B5%D8%B1:%D9%BE%DB%8C%D8%B4%E2%80%8C%D9%86%D9%88%DB%8C%D8%B3_%D8%A8%D9%84%D9%88%D8%BA_%D8%AF%D8%AE%D8%AA%D8%B1%D8%A7%D9%86&diff=1141 2021-04-13T08:48:34Z

<p>Abbashaeri: </p> <hr /> <div>{{نگارش}}<br /> ==تعریف مسئله==<br /> بلوغ شرط درستی بسیاری از احکام اسلام است. بسیاری از عبادات، معاملات و حقوق فرد از نگاه اسلام متوقف بر رسیدن وی به این دوره از رشد است.&lt;ref&gt;مهریزی، «بلوغ دختران»، ص۲۲۹.&lt;/ref&gt; بلوغ همراه با دگرگونی‌هایی است که در اندام و جسم انسان پدید می‌آید؛ مهم‌ترین این تغییرات شکل گرفتن اندام تناسلی در فرد و امکان تولید مثل است. پس از نعوظ و احتلام در پسران و قاعدگی در دختران، امکان تولید مثل ایجاد می‌شود.&lt;ref&gt;همان، ص۲۳۱.&lt;/ref&gt;<br /> ==اهمیت موضوع در فقه معاصر==<br /> ==فقه شیعه==<br /> در کلمات فقهای شیعه دو اصطلاح از بلوغ به چشم می‌خورد؛<br /> #بلوغ جنسی: تعریف بلوغ به کمال طبیعی انسان و رسیدن به مرحله‌ای از سنّ که امکان تولید مثل برای فرد فراهم می‌شود،‌ محور تعریف فقها از بلوغ است. این تعریف موافق با تصور عرف از موضوع و همچنین تعریف لغوی بلوغ است.&lt;ref&gt;نورمفیدی، «بلوغ دختران»، ۱۳۹-۱۴۱.&lt;/ref&gt; <br /> #<br /> ===نظریه‌ها===<br /> ==منابع مطالعاتی بلوغ دختران==<br /> ==پانویس==<br /> {{پانویس}}<br /> ==منابع==</div>

Abbashaeri https://ency.feqhemoaser.com/fa/index.php?title=%D9%81%D9%82%D9%87_%D9%85%D8%B9%D8%A7%D8%B5%D8%B1:%D9%BE%DB%8C%D8%B4%E2%80%8C%D9%86%D9%88%DB%8C%D8%B3_%D8%A8%D9%84%D9%88%D8%BA_%D8%AF%D8%AE%D8%AA%D8%B1%D8%A7%D9%86&diff=1098 2021-04-11T06:27:46Z

<p>Abbashaeri: </p> <hr /> <div>{{نگارش}}<br /> ==تعریف مسئله==<br /> ==اهمیت موضوع در فقه معاصر==<br /> ==فقه شیعه==<br /> ===نظریه‌ها===<br /> ==منابع مطالعاتی بلوغ دختران==<br /> ==پانویس==<br /> {{پانویس}}<br /> ==منابع==</div>

Abbashaeri https://ency.feqhemoaser.com/fa/index.php?title=%D9%81%D9%82%D9%87_%D9%85%D8%B9%D8%A7%D8%B5%D8%B1:%D9%BE%DB%8C%D8%B4%E2%80%8C%D9%86%D9%88%DB%8C%D8%B3_%D8%A8%D9%84%D9%88%D8%BA_%D8%AF%D8%AE%D8%AA%D8%B1%D8%A7%D9%86&diff=1097 2021-04-11T05:53:10Z

<p>Abbashaeri: </p> <hr /> <div>{{نگارش}}<br /> ==بلوغ==<br /> {{اصلی|بلوغ}}<br /> بلوغ به دگرگونی‌های جسمی، فکری و احساسی انسان می‌گویند که با رسیدن او به سنّی خاص پدیدار می‌شوند. این دگرگونی‌ها سرآغاز ورود انسان به صحنه اجتماع و شایستگی او برای مسئوولیت‌های مختلف است. شاخه‌های مختلفی از علوم تجربی، انسانی و اسلامی به بررسی و بحث در رابطه با این دوره از رشد آدمی می‌پردازند. در این میان برخی مانند روانشناسان نگاهی محوری به بلوغ دارند؛ چرا که بلوغ آغاز دگرگونی‌های مختلف روانی در انسان است. و برخی مانند حقوق‌دانان و فقها از این جهت به بلوغ می‌نگرند که آن را آغاز مسئوولیت‌ها و تعهّدات قانونی و شرط تکالیف شرعی وی می‌دانند.&lt;ref&gt;مهریزی، بلوغ دختران، ص۱۲۹&lt;/ref&gt;<br /> از نشانه‌های مهم بلوغ در دختران، افزایش طول قد، بزرگ شدن سینه، باسن و در نهایت عادت ماهیانه است؛ این نشانه‌ها از آمادگی دختر برای تولید مثل خبر می‌دهد. بلوغ جنسی دختران عموما در فاصله سنّی میان نه تا هجده سال است. همانطور که مهم‌ترین نشانه‌های بلوغ در پسران، رشد سریع بیضه و آلت، رشد موهای بلند و نرم در قسمت‌های زهاری، رشد موهای صورت و دورگه شدن صدا است.&lt;ref&gt;همان، ص ۱۳۱ و ۱۳۲&lt;/ref&gt; <br /> ===بلوغ در اصطلاح فقها===<br /> ===آثار قانونی بلوغ===<br /> ==بلوغ شرعی دختران==<br /> ===بلوغ دختران در آيات===<br /> ===بلوغ دختران در روایات===<br /> ====نشانه‌های طبیعی====<br /> ====سن بلوغ====<br /> ==منابع مطالعاتی بلوغ دختران==<br /> ==پانویس==<br /> {{پانویس}}<br /> ==منابع==</div>

Abbashaeri https://ency.feqhemoaser.com/fa/index.php?title=%D9%81%D9%82%D9%87_%D9%85%D8%B9%D8%A7%D8%B5%D8%B1:%D9%BE%DB%8C%D8%B4%E2%80%8C%D9%86%D9%88%DB%8C%D8%B3_%D8%A8%D9%84%D9%88%D8%BA_%D8%AF%D8%AE%D8%AA%D8%B1%D8%A7%D9%86&diff=1089 2021-04-10T08:30:04Z

<p>Abbashaeri: /* منابع مطالعاتی بلوغ دختران */</p> <hr /> <div>{{نگارش}}<br /> ==بلوغ==<br /> {{اصلی|بلوغ}}<br /> بلوغ به دگرگونی‌های جسمی، فکری و احساسی انسان می‌گویند که با رسیدن او به سنّی خاص پدیدار می‌شوند. این دگرگونی‌ها سرآغاز ورود انسان به صحنه اجتماع و شایستگی او برای مسئوولیت‌های مختلف است. شاخه‌های مختلفی از علوم تجربی، انسانی و اسلامی به بررسی و بحث در رابطه با این دوره از رشد آدمی می‌پردازند. در این میان برخی مانند روانشناسان نگاهی محوری به بلوغ دارند؛ چرا که بلوغ آغاز دگرگونی‌های مختلف روانی در انسان است. و برخی مانند حقوق‌دانان و فقها از این جهت به بلوغ می‌نگرند که آن را آغاز مسئوولیت‌ها و تعهّدات قانونی و شرط تکالیف شرعی وی می‌دانند.&lt;ref&gt;مهریزی، بلوغ دختران، ص۱۲۹&lt;/ref&gt;<br /> از نشانه‌های مهم بلوغ در دختران، افزایش طول قد، بزرگ شدن سینه، باسن و در نهایت عادت ماهیانه است؛ این نشانه‌ها از آمادگی دختر برای تولید مثل خبر می‌دهد. بلوغ جنسی دختران عموما در فاصله سنّی میان نه تا هجده سال است. همانطور که مهم‌ترین نشانه‌های بلوغ در پسران، رشد سریع بیضه و آلت، رشد موهای بلند و نرم در قسمت‌های زهاری، رشد موهای صورت و دورگه شدن صدا است.&lt;ref&gt;همان، ص ۱۳۱ و ۱۳۲&lt;/ref&gt; <br /> ===بلوغ در اصطلاح فقها===<br /> ===آثار قانونی بلوغ===<br /> ==بلوغ شرعی دختران==<br /> ===بلوغ دختران در آيات===<br /> ===بلوغ دختران در روایات===<br /> ====نشانه‌های طبیعی====<br /> ====سن بلوغ====<br /> ==منابع مطالعاتی بلوغ دختران==<br /> {{پانویس}}</div>

Abbashaeri https://ency.feqhemoaser.com/fa/index.php?title=%D9%81%D9%82%D9%87_%D9%85%D8%B9%D8%A7%D8%B5%D8%B1:%D9%BE%DB%8C%D8%B4%E2%80%8C%D9%86%D9%88%DB%8C%D8%B3_%D8%A8%D9%84%D9%88%D8%BA_%D8%AF%D8%AE%D8%AA%D8%B1%D8%A7%D9%86&diff=1088 2021-04-10T08:27:29Z

<p>Abbashaeri: </p> <hr /> <div>{{نگارش}}<br /> ==بلوغ==<br /> {{اصلی|بلوغ}}<br /> بلوغ به دگرگونی‌های جسمی، فکری و احساسی انسان می‌گویند که با رسیدن او به سنّی خاص پدیدار می‌شوند. این دگرگونی‌ها سرآغاز ورود انسان به صحنه اجتماع و شایستگی او برای مسئوولیت‌های مختلف است. شاخه‌های مختلفی از علوم تجربی، انسانی و اسلامی به بررسی و بحث در رابطه با این دوره از رشد آدمی می‌پردازند. در این میان برخی مانند روانشناسان نگاهی محوری به بلوغ دارند؛ چرا که بلوغ آغاز دگرگونی‌های مختلف روانی در انسان است. و برخی مانند حقوق‌دانان و فقها از این جهت به بلوغ می‌نگرند که آن را آغاز مسئوولیت‌ها و تعهّدات قانونی و شرط تکالیف شرعی وی می‌دانند.&lt;ref&gt;مهریزی، بلوغ دختران، ص۱۲۹&lt;/ref&gt;<br /> از نشانه‌های مهم بلوغ در دختران، افزایش طول قد، بزرگ شدن سینه، باسن و در نهایت عادت ماهیانه است؛ این نشانه‌ها از آمادگی دختر برای تولید مثل خبر می‌دهد. بلوغ جنسی دختران عموما در فاصله سنّی میان نه تا هجده سال است. همانطور که مهم‌ترین نشانه‌های بلوغ در پسران، رشد سریع بیضه و آلت، رشد موهای بلند و نرم در قسمت‌های زهاری، رشد موهای صورت و دورگه شدن صدا است.&lt;ref&gt;همان، ص ۱۳۱ و ۱۳۲&lt;/ref&gt; <br /> ===بلوغ در اصطلاح فقها===<br /> ===آثار قانونی بلوغ===<br /> ==بلوغ شرعی دختران==<br /> ===بلوغ دختران در آيات===<br /> ===بلوغ دختران در روایات===<br /> ====نشانه‌های طبیعی====<br /> ====سن بلوغ====<br /> ==منابع مطالعاتی بلوغ دختران==</div>

Abbashaeri https://ency.feqhemoaser.com/fa/index.php?title=%D9%81%D9%82%D9%87_%D9%85%D8%B9%D8%A7%D8%B5%D8%B1:%D9%BE%DB%8C%D8%B4%E2%80%8C%D9%86%D9%88%DB%8C%D8%B3_%D8%A8%D9%84%D9%88%D8%BA_%D8%AF%D8%AE%D8%AA%D8%B1%D8%A7%D9%86&diff=1087 2021-04-10T07:32:50Z

<p>Abbashaeri: </p> <hr /> <div>{{نگارش}}<br /> ==بلوغ==<br /> <br /> ===بلوغ در اصطلاح فقها===<br /> ===آثار قانونی بلوغ===<br /> ==بلوغ شرعی دختران==<br /> ===بلوغ دختران در آيات===<br /> ===بلوغ دختران در روایات===<br /> ====نشانه‌های طبیعی====<br /> ====سن بلوغ====<br /> ==منابع مطالعاتی بلوغ دختران==</div>

Abbashaeri https://ency.feqhemoaser.com/fa/index.php?title=%D9%81%D9%82%D9%87_%D9%85%D8%B9%D8%A7%D8%B5%D8%B1:%D8%A7%D9%88%D9%84%D9%88%DB%8C%D8%AA%E2%80%8C%D9%87%D8%A7&diff=1086 2021-04-10T07:17:49Z

<p>Abbashaeri: /* صاحب نظران */</p> <hr /> <div>اولویت‌ها مقالاتی هستند که در دوره آزمایشی نوشته می‌شوند تا بتوان بر اساس آن‌ها شیوه‌نامه و ساختار مقالات را مشخص کرد<br /> == صاحب نظران==<br /> #[[سید روح‌الله موسوی خمینی]]<br /> #[[عباسعلی عمید زنجانی]]<br /> #[[محمدابراهیم جناتی شاهرودی]]<br /> #[[سید محمدباقر صدر]][[کاربر:Abbashaeri|Abbashaeri]] ([[بحث کاربر:Abbashaeri|بحث]])<br /> #[[محمدمهدی شمس‌الدین]]<br /> #[[سید محمدحسین فضل‌الله]]<br /> #[[یوسف صانعی]]<br /> <br /> == موضوعات==<br /> #[[بلوغ دختران]] ‍‍‍‍‍‍[[کاربر:Abbashaeri|Abbashaeri]] ([[بحث کاربر:Abbashaeri|بحث]]) ‏۹ فوریه ۲۰۲۱، ساعت ۰۸:۳۱ (UTC)<br /> #[[قربانی در حج]]<br /> #[[نماز و روزه در مناطق خاص]]<br /> #[[ارتداد]]<br /> # [[رأی اکثریت]] [[کاربر:Salehi|Salehi]] ([[بحث کاربر:Salehi|بحث]]) ‏۲۱ فوریه ۲۰۲۱، ساعت ۱۲:۳۹ (UTC)<br /> <br /> ==مبانی ==<br /> #[[نقش زمان و مکان در اجتهاد]]<br /> #[[احکام امضائی]]<br /> #[[سیره‌های عقلایی جدید]]<br /> #[[خطابات قانونیه]]<br /> #[[منطقة الفراغ]]<br /> #[[مقاصد الشریعة]]<br /> <br /> == مجلات==<br /> #[[فقه اهل بیت]]<br /> #[[کاوشی نو در فقه]]<br /> #[[ویژه‌نامه نقد و نظر برای نقش زمان و مکان در اجتهاد]]<br /> #[[حکومت اسلامی (مجله)]]<br /> #[[مطالعات فقه معاصر (مجله)]]<br /> #[[الاجتهاد و التجدید (مجله)]]<br /> <br /> ==کتاب‌ها==<br /> # [[پژوهشی در مسائل فقه پزشکی]] نوشته محمد قائینی - [[کاربر:Hasanejraei|حسن اجرایی]] ([[بحث کاربر:Hasanejraei|بحث]]) ‏۲۱ فوریه ۲۰۲۱، ساعت ۱۲:۲۷ (UTC)<br /> # [[البنک اللاربوی فی الاسلام]] نوشته [[سید محمدباقر صدر]]‍‍[[کاربر:Abbashaeri|Abbashaeri]] ([[بحث کاربر:Abbashaeri|بحث]])<br /> # [[تنبیه الامة و تنزیه الملة]] نوشته میرزا [[محمدحسین غروی نائینی|محمدحسین نائینی]]<br /> # [[الاجتهاد و التجدید فی الفقه الاسلامی]] نوشته شیخ [[محمدمهدی شمس‌الدین]]<br /> <br /> ==مقاله‌ها==<br /> <br /> ==صفحات معرفی منابع==<br /> # [[منابع مطالعاتی مالکیت معنوی]]<br /> # [[منابع مطالعاتی فلسفه فقه]] منظور کلیات فلسفه فقه است<br /> # [[منابع مطالعاتی ثابت و متغیر در احکام]]<br /> # [[]]<br /> # [[]]<br /> # [[]]<br /> #<br /> <br /> == دلایل (آیات و روایات)==<br /> <br /> == منابع پر ارجاع==</div>

Abbashaeri https://ency.feqhemoaser.com/fa/index.php?title=%D9%81%D9%82%D9%87_%D9%85%D8%B9%D8%A7%D8%B5%D8%B1:%D8%A7%D9%88%D9%84%D9%88%DB%8C%D8%AA%E2%80%8C%D9%87%D8%A7&diff=1085 2021-04-10T07:17:31Z

<p>Abbashaeri: /* کتاب‌ها */</p> <hr /> <div>اولویت‌ها مقالاتی هستند که در دوره آزمایشی نوشته می‌شوند تا بتوان بر اساس آن‌ها شیوه‌نامه و ساختار مقالات را مشخص کرد<br /> == صاحب نظران==<br /> #[[سید روح‌الله موسوی خمینی]]<br /> #[[عباسعلی عمید زنجانی]]<br /> #[[محمدابراهیم جناتی شاهرودی]]<br /> #[[سید محمدباقر صدر]]<br /> #[[محمدمهدی شمس‌الدین]]<br /> #[[سید محمدحسین فضل‌الله]]<br /> #[[یوسف صانعی]]<br /> <br /> == موضوعات==<br /> #[[بلوغ دختران]] ‍‍‍‍‍‍[[کاربر:Abbashaeri|Abbashaeri]] ([[بحث کاربر:Abbashaeri|بحث]]) ‏۹ فوریه ۲۰۲۱، ساعت ۰۸:۳۱ (UTC)<br /> #[[قربانی در حج]]<br /> #[[نماز و روزه در مناطق خاص]]<br /> #[[ارتداد]]<br /> # [[رأی اکثریت]] [[کاربر:Salehi|Salehi]] ([[بحث کاربر:Salehi|بحث]]) ‏۲۱ فوریه ۲۰۲۱، ساعت ۱۲:۳۹ (UTC)<br /> <br /> ==مبانی ==<br /> #[[نقش زمان و مکان در اجتهاد]]<br /> #[[احکام امضائی]]<br /> #[[سیره‌های عقلایی جدید]]<br /> #[[خطابات قانونیه]]<br /> #[[منطقة الفراغ]]<br /> #[[مقاصد الشریعة]]<br /> <br /> == مجلات==<br /> #[[فقه اهل بیت]]<br /> #[[کاوشی نو در فقه]]<br /> #[[ویژه‌نامه نقد و نظر برای نقش زمان و مکان در اجتهاد]]<br /> #[[حکومت اسلامی (مجله)]]<br /> #[[مطالعات فقه معاصر (مجله)]]<br /> #[[الاجتهاد و التجدید (مجله)]]<br /> <br /> ==کتاب‌ها==<br /> # [[پژوهشی در مسائل فقه پزشکی]] نوشته محمد قائینی - [[کاربر:Hasanejraei|حسن اجرایی]] ([[بحث کاربر:Hasanejraei|بحث]]) ‏۲۱ فوریه ۲۰۲۱، ساعت ۱۲:۲۷ (UTC)<br /> # [[البنک اللاربوی فی الاسلام]] نوشته [[سید محمدباقر صدر]]‍‍[[کاربر:Abbashaeri|Abbashaeri]] ([[بحث کاربر:Abbashaeri|بحث]])<br /> # [[تنبیه الامة و تنزیه الملة]] نوشته میرزا [[محمدحسین غروی نائینی|محمدحسین نائینی]]<br /> # [[الاجتهاد و التجدید فی الفقه الاسلامی]] نوشته شیخ [[محمدمهدی شمس‌الدین]]<br /> <br /> ==مقاله‌ها==<br /> <br /> ==صفحات معرفی منابع==<br /> # [[منابع مطالعاتی مالکیت معنوی]]<br /> # [[منابع مطالعاتی فلسفه فقه]] منظور کلیات فلسفه فقه است<br /> # [[منابع مطالعاتی ثابت و متغیر در احکام]]<br /> # [[]]<br /> # [[]]<br /> # [[]]<br /> #<br /> <br /> == دلایل (آیات و روایات)==<br /> <br /> == منابع پر ارجاع==</div>

Abbashaeri https://ency.feqhemoaser.com/fa/index.php?title=%D9%81%D9%82%D9%87_%D9%85%D8%B9%D8%A7%D8%B5%D8%B1:%D9%BE%DB%8C%D8%B4%E2%80%8C%D9%86%D9%88%DB%8C%D8%B3_%D8%A8%D9%84%D9%88%D8%BA_%D8%AF%D8%AE%D8%AA%D8%B1%D8%A7%D9%86&diff=1084 2021-04-10T07:11:21Z

<p>Abbashaeri: صفحه‌ای تازه حاوی «{{نگارش}} ==بلوغ== ===ماهیت بلوغ=== ===بلوغ در اصطلاح فقها=== ===آثار قانونی بلوغ=== ==بل...» ایجاد کرد</p> <hr /> <div>{{نگارش}}<br /> ==بلوغ==<br /> ===ماهیت بلوغ===<br /> ===بلوغ در اصطلاح فقها===<br /> ===آثار قانونی بلوغ===<br /> ==بلوغ شرعی دختران==<br /> ===نشانه‌های طبیعی===<br /> ===سن بلوغ===<br /> ==منابع مطالعاتی بلوغ دختران==</div>

Abbashaeri https://ency.feqhemoaser.com/fa/index.php?title=%D8%A8%D9%84%D9%88%D8%BA_%D8%AF%D8%AE%D8%AA%D8%B1%D8%A7%D9%86_(%D9%85%D9%86%D8%A7%D8%A8%D8%B9_%D9%85%D8%B7%D8%A7%D9%84%D8%B9%D8%A7%D8%AA%DB%8C)&diff=355 2021-02-23T07:43:45Z

<p>Abbashaeri: /* مقالات */</p> <hr /> <div>در این مقاله کتاب‌ها و مقالات منتشر شده درباره [[بلوغ دختران]] در جهان اسلام لیست شده است.<br /> ==کتاب‌ها==<br /> ===کتاب‌های فارسی===<br /> #بلوغ دختران، به کوشش [[مهریزی، مهدی]]، قم، مرکز انتشارات دفتر تبلیغات اسلامی، ۱۳۷۶ش.<br /> #بررسی فقهی بلوغ دختران، [[نورمفیدی، سیدمجتبی]]، قم، مرکز فقهی ائمه اطهار، ۱۳۹۵ش.<br /> <br /> ===کتاب‌های عربی===<br /> #البلوغ، حقیقته، علامته و احکامه، [[سبحانی، جعفر]]، قم، مؤسسه امام صادق، ۱۳۷۷ش.<br /> #المناط فی بلوغ الفتاة، [[النورمفیدی، السید مجتبی]]، مؤسسة انتشارات دارالعلم للنشر،‌ ۱۴۲۷ق.<br /> <br /> ==پایان‌نامه‌ها==<br /> ===پایان‌نامه‌های فارسی===<br /> #بلوغ و رشد از نظر اسلام، حسینی، باقر، دانشکده الهیات و معارف اسلامی، کارشناسی ارشد، ۱۳۴۸ش.<br /> #بلوغ شرعی در مذاهب مختلف اسلامی، حسینی، نصرالله، تربیت مدرّس قم، کارشناسی ارشد، ۱۳۷۰ش.<br /> #پژوهش فقهی و حقوقی پیرامون بلوغ، حاج‌ علی‌اکبری، محمدجواد، مدرسه عالی شهید مطهّری، کارشناسی ارشد، ۱۳۷۲ش.<br /> #حدود حجر صغیر در حقوق ایران و مقایسه آن با مذاهب اسلامی، علی مرادی، محمد، دانشکده حقوق دانشگاه تهران، کارشناسی ارشد، ۱۳۷۳ش.<br /> ===پایان‌نامه‌های عربی===<br /> ==مقالات==<br /> ===مقالات فارسی===<br /> #بلوغ دختران، [[معرفت، محمدهادی]]، فصلنامه [[کتاب نقد]]، شماره ۱۲، پاییز ۱۳۷۸. [https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/61857/%D8%A8%D9%84%D9%88%D8%BA-%D8%AF%D8%AE%D8%AA%D8%B1%D8%A7%D9%86از اینجا می‌توانید مقاله را بخوانید ]<br /> #بلوغ دختران، [[مهریزی، مهدی]]، [[مجله فقه]]، پیش شماره اول، بهمن ۱۳۷۲. [https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/27298/%D8%A8%D9%84%D9%88%D8%BA-%D8%AF%D8%AE%D8%AA%D8%B1%D8%A7%D9%86 از اینجا می‌توانید مقاله را بخوانید]<br /> #بلوغ دختران، [[سبحانی، جعفر]]، [[کلانتری، علی اکبر]]، [[مجله فقه]]، شماره ۲۴، تابستان ۱۳۷۹. [http://ensani.ir/fa/article/61010/%D8%A8%D9%84%D9%80%D9%88%D8%BA-%D8%AF%D8%AE%D8%AA%D8%B1%D8%A7%D9%86از اینجا می‌توانید مقاله را بخوانید ]<br /> #بلوغ دختران، [[نورمفیدی، سیدمجتبی]]، پژوهشنامه متین، شماره ۲۰، پاییز ۱۳۸۲. [http://ensani.ir/fa/article/147195/%D8%A8%D9%84%D9%88%D8%BA%D8%AF%D8%AE%D8%AA%D8%B1%D8%A7%D9%86 از اینجا می‌توانید مقاله را بخوانید ]<br /> #پژوهش در بلوغ دختران، [[گرامی، محمدعلی]]، [[کیهان اندیشه]]، شماره ۶۶، خرداد و تیر ۱۳۷۵. [http://ensani.ir/fa/article/105802/%D9%BE%DA%98%D9%88%D9%87%D8%B4%D8%AF%D8%B1%D8%A8%D9%84%D9%88%D8%BA%D8%AF%D8%AE%D از اینجا می‌توانید مقاله را بخوانید]<br /> #بلوغ دختران از منظر فقه اجتهادی، [[موسوی بجنوردی، سیدمحمد]]، [[کیهان اندیشه]]، شماره ۷۶، بهمن و اسفند ۱۳۷۶. [http://ensani.ir/fa/article/107265/%D8%A8%D9%84%D9%88%D8%BA-%D8%AF%D8%AE%D8%AA%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%A7%D8%B2 از اینجا می‌توانید مقاله را بخوانید]<br /> #سن بلوغ دختران در فقه امامیه، [[فاکرمیبدی، محمد]]، [[پژوهش‌نامه فقهی]]، شماره ۳، بهار ۱۳۹۰. [https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/47245/5/text از اینجا می‌توانید مقاله را بخوانید]<br /> #نقش بلوغ در مسئولیت کیفری دختران در فقه امامیه و قوانین کیفری ایران و فرانسه، برجی، یعقوب‌علی، و عبدی، مهدی، [[مطالعات فقه امامیه]]، شماره ۱۳، پاییز و زمستان ۱۳۹۸. [http://pfe.journals.miu.ac.ir/article_4293.html از اینجا می‌توانید مقاله را بخوانید]<br /> #بلوغ از دیدگاه فقه و حقوق، مبینی، حسن، کیهان هوایی، ش۱۱۰۰، ۱۳۷۷ش.<br /> <br /> ===مقالات عربی===<br /> #سنّ‌البلوغ فی المرأه، [[آل‌راضی، محمدهادی]]، [[فقه اهل‌بیت]]، شماره ۳، ۱۴۱۷ق.</div>

Abbashaeri https://ency.feqhemoaser.com/fa/index.php?title=%D8%A8%D9%84%D9%88%D8%BA_%D8%AF%D8%AE%D8%AA%D8%B1%D8%A7%D9%86_(%D9%85%D9%86%D8%A7%D8%A8%D8%B9_%D9%85%D8%B7%D8%A7%D9%84%D8%B9%D8%A7%D8%AA%DB%8C)&diff=354 2021-02-23T07:38:54Z

<p>Abbashaeri: /* مقالات فارسی */</p> <hr /> <div>در این مقاله کتاب‌ها و مقالات منتشر شده درباره [[بلوغ دختران]] در جهان اسلام لیست شده است.<br /> ==کتاب‌ها==<br /> ===کتاب‌های فارسی===<br /> #بلوغ دختران، به کوشش [[مهریزی، مهدی]]، قم، مرکز انتشارات دفتر تبلیغات اسلامی، ۱۳۷۶ش.<br /> #بررسی فقهی بلوغ دختران، [[نورمفیدی، سیدمجتبی]]، قم، مرکز فقهی ائمه اطهار، ۱۳۹۵ش.<br /> <br /> ===کتاب‌های عربی===<br /> #البلوغ، حقیقته، علامته و احکامه، [[سبحانی، جعفر]]، قم، مؤسسه امام صادق، ۱۳۷۷ش.<br /> #المناط فی بلوغ الفتاة، [[النورمفیدی، السید مجتبی]]، مؤسسة انتشارات دارالعلم للنشر،‌ ۱۴۲۷ق.<br /> <br /> ==پایان‌نامه‌ها==<br /> ===پایان‌نامه‌های فارسی===<br /> #بلوغ و رشد از نظر اسلام، حسینی، باقر، دانشکده الهیات و معارف اسلامی، کارشناسی ارشد، ۱۳۴۸ش.<br /> #بلوغ شرعی در مذاهب مختلف اسلامی، حسینی، نصرالله، تربیت مدرّس قم، کارشناسی ارشد، ۱۳۷۰ش.<br /> #پژوهش فقهی و حقوقی پیرامون بلوغ، حاج‌ علی‌اکبری، محمدجواد، مدرسه عالی شهید مطهّری، کارشناسی ارشد، ۱۳۷۲ش.<br /> #حدود حجر صغیر در حقوق ایران و مقایسه آن با مذاهب اسلامی، علی مرادی، محمد، دانشکده حقوق دانشگاه تهران، کارشناسی ارشد، ۱۳۷۳ش.<br /> ===پایان‌نامه‌های عربی===<br /> ==مقالات==<br /> ===مقالات فارسی===<br /> #بلوغ دختران، [[معرفت، محمدهادی]]، فصلنامه [[کتاب نقد]]، شماره ۱۲، پاییز ۱۳۷۸. [https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/61857/%D8%A8%D9%84%D9%88%D8%BA-%D8%AF%D8%AE%D8%AA%D8%B1%D8%A7%D9%86از اینجا می‌توانید مقاله را بخوانید ]<br /> #بلوغ دختران، [[مهریزی، مهدی]]، [[مجله فقه]]، پیش شماره اول، بهمن ۱۳۷۲. [https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/27298/%D8%A8%D9%84%D9%88%D8%BA-%D8%AF%D8%AE%D8%AA%D8%B1%D8%A7%D9%86 از اینجا می‌توانید مقاله را بخوانید]<br /> #بلوغ دختران، [[سبحانی، جعفر]]، [[کلانتری، علی اکبر]]، [[مجله فقه]]، شماره ۲۴، تابستان ۱۳۷۹. [http://ensani.ir/fa/article/61010/%D8%A8%D9%84%D9%80%D9%88%D8%BA-%D8%AF%D8%AE%D8%AA%D8%B1%D8%A7%D9%86از اینجا می‌توانید مقاله را بخوانید ]<br /> #بلوغ دختران، [[نورمفیدی، سیدمجتبی]]، پژوهشنامه متین، شماره ۲۰، پاییز ۱۳۸۲. [http://ensani.ir/fa/article/147195/%D8%A8%D9%84%D9%88%D8%BA%D8%AF%D8%AE%D8%AA%D8%B1%D8%A7%D9%86 از اینجا می‌توانید مقاله را بخوانید ]<br /> #پژوهش در بلوغ دختران، [[گرامی، محمدعلی]]، [[کیهان اندیشه]]، شماره ۶۶، خرداد و تیر ۱۳۷۵. [http://ensani.ir/fa/article/105802/%D9%BE%DA%98%D9%88%D9%87%D8%B4-%D8%AF%D8%B1-%D8%A8%D9%84%D9%88%D8%BA-از اینجا می‌توانید مقاله را بخوانید%D8%AF%D8%AE%D8%AA%D8%B1%D8%A7%D9%86]<br /> #بلوغ دختران از منظر فقه اجتهادی، [[موسوی بجنوردی، سیدمحمد]]، [[کیهان اندیشه]]، شماره ۷۶، بهمن و اسفند ۱۳۷۶. [از اینجا می‌توانید مقاله را بخوانید http://ensani.ir/fa/article/107265/%D8%A8%D9%84%D9%88%D8%BA-%D8%AF%D8%AE%D8%AA%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%A7%D8%B2-%D9%85%D9%86%D8%B8%D8%B1-%D9%81%D9%82%D9%87-%D8%A7%D8%AC%D8%AA%D9%87%D8%A7%D8%AF%DB%8C]<br /> #سن بلوغ دختران در فقه امامیه، [[فاکرمیبدی، محمد]]، [[پژوهش‌نامه فقهی]]، شماره ۳، بهار ۱۳۹۰. [از اینجا می‌توانید مقاله را دریافت کنید https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/47245/5/text]<br /> #نقش بلوغ در مسئولیت کیفری دختران در فقه امامیه و قوانین کیفری ایران و فرانسه، برجی، یعقوب‌علی، و عبدی، مهدی، [[مطالعات فقه امامیه]]، شماره ۱۳، پاییز و زمستان ۱۳۹۸. [از اینجا می‌توانید مقاله را بخوانید http://pfe.journals.miu.ac.ir/article_4293.html]<br /> #بلوغ از دیدگاه فقه و حقوق، مبینی، حسن، کیهان هوایی، ش۱۱۰۰، ۱۳۷۷ش.<br /> <br /> ===مقالات عربی===<br /> #سنّ‌البلوغ فی المرأه، [[آل‌راضی، محمدهادی]]، [[فقه اهل‌بیت]]، شماره ۳، ۱۴۱۷ق.</div>

Abbashaeri https://ency.feqhemoaser.com/fa/index.php?title=%D8%A8%D9%84%D9%88%D8%BA_%D8%AF%D8%AE%D8%AA%D8%B1%D8%A7%D9%86_(%D9%85%D9%86%D8%A7%D8%A8%D8%B9_%D9%85%D8%B7%D8%A7%D9%84%D8%B9%D8%A7%D8%AA%DB%8C)&diff=353 2021-02-23T07:35:20Z

<p>Abbashaeri: /* مقالات فارسی */</p> <hr /> <div>در این مقاله کتاب‌ها و مقالات منتشر شده درباره [[بلوغ دختران]] در جهان اسلام لیست شده است.<br /> ==کتاب‌ها==<br /> ===کتاب‌های فارسی===<br /> #بلوغ دختران، به کوشش [[مهریزی، مهدی]]، قم، مرکز انتشارات دفتر تبلیغات اسلامی، ۱۳۷۶ش.<br /> #بررسی فقهی بلوغ دختران، [[نورمفیدی، سیدمجتبی]]، قم، مرکز فقهی ائمه اطهار، ۱۳۹۵ش.<br /> <br /> ===کتاب‌های عربی===<br /> #البلوغ، حقیقته، علامته و احکامه، [[سبحانی، جعفر]]، قم، مؤسسه امام صادق، ۱۳۷۷ش.<br /> #المناط فی بلوغ الفتاة، [[النورمفیدی، السید مجتبی]]، مؤسسة انتشارات دارالعلم للنشر،‌ ۱۴۲۷ق.<br /> <br /> ==پایان‌نامه‌ها==<br /> ===پایان‌نامه‌های فارسی===<br /> #بلوغ و رشد از نظر اسلام، حسینی، باقر، دانشکده الهیات و معارف اسلامی، کارشناسی ارشد، ۱۳۴۸ش.<br /> #بلوغ شرعی در مذاهب مختلف اسلامی، حسینی، نصرالله، تربیت مدرّس قم، کارشناسی ارشد، ۱۳۷۰ش.<br /> #پژوهش فقهی و حقوقی پیرامون بلوغ، حاج‌ علی‌اکبری، محمدجواد، مدرسه عالی شهید مطهّری، کارشناسی ارشد، ۱۳۷۲ش.<br /> #حدود حجر صغیر در حقوق ایران و مقایسه آن با مذاهب اسلامی، علی مرادی، محمد، دانشکده حقوق دانشگاه تهران، کارشناسی ارشد، ۱۳۷۳ش.<br /> ===پایان‌نامه‌های عربی===<br /> ==مقالات==<br /> ===مقالات فارسی===<br /> #بلوغ دختران، [[معرفت، محمدهادی]]، فصلنامه [[کتاب نقد]]، شماره ۱۲، پاییز ۱۳۷۸. [https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/61857/%D8%A8%D9%84%D9%88%D8%BA-%D8%AF%D8%AE%D8%AA%D8%B1%D8%A7%D9%86از اینجا می‌توانید مقاله را بخوانید ]<br /> #بلوغ دختران، [[مهریزی، مهدی]]، [[مجله فقه]]، پیش شماره اول، بهمن ۱۳۷۲. [از اینجا می‌توانید مقاله را بخوانید https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/27298/%D8%A8%D9%84%D9%88%D8%BA-%D8%AF%D8%AE%D8%AA%D8%B1%D8%A7%D9%86]<br /> #بلوغ دختران، [[سبحانی، جعفر]]، [[کلانتری، علی اکبر]]، [[مجله فقه]]، شماره ۲۴، تابستان ۱۳۷۹. [از اینجا می‌توانید مقاله را بخوانید http://ensani.ir/fa/article/61010/%D8%A8%D9%84%D9%80%D9%88%D8%BA-%D8%AF%D8%AE%D8%AA%D8%B1%D8%A7%D9%86]<br /> #بلوغ دختران، [[نورمفیدی، سیدمجتبی]]، پژوهشنامه متین، شماره ۲۰، پاییز ۱۳۸۲. [از اینجا می‌توانید مقاله را بخوانید http://ensani.ir/fa/article/147195/%D8%A8%D9%84%D9%88%D8%BA-%D8%AF%D8%AE%D8%AA%D8%B1%D8%A7%D9%86]<br /> #پژوهش در بلوغ دختران، [[گرامی، محمدعلی]]، [[کیهان اندیشه]]، شماره ۶۶، خرداد و تیر ۱۳۷۵. [از اینجا می‌توانید مقاله را بخوانید http://ensani.ir/fa/article/105802/%D9%BE%DA%98%D9%88%D9%87%D8%B4-%D8%AF%D8%B1-%D8%A8%D9%84%D9%88%D8%BA-%D8%AF%D8%AE%D8%AA%D8%B1%D8%A7%D9%86]<br /> #بلوغ دختران از منظر فقه اجتهادی، [[موسوی بجنوردی، سیدمحمد]]، [[کیهان اندیشه]]، شماره ۷۶، بهمن و اسفند ۱۳۷۶. [از اینجا می‌توانید مقاله را بخوانید http://ensani.ir/fa/article/107265/%D8%A8%D9%84%D9%88%D8%BA-%D8%AF%D8%AE%D8%AA%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%A7%D8%B2-%D9%85%D9%86%D8%B8%D8%B1-%D9%81%D9%82%D9%87-%D8%A7%D8%AC%D8%AA%D9%87%D8%A7%D8%AF%DB%8C]<br /> #سن بلوغ دختران در فقه امامیه، [[فاکرمیبدی، محمد]]، [[پژوهش‌نامه فقهی]]، شماره ۳، بهار ۱۳۹۰. [از اینجا می‌توانید مقاله را دریافت کنید https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/47245/5/text]<br /> #نقش بلوغ در مسئولیت کیفری دختران در فقه امامیه و قوانین کیفری ایران و فرانسه، برجی، یعقوب‌علی، و عبدی، مهدی، [[مطالعات فقه امامیه]]، شماره ۱۳، پاییز و زمستان ۱۳۹۸. [از اینجا می‌توانید مقاله را بخوانید http://pfe.journals.miu.ac.ir/article_4293.html]<br /> #بلوغ از دیدگاه فقه و حقوق، مبینی، حسن، کیهان هوایی، ش۱۱۰۰، ۱۳۷۷ش.<br /> <br /> ===مقالات عربی===<br /> #سنّ‌البلوغ فی المرأه، [[آل‌راضی، محمدهادی]]، [[فقه اهل‌بیت]]، شماره ۳، ۱۴۱۷ق.</div>

Abbashaeri https://ency.feqhemoaser.com/fa/index.php?title=%D8%A8%D9%84%D9%88%D8%BA_%D8%AF%D8%AE%D8%AA%D8%B1%D8%A7%D9%86_(%D9%85%D9%86%D8%A7%D8%A8%D8%B9_%D9%85%D8%B7%D8%A7%D9%84%D8%B9%D8%A7%D8%AA%DB%8C)&diff=352 2021-02-23T07:34:27Z

<p>Abbashaeri: </p> <hr /> <div>در این مقاله کتاب‌ها و مقالات منتشر شده درباره [[بلوغ دختران]] در جهان اسلام لیست شده است.<br /> ==کتاب‌ها==<br /> ===کتاب‌های فارسی===<br /> #بلوغ دختران، به کوشش [[مهریزی، مهدی]]، قم، مرکز انتشارات دفتر تبلیغات اسلامی، ۱۳۷۶ش.<br /> #بررسی فقهی بلوغ دختران، [[نورمفیدی، سیدمجتبی]]، قم، مرکز فقهی ائمه اطهار، ۱۳۹۵ش.<br /> <br /> ===کتاب‌های عربی===<br /> #البلوغ، حقیقته، علامته و احکامه، [[سبحانی، جعفر]]، قم، مؤسسه امام صادق، ۱۳۷۷ش.<br /> #المناط فی بلوغ الفتاة، [[النورمفیدی، السید مجتبی]]، مؤسسة انتشارات دارالعلم للنشر،‌ ۱۴۲۷ق.<br /> <br /> ==پایان‌نامه‌ها==<br /> ===پایان‌نامه‌های فارسی===<br /> #بلوغ و رشد از نظر اسلام، حسینی، باقر، دانشکده الهیات و معارف اسلامی، کارشناسی ارشد، ۱۳۴۸ش.<br /> #بلوغ شرعی در مذاهب مختلف اسلامی، حسینی، نصرالله، تربیت مدرّس قم، کارشناسی ارشد، ۱۳۷۰ش.<br /> #پژوهش فقهی و حقوقی پیرامون بلوغ، حاج‌ علی‌اکبری، محمدجواد، مدرسه عالی شهید مطهّری، کارشناسی ارشد، ۱۳۷۲ش.<br /> #حدود حجر صغیر در حقوق ایران و مقایسه آن با مذاهب اسلامی، علی مرادی، محمد، دانشکده حقوق دانشگاه تهران، کارشناسی ارشد، ۱۳۷۳ش.<br /> ===پایان‌نامه‌های عربی===<br /> ==مقالات==<br /> ===مقالات فارسی===<br /> #بلوغ دختران، [[معرفت، محمدهادی]]، فصلنامه [[کتاب نقد]]، شماره ۱۲، پاییز ۱۳۷۸. [از اینجا می‌توانید مقاله را بخوانید https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/61857/%D8%A8%D9%84%D9%88%D8%BA-%D8%AF%D8%AE%D8%AA%D8%B1%D8%A7%D9%86]<br /> #بلوغ دختران، [[مهریزی، مهدی]]، [[مجله فقه]]، پیش شماره اول، بهمن ۱۳۷۲. [از اینجا می‌توانید مقاله را بخوانید https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/27298/%D8%A8%D9%84%D9%88%D8%BA-%D8%AF%D8%AE%D8%AA%D8%B1%D8%A7%D9%86]<br /> #بلوغ دختران، [[سبحانی، جعفر]]، [[کلانتری، علی اکبر]]، [[مجله فقه]]، شماره ۲۴، تابستان ۱۳۷۹. [از اینجا می‌توانید مقاله را بخوانید http://ensani.ir/fa/article/61010/%D8%A8%D9%84%D9%80%D9%88%D8%BA-%D8%AF%D8%AE%D8%AA%D8%B1%D8%A7%D9%86]<br /> #بلوغ دختران، [[نورمفیدی، سیدمجتبی]]، پژوهشنامه متین، شماره ۲۰، پاییز ۱۳۸۲. [از اینجا می‌توانید مقاله را بخوانید http://ensani.ir/fa/article/147195/%D8%A8%D9%84%D9%88%D8%BA-%D8%AF%D8%AE%D8%AA%D8%B1%D8%A7%D9%86]<br /> #پژوهش در بلوغ دختران، [[گرامی، محمدعلی]]، [[کیهان اندیشه]]، شماره ۶۶، خرداد و تیر ۱۳۷۵. [از اینجا می‌توانید مقاله را بخوانید http://ensani.ir/fa/article/105802/%D9%BE%DA%98%D9%88%D9%87%D8%B4-%D8%AF%D8%B1-%D8%A8%D9%84%D9%88%D8%BA-%D8%AF%D8%AE%D8%AA%D8%B1%D8%A7%D9%86]<br /> #بلوغ دختران از منظر فقه اجتهادی، [[موسوی بجنوردی، سیدمحمد]]، [[کیهان اندیشه]]، شماره ۷۶، بهمن و اسفند ۱۳۷۶. [از اینجا می‌توانید مقاله را بخوانید http://ensani.ir/fa/article/107265/%D8%A8%D9%84%D9%88%D8%BA-%D8%AF%D8%AE%D8%AA%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%A7%D8%B2-%D9%85%D9%86%D8%B8%D8%B1-%D9%81%D9%82%D9%87-%D8%A7%D8%AC%D8%AA%D9%87%D8%A7%D8%AF%DB%8C]<br /> #سن بلوغ دختران در فقه امامیه، [[فاکرمیبدی، محمد]]، [[پژوهش‌نامه فقهی]]، شماره ۳، بهار ۱۳۹۰. [از اینجا می‌توانید مقاله را دریافت کنید https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/47245/5/text]<br /> #نقش بلوغ در مسئولیت کیفری دختران در فقه امامیه و قوانین کیفری ایران و فرانسه، برجی، یعقوب‌علی، و عبدی، مهدی، [[مطالعات فقه امامیه]]، شماره ۱۳، پاییز و زمستان ۱۳۹۸. [از اینجا می‌توانید مقاله را بخوانید http://pfe.journals.miu.ac.ir/article_4293.html]<br /> #بلوغ از دیدگاه فقه و حقوق، مبینی، حسن، کیهان هوایی، ش۱۱۰۰، ۱۳۷۷ش.<br /> ===مقالات عربی===<br /> #سنّ‌البلوغ فی المرأه، [[آل‌راضی، محمدهادی]]، [[فقه اهل‌بیت]]، شماره ۳، ۱۴۱۷ق.</div>

Abbashaeri https://ency.feqhemoaser.com/fa/index.php?title=%D8%A8%D9%84%D9%88%D8%BA_%D8%AF%D8%AE%D8%AA%D8%B1%D8%A7%D9%86_(%D9%85%D9%86%D8%A7%D8%A8%D8%B9_%D9%85%D8%B7%D8%A7%D9%84%D8%B9%D8%A7%D8%AA%DB%8C)&diff=331 2021-02-23T06:23:17Z

<p>Abbashaeri: /* مقالات */</p> <hr /> <div>در این مقاله کتاب‌ها و مقالات منتشر شده درباره [[بلوغ دختران]] در جهان اسلام لیست شده است.<br /> ==کتاب‌ها==<br /> ===کتاب‌های فارسی===<br /> #بلوغ دختران، به کوشش [[مهریزی، مهدی]]، قم، مرکز انتشارات دفتر تبلیغات اسلامی، ۱۳۷۶ش.<br /> #بررسی فقهی بلوغ دختران، [[نورمفیدی، سیدمجتبی]]، قم، مرکز فقهی ائمه اطهار، ۱۳۹۵ش.<br /> <br /> ===کتاب‌های عربی===<br /> #البلوغ، حقیقته، علامته و احکامه، [[سبحانی، جعفر]]، قم، مؤسسه امام صادق، ۱۳۷۷ش.<br /> #المناط فی بلوغ الفتاة، [[النورمفیدی، السید مجتبی]]، مؤسسة انتشارات دارالعلم للنشر،‌ ۱۴۲۷ق.<br /> <br /> ==پایان‌نامه‌ها==<br /> ==مقالات==<br /> ===مقالات فارسی===<br /> #بلوغ دختران، [[معرفت، محمدهادی]]، فصلنامه [[کتاب نقد]]، شماره ۱۲، پاییز ۱۳۷۸.<br /> #بلوغ دختران، [[مهریزی، مهدی]]، [[مجله فقه]]، پیش شماره اول، بهمن ۱۳۷۲.<br /> #بلوغ دختران، [[سبحانی، جعفر]]، [[کلانتری، علی اکبر]]، [[مجله فقه]]، شماره ۲۴، تابستان ۱۳۷۹.<br /> #بلوغ دختران، [[نورمفیدی، سیدمجتبی]]، پژوهشنامه متین، شماره ۲۰، پاییز ۱۳۸۲.<br /> #پژوهش در بلوغ دختران، [[گرامی، محمدعلی]]، [[کیهان اندیشه]]، شماره ۶۶، خرداد و تیر ۱۳۷۵.<br /> #بلوغ دختران از منظر فقه اجتهادی، [[موسوی بجنوردی، سیدمحمد]]، [[کیهان اندیشه]]، شماره ۷۶، بهمن و اسفند ۱۳۷۶.<br /> #سن بلوغ دختران در فقه امامیه، [[فاکرمیبدی، محمد]]، [[پژوهش‌نامه فقهی]]، شماره ۳، بهار ۱۳۹۰.<br /> #نقش بلوغ در مسئولیت کیفری دختران در فقه امامیه و قوانین کیفری ایران و فرانسه، برجی، یعقوب‌علی، و عبدی، مهدی، [[مطالعات فقه امامیه]]، شماره ۱۳، پاییز و زمستان ۱۳۹۸.<br /> #بلوغ از دیدگاه فقه و حقوق، مبینی، حسن، کیهان هوایی، ش۱۱۰۰، ۱۳۷۷ش.<br /> ===مقالات عربی===<br /> #سنّ‌البلوغ فی المرأه، [[آل‌راضی، محمدهادی]]، [[فقه اهل‌بیت]]، شماره ۳، ۱۴۱۷ق.</div>

Abbashaeri https://ency.feqhemoaser.com/fa/index.php?title=%D8%A8%D9%84%D9%88%D8%BA_%D8%AF%D8%AE%D8%AA%D8%B1%D8%A7%D9%86_(%D9%85%D9%86%D8%A7%D8%A8%D8%B9_%D9%85%D8%B7%D8%A7%D9%84%D8%B9%D8%A7%D8%AA%DB%8C)&diff=330 2021-02-23T06:06:32Z

<p>Abbashaeri: /* مقالات فارسی */</p> <hr /> <div>در این مقاله کتاب‌ها و مقالات منتشر شده درباره [[بلوغ دختران]] در جهان اسلام لیست شده است.<br /> ==کتاب‌ها==<br /> ===کتاب‌های فارسی===<br /> #بلوغ دختران، به کوشش [[مهریزی، مهدی]]، قم، مرکز انتشارات دفتر تبلیغات اسلامی، ۱۳۷۶ش.<br /> #بررسی فقهی بلوغ دختران، [[نورمفیدی، سیدمجتبی]]، قم، مرکز فقهی ائمه اطهار، ۱۳۹۵ش.<br /> <br /> ===کتاب‌های عربی===<br /> #البلوغ، حقیقته، علامته و احکامه، [[سبحانی، جعفر]]، قم، مؤسسه امام صادق، ۱۳۷۷ش.<br /> #المناط فی بلوغ الفتاة، [[النورمفیدی، السید مجتبی]]، مؤسسة انتشارات دارالعلم للنشر،‌ ۱۴۲۷ق.<br /> <br /> ==پایان‌نامه‌ها==<br /> ==مقالات==<br /> ===مقالات فارسی===<br /> #بلوغ دختران، [[معرفت، محمدهادی]]، فصلنامه [[کتاب نقد]]، شماره ۱۲، پاییز ۱۳۷۸.<br /> #بلوغ دختران، [[مهریزی، مهدی]]، [[مجله فقه]]، پیش شماره اول، بهمن ۱۳۷۲.<br /> #بلوغ دختران، [[سبحانی، جعفر]]، [[کلانتری، علی اکبر]]، [[مجله فقه]]، شماره ۲۴، تابستان ۱۳۷۹.<br /> #بلوغ دختران، [[نورمفیدی، سیدمجتبی]]، پژوهشنامه متین، شماره ۲۰، پاییز ۱۳۸۲.<br /> #پژوهش در بلوغ دختران، [[گرامی، محمدعلی]]، [[کیهان اندیشه]]، شماره ۶۶، خرداد و تیر ۱۳۷۵.<br /> #بلوغ دختران از منظر فقه اجتهادی، [[موسوی بجنوردی، سیدمحمد]]، [[کیهان اندیشه]]، شماره ۷۶، بهمن و اسفند ۱۳۷۶.<br /> #سن بلوغ دختران در فقه امامیه، [[فاکرمیبدی، محمد]]، [[پژوهش‌نامه فقهی]]، شماره ۳، بهار ۱۳۹۰.<br /> #نقش بلوغ در مسئولیت کیفری دختران در فقه امامیه و قوانین کیفری ایران و فرانسه، برجی، یعقوب‌علی، و عبدی، مهدی، [[مطالعات فقه امامیه]]، شماره ۱۳، پاییز و زمستان ۱۳۹۸.</div>

Abbashaeri https://ency.feqhemoaser.com/fa/index.php?title=%D8%A8%D9%84%D9%88%D8%BA_%D8%AF%D8%AE%D8%AA%D8%B1%D8%A7%D9%86_(%D9%85%D9%86%D8%A7%D8%A8%D8%B9_%D9%85%D8%B7%D8%A7%D9%84%D8%B9%D8%A7%D8%AA%DB%8C)&diff=329 2021-02-23T06:05:27Z

<p>Abbashaeri: /* کتاب‌های عربی */</p> <hr /> <div>در این مقاله کتاب‌ها و مقالات منتشر شده درباره [[بلوغ دختران]] در جهان اسلام لیست شده است.<br /> ==کتاب‌ها==<br /> ===کتاب‌های فارسی===<br /> #بلوغ دختران، به کوشش [[مهریزی، مهدی]]، قم، مرکز انتشارات دفتر تبلیغات اسلامی، ۱۳۷۶ش.<br /> #بررسی فقهی بلوغ دختران، [[نورمفیدی، سیدمجتبی]]، قم، مرکز فقهی ائمه اطهار، ۱۳۹۵ش.<br /> <br /> ===کتاب‌های عربی===<br /> #البلوغ، حقیقته، علامته و احکامه، [[سبحانی، جعفر]]، قم، مؤسسه امام صادق، ۱۳۷۷ش.<br /> #المناط فی بلوغ الفتاة، [[النورمفیدی، السید مجتبی]]، مؤسسة انتشارات دارالعلم للنشر،‌ ۱۴۲۷ق.<br /> <br /> ==پایان‌نامه‌ها==<br /> ==مقالات==<br /> ===مقالات فارسی===<br /> #بلوغ دختران، [[معرفت، محمدهادی]]، فصلنامه [[کتاب نقد]]، شماره ۱۲، پاییز ۱۳۷۸.<br /> #بلوغ دختران، [[مهدی مهریزی]]، [[مجله فقه]]، پیش شماره اول، بهمن ۱۳۷۲.<br /> #بلوغ دختران، [[جعفری، سبحانی]]، [[کلانتری، علی اکبر]]، [[مجله فقه]]، شماره ۲۴، تابستان ۱۳۷۹.<br /> #بلوغ دختران، [[نورمفیدی، سیدمجتبی]]، پژوهشنامه متین، شماره ۲۰، پاییز ۱۳۸۲.<br /> #پژوهش در بلوغ دختران، [[گرامی، محمدعلی]]، [[کیهان اندیشه]]، شماره ۶۶، خرداد و تیر ۱۳۷۵.<br /> #بلوغ دختران از منظر فقه اجتهادی، [[موسوی بجنوردی، سیدمحمد]]، [[کیهان اندیشه]]، شماره ۷۶، بهمن و اسفند ۱۳۷۶.<br /> #سن بلوغ دختران در فقه امامیه، [[فاکرمیبدی، محمد]]، [[پژوهش‌نامه فقهی]]، شماره ۳، بهار ۱۳۹۰.<br /> #نقش بلوغ در مسئولیت کیفری دختران در فقه امامیه و قوانین کیفری ایران و فرانسه، برجی، یعقوب‌علی، و عبدی، مهدی، [[مطالعات فقه امامیه]]، شماره ۱۳، پاییز و زمستان ۱۳۹۸.</div>

Abbashaeri https://ency.feqhemoaser.com/fa/index.php?title=%D8%A8%D9%84%D9%88%D8%BA_%D8%AF%D8%AE%D8%AA%D8%B1%D8%A7%D9%86_(%D9%85%D9%86%D8%A7%D8%A8%D8%B9_%D9%85%D8%B7%D8%A7%D9%84%D8%B9%D8%A7%D8%AA%DB%8C)&diff=328 2021-02-23T06:04:59Z

<p>Abbashaeri: /* کتاب‌های عربی */</p> <hr /> <div>در این مقاله کتاب‌ها و مقالات منتشر شده درباره [[بلوغ دختران]] در جهان اسلام لیست شده است.<br /> ==کتاب‌ها==<br /> ===کتاب‌های فارسی===<br /> #بلوغ دختران، به کوشش [[مهریزی، مهدی]]، قم، مرکز انتشارات دفتر تبلیغات اسلامی، ۱۳۷۶ش.<br /> #بررسی فقهی بلوغ دختران، [[نورمفیدی، سیدمجتبی]]، قم، مرکز فقهی ائمه اطهار، ۱۳۹۵ش.<br /> <br /> ===کتاب‌های عربی===<br /> #البلوغ، حقیقته، علامته و احکامه، [[جعفری، سبحانی]]، قم، مؤسسه امام صادق، ۱۳۷۷ش.<br /> #المناط فی بلوغ الفتاة، [[النورمفیدی، السید مجتبی]]، مؤسسة انتشارات دارالعلم للنشر،‌ ۱۴۲۷ق.<br /> <br /> ==پایان‌نامه‌ها==<br /> ==مقالات==<br /> ===مقالات فارسی===<br /> #بلوغ دختران، [[معرفت، محمدهادی]]، فصلنامه [[کتاب نقد]]، شماره ۱۲، پاییز ۱۳۷۸.<br /> #بلوغ دختران، [[مهدی مهریزی]]، [[مجله فقه]]، پیش شماره اول، بهمن ۱۳۷۲.<br /> #بلوغ دختران، [[جعفری، سبحانی]]، [[کلانتری، علی اکبر]]، [[مجله فقه]]، شماره ۲۴، تابستان ۱۳۷۹.<br /> #بلوغ دختران، [[نورمفیدی، سیدمجتبی]]، پژوهشنامه متین، شماره ۲۰، پاییز ۱۳۸۲.<br /> #پژوهش در بلوغ دختران، [[گرامی، محمدعلی]]، [[کیهان اندیشه]]، شماره ۶۶، خرداد و تیر ۱۳۷۵.<br /> #بلوغ دختران از منظر فقه اجتهادی، [[موسوی بجنوردی، سیدمحمد]]، [[کیهان اندیشه]]، شماره ۷۶، بهمن و اسفند ۱۳۷۶.<br /> #سن بلوغ دختران در فقه امامیه، [[فاکرمیبدی، محمد]]، [[پژوهش‌نامه فقهی]]، شماره ۳، بهار ۱۳۹۰.<br /> #نقش بلوغ در مسئولیت کیفری دختران در فقه امامیه و قوانین کیفری ایران و فرانسه، برجی، یعقوب‌علی، و عبدی، مهدی، [[مطالعات فقه امامیه]]، شماره ۱۳، پاییز و زمستان ۱۳۹۸.</div>

Abbashaeri https://ency.feqhemoaser.com/fa/index.php?title=%D8%A8%D9%84%D9%88%D8%BA_%D8%AF%D8%AE%D8%AA%D8%B1%D8%A7%D9%86_(%D9%85%D9%86%D8%A7%D8%A8%D8%B9_%D9%85%D8%B7%D8%A7%D9%84%D8%B9%D8%A7%D8%AA%DB%8C)&diff=327 2021-02-23T06:04:18Z

<p>Abbashaeri: /* کتاب‌های فارسی */</p> <hr /> <div>در این مقاله کتاب‌ها و مقالات منتشر شده درباره [[بلوغ دختران]] در جهان اسلام لیست شده است.<br /> ==کتاب‌ها==<br /> ===کتاب‌های فارسی===<br /> #بلوغ دختران، به کوشش [[مهریزی، مهدی]]، قم، مرکز انتشارات دفتر تبلیغات اسلامی، ۱۳۷۶ش.<br /> #بررسی فقهی بلوغ دختران، [[نورمفیدی، سیدمجتبی]]، قم، مرکز فقهی ائمه اطهار، ۱۳۹۵ش.<br /> <br /> ===کتاب‌های عربی===<br /> #البلوغ، حقیقته، علامته و احکامه، [[جعفری، سبحانی]]، قم، مؤسسه امام صادق، ۱۳۷۷ش.<br /> #المناط فی بلوغ الفتاة، السید مجتبی النورمفیدی، مؤسسة انتشارات دارالعلم للنشر،‌ ۱۴۲۷ق.<br /> ==پایان‌نامه‌ها==<br /> ==مقالات==<br /> ===مقالات فارسی===<br /> #بلوغ دختران، [[معرفت، محمدهادی]]، فصلنامه [[کتاب نقد]]، شماره ۱۲، پاییز ۱۳۷۸.<br /> #بلوغ دختران، [[مهدی مهریزی]]، [[مجله فقه]]، پیش شماره اول، بهمن ۱۳۷۲.<br /> #بلوغ دختران، [[جعفری، سبحانی]]، [[کلانتری، علی اکبر]]، [[مجله فقه]]، شماره ۲۴، تابستان ۱۳۷۹.<br /> #بلوغ دختران، [[نورمفیدی، سیدمجتبی]]، پژوهشنامه متین، شماره ۲۰، پاییز ۱۳۸۲.<br /> #پژوهش در بلوغ دختران، [[گرامی، محمدعلی]]، [[کیهان اندیشه]]، شماره ۶۶، خرداد و تیر ۱۳۷۵.<br /> #بلوغ دختران از منظر فقه اجتهادی، [[موسوی بجنوردی، سیدمحمد]]، [[کیهان اندیشه]]، شماره ۷۶، بهمن و اسفند ۱۳۷۶.<br /> #سن بلوغ دختران در فقه امامیه، [[فاکرمیبدی، محمد]]، [[پژوهش‌نامه فقهی]]، شماره ۳، بهار ۱۳۹۰.<br /> #نقش بلوغ در مسئولیت کیفری دختران در فقه امامیه و قوانین کیفری ایران و فرانسه، برجی، یعقوب‌علی، و عبدی، مهدی، [[مطالعات فقه امامیه]]، شماره ۱۳، پاییز و زمستان ۱۳۹۸.</div>

Abbashaeri https://ency.feqhemoaser.com/fa/index.php?title=%D8%A8%D9%84%D9%88%D8%BA_%D8%AF%D8%AE%D8%AA%D8%B1%D8%A7%D9%86_(%D9%85%D9%86%D8%A7%D8%A8%D8%B9_%D9%85%D8%B7%D8%A7%D9%84%D8%B9%D8%A7%D8%AA%DB%8C)&diff=248 2021-02-16T10:17:55Z

<p>Abbashaeri: صفحه‌ای تازه حاوی «در این مقاله کتاب‌ها و مقالات منتشر شده درباره بلوغ دختران در جهان اسلام ل...» ایجاد کرد</p> <hr /> <div>در این مقاله کتاب‌ها و مقالات منتشر شده درباره [[بلوغ دختران]] در جهان اسلام لیست شده است.<br /> ==کتاب‌ها==<br /> ===کتاب‌های فارسی===<br /> #بلوغ دختران، به کوشش [[مهدی مهریزی]]، قم، مرکز انتشارات دفتر تبلیغات اسلامی، ۱۳۷۶ش.<br /> #بررسی فقهی بلوغ دختران، [[نورمفیدی، سیدمجتبی]]، قم، مرکز فقهی ائمه اطهار، ۱۳۹۵ش.<br /> ===کتاب‌های عربی===<br /> #البلوغ، حقیقته، علامته و احکامه، [[جعفری، سبحانی]]، قم، مؤسسه امام صادق، ۱۳۷۷ش.<br /> #المناط فی بلوغ الفتاة، السید مجتبی النورمفیدی، مؤسسة انتشارات دارالعلم للنشر،‌ ۱۴۲۷ق.<br /> ==پایان‌نامه‌ها==<br /> ==مقالات==<br /> ===مقالات فارسی===<br /> #بلوغ دختران، [[معرفت، محمدهادی]]، فصلنامه [[کتاب نقد]]، شماره ۱۲، پاییز ۱۳۷۸.<br /> #بلوغ دختران، [[مهدی مهریزی]]، [[مجله فقه]]، پیش شماره اول، بهمن ۱۳۷۲.<br /> #بلوغ دختران، [[جعفری، سبحانی]]، [[کلانتری، علی اکبر]]، [[مجله فقه]]، شماره ۲۴، تابستان ۱۳۷۹.<br /> #بلوغ دختران، [[نورمفیدی، سیدمجتبی]]، پژوهشنامه متین، شماره ۲۰، پاییز ۱۳۸۲.<br /> #پژوهش در بلوغ دختران، [[گرامی، محمدعلی]]، [[کیهان اندیشه]]، شماره ۶۶، خرداد و تیر ۱۳۷۵.<br /> #بلوغ دختران از منظر فقه اجتهادی، [[موسوی بجنوردی، سیدمحمد]]، [[کیهان اندیشه]]، شماره ۷۶، بهمن و اسفند ۱۳۷۶.<br /> #سن بلوغ دختران در فقه امامیه، [[فاکرمیبدی، محمد]]، [[پژوهش‌نامه فقهی]]، شماره ۳، بهار ۱۳۹۰.<br /> #نقش بلوغ در مسئولیت کیفری دختران در فقه امامیه و قوانین کیفری ایران و فرانسه، برجی، یعقوب‌علی، و عبدی، مهدی، [[مطالعات فقه امامیه]]، شماره ۱۳، پاییز و زمستان ۱۳۹۸.</div>

Abbashaeri https://ency.feqhemoaser.com/fa/index.php?title=%D9%81%D9%82%D9%87_%D9%85%D8%B9%D8%A7%D8%B5%D8%B1:%D8%A7%D9%88%D9%84%D9%88%DB%8C%D8%AA%E2%80%8C%D9%87%D8%A7&diff=123 2021-02-09T08:31:54Z

<p>Abbashaeri: /* موضوعات */</p> <hr /> <div>اولویت‌ها مقالاتی هستند که در دوره آزمایشی نوشته می‌شوند تا بتوان بر اساس آن‌ها شیوه‌نامه و ساختار مقالات را مشخص کرد<br /> == صاحب نظران==<br /> #[[سید روح‌الله موسوی خمینی]]<br /> #[[عباسعلی عمید زنجانی]]<br /> #[[محمدابراهیم جناتی شاهرودی]]<br /> <br /> == موضوعات==<br /> #[[بلوغ دختران]] ‍‍‍‍‍‍[[کاربر:Abbashaeri|Abbashaeri]] ([[بحث کاربر:Abbashaeri|بحث]]) ‏۹ فوریه ۲۰۲۱، ساعت ۰۸:۳۱ (UTC)<br /> #[[قربانی در حج]]<br /> #[[نماز و روزه در مناطق خاص]]<br /> #[[ارتداد]]<br /> <br /> ==مبانی ==<br /> #[[نقش زمان و مکان در اجتهاد]]<br /> #[[احکام امضائی]]<br /> #[[سیره‌های عقلایی جدید]]<br /> #[[خطابات قانونیه]]<br /> <br /> == مجلات==<br /> #[[فقه اهل بیت]]<br /> #[[کاوشی نو در فقه]]<br /> #[[ویژه‌نامه نقد و نظر برای نقش زمان و مکان در اجتهاد]]<br /> #[[حکومت اسلامی (مجله)]]<br /> #[[مطالعات فقه معاصر (مجله)]]<br /> <br /> ==کتاب‌ها==<br /> # [[فقه پژشکی]] نوشته محمد قائینی<br /> # [[البنک اللاربوی فی الاسلام]] نوشته [[سید محمدباقر صدر]]<br /> # [[تنبیه الامه و تنزیه المله]] نوشته میرزا [[محمدحسین غروی نائینی|محمدحسین نائینی]]<br /> <br /> ==مقاله‌ها==<br /> <br /> ==صفحات فهرست==<br /> #[[فهرست کتاب‌های مرتبط با مصلحت در فقه]]<br /> <br /> == دلایل (آیات و روایات)==<br /> <br /> == منابع پر ارجاع==</div>

Abbashaeri