<?xml version="1.0"?>
<feed xmlns="http://www.w3.org/2005/Atom" xml:lang="fa">
	<id>https://ency.feqhemoaser.com/fa/api.php?action=feedcontributions&amp;feedformat=atom&amp;user=Jalili</id>
	<title>دانشنامه فقه معاصر - مشارکت‌های کاربر [fa]</title>
	<link rel="self" type="application/atom+xml" href="https://ency.feqhemoaser.com/fa/api.php?action=feedcontributions&amp;feedformat=atom&amp;user=Jalili"/>
	<link rel="alternate" type="text/html" href="https://ency.feqhemoaser.com/fa/view/%D9%88%DB%8C%DA%98%D9%87:%D9%85%D8%B4%D8%A7%D8%B1%DA%A9%D8%AA%E2%80%8C%D9%87%D8%A7/Jalili"/>
	<updated>2026-10-19T17:55:18Z</updated>
	<subtitle>مشارکت‌های کاربر</subtitle>
	<generator>MediaWiki 1.43.1</generator>
	<entry>
		<id>https://ency.feqhemoaser.com/fa/index.php?title=%DA%A9%D8%A7%D8%B1%D8%A8%D8%B1:Jalili/%D8%B5%D9%81%D8%AD%D9%87_%D8%AA%D9%85%D8%B1%DB%8C%D9%86&amp;diff=70529</id>
		<title>کاربر:Jalili/صفحه تمرین</title>
		<link rel="alternate" type="text/html" href="https://ency.feqhemoaser.com/fa/index.php?title=%DA%A9%D8%A7%D8%B1%D8%A8%D8%B1:Jalili/%D8%B5%D9%81%D8%AD%D9%87_%D8%AA%D9%85%D8%B1%DB%8C%D9%86&amp;diff=70529"/>
		<updated>2026-10-18T12:28:51Z</updated>

		<summary type="html">&lt;p&gt;Jalili: &lt;/p&gt;
&lt;hr /&gt;
&lt;div&gt;{{حقوق مالی زوجه منابع مطالعاتی}}&lt;br /&gt;
=کتاب=&lt;br /&gt;
==فارسی==&lt;br /&gt;
# حقوق مالی زن در خانواده: نگاهی به مبانی و احکام نفقه، مصطفی منصوری و محمد جلیلیان، قم، خویی، ۱۴۰۵ ش. [https://pic.ketab.ir/DataBase/bookpdf/05/14050424014.pdf برای مطالعه صفحات اول کتاب کلیک کنید]&lt;br /&gt;
# اثر شاغل بودن در حقوق مالی زن از منظر حقوق ایران، بخشایش فردشاه‌حیدر، تهران، رزا، ۱۴۰۵ ش. [https://pic.ketab.ir/DataBase/bookpdf/05/14050215179.pdf برای مطالعه صفحات اول کتاب کلیک کنید]&lt;br /&gt;
# بررسی حقوق مالی زوجه در فقه امامیه، یهودیت و مسیحیت، نگین ملک‌محمد، الماس قرمز، ۱۴۰۵ ش.&lt;br /&gt;
# نقدی بر مهریه: قواعد فقهی ناظر بر استحقاق مهریه در طلاق قضایی، فاطمه موسوی، تهران، مانیان، ۱۴۰۴ ش. [https://pic.ketab.ir/DataBase/bookpdf/04/14041106095.pdf برای مطالعه صفحات اول کتاب کلیک کنید]&lt;br /&gt;
# مبانی فقهی و حقوقی مهریه در ایران، محمد صوفی، مهدی نویدنهند و وهاب فنافی الهی، ارومیه، طغرل، ۱۴۰۴ ش. [https://pic.ketab.ir/DataBase/bookpdf/04/14040922113.pdf برای مطالعه صفحات اول کتاب کلیک کنید]&lt;br /&gt;
# مهریه در فقه و حقوق، مصطفی غفوریان‌نژاد و سمیرا محروقی، ویراستار مجتبی زنده‌دل، قم، دارالعلم، ۱۴۰۴ ش. [https://pic.ketab.ir/DataBase/bookpdf/04/14040825697.pdf برای مطالعه صفحات اول کتاب کلیک کنید]&lt;br /&gt;
# بررسی فقهی و حقوقی تعیین حقوق و منافع به عنوان مهریه، مرضیه هاشمی، قم، مهر دیبا، ۱۴۰۴ ش. [https://pic.ketab.ir/DataBase/bookpdf/04/14040626463.pdf برای مطالعه صفحات اول کتاب کلیک کنید]&lt;br /&gt;
# حقوق مالی و حضانت فرزندان پس از طلاق با رویکرد حمایت از زوجه، محبوبه نوری، اصفهان، برکه نور، ۱۴۰۴ ش. [https://pic.ketab.ir/DataBase/bookpdf/04/14040805293.pdf برای مطالعه صفحات اول کتاب کلیک کنید]&lt;br /&gt;
# حقوق مالی زوجین پس از طلاق، به‌اهتمام حسین یدالله‌پور، سمنان، فجر صادق، ۱۴۰۴ ش. [https://pic.ketab.ir/DataBase/bookpdf/04/14040214193.pdf برای مطالعه صفحات اول کتاب کلیک کنید]&lt;br /&gt;
# حقوق مالی زوجه، صابر زرینی، تهران، آموزشی تألیفی ارشدان، ۱۴۰۴ ش. [https://pic.ketab.ir/DataBase/bookpdf/04/14040124253.pdf برای مطالعه صفحات اول کتاب کلیک کنید]&lt;br /&gt;
# نفقه زوجه از منظر فریقین، سیدعبدالله طباطبایی، دامغان، مهر حنظله، ۱۴۰۳ ش. [https://pic.ketab.ir/DataBase/bookpdf/03/14030431314.pdf برای مطالعه صفحات اول کتاب کلیک کنید]&lt;br /&gt;
# حدود نفقه زن در امراض صعب‌العلاج از منظر فقه امامیه، حسن پاشاپور، قم، ابوالحسنی، ۱۴۰۳ ش. [https://pic.ketab.ir/DataBase/bookpdf/03/14030709126.pdf برای مطالعه صفحات اول کتاب کلیک کنید]&lt;br /&gt;
# استقلال مالی زن و قوامیت مرد در تفاسیر شیعه و اهل سنت، هدا صفرپور نورودی، کرج، رویش بهاری، ۱۴۰۳ ش. [https://pic.ketab.ir/DataBase/bookpdf/03/14031011173.pdf برای مطالعه صفحات اول کتاب کلیک کنید]&lt;br /&gt;
# مبانی فقهی و حقوقی مهریه، فاطمه زنگنه، تهران، بهنامی، ۱۴۰۳ ش. [https://pic.ketab.ir/DataBase/bookpdf/03/14031113494.pdf برای مطالعه صفحات اول کتاب کلیک کنید]&lt;br /&gt;
# حقوق مالی زوجین، حسین رئوفی، دامغان، مهر حنظله، ۱۴۰۳ ش. [https://pic.ketab.ir/DataBase/bookpdf/03/14030431325.pdf برای مطالعه صفحات اول کتاب کلیک کنید]&lt;br /&gt;
# حقوق مالی زوجین (درآمدی تحلیلی بر حقوق مالی زوجین در فقه امامیه)، زهره عبدالوند، همدان، داعیه، ۱۴۰۳ ش. [https://pic.ketab.ir/DataBase/bookpdf/03/14030402162.pdf برای مطالعه صفحات اول کتاب کلیک کنید]&lt;br /&gt;
# زن و مالکیت بر مهریه در اسلام، محمدجواد زعیمیان، قم، مدینه الولایه، ۱۴۰۳ ش. [https://pic.ketab.ir/DataBase/bookpdf/03/14030313291.pdf برای مطالعه صفحات اول کتاب کلیک کنید]&lt;br /&gt;
# حقوق مالی زوجه در آیین یهود و اسلام، نغمه کدخدا، ویراستار: شهرزاد طاهری‌زاده، تهران، اساتید دانشگاه، ۱۴۰۲ ش. [https://pic.ketab.ir/DataBase/bookpdf/02/14020420130.pdf برای مطالعه صفحات اول کتاب کلیک کنید]&lt;br /&gt;
# بررسی ماهوی عقد نکاح و حقوق مالی زوجه، جمیل فتاحی و کوثر مامی، تهران، آموزشی تألیفی ارشدان، ۱۴۰۲ ش. [https://pic.ketab.ir/DataBase/bookpdf/02/14020515274.pdf برای مطالعه صفحات اول کتاب کلیک کنید]&lt;br /&gt;
# مهر زندگی: پژوهشی پیرامون حقوق مالی مختص زوجه در فقه امامیه و تأثیر زمان و مکان بر آن، سیدمحمدعلی تقوی، ویراستار: صبورا مدرسی، ساری، متن و بطن، ۱۴۰۲ ش. [https://pic.ketab.ir/DataBase/bookpdf/02/14020627139.pdf برای مطالعه صفحات اول کتاب کلیک کنید]&lt;br /&gt;
# حقوق مالی زوجه در عقد نکاح، محمد مزیدی شرف‌آبادی و مسعود اخلاص، ویراستار: میثم نظری‌قنبری، تهران، قانون‌یار، ۱۴۰۲ ش. [https://pic.ketab.ir/DataBase/bookpdf/02/14020827158.pdf برای مطالعه صفحات اول کتاب کلیک کنید]&lt;br /&gt;
# بررسی حقوق مالی زوجه در حقوق مدنی ایران، فاطمه اسفندیاری و حسین کمانی‌فرح‌آبادی، تهران، آموزشی تألیفی ارشدان، ۱۴۰۲ ش. [https://pic.ketab.ir/DataBase/bookpdf/02/14021202271.pdf برای مطالعه صفحات اول کتاب کلیک کنید]&lt;br /&gt;
# نگرشی اخلاقی، اجتماعی و فقهی درباره مهریه، سمیه آهنگران، قم، وثوق، ۱۴۰۲ ش. [https://pic.ketab.ir/DataBase/bookpdf/02/14021223039.pdf برای مطالعه صفحات اول کتاب کلیک کنید]&lt;br /&gt;
# مباحث فقهی و حقوقی مهریه، سمیه فتحی‌تقی‌آباد، قم، امتداد حکمت، ۱۴۰۲ ش. [https://pic.ketab.ir/DataBase/bookpdf/02/14021101160.pdf برای مطالعه صفحات اول کتاب کلیک کنید]&lt;br /&gt;
# معناشناسی تاریخی مهریه در قرآن کریم، محمدحسن شیرزاد، قم، پژوهشکده حوزه و دانشگاه، ۱۴۰۲ ش. [https://pic.ketab.ir/DataBase/bookpdf/02/14020614048.pdf برای مطالعه صفحات اول کتاب کلیک کنید]&lt;br /&gt;
# نفقه در اسلام، فرانک آقاعلی (گردآورنده)، کرمانشاه، تلیاب، ۱۴۰۱ ش. [https://pic.ketab.ir/DataBase/bookpdf/01/14011206027.pdf برای مطالعه صفحات اول کتاب کلیک کنید]&lt;br /&gt;
# نفقه در فقه اسلامی، قباد عزیزی و بیتا مرادی‌چشمه‌کبودی، تهران، پل، ۱۴۰۱ ش. [https://pic.ketab.ir/DataBase/bookpdf/01/14010328041.pdf برای مطالعه صفحات اول کتاب کلیک کنید]&lt;br /&gt;
# نفقه (شرایط و نحوه مطالبه)، نسرین علی‌پور و عطیه طالع‌زاری، تهران، داور گستر، ۱۴۰۱ ش. [https://pic.ketab.ir/DataBase/bookpdf/01/14010210073.pdf برای مطالعه صفحات اول کتاب کلیک کنید]&lt;br /&gt;
# بررسی تطبیقی استقلال مالی زوجه در فقه امامیه و حقوق ایران، زینت قلی‌پورارباستان، قم، هرماس، ۱۴۰۱ ش. [https://pic.ketab.ir/DataBase/bookpdf/01/14011208081.pdf برای مطالعه صفحات اول کتاب کلیک کنید]&lt;br /&gt;
# حقوق و روابط مالی و غیرمالی زوجین، الناز مهران‌کیا، ویراستار: حسین شکریان‌امیری، تهران، اندیشه نوین پژوهش، ۱۴۰۱ ش. [https://pic.ketab.ir/DataBase/bookpdf/01/14010206062.pdf برای مطالعه صفحات اول کتاب کلیک کنید]&lt;br /&gt;
# نظام حقوق و تعهدات مالی زوجین در فقه امامیه و حقوق ایران و قوانین کشور سوئیس، حوریه خدایی، تهران، دانشیاران ایران، ۱۴۰۱ ش. [https://pic.ketab.ir/DataBase/bookpdf/01/14011012328.pdf برای مطالعه صفحات اول کتاب کلیک کنید]&lt;br /&gt;
# بررسی تکالیف مالی زوجین در فقه و حقوق با تأکید بر رویه قضایی، مهدی کوئینی، کرج، مؤسسه نشر سیمرغ آسمان آذرگان، ۱۴۰۱ ش. [https://pic.ketab.ir/DataBase/bookpdf/01/14010518145.pdf برای مطالعه صفحات اول کتاب کلیک کنید]&lt;br /&gt;
# مهریه: حق زن، تکلیف مرد، عالیه رجاییان، قم، خادم الرضا (ع)، ۱۴۰۱ ش. [https://pic.ketab.ir/DataBase/bookpdf/01/14010412006.pdf برای مطالعه صفحات اول کتاب کلیک کنید]&lt;br /&gt;
# مهریه از نگاه امامیه و اهل سنت، حسنیه مرادی، تهران، گروه آموزشی مدرس، ۱۴۰۱ ش. [https://pic.ketab.ir/DataBase/bookpdf/01/14010525006.pdf برای مطالعه صفحات اول کتاب کلیک کنید]&lt;br /&gt;
# مهریه (فقهی و تاریخی)، سیدمحمد نجفی‌نژاد، ویراستار ربابه هاشمی‌عزیزی، تهران، میراث شرق، ۱۴۰۱ ش. [https://pic.ketab.ir/DataBase/bookpdf/01/14010331145.pdf برای مطالعه صفحات اول کتاب کلیک کنید]&lt;br /&gt;
# مهر السنه: بررسی فقهی و تاریخی مهریه با محوریت سنت نبی مکرم اسلام (ص)، سیدمحمد نجفی‌نژاد، قم، سیاهه، ۱۴۰۱ ش. [https://pic.ketab.ir/DataBase/bookpdf/01/14011211001.pdf برای مطالعه صفحات اول کتاب کلیک کنید]&lt;br /&gt;
# سهم‌الارث زنان از دیدگاه قانون، محمد شیرمحمدی، تهران، شیل، ۱۴۰۰ ش. [https://pic.ketab.ir/DataBase/bookpdf/00/14001218300.pdf برای مطالعه صفحات اول کتاب کلیک کنید]&lt;br /&gt;
# بررسی نفقه از دیدگاه امامیه با نگاهی به فقه حنفیه، محمدشریف غمشادزهی (گردآورنده)، تهران، آموزشی تالیفی ارشدان، ۱۴۰۰ ش. [https://pic.ketab.ir/DataBase/bookpdf/00/1400614033.pdf برای مطالعه صفحات اول کتاب کلیک کنید]&lt;br /&gt;
# حقوق خانواده (۱): حقوق مالی و غیرمالی زوجه مشتمل بر آرای فقها، ادله معتبر شرعی، قوانین و مقررات موضوعه، جمعی از نویسندگان، کتاب آوا، ۱۴۰۰ ش. [https://pic.ketab.ir/DataBase/bookpdf/00/1400727105.pdf برای مطالعه صفحات اول کتاب کلیک کنید]&lt;br /&gt;
# مبانی تفاوت حقوق مالی زوجین، محمد نعمتی، تهران، ندای کارآفرین، ۱۴۰۰ ش. [https://pic.ketab.ir/DataBase/bookpdf/00/14001204011.pdf برای مطالعه صفحات اول کتاب کلیک کنید]&lt;br /&gt;
# مهریه کلان در فقه و حقوق ایران، سمیرا فراهانی، تهران، تفکر آینده‌ساز، ۱۴۰۰ ش. [https://pic.ketab.ir/DataBase/bookpdf/00/14001218064.pdf برای مطالعه صفحات اول کتاب کلیک کنید]&lt;br /&gt;
# شرح و تحقیق منتخب حقوق مالی زوجه (مهریه و نفقه) در جواهر الکلام، کبری پورعبدالله، قم، دفتر نشر معارف، ۱۳۹۹ ش. [https://pic.ketab.ir/DataBase/bookpdf/99/99710924.pdf برای مطالعه صفحات اول کتاب کلیک کنید]&lt;br /&gt;
# بررسی جایگاه مهریه در بین ارکان نکاح در حقوق ایران و کشورهای اسلامی، فرنوش شریعتی‌سرابی، تهران، راز نهان، ۱۳۹۹ ش. [https://pic.ketab.ir/DataBase/bookpdf/99/99402041.pdf برای مطالعه صفحات اول کتاب کلیک کنید]&lt;br /&gt;
# نگرشی نو به احکام و آثار مهریه در فقه و حقوق، طاهره پورالشریعه، قم، خادم الرضا (ع)، ۱۳۹۹ ش. [https://pic.ketab.ir/DataBase/bookpdf/99/99627921.pdf برای مطالعه صفحات اول کتاب کلیک کنید]&lt;br /&gt;
# نفقه در اسلام، زیور محمدی، تهران، سنجش و دانش، ۱۳۹۸ ش. [https://pic.ketab.ir/DataBase/bookpdf/98/98418121.pdf برای مطالعه صفحات اول کتاب کلیک کنید]&lt;br /&gt;
# نفقه زوجه در مذاهب خمسه، شهره صادقی، تهران، مؤسسه بوستان کتاب، ۱۳۹۸ ش. [https://pic.ketab.ir/DataBase/bookpdf/98/98529942.pdf برای مطالعه صفحات اول کتاب کلیک کنید]&lt;br /&gt;
# حقوق مالی زوجه، شقایق فراهانی، ویراستار: الهام کسایی‌پور، تهران، ویهان، ۱۳۹۸ ش. [https://pic.ketab.ir/DataBase/bookpdf/98/98610180.pdf برای مطالعه صفحات اول کتاب کلیک کنید]&lt;br /&gt;
# مباحث حقوقی نفقه ـ مهریه شرایط و نحوه مطالبه به انضمام پرسش و پاسخ‌های حقوقی، سمانه ابوالحسنی، تهران، آلا قلم، ۱۳۹۸ ش. [https://pic.ketab.ir/DataBase/bookpdf/98/98230034.pdf برای مطالعه صفحات اول کتاب کلیک کنید]&lt;br /&gt;
# اجرت‌المثل و نحله «حقوق مالی زوجه»، محمد طالبی، قم، حقوق امروز، ۱۳۹۷ ش. [https://pic.ketab.ir/DataBase/bookpdf/97/97917922.pdf برای مطالعه صفحات اول کتاب کلیک کنید]&lt;br /&gt;
# نقش و عوامل مهریه زنان از نظر شیعه، اهل سنت بر ساخت‌های عرفی آن، طیبه کامل‌مقدم، تهران، برتراندیشان، ۱۳۹۷ ش. [https://pic.ketab.ir/DataBase/bookpdf/97/97a05109.pdf برای مطالعه صفحات اول کتاب کلیک کنید]&lt;br /&gt;
# مهریه و نفقه: بررسی مبانی فقهی و حقوقی، فاطمه غفاری‌مقدم و صالح سرحدی، تهران، ندای کارآفرین، ۱۳۹۷ ش. [https://pic.ketab.ir/DataBase/bookpdf/97/97506190.pdf برای مطالعه صفحات اول کتاب کلیک کنید]&lt;br /&gt;
# تبیین مبانی مؤلفه‌های مهریه از منظر فقه و حقوق، مهدی تیموری، تهران، وانیا، ۱۳۹۷ ش. [https://pic.ketab.ir/DataBase/bookpdf/97/97430049.pdf برای مطالعه صفحات اول کتاب کلیک کنید]&lt;br /&gt;
# حقوق مالی زنان در گذر زمان بر اساس عرف و شرع و قانون و عوامل مؤثر بر آن، ملیحه سجده، تهران، سنجش و دانش، ۱۳۹۶ ش. [https://pic.ketab.ir/DataBase/bookpdf/96/96501075.pdf برای مطالعه صفحات اول کتاب کلیک کنید]&lt;br /&gt;
# طلب با رویکردی بر حقوق مالی زوجه، امید محمدی، تهران، اندیشه سبز نوین، ۱۳۹۶ ش.&lt;br /&gt;
# زنان، طلاق، ازدواج، یتیمان، ارث، حجاب: برگرفته از آیات قرآن کریم و برگزیده احادیث ۱۴ معصوم (ع) و مطالبی از صحیفه سجادیه و ...، علی ابراهیمی‌فرسنگی (گردآورنده)، قم، عصر رهایی، ۱۳۹۴ ش. [https://pic.ketab.ir/DataBase/bookpdf/94/94504810.pdf برای مطالعه صفحات اول کتاب کلیک کنید]&lt;br /&gt;
# نفقه، دفتر پژوهش‌های اسلامی سازمان زندان‌ها (تهیه‌کننده)، قم، اتقان، ۱۳۹۴ ش. [https://pic.ketab.ir/DataBase/bookpdf/94/94b03802.pdf برای مطالعه صفحات اول کتاب کلیک کنید]&lt;br /&gt;
# تحلیل اقتصادی حقوق مالی زوجه، نسرین علی‌پور، تهران، تی‌آرا، ۱۳۹۴ ش. [https://pic.ketab.ir/DataBase/bookpdf/94/94c24037.pdf برای مطالعه صفحات اول کتاب کلیک کنید]&lt;br /&gt;
# نفقه و ماهیت حقوقی آن، شهرام سلطانی‌لرگانی و امیررضا سادات‌باریکانی، تهران، خرسندی، ۱۳۹۳ ش. [https://pic.ketab.ir/DataBase/bookpdf/93/93c06239.pdf برای مطالعه صفحات اول کتاب کلیک کنید]&lt;br /&gt;
# فقه در قانون مدنی و آرای فقها، عبدالرضا صفوی، تهران، مسعی، ۱۳۹۳ ش. [https://pic.ketab.ir/DataBase/bookpdf/93/93630023.pdf برای مطالعه صفحات اول کتاب کلیک کنید]&lt;br /&gt;
# بررسی فقهی و حقوقی نفقه، محمدرضا محققی، مشهد، خورشید خاور، ۱۳۹۳ ش. [https://pic.ketab.ir/DataBase/bookpdf/93/93307193.pdf برای مطالعه صفحات اول کتاب کلیک کنید]&lt;br /&gt;
# پژوهشی پیرامون نفقه، اکرم بیگدلی، دلند، کیسان، ۱۳۹۳ ش. [https://pic.ketab.ir/DataBase/bookpdf/93/93604027.pdf برای مطالعه صفحات اول کتاب کلیک کنید]&lt;br /&gt;
# مبانی شرعی و قانونی حجر، نفقه، ارث و وصیت، صبحی‌رجب محمصانی، ترجمه حمید مسجدسرایی و مصطفی جباری، سمنان، دانشگاه سمنان، ۱۳۹۱ ش.&lt;br /&gt;
# قواعد ارث در فقه امامیه و قانون مدنی (به زبان ساده)، محمد بهرامی‌خوشکار، تهران، کلمه الله، ۱۳۹۰ ش. [https://pic.ketab.ir/DataBase/bookpdf/90/90810194.pdf برای مطالعه صفحات اول کتاب کلیک کنید]&lt;br /&gt;
# حقوق مالی زنان (جلد اول و دوم)، گردآورنده: ملیکا آشوری، تهران، پیام سوده، ۱۳۹۰ ش.&lt;br /&gt;
# حقوق مالی زوجه: اجرت‌المثل، نحله و تعدیل مهریه، فرج‌الله هدایت‌نیا، ویراستار: اسماعیل آقابابایی‌بنی، قم، پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی، ۱۳۸۵ ش. [https://pic.ketab.ir/DataBase/bookpdf/85/85605036.pdf برای مطالعه صفحات اول کتاب کلیک کنید]&lt;br /&gt;
# حقوق مالی زن: مطالعه تطبیقی در حقوق اسلام، ایران و کنوانسیون رفع تبعیض از زنان، فاطمه فهیمی، ویراستار: سیدمحمد صفوی، قم، دانشگاه قم، ۱۳۸۵ ش.&lt;br /&gt;
# سه مقاله دیه و ارش ـ تنصیف دیه زنان عاقله در اسلام، اصغر محمدی‌همدانی، تهران، شرکت گلزار کتاب، ۱۳۸۴ ش. [https://pic.ketab.ir/DataBase/bookpdf/84/84919188.pdf برای مطالعه صفحات اول کتاب کلیک کنید]&lt;br /&gt;
# حقوق و روابط مالی زوجین، غلامرضا موحدیان، تهران، مؤسسه فرهنگی هنری انتشاراتی نگاه بینه، ۱۳۸۴ ش.&lt;br /&gt;
# حضانت و نفقه زوجه، اکرم پورنگ‌نیا، تهران، مادر، ۱۳۸۲ ش.&lt;br /&gt;
# نفقه زوجه: پژوهش تطبیقی حقوق مدنی ایران و سایر نظام‌های حقوقی، حسن فرشتیان، قم، مؤسسه بوستان کتاب، ۱۳۸۱ ش. [https://pic.ketab.ir/DataBase/bookpdf/88/88410617.pdf برای مطالعه صفحات اول کتاب کلیک کنید]&lt;br /&gt;
# نفقه و تمکین در حقوق خانواده، علی شریف، تهران، بشارت، ۱۳۷۶ ش.&lt;br /&gt;
# مباحثی از حقوق زن از منظر حقوق داخلی، مبانی فقهی و موازین بین‌المللی، حقوق مالی، انتخاب همسر و انعقاد ازدواج، تعدد زوجات، فسخ نکاح، طلاق، قصاص و...، حسین مهرپور، تهران، اطلاعات، سال نشر نامشخص. [https://pic.ketab.ir/DataBase/bookpdf/84/84717098.pdf برای مطالعه صفحات اول کتاب کلیک کنید]&lt;br /&gt;
# حقوق مالی زوجه، فرج‌الله هدایت‌نیا، مرتضی محمدی و مریم احمدیه، به‌اهتمام زهره احدی‌یار، تهران، شورای فرهنگی اجتماعی زنان و خانواده، روابط عمومی، سال نشر نامشخص.&lt;/div&gt;</summary>
		<author><name>Jalili</name></author>
	</entry>
	<entry>
		<id>https://ency.feqhemoaser.com/fa/index.php?title=%DA%A9%D8%A7%D8%B1%D8%A8%D8%B1:Jalili/%D8%B5%D9%81%D8%AD%D9%87_%D8%AA%D9%85%D8%B1%DB%8C%D9%86&amp;diff=70523</id>
		<title>کاربر:Jalili/صفحه تمرین</title>
		<link rel="alternate" type="text/html" href="https://ency.feqhemoaser.com/fa/index.php?title=%DA%A9%D8%A7%D8%B1%D8%A8%D8%B1:Jalili/%D8%B5%D9%81%D8%AD%D9%87_%D8%AA%D9%85%D8%B1%DB%8C%D9%86&amp;diff=70523"/>
		<updated>2026-10-18T12:10:20Z</updated>

		<summary type="html">&lt;p&gt;Jalili: اصلاحات&lt;/p&gt;
&lt;hr /&gt;
&lt;div&gt;{{حقوق مالی زوجه منابع مطالعاتی}}&lt;br /&gt;
=کتاب=&lt;br /&gt;
==فارسی==&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
# حقوق مالی زن در خانواده: نگاهی به مبانی و احکام نفقه، مصطفی منصوری و محمد جلیلیان، قم، خویی، ۱۴۰۵ ش. [https://pic.ketab.ir/DataBase/bookpdf/05/14050424014.pdf برای مطالعه صفحات اول کتاب کلیک کنید]&lt;br /&gt;
# اثر شاغل بودن در حقوق مالی زن از منظر حقوق ایران، بخشایش فردشاه‌حیدر، تهران، رزا، ۱۴۰۵ ش. [https://pic.ketab.ir/DataBase/bookpdf/05/14050215179.pdf برای مطالعه صفحات اول کتاب کلیک کنید]&lt;br /&gt;
# بررسی حقوق مالی زوجه در فقه امامیه، یهودیت و مسیحیت، نگین ملک‌محمد، الماس قرمز، ۱۴۰۵ ش.&lt;br /&gt;
# نقدی بر مهریه: قواعد فقهی ناظر بر استحقاق مهریه در طلاق قضایی، فاطمه موسوی، تهران، مانیان، ۱۴۰۴ ش. [https://pic.ketab.ir/DataBase/bookpdf/04/14041106095.pdf برای مطالعه صفحات اول کتاب کلیک کنید]&lt;br /&gt;
# مبانی فقهی و حقوقی مهریه در ایران، محمد صوفی، مهدی نویدنهند و وهاب فنافی الهی، ارومیه، طغرل، ۱۴۰۴ ش. [https://pic.ketab.ir/DataBase/bookpdf/04/14040922113.pdf برای مطالعه صفحات اول کتاب کلیک کنید]&lt;br /&gt;
# مهریه در فقه و حقوق، مصطفی غفوریان‌نژاد و سمیرا محروقی، ویراستار مجتبی زنده‌دل، قم، دارالعلم، ۱۴۰۴ ش. [https://pic.ketab.ir/DataBase/bookpdf/04/14040825697.pdf برای مطالعه صفحات اول کتاب کلیک کنید]&lt;br /&gt;
# بررسی فقهی و حقوقی تعیین حقوق و منافع به عنوان مهریه، مرضیه هاشمی، قم، مهر دیبا، ۱۴۰۴ ش. [https://pic.ketab.ir/DataBase/bookpdf/04/14040626463.pdf برای مطالعه صفحات اول کتاب کلیک کنید]&lt;br /&gt;
# حقوق مالی و حضانت فرزندان پس از طلاق با رویکرد حمایت از زوجه، محبوبه نوری، اصفهان، برکه نور، ۱۴۰۴ ش. [https://pic.ketab.ir/DataBase/bookpdf/04/14040805293.pdf برای مطالعه صفحات اول کتاب کلیک کنید]&lt;br /&gt;
# حقوق مالی زوجین پس از طلاق، به‌اهتمام حسین یدالله‌پور، سمنان، فجر صادق، ۱۴۰۴ ش. [https://pic.ketab.ir/DataBase/bookpdf/04/14040214193.pdf برای مطالعه صفحات اول کتاب کلیک کنید]&lt;br /&gt;
# حقوق مالی زوجه، صابر زرینی، تهران، آموزشی تألیفی ارشدان، ۱۴۰۴ ش. [https://pic.ketab.ir/DataBase/bookpdf/04/14040124253.pdf برای مطالعه صفحات اول کتاب کلیک کنید]&lt;br /&gt;
# نفقه زوجه از منظر فریقین، سیدعبدالله طباطبایی، دامغان، مهر حنظله، ۱۴۰۳ ش. [https://pic.ketab.ir/DataBase/bookpdf/03/14030431314.pdf برای مطالعه صفحات اول کتاب کلیک کنید]&lt;br /&gt;
# حدود نفقه زن در امراض صعب‌العلاج از منظر فقه امامیه، حسن پاشاپور، قم، ابوالحسنی، ۱۴۰۳ ش. [https://pic.ketab.ir/DataBase/bookpdf/03/14030709126.pdf برای مطالعه صفحات اول کتاب کلیک کنید]&lt;br /&gt;
# استقلال مالی زن و قوامیت مرد در تفاسیر شیعه و اهل سنت، هدا صفرپور نورودی، کرج، رویش بهاری، ۱۴۰۳ ش. [https://pic.ketab.ir/DataBase/bookpdf/03/14031011173.pdf برای مطالعه صفحات اول کتاب کلیک کنید]&lt;br /&gt;
# مبانی فقهی و حقوقی مهریه، فاطمه زنگنه، تهران، بهنامی، ۱۴۰۳ ش. [https://pic.ketab.ir/DataBase/bookpdf/03/14031113494.pdf برای مطالعه صفحات اول کتاب کلیک کنید]&lt;br /&gt;
# حقوق مالی زوجین، حسین رئوفی، دامغان، مهر حنظله، ۱۴۰۳ ش. [https://pic.ketab.ir/DataBase/bookpdf/03/14030431325.pdf برای مطالعه صفحات اول کتاب کلیک کنید]&lt;br /&gt;
# حقوق مالی زوجین (درآمدی تحلیلی بر حقوق مالی زوجین در فقه امامیه)، زهره عبدالوند، همدان، داعیه، ۱۴۰۳ ش. [https://pic.ketab.ir/DataBase/bookpdf/03/14030402162.pdf برای مطالعه صفحات اول کتاب کلیک کنید]&lt;br /&gt;
# زن و مالکیت بر مهریه در اسلام، محمدجواد زعیمیان، قم، مدینه الولایه، ۱۴۰۳ ش. [https://pic.ketab.ir/DataBase/bookpdf/03/14030313291.pdf برای مطالعه صفحات اول کتاب کلیک کنید]&lt;br /&gt;
# حقوق مالی زوجه در آیین یهود و اسلام، نغمه کدخدا، ویراستار: شهرزاد طاهری‌زاده، تهران، اساتید دانشگاه، ۱۴۰۲ ش. [https://pic.ketab.ir/DataBase/bookpdf/02/14020420130.pdf برای مطالعه صفحات اول کتاب کلیک کنید]&lt;br /&gt;
# بررسی ماهوی عقد نکاح و حقوق مالی زوجه، جمیل فتاحی و کوثر مامی، تهران، آموزشی تألیفی ارشدان، ۱۴۰۲ ش. [https://pic.ketab.ir/DataBase/bookpdf/02/14020515274.pdf برای مطالعه صفحات اول کتاب کلیک کنید]&lt;br /&gt;
# مهر زندگی: پژوهشی پیرامون حقوق مالی مختص زوجه در فقه امامیه و تأثیر زمان و مکان بر آن، سیدمحمدعلی تقوی، ویراستار: صبورا مدرسی، ساری، متن و بطن، ۱۴۰۲ ش. [https://pic.ketab.ir/DataBase/bookpdf/02/14020627139.pdf برای مطالعه صفحات اول کتاب کلیک کنید]&lt;br /&gt;
# حقوق مالی زوجه در عقد نکاح، محمد مزیدی شرف‌آبادی و مسعود اخلاص، ویراستار: میثم نظری‌قنبری، تهران، قانون‌یار، ۱۴۰۲ ش. [https://pic.ketab.ir/DataBase/bookpdf/02/14020827158.pdf برای مطالعه صفحات اول کتاب کلیک کنید]&lt;br /&gt;
# بررسی حقوق مالی زوجه در حقوق مدنی ایران، فاطمه اسفندیاری و حسین کمانی‌فرح‌آبادی، تهران، آموزشی تألیفی ارشدان، ۱۴۰۲ ش. [https://pic.ketab.ir/DataBase/bookpdf/02/14021202271.pdf برای مطالعه صفحات اول کتاب کلیک کنید]&lt;br /&gt;
# نگرشی اخلاقی، اجتماعی و فقهی درباره مهریه، سمیه آهنگران، قم، وثوق، ۱۴۰۲ ش. [https://pic.ketab.ir/DataBase/bookpdf/02/14021223039.pdf برای مطالعه صفحات اول کتاب کلیک کنید]&lt;br /&gt;
# مباحث فقهی و حقوقی مهریه، سمیه فتحی‌تقی‌آباد، قم، امتداد حکمت، ۱۴۰۲ ش. [https://pic.ketab.ir/DataBase/bookpdf/02/14021101160.pdf برای مطالعه صفحات اول کتاب کلیک کنید]&lt;br /&gt;
# معناشناسی تاریخی مهریه در قرآن کریم، محمدحسن شیرزاد، قم، پژوهشکده حوزه و دانشگاه، ۱۴۰۲ ش. [https://pic.ketab.ir/DataBase/bookpdf/02/14020614048.pdf برای مطالعه صفحات اول کتاب کلیک کنید]&lt;br /&gt;
# نفقه در اسلام، فرانک آقاعلی (گردآورنده)، کرمانشاه، تلیاب، ۱۴۰۱ ش. [https://pic.ketab.ir/DataBase/bookpdf/01/14011206027.pdf برای مطالعه صفحات اول کتاب کلیک کنید]&lt;br /&gt;
# نفقه در فقه اسلامی، قباد عزیزی و بیتا مرادی‌چشمه‌کبودی، تهران، پل، ۱۴۰۱ ش. [https://pic.ketab.ir/DataBase/bookpdf/01/14010328041.pdf برای مطالعه صفحات اول کتاب کلیک کنید]&lt;br /&gt;
# نفقه (شرایط و نحوه مطالبه)، نسرین علی‌پور و عطیه طالع‌زاری، تهران، داور گستر، ۱۴۰۱ ش. [https://pic.ketab.ir/DataBase/bookpdf/01/14010210073.pdf برای مطالعه صفحات اول کتاب کلیک کنید]&lt;br /&gt;
# بررسی تطبیقی استقلال مالی زوجه در فقه امامیه و حقوق ایران، زینت قلی‌پورارباستان، قم، هرماس، ۱۴۰۱ ش. [https://pic.ketab.ir/DataBase/bookpdf/01/14011208081.pdf برای مطالعه صفحات اول کتاب کلیک کنید]&lt;br /&gt;
# حقوق و روابط مالی و غیرمالی زوجین، الناز مهران‌کیا، ویراستار: حسین شکریان‌امیری، تهران، اندیشه نوین پژوهش، ۱۴۰۱ ش. [https://pic.ketab.ir/DataBase/bookpdf/01/14010206062.pdf برای مطالعه صفحات اول کتاب کلیک کنید]&lt;br /&gt;
# نظام حقوق و تعهدات مالی زوجین در فقه امامیه و حقوق ایران و قوانین کشور سوئیس، حوریه خدایی، تهران، دانشیاران ایران، ۱۴۰۱ ش. [https://pic.ketab.ir/DataBase/bookpdf/01/14011012328.pdf برای مطالعه صفحات اول کتاب کلیک کنید]&lt;br /&gt;
# بررسی تکالیف مالی زوجین در فقه و حقوق با تأکید بر رویه قضایی، مهدی کوئینی، کرج، مؤسسه نشر سیمرغ آسمان آذرگان، ۱۴۰۱ ش. [https://pic.ketab.ir/DataBase/bookpdf/01/14010518145.pdf برای مطالعه صفحات اول کتاب کلیک کنید]&lt;br /&gt;
# مهریه: حق زن، تکلیف مرد، عالیه رجاییان، قم، خادم الرضا (ع)، ۱۴۰۱ ش. [https://pic.ketab.ir/DataBase/bookpdf/01/14010412006.pdf برای مطالعه صفحات اول کتاب کلیک کنید]&lt;br /&gt;
# مهریه از نگاه امامیه و اهل سنت، حسنیه مرادی، تهران، گروه آموزشی مدرس، ۱۴۰۱ ش. [https://pic.ketab.ir/DataBase/bookpdf/01/14010525006.pdf برای مطالعه صفحات اول کتاب کلیک کنید]&lt;br /&gt;
# مهریه (فقهی و تاریخی)، سیدمحمد نجفی‌نژاد، ویراستار ربابه هاشمی‌عزیزی، تهران، میراث شرق، ۱۴۰۱ ش. [https://pic.ketab.ir/DataBase/bookpdf/01/14010331145.pdf برای مطالعه صفحات اول کتاب کلیک کنید]&lt;br /&gt;
# مهر السنه: بررسی فقهی و تاریخی مهریه با محوریت سنت نبی مکرم اسلام (ص)، سیدمحمد نجفی‌نژاد، قم، سیاهه، ۱۴۰۱ ش. [https://pic.ketab.ir/DataBase/bookpdf/01/14011211001.pdf برای مطالعه صفحات اول کتاب کلیک کنید]&lt;br /&gt;
# سهم‌الارث زنان از دیدگاه قانون، محمد شیرمحمدی، تهران، شیل، ۱۴۰۰ ش. [https://pic.ketab.ir/DataBase/bookpdf/00/14001218300.pdf برای مطالعه صفحات اول کتاب کلیک کنید]&lt;br /&gt;
# بررسی نفقه از دیدگاه امامیه با نگاهی به فقه حنفیه، محمدشریف غمشادزهی (گردآورنده)، تهران، آموزشی تالیفی ارشدان، ۱۴۰۰ ش. [https://pic.ketab.ir/DataBase/bookpdf/00/1400614033.pdf برای مطالعه صفحات اول کتاب کلیک کنید]&lt;br /&gt;
# حقوق خانواده (۱): حقوق مالی و غیرمالی زوجه مشتمل بر آرای فقها، ادله معتبر شرعی، قوانین و مقررات موضوعه، جمعی از نویسندگان، کتاب آوا، ۱۴۰۰ ش. [https://pic.ketab.ir/DataBase/bookpdf/00/1400727105.pdf برای مطالعه صفحات اول کتاب کلیک کنید]&lt;br /&gt;
# مبانی تفاوت حقوق مالی زوجین، محمد نعمتی، تهران، ندای کارآفرین، ۱۴۰۰ ش. [https://pic.ketab.ir/DataBase/bookpdf/00/14001204011.pdf برای مطالعه صفحات اول کتاب کلیک کنید]&lt;br /&gt;
# مهریه کلان در فقه و حقوق ایران، سمیرا فراهانی، تهران، تفکر آینده‌ساز، ۱۴۰۰ ش. [https://pic.ketab.ir/DataBase/bookpdf/00/14001218064.pdf برای مطالعه صفحات اول کتاب کلیک کنید]&lt;br /&gt;
# شرح و تحقیق منتخب حقوق مالی زوجه (مهریه و نفقه) در جواهر الکلام، کبری پورعبدالله، قم، دفتر نشر معارف، ۱۳۹۹ ش. [https://pic.ketab.ir/DataBase/bookpdf/99/99710924.pdf برای مطالعه صفحات اول کتاب کلیک کنید]&lt;br /&gt;
# بررسی جایگاه مهریه در بین ارکان نکاح در حقوق ایران و کشورهای اسلامی، فرنوش شریعتی‌سرابی، تهران، راز نهان، ۱۳۹۹ ش. [https://pic.ketab.ir/DataBase/bookpdf/99/99402041.pdf برای مطالعه صفحات اول کتاب کلیک کنید]&lt;br /&gt;
# نگرشی نو به احکام و آثار مهریه در فقه و حقوق، طاهره پورالشریعه، قم، خادم الرضا (ع)، ۱۳۹۹ ش. [https://pic.ketab.ir/DataBase/bookpdf/99/99627921.pdf برای مطالعه صفحات اول کتاب کلیک کنید]&lt;br /&gt;
# نفقه در اسلام، زیور محمدی، تهران، سنجش و دانش، ۱۳۹۸ ش. [https://pic.ketab.ir/DataBase/bookpdf/98/98418121.pdf برای مطالعه صفحات اول کتاب کلیک کنید]&lt;br /&gt;
# نفقه زوجه در مذاهب خمسه، شهره صادقی، تهران، مؤسسه بوستان کتاب، ۱۳۹۸ ش. [https://pic.ketab.ir/DataBase/bookpdf/98/98529942.pdf برای مطالعه صفحات اول کتاب کلیک کنید]&lt;br /&gt;
# حقوق مالی زوجه، شقایق فراهانی، ویراستار: الهام کسایی‌پور، تهران، ویهان، ۱۳۹۸ ش. [https://pic.ketab.ir/DataBase/bookpdf/98/98610180.pdf برای مطالعه صفحات اول کتاب کلیک کنید]&lt;br /&gt;
# مباحث حقوقی نفقه ـ مهریه شرایط و نحوه مطالبه به انضمام پرسش و پاسخ‌های حقوقی، سمانه ابوالحسنی، تهران، آلا قلم، ۱۳۹۸ ش. [https://pic.ketab.ir/DataBase/bookpdf/98/98230034.pdf برای مطالعه صفحات اول کتاب کلیک کنید]&lt;br /&gt;
# اجرت‌المثل و نحله «حقوق مالی زوجه»، محمد طالبی، قم، حقوق امروز، ۱۳۹۷ ش. [https://pic.ketab.ir/DataBase/bookpdf/97/97917922.pdf برای مطالعه صفحات اول کتاب کلیک کنید]&lt;br /&gt;
# نقش و عوامل مهریه زنان از نظر شیعه، اهل سنت بر ساخت‌های عرفی آن، طیبه کامل‌مقدم، تهران، برتراندیشان، ۱۳۹۷ ش. [https://pic.ketab.ir/DataBase/bookpdf/97/97a05109.pdf برای مطالعه صفحات اول کتاب کلیک کنید]&lt;br /&gt;
# مهریه و نفقه: بررسی مبانی فقهی و حقوقی، فاطمه غفاری‌مقدم و صالح سرحدی، تهران، ندای کارآفرین، ۱۳۹۷ ش. [https://pic.ketab.ir/DataBase/bookpdf/97/97506190.pdf برای مطالعه صفحات اول کتاب کلیک کنید]&lt;br /&gt;
# تبیین مبانی مؤلفه‌های مهریه از منظر فقه و حقوق، مهدی تیموری، تهران، وانیا، ۱۳۹۷ ش. [https://pic.ketab.ir/DataBase/bookpdf/97/97430049.pdf برای مطالعه صفحات اول کتاب کلیک کنید]&lt;br /&gt;
# حقوق مالی زنان در گذر زمان بر اساس عرف و شرع و قانون و عوامل مؤثر بر آن، ملیحه سجده، تهران، سنجش و دانش، ۱۳۹۶ ش. [https://pic.ketab.ir/DataBase/bookpdf/96/96501075.pdf برای مطالعه صفحات اول کتاب کلیک کنید]&lt;br /&gt;
# طلب با رویکردی بر حقوق مالی زوجه، امید محمدی، تهران، اندیشه سبز نوین، ۱۳۹۶ ش.&lt;br /&gt;
# زنان، طلاق، ازدواج، یتیمان، ارث، حجاب: برگرفته از آیات قرآن کریم و برگزیده احادیث ۱۴ معصوم (ع) و مطالبی از صحیفه سجادیه و ...، علی ابراهیمی‌فرسنگی (گردآورنده)، قم، عصر رهایی، ۱۳۹۴ ش. [https://pic.ketab.ir/DataBase/bookpdf/94/94504810.pdf برای مطالعه صفحات اول کتاب کلیک کنید]&lt;br /&gt;
# نفقه، دفتر پژوهش‌های اسلامی سازمان زندان‌ها (تهیه‌کننده)، قم، اتقان، ۱۳۹۴ ش. [https://pic.ketab.ir/DataBase/bookpdf/94/94b03802.pdf برای مطالعه صفحات اول کتاب کلیک کنید]&lt;br /&gt;
# تحلیل اقتصادی حقوق مالی زوجه، نسرین علی‌پور، تهران، تی‌آرا، ۱۳۹۴ ش. [https://pic.ketab.ir/DataBase/bookpdf/94/94c24037.pdf برای مطالعه صفحات اول کتاب کلیک کنید]&lt;br /&gt;
# نفقه و ماهیت حقوقی آن، شهرام سلطانی‌لرگانی و امیررضا سادات‌باریکانی، تهران، خرسندی، ۱۳۹۳ ش. [https://pic.ketab.ir/DataBase/bookpdf/93/93c06239.pdf برای مطالعه صفحات اول کتاب کلیک کنید]&lt;br /&gt;
# فقه در قانون مدنی و آرای فقها، عبدالرضا صفوی، تهران، مسعی، ۱۳۹۳ ش. [https://pic.ketab.ir/DataBase/bookpdf/93/93630023.pdf برای مطالعه صفحات اول کتاب کلیک کنید]&lt;br /&gt;
# بررسی فقهی و حقوقی نفقه، محمدرضا محققی، مشهد، خورشید خاور، ۱۳۹۳ ش. [https://pic.ketab.ir/DataBase/bookpdf/93/93307193.pdf برای مطالعه صفحات اول کتاب کلیک کنید]&lt;br /&gt;
# پژوهشی پیرامون نفقه، اکرم بیگدلی، دلند، کیسان، ۱۳۹۳ ش. [https://pic.ketab.ir/DataBase/bookpdf/93/93604027.pdf برای مطالعه صفحات اول کتاب کلیک کنید]&lt;br /&gt;
# مبانی شرعی و قانونی حجر، نفقه، ارث و وصیت، صبحی‌رجب محمصانی، ترجمه حمید مسجدسرایی و مصطفی جباری، سمنان، دانشگاه سمنان، ۱۳۹۱ ش.&lt;br /&gt;
# قواعد ارث در فقه امامیه و قانون مدنی (به زبان ساده)، محمد بهرامی‌خوشکار، تهران، کلمه الله، ۱۳۹۰ ش. [https://pic.ketab.ir/DataBase/bookpdf/90/90810194.pdf برای مطالعه صفحات اول کتاب کلیک کنید]&lt;br /&gt;
# حقوق مالی زنان (جلد اول و دوم)، گردآورنده: ملیکا آشوری، تهران، پیام سوده، ۱۳۹۰ ش.&lt;br /&gt;
# حقوق مالی زوجه: اجرت‌المثل، نحله و تعدیل مهریه، فرج‌الله هدایت‌نیا، ویراستار: اسماعیل آقابابایی‌بنی، قم، پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی، ۱۳۸۵ ش. [https://pic.ketab.ir/DataBase/bookpdf/85/85605036.pdf برای مطالعه صفحات اول کتاب کلیک کنید]&lt;br /&gt;
# حقوق مالی زن: مطالعه تطبیقی در حقوق اسلام، ایران و کنوانسیون رفع تبعیض از زنان، فاطمه فهیمی، ویراستار: سیدمحمد صفوی، قم، دانشگاه قم، ۱۳۸۵ ش.&lt;br /&gt;
# سه مقاله دیه و ارش ـ تنصیف دیه زنان عاقله در اسلام، اصغر محمدی‌همدانی، تهران، شرکت گلزار کتاب، ۱۳۸۴ ش. [https://pic.ketab.ir/DataBase/bookpdf/84/84919188.pdf برای مطالعه صفحات اول کتاب کلیک کنید]&lt;br /&gt;
# حقوق و روابط مالی زوجین، غلامرضا موحدیان، تهران، مؤسسه فرهنگی هنری انتشاراتی نگاه بینه، ۱۳۸۴ ش.&lt;br /&gt;
# حضانت و نفقه زوجه، اکرم پورنگ‌نیا، تهران، مادر، ۱۳۸۲ ش.&lt;br /&gt;
# نفقه زوجه: پژوهش تطبیقی حقوق مدنی ایران و سایر نظام‌های حقوقی، حسن فرشتیان، قم، مؤسسه بوستان کتاب، ۱۳۸۱ ش. [https://pic.ketab.ir/DataBase/bookpdf/88/88410617.pdf برای مطالعه صفحات اول کتاب کلیک کنید]&lt;br /&gt;
# نفقه و تمکین در حقوق خانواده، علی شریف، تهران، بشارت، ۱۳۷۶ ش.&lt;br /&gt;
# مباحثی از حقوق زن از منظر حقوق داخلی، مبانی فقهی و موازین بین‌المللی، حقوق مالی، انتخاب همسر و انعقاد ازدواج، تعدد زوجات، فسخ نکاح، طلاق، قصاص و...، حسین مهرپور، تهران، اطلاعات، سال نشر نامشخص. [https://pic.ketab.ir/DataBase/bookpdf/84/84717098.pdf برای مطالعه صفحات اول کتاب کلیک کنید]&lt;br /&gt;
# حقوق مالی زوجه، فرج‌الله هدایت‌نیا، مرتضی محمدی و مریم احمدیه، به‌اهتمام زهره احدی‌یار، تهران، شورای فرهنگی اجتماعی زنان و خانواده، روابط عمومی، سال نشر نامشخص.&lt;/div&gt;</summary>
		<author><name>Jalili</name></author>
	</entry>
	<entry>
		<id>https://ency.feqhemoaser.com/fa/index.php?title=%DA%A9%D8%A7%D8%B1%D8%A8%D8%B1:Jalili/%D8%B5%D9%81%D8%AD%D9%87_%D8%AA%D9%85%D8%B1%DB%8C%D9%86&amp;diff=70520</id>
		<title>کاربر:Jalili/صفحه تمرین</title>
		<link rel="alternate" type="text/html" href="https://ency.feqhemoaser.com/fa/index.php?title=%DA%A9%D8%A7%D8%B1%D8%A8%D8%B1:Jalili/%D8%B5%D9%81%D8%AD%D9%87_%D8%AA%D9%85%D8%B1%DB%8C%D9%86&amp;diff=70520"/>
		<updated>2026-10-18T11:59:09Z</updated>

		<summary type="html">&lt;p&gt;Jalili: &lt;/p&gt;
&lt;hr /&gt;
&lt;div&gt;{{حقوق مالی زوجه منابع مطالعاتی}}&lt;br /&gt;
=کتاب=&lt;br /&gt;
==فارسی==&lt;br /&gt;
۱. حقوق مالی زن در خانواده: نگاهی به مبانی و احکام نفقه، مصطفی منصوری و محمد جلیلیان، قم، خویی، ۱۴۰۵ ش. [https://pic.ketab.ir/DataBase/bookpdf/05/14050424014.pdf برای مطالعه صفحات اول کتاب کلیک کنید]&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
۲. اثر شاغل بودن در حقوق مالی زن از منظر حقوق ایران، بخشایش فردشاه‌حیدر، تهران، رزا، ۱۴۰۵ ش. [https://pic.ketab.ir/DataBase/bookpdf/05/14050215179.pdf برای مطالعه صفحات اول کتاب کلیک کنید]&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
۳. بررسی حقوق مالی زوجه در فقه امامیه، یهودیت و مسیحیت، نگین ملک‌محمد، الماس قرمز، ۱۴۰۵ ش.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
۴. نقدی بر مهریه: قواعد فقهی ناظر بر استحقاق مهریه در طلاق قضایی، فاطمه موسوی، تهران، مانیان، ۱۴۰۴ ش. [https://pic.ketab.ir/DataBase/bookpdf/04/14041106095.pdf برای مطالعه صفحات اول کتاب کلیک کنید]&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
۵. مبانی فقهی و حقوقی مهریه در ایران، محمد صوفی، مهدی نویدنهند و وهاب فنافی الهی، ارومیه، طغرل، ۱۴۰۴ ش. [https://pic.ketab.ir/DataBase/bookpdf/04/14040922113.pdf برای مطالعه صفحات اول کتاب کلیک کنید]&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
۶. مهریه در فقه و حقوق، مصطفی غفوریان‌نژاد و سمیرا محروقی، ویراستار مجتبی زنده‌دل، قم، دارالعلم، ۱۴۰۴ ش. [https://pic.ketab.ir/DataBase/bookpdf/04/14040825697.pdf برای مطالعه صفحات اول کتاب کلیک کنید]&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
۷. بررسی فقهی و حقوقی تعیین حقوق و منافع به عنوان مهریه، مرضیه هاشمی، قم، مهر دیبا، ۱۴۰۴ ش. [https://pic.ketab.ir/DataBase/bookpdf/04/14040626463.pdf برای مطالعه صفحات اول کتاب کلیک کنید]&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
۸. حقوق مالی و حضانت فرزندان پس از طلاق با رویکرد حمایت از زوجه، محبوبه نوری، اصفهان، برکه نور، ۱۴۰۴ ش. [https://pic.ketab.ir/DataBase/bookpdf/04/14040805293.pdf برای مطالعه صفحات اول کتاب کلیک کنید]&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
۹. حقوق مالی زوجین پس از طلاق، به‌اهتمام حسین یدالله‌پور، سمنان، فجر صادق، ۱۴۰۴ ش. [https://pic.ketab.ir/DataBase/bookpdf/04/14040214193.pdf برای مطالعه صفحات اول کتاب کلیک کنید]&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
۱۰. حقوق مالی زوجه، صابر زرینی، تهران، آموزشی تألیفی ارشدان، ۱۴۰۴ ش. [https://pic.ketab.ir/DataBase/bookpdf/04/14040124253.pdf برای مطالعه صفحات اول کتاب کلیک کنید]&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
۱۱. نفقه زوجه از منظر فریقین، سیدعبدالله طباطبایی، دامغان، مهر حنظله، ۱۴۰۳ ش. [https://pic.ketab.ir/DataBase/bookpdf/03/14030431314.pdf برای مطالعه صفحات اول کتاب کلیک کنید]&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
۱۲. حدود نفقه زن در امراض صعب‌العلاج از منظر فقه امامیه، حسن پاشاپور، قم، ابوالحسنی، ۱۴۰۳ ش. [https://pic.ketab.ir/DataBase/bookpdf/03/14030709126.pdf برای مطالعه صفحات اول کتاب کلیک کنید]&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
۱۳. استقلال مالی زن و قوامیت مرد در تفاسیر شیعه و اهل سنت، هدا صفرپور نورودی، کرج، رویش بهاری، ۱۴۰۳ ش. [https://pic.ketab.ir/DataBase/bookpdf/03/14031011173.pdf برای مطالعه صفحات اول کتاب کلیک کنید]&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
۱۴. مبانی فقهی و حقوقی مهریه، فاطمه زنگنه، تهران، بهنامی، ۱۴۰۳ ش. [https://pic.ketab.ir/DataBase/bookpdf/03/14031113494.pdf برای مطالعه صفحات اول کتاب کلیک کنید]&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
۱۵. حقوق مالی زوجین، حسین رئوفی، دامغان، مهر حنظله، ۱۴۰۳ ش. [https://pic.ketab.ir/DataBase/bookpdf/03/14030431325.pdf برای مطالعه صفحات اول کتاب کلیک کنید]&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
۱۶. حقوق مالی زوجین (درآمدی تحلیلی بر حقوق مالی زوجین در فقه امامیه)، زهره عبدالوند، همدان، داعیه، ۱۴۰۳ ش. [https://pic.ketab.ir/DataBase/bookpdf/03/14030402162.pdf برای مطالعه صفحات اول کتاب کلیک کنید]&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
۱۷. زن و مالکیت بر مهریه در اسلام، محمدجواد زعیمیان، قم، مدینه الولایه، ۱۴۰۳ ش. [https://pic.ketab.ir/DataBase/bookpdf/03/14030313291.pdf برای مطالعه صفحات اول کتاب کلیک کنید]&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
۱۸. نفقه زن (با رویکرد تطبیقی در حقوق اسلام و کامن‌لا)، شیوا عزیزآبادی، ویراستار: سعید طاووسی، شیراز، گنج علم، ۱۴۰۲ ش. [https://pic.ketab.ir/DataBase/bookpdf/02/14021018238.pdf برای مطالعه صفحات اول کتاب کلیک کنید]&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
۱۹. حقوق مالی زوجه در آیین یهود و اسلام، نغمه کدخدا، ویراستار: شهرزاد طاهری‌زاده، تهران، اساتید دانشگاه، ۱۴۰۲ ش. [https://pic.ketab.ir/DataBase/bookpdf/02/14020420130.pdf برای مطالعه صفحات اول کتاب کلیک کنید]&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
۲۰. بررسی ماهوی عقد نکاح و حقوق مالی زوجه، جمیل فتاحی و کوثر مامی، تهران، آموزشی تألیفی ارشدان، ۱۴۰۲ ش. [https://pic.ketab.ir/DataBase/bookpdf/02/14020515274.pdf برای مطالعه صفحات اول کتاب کلیک کنید]&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
۲۱. مهر زندگی: پژوهشی پیرامون حقوق مالی مختص زوجه در فقه امامیه و تأثیر زمان و مکان بر آن، سیدمحمدعلی تقوی، ویراستار: صبورا مدرسی، ساری، متن و بطن، ۱۴۰۲ ش. [https://pic.ketab.ir/DataBase/bookpdf/02/14020627139.pdf برای مطالعه صفحات اول کتاب کلیک کنید]&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
۲۲. حقوق مالی زوجه در عقد نکاح، محمد مزیدی شرف‌آبادی و مسعود اخلاص، ویراستار: میثم نظری‌قنبری، تهران، قانون‌یار، ۱۴۰۲ ش. [https://pic.ketab.ir/DataBase/bookpdf/02/14020827158.pdf برای مطالعه صفحات اول کتاب کلیک کنید]&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
۲۳. بررسی حقوق مالی زوجه در حقوق مدنی ایران، فاطمه اسفندیاری و حسین کمانی‌فرح‌آبادی، تهران، آموزشی تألیفی ارشدان، ۱۴۰۲ ش. [https://pic.ketab.ir/DataBase/bookpdf/02/14021202271.pdf برای مطالعه صفحات اول کتاب کلیک کنید]&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
۲۴. نگرشی اخلاقی، اجتماعی و فقهی درباره مهریه، سمیه آهنگران، قم، وثوق، ۱۴۰۲ ش. [https://pic.ketab.ir/DataBase/bookpdf/02/14021223039.pdf برای مطالعه صفحات اول کتاب کلیک کنید]&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
۲۵. مباحث فقهی و حقوقی مهریه، سمیه فتحی‌تقی‌آباد، قم، امتداد حکمت، ۱۴۰۲ ش. [https://pic.ketab.ir/DataBase/bookpdf/02/14021101160.pdf برای مطالعه صفحات اول کتاب کلیک کنید]&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
۲۶. معناشناسی تاریخی مهریه در قرآن کریم، محمدحسن شیرزاد، قم، پژوهشکده حوزه و دانشگاه، ۱۴۰۲ ش. [https://pic.ketab.ir/DataBase/bookpdf/02/14020614048.pdf برای مطالعه صفحات اول کتاب کلیک کنید]&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
۲۷. نفقه در اسلام، فرانک آقاعلی (گردآورنده)، کرمانشاه، تلیاب، ۱۴۰۱ ش. [https://pic.ketab.ir/DataBase/bookpdf/01/14011206027.pdf برای مطالعه صفحات اول کتاب کلیک کنید]&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
۲۸. نفقه در فقه اسلامی، قباد عزیزی و بیتا مرادی‌چشمه‌کبودی، تهران، پل، ۱۴۰۱ ش. [https://pic.ketab.ir/DataBase/bookpdf/01/14010328041.pdf برای مطالعه صفحات اول کتاب کلیک کنید]&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
۲۹. نفقه (شرایط و نحوه مطالبه)، نسرین علی‌پور و عطیه طالع‌زاری، تهران، داور گستر، ۱۴۰۱ ش. [https://pic.ketab.ir/DataBase/bookpdf/01/14010210073.pdf برای مطالعه صفحات اول کتاب کلیک کنید]&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
۳۰. بررسی تطبیقی استقلال مالی زوجه در فقه امامیه و حقوق ایران، زینت قلی‌پورارباستان، قم، هرماس، ۱۴۰۱ ش. [https://pic.ketab.ir/DataBase/bookpdf/01/14011208081.pdf برای مطالعه صفحات اول کتاب کلیک کنید]&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
۳۱. حقوق و روابط مالی و غیرمالی زوجین، الناز مهران‌کیا، ویراستار: حسین شکریان‌امیری، تهران، اندیشه نوین پژوهش، ۱۴۰۱ ش. [https://pic.ketab.ir/DataBase/bookpdf/01/14010206062.pdf برای مطالعه صفحات اول کتاب کلیک کنید]&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
۳۲. نظام حقوق و تعهدات مالی زوجین در فقه امامیه و حقوق ایران و قوانین کشور سوئیس، حوریه خدایی، تهران، دانشیاران ایران، ۱۴۰۱ ش. [https://pic.ketab.ir/DataBase/bookpdf/01/14011012328.pdf برای مطالعه صفحات اول کتاب کلیک کنید]&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
۳۳. بررسی تکالیف مالی زوجین در فقه و حقوق با تأکید بر رویه قضایی، مهدی کوئینی، کرج، مؤسسه نشر سیمرغ آسمان آذرگان، ۱۴۰۱ ش. [https://pic.ketab.ir/DataBase/bookpdf/01/14010518145.pdf برای مطالعه صفحات اول کتاب کلیک کنید]&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
۳۴. مهریه: حق زن، تکلیف مرد، عالیه رجاییان، قم، خادم الرضا (ع)، ۱۴۰۱ ش. [https://pic.ketab.ir/DataBase/bookpdf/01/14010412006.pdf برای مطالعه صفحات اول کتاب کلیک کنید]&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
۳۵. مهریه از نگاه امامیه و اهل سنت، حسنیه مرادی، تهران، گروه آموزشی مدرس، ۱۴۰۱ ش. [https://pic.ketab.ir/DataBase/bookpdf/01/14010525006.pdf برای مطالعه صفحات اول کتاب کلیک کنید]&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
۳۶. مهریه (فقهی و تاریخی)، سیدمحمد نجفی‌نژاد، ویراستار ربابه هاشمی‌عزیزی، تهران، میراث شرق، ۱۴۰۱ ش. [https://pic.ketab.ir/DataBase/bookpdf/01/14010331145.pdf برای مطالعه صفحات اول کتاب کلیک کنید]&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
۳۷. مهر السنه: بررسی فقهی و تاریخی مهریه با محوریت سنت نبی مکرم اسلام (ص)، سیدمحمد نجفی‌نژاد، قم، سیاهه، ۱۴۰۱ ش. [https://pic.ketab.ir/DataBase/bookpdf/01/14011211001.pdf برای مطالعه صفحات اول کتاب کلیک کنید]&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
۳۸. سهم‌الارث زنان از دیدگاه قانون، محمد شیرمحمدی، تهران، شیل، ۱۴۰۰ ش. [https://pic.ketab.ir/DataBase/bookpdf/00/14001218300.pdf برای مطالعه صفحات اول کتاب کلیک کنید]&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
۳۹. بررسی نفقه از دیدگاه امامیه با نگاهی به فقه حنفیه، محمدشریف غمشادزهی (گردآورنده)، تهران، آموزشی تالیفی ارشدان، ۱۴۰۰ ش. [https://pic.ketab.ir/DataBase/bookpdf/00/1400614033.pdf برای مطالعه صفحات اول کتاب کلیک کنید]&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
۴۰. حقوق خانواده (۱): حقوق مالی و غیرمالی زوجه مشتمل بر آرای فقها، ادله معتبر شرعی، قوانین و مقررات موضوعه، جمعی از نویسندگان، کتاب آوا، ۱۴۰۰ ش. [https://pic.ketab.ir/DataBase/bookpdf/00/1400727105.pdf برای مطالعه صفحات اول کتاب کلیک کنید]&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
۴۱. مبانی تفاوت حقوق مالی زوجین، محمد نعمتی، تهران، ندای کارآفرین، ۱۴۰۰ ش. [https://pic.ketab.ir/DataBase/bookpdf/00/14001204011.pdf برای مطالعه صفحات اول کتاب کلیک کنید]&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
۴۲. مهریه کلان در فقه و حقوق ایران، سمیرا فراهانی، تهران، تفکر آینده‌ساز، ۱۴۰۰ ش. [https://pic.ketab.ir/DataBase/bookpdf/00/14001218064.pdf برای مطالعه صفحات اول کتاب کلیک کنید]&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
۴۳. شرح و تحقیق منتخب حقوق مالی زوجه (مهریه و نفقه) در جواهر الکلام، کبری پورعبدالله، قم، دفتر نشر معارف، ۱۳۹۹ ش. [https://pic.ketab.ir/DataBase/bookpdf/99/99710924.pdf برای مطالعه صفحات اول کتاب کلیک کنید]&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
۴۴. بررسی جایگاه مهریه در بین ارکان نکاح در حقوق ایران و کشورهای اسلامی، فرنوش شریعتی‌سرابی، تهران، راز نهان، ۱۳۹۹ ش. [https://pic.ketab.ir/DataBase/bookpdf/99/99402041.pdf برای مطالعه صفحات اول کتاب کلیک کنید]&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
۴۵. نگرشی نو به احکام و آثار مهریه در فقه و حقوق، طاهره پورالشریعه، قم، خادم الرضا (ع)، ۱۳۹۹ ش. [https://pic.ketab.ir/DataBase/bookpdf/99/99627921.pdf برای مطالعه صفحات اول کتاب کلیک کنید]&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
۴۶. نفقه در اسلام، زیور محمدی، تهران، سنجش و دانش، ۱۳۹۸ ش. [https://pic.ketab.ir/DataBase/bookpdf/98/98418121.pdf برای مطالعه صفحات اول کتاب کلیک کنید]&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
۴۷. نفقه زوجه در مذاهب خمسه، شهره صادقی، تهران، مؤسسه بوستان کتاب، ۱۳۹۸ ش. [https://pic.ketab.ir/DataBase/bookpdf/98/98529942.pdf برای مطالعه صفحات اول کتاب کلیک کنید]&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
۴۸. حقوق مالی زوجه، شقایق فراهانی، ویراستار: الهام کسایی‌پور، تهران، ویهان، ۱۳۹۸ ش. [https://pic.ketab.ir/DataBase/bookpdf/98/98610180.pdf برای مطالعه صفحات اول کتاب کلیک کنید]&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
۴۹. مباحث حقوقی نفقه ـ مهریه شرایط و نحوه مطالبه به انضمام پرسش و پاسخ‌های حقوقی، سمانه ابوالحسنی، تهران، آلا قلم، ۱۳۹۸ ش. [https://pic.ketab.ir/DataBase/bookpdf/98/98230034.pdf برای مطالعه صفحات اول کتاب کلیک کنید]&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
۵۰. اجرت‌المثل و نحله «حقوق مالی زوجه»، محمد طالبی، قم، حقوق امروز، ۱۳۹۷ ش. [https://pic.ketab.ir/DataBase/bookpdf/97/97917922.pdf برای مطالعه صفحات اول کتاب کلیک کنید]&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
۵۱. نقش و عوامل مهریه زنان از نظر شیعه، اهل سنت بر ساخت‌های عرفی آن، طیبه کامل‌مقدم، تهران، برتراندیشان، ۱۳۹۷ ش. [https://pic.ketab.ir/DataBase/bookpdf/97/97a05109.pdf برای مطالعه صفحات اول کتاب کلیک کنید]&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
۵۲. مهریه و نفقه: بررسی مبانی فقهی و حقوقی، فاطمه غفاری‌مقدم و صالح سرحدی، تهران، ندای کارآفرین، ۱۳۹۷ ش. [https://pic.ketab.ir/DataBase/bookpdf/97/97506190.pdf برای مطالعه صفحات اول کتاب کلیک کنید]&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
۵۳. تبیین مبانی مؤلفه‌های مهریه از منظر فقه و حقوق، مهدی تیموری، تهران، وانیا، ۱۳۹۷ ش. [https://pic.ketab.ir/DataBase/bookpdf/97/97430049.pdf برای مطالعه صفحات اول کتاب کلیک کنید]&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
۵۴. حقوق مالی زنان در گذر زمان بر اساس عرف و شرع و قانون و عوامل مؤثر بر آن، ملیحه سجده، تهران، سنجش و دانش، ۱۳۹۶ ش. [https://pic.ketab.ir/DataBase/bookpdf/96/96501075.pdf برای مطالعه صفحات اول کتاب کلیک کنید]&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
۵۵. طلب با رویکردی بر حقوق مالی زوجه، امید محمدی، تهران، اندیشه سبز نوین، ۱۳۹۶ ش.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
۵۶. زنان، طلاق، ازدواج، یتیمان، ارث، حجاب: برگرفته از آیات قرآن کریم و برگزیده احادیث ۱۴ معصوم (ع) و مطالبی از صحیفه سجادیه و ...، علی ابراهیمی‌فرسنگی (گردآورنده)، قم، عصر رهایی، ۱۳۹۴ ش. [https://pic.ketab.ir/DataBase/bookpdf/94/94504810.pdf برای مطالعه صفحات اول کتاب کلیک کنید]&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
۵۷. نفقه، دفتر پژوهش‌های اسلامی سازمان زندان‌ها (تهیه‌کننده)، قم، اتقان، ۱۳۹۴ ش. [https://pic.ketab.ir/DataBase/bookpdf/94/94b03802.pdf برای مطالعه صفحات اول کتاب کلیک کنید]&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
۵۸. تحلیل اقتصادی حقوق مالی زوجه، نسرین علی‌پور، تهران، تی‌آرا، ۱۳۹۴ ش. [https://pic.ketab.ir/DataBase/bookpdf/94/94c24037.pdf برای مطالعه صفحات اول کتاب کلیک کنید]&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
۵۹. نفقه و ماهیت حقوقی آن، شهرام سلطانی‌لرگانی و امیررضا سادات‌باریکانی، تهران، خرسندی، ۱۳۹۳ ش. [https://pic.ketab.ir/DataBase/bookpdf/93/93c06239.pdf برای مطالعه صفحات اول کتاب کلیک کنید]&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
۶۰. فقه در قانون مدنی و آرای فقها، عبدالرضا صفوی، تهران، مسعی، ۱۳۹۳ ش. [https://pic.ketab.ir/DataBase/bookpdf/93/93630023.pdf برای مطالعه صفحات اول کتاب کلیک کنید]&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
۶۱. بررسی فقهی و حقوقی نفقه، محمدرضا محققی، مشهد، خورشید خاور، ۱۳۹۳ ش. [https://pic.ketab.ir/DataBase/bookpdf/93/93307193.pdf برای مطالعه صفحات اول کتاب کلیک کنید]&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
۶۲. پژوهشی پیرامون نفقه، اکرم بیگدلی، دلند، کیسان، ۱۳۹۳ ش. [https://pic.ketab.ir/DataBase/bookpdf/93/93604027.pdf برای مطالعه صفحات اول کتاب کلیک کنید]&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
۶۳. مبانی شرعی و قانونی حجر، نفقه، ارث و وصیت، صبحی‌رجب محمصانی، ترجمه حمید مسجدسرایی و مصطفی جباری، سمنان، دانشگاه سمنان، ۱۳۹۱ ش.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
۶۴. قواعد ارث در فقه امامیه و قانون مدنی (به زبان ساده)، محمد بهرامی‌خوشکار، تهران، کلمه الله، ۱۳۹۰ ش. [https://pic.ketab.ir/DataBase/bookpdf/90/90810194.pdf برای مطالعه صفحات اول کتاب کلیک کنید]&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
۶۵. حقوق مالی زنان (جلد اول و دوم)، گردآورنده: ملیکا آشوری، تهران، پیام سوده، ۱۳۹۰ ش.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
۶۶. حقوق مالی زوجه: اجرت‌المثل، نحله و تعدیل مهریه، فرج‌الله هدایت‌نیا، ویراستار: اسماعیل آقابابایی‌بنی، قم، پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی، ۱۳۸۵ ش. [https://pic.ketab.ir/DataBase/bookpdf/85/85605036.pdf برای مطالعه صفحات اول کتاب کلیک کنید]&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
۶۷. حقوق مالی زن: مطالعه تطبیقی در حقوق اسلام، ایران و کنوانسیون رفع تبعیض از زنان، فاطمه فهیمی، ویراستار: سیدمحمد صفوی، قم، دانشگاه قم، ۱۳۸۵ ش.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
۶۸. سه مقاله دیه و ارش ـ تنصیف دیه زنان عاقله در اسلام، اصغر محمدی‌همدانی، تهران، شرکت گلزار کتاب، ۱۳۸۴ ش. [https://pic.ketab.ir/DataBase/bookpdf/84/84919188.pdf برای مطالعه صفحات اول کتاب کلیک کنید]&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
۶۹. حقوق و روابط مالی زوجین، غلامرضا موحدیان، تهران، مؤسسه فرهنگی هنری انتشاراتی نگاه بینه، ۱۳۸۴ ش.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
۷۰. حضانت و نفقه زوجه، اکرم پورنگ‌نیا، تهران، مادر، ۱۳۸۲ ش.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
۷۱. نفقه زوجه: پژوهش تطبیقی حقوق مدنی ایران و سایر نظام‌های حقوقی، حسن فرشتیان، قم، مؤسسه بوستان کتاب، ۱۳۸۱ ش. [https://pic.ketab.ir/DataBase/bookpdf/88/88410617.pdf برای مطالعه صفحات اول کتاب کلیک کنید]&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
۷۲. نفقه و تمکین در حقوق خانواده، علی شریف، تهران، بشارت، ۱۳۷۶ ش.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
۷۳. مباحثی از حقوق زن از منظر حقوق داخلی، مبانی فقهی و موازین بین‌المللی، حقوق مالی، انتخاب همسر و انعقاد ازدواج، تعدد زوجات، فسخ نکاح، طلاق، قصاص و...، حسین مهرپور، تهران، اطلاعات، سال نشر نامشخص. [https://pic.ketab.ir/DataBase/bookpdf/84/84717098.pdf برای مطالعه صفحات اول کتاب کلیک کنید]&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
۷۴. حقوق مالی زوجه، فرج‌الله هدایت‌نیا، مرتضی محمدی و مریم احمدیه، به‌اهتمام زهره احدی‌یار، تهران، شورای فرهنگی اجتماعی زنان و خانواده، روابط عمومی، سال نشر نامشخص.&lt;/div&gt;</summary>
		<author><name>Jalili</name></author>
	</entry>
	<entry>
		<id>https://ency.feqhemoaser.com/fa/index.php?title=%D8%A7%D8%B1%D8%B2_%D8%AF%DB%8C%D8%AC%DB%8C%D8%AA%D8%A7%D9%84_(%D9%85%D9%86%D8%A7%D8%A8%D8%B9_%D9%85%D8%B7%D8%A7%D9%84%D8%B9%D8%A7%D8%AA%DB%8C)&amp;diff=70517</id>
		<title>ارز دیجیتال (منابع مطالعاتی)</title>
		<link rel="alternate" type="text/html" href="https://ency.feqhemoaser.com/fa/index.php?title=%D8%A7%D8%B1%D8%B2_%D8%AF%DB%8C%D8%AC%DB%8C%D8%AA%D8%A7%D9%84_(%D9%85%D9%86%D8%A7%D8%A8%D8%B9_%D9%85%D8%B7%D8%A7%D9%84%D8%B9%D8%A7%D8%AA%DB%8C)&amp;diff=70517"/>
		<updated>2026-10-18T11:09:53Z</updated>

		<summary type="html">&lt;p&gt;Jalili: /* کتاب‌ها */&lt;/p&gt;
&lt;hr /&gt;
&lt;div&gt;{{منابع مطالعاتی|[[ماهیت ارزهای دیجیتال]] • [[استخراج ارزهای دیجیتال]] • [[خرید و فروش ارزهای دیجیتال]]}}&lt;br /&gt;
[[ارز دیجیتال]] که با عناوین دیگری چون &#039;&#039;&#039;رمزارز&#039;&#039;&#039;، &#039;&#039;&#039;ارز رمزنگاری شده&#039;&#039;&#039;، &#039;&#039;&#039;پول مجازی&#039;&#039;&#039;، &#039;&#039;&#039;پول رمزنگاری شده&#039;&#039;&#039; نیز شناخته می‌شود، شکل نوینی از پول در عرصه اقتصاد است. این نوع پول ثمره توسعه فن‌آوری اطلاعات است و به دنبال خود منافع و همچنین جرایمی پدید آورده که نیاز به بررسی فقهی و حقوقی دارد. در این زمینه پرسش‌هایی مطرح است از جمله؛ ماهيت ارزهای دیجیتال چیست؟ ارزهای دیجیتال پول هستند یا کالا؟ آیا رمز ارزها مالیت دارند؟ آیا خرید و فروش و استخراج آن مشروع است؟ &lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
درباره مشروعیت ارز دیجیتال بسته به انواع آن و همچنین از منظر فقه فردی و حکومتی اختلاف نظر وجود دارد. مهمترین دلایل رد مشروعیت این نوع پول نزد فقها، ابهام داشتن این نوع ارز، مشخص نبودن مبدأ و مقصد آن، پرخطر و ریسک‌پذیر بودن آن است. در مقابل برخی از پژوهشگران دینی با استناد به این دلیل که پول مورد تأیید فقه محصور به وجوه نقد نیست و اینکه مالیت یک ارز رابطه مستقیمی با مطلوبیت آن نزد عقلا و عرف مردم دارد، قائل به مشروعیت ارزهای دیجیتال شده‌اند. از منظر فقه حکومتی نیز گفته شده به استناد ادله‌ای چون قاعده حفظ نظام و قاعده عدالت تا زمانی که از طرف حاکمیت، نظام حقوقی برای کنترل رمزارزها در اقتصاد کشور ایجاد نشود، باید از معاملات ارزهای دیجیتال جلوگیری کرد.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
در این صفحه، کتاب‌ها، مقاله‌ها، پایان‌نامه‌ها و دیگر منابعی که از منظر فقه معاصر به بررسی ارزهای دیجیتال پرداخته‌اند جمع‌آوری گردیده است.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
==کتاب‌ها==&lt;br /&gt;
=== فارسی ===&lt;br /&gt;
# مهریه نوین (قرارگرفتن ارز دیجیتال به عنوان مهریه)، حسین‌علی بینا و محمدجواد احمدی، قم، میراث ماندگار، ۱۴۰۴ش. [https://pic.ketab.ir/DataBase/bookpdf/04/14040912019.pdf صفحات اول کتاب را درسایت خانه کتاب بخوانید]&lt;br /&gt;
# مهریه نوین (قرارگرفتن ان اف تی به عنوان مهریه)، حسین‌علی بینا و محمدجواد احمدی، قم، میراث ماندگار، ۱۴۰۴ش. [https://pic.ketab.ir/DataBase/bookpdf/04/14040912018.pdf صفحات اول کتاب را درسایت خانه کتاب بخوانید]&lt;br /&gt;
# بررسی فقهی و حقوقی مبانی و مشروعیت بیت‌کوین، سیدمصباح‌الهدی جبارزاده، بهشهر، نشر پاپلی جبارزاده، ۱۴۰۳ش. [https://digilib.feqhemoaser.com/persian-book/%d8%a8%d8%b1%d8%b1%d8%b3%db%8c-%d9%81%d9%82%d9%87%db%8c-%d9%88-%d8%ad%d9%82%d9%88%d9%82%db%8c-%d9%85%d8%a8%d8%a7%d9%86%db%8c-%d9%88-%d9%85%d8%b4%d8%b1%d9%88%d8%b9%db%8c%d8%aa-%d8%a8%db%8c%d8%aa/ صفحات ابتدایی را در کتابخانه پژوهشگاه مطالعات فقه معاصر بخوانید]&lt;br /&gt;
# بازپژوهی معیارهای «معاملات سفیهانه» و انطباق سنجی فقهی «معاملات کوین ها» با آن، میلکا مصطفایی، کارشناسی ارشد، دانشگاه شهید مطهری، گروه فقه و اصول، ۱۴۰۳ش. [https://ganj.irandoc.ac.ir/#/articles/b0091c399e3a385fa32665213fc37e9a چکیده را از اینجا بخوانید.]&lt;br /&gt;
# بررسی فقهی اقتصادی مالیت ارزهای مجازی، محمدهادی آزادی، قم، مرکز فقهی ائمه اطهار (ع)، ۱۴۰۳ش. [https://digilib.feqhemoaser.com/persian-book/%d8%a8%d8%b1%d8%b1%d8%b3%db%8c-%d9%81%d9%82%d9%87%db%8c-%d8%a7%d9%82%d8%aa%d8%b5%d8%a7%d8%af%db%8c-%d9%85%d8%a7%d9%84%db%8c%d8%aa-%d8%a7%d8%b1%d8%b2%d9%87%d8%a7%db%8c-%d9%85%d8%ac%d8%a7%d8%b2%db%8c/ صفحات ابتدایی را در کتابخانه پژوهشگاه مطالعات فقه معاصربخوانید]&lt;br /&gt;
# رمزارز بیت‌کوین، مهردادعلی، غلامی شیل‌سر، گیلان، وارسته، ۱۴۰۱ش. [https://pic.ketab.ir/DataBase/bookpdf/01/14010712210.pdf صفحات ابتدایی را از اینجا بخوانید.]&lt;br /&gt;
# جایگاه فقهی و حقوقی ارزهای دیجیتال، فهیمه ملک‌زاده و سینا واحدزاده، تهران، نشر خرسندی، ۱۴۰۰ش. [https://digilib.feqhemoaser.com/persian-book/%d8%ac%d8%a7%db%8c%da%af%d8%a7%d9%87-%d9%81%d9%82%d9%87%db%8c-%d9%88-%d8%ad%d9%82%d9%88%d9%82%db%8c-%d8%a7%d8%b1%d8%b2%d9%87%d8%a7%db%8c-%d8%af%db%8c%d8%ac%db%8c%d8%aa%d8%a7%d9%84/ کتابخانه پژوهشگاه مطالعات فقه معاصر]&lt;br /&gt;
# فقه رمزارزها: ماهیت رمزارزها - احکام رمزارزها - بررسی فقهی از SDR تقریرات درس آیت‌الله سیدمحمدرضا مدرسی‌طباطبائی‌یزدی، جواد احمدی، قم، انتشارات مرکز مدیریت حوزه علمیه قم، ۱۴۰۰ش. [https://digilib.feqhemoaser.com/persian-book/%d9%81%d9%82%d9%87-%d8%b1%d9%85%d8%b2%d8%a7%d8%b1%d8%b2%d9%87%d8%a7-%d9%85%d8%a7%d9%87%db%8c%d8%aa-%d8%b1%d9%85%d8%b2%d8%a7%d8%b1%d8%b2%d9%87%d8%a7-%d8%a7%d8%ad%da%a9%d8%a7%d9%85-%d8%b1%d9%85%d8%b2/ کتابخانه پژوهشگاه مطالعات فقه معاصر]&lt;br /&gt;
# تجارت ارز دیجیتال (موضوع‌شناسی فقهی، اخلاقی، سیستمی به همراه کارکرد رمز ارزهای بنیادین)، محمود محمدی‌ ارمندی، تهران، انتشارات رستان، ۱۴۰۰ش. [https://digilib.feqhemoaser.com/persian-book/%d8%aa%d8%ac%d8%a7%d8%b1%d8%aa-%d8%a7%d8%b1%d8%b2-%d8%af%db%8c%d8%ac%db%8c%d8%aa%d8%a7%d9%84-%d9%85%d9%88%d8%b6%d9%88%d8%b9-%d8%b4%d9%86%d8%a7%d8%b3%db%8c-%d9%81%d9%82%d9%87%db%8c%d8%8c-%d8%a7%d8%ae/ کتابخانه پژوهشگاه مطالعات فقه معاصر]&lt;br /&gt;
# چالش‌های ارزهای دیجیتال در امنیت اقتصادی و حقوق شهروندی ایران، علیرضا اخلاق‌دوست و علی فقیه حبیبی، تهران، خرسندی، ۱۴۰۰ش. [https://digilib.feqhemoaser.com/?post%20type=tnc%20col%20235%20item&amp;amp;p=1536571 صفحات ابتدایی را در کتابخانه پژوهشگاه مطالعات فقه معاصر بخوانید]&lt;br /&gt;
# مقدمه‌ای بر پول رمزنگاری شده؛ مبانی فنی، مالی و فقهی، علیرضا نواب‌پور، تهران، انتشارات دانشگاه امام صادق، ۱۳۹۹ش. [https://digilib.feqhemoaser.com/persian-book/%d9%85%d9%82%d8%af%d9%85%d9%87-%d8%a7%db%8c-%d8%a8%d8%b1-%d9%be%d9%88%d9%84-%d8%b1%d9%85%d8%b2%d9%86%da%af%d8%a7%d8%b1%db%8c-%d8%b4%d8%af%d9%87%d8%9b-%d9%85%d8%a8%d8%a7%d9%86%db%8c-%d9%81%d9%86%db%8c/ کتابخانه پژوهشگاه مطالعات فقه معاصر]&lt;br /&gt;
# جایگاه فقهی و حقوقی ارزهای دیجیتال، فهیمه ملک‌زاده و سینا واحدزاده، تهران، نشر خرسندی، ۱۳۹۹ش. [https://digilib.feqhemoaser.com/persian-book/%d8%ac%d8%a7%db%8c%da%af%d8%a7%d9%87-%d9%81%d9%82%d9%87%db%8c-%d9%88-%d8%ad%d9%82%d9%88%d9%82%db%8c-%d8%a7%d8%b1%d8%b2%d9%87%d8%a7%db%8c-%d8%af%db%8c%d8%ac%db%8c%d8%aa%d8%a7%d9%84/ کتابخانه پژوهشگاه مطالعات فقه معاصر]&lt;br /&gt;
# جرایم و مجازات‌های بیت‌کوین و بلاکچین در حقوق ایران، حسین مظلومان، تهران، نشر مهر کلام، ۱۳۹۹ش. [https://digilib.feqhemoaser.com/persian-book/%d8%ac%d8%b1%d8%a7%db%8c%d9%85-%d9%88-%d9%85%d8%ac%d8%a7%d8%b2%d8%a7%d8%aa-%d9%87%d8%a7%db%8c-%d8%a8%db%8c%d8%aa-%da%a9%d9%88%db%8c%d9%86-%d9%88-%d8%a8%d9%84%d8%a7%da%a9%da%86%db%8c%d9%86-%d8%af%d8%b1/ کتابخانه پژوهشگاه مطالعات فقه معاصر]&lt;br /&gt;
# رمزارز: مفاهیم و کاربردها، محمدرضا تقوا و زهرا رضاییان زعفرانی، تهران، دانشگاه علامه طباطبایی، ۱۳۹۹ش. [https://pic.ketab.ir/DataBase/bookpdf/99/99918038.pdf صفحات ابتدایی را از اینجا بخوانید]&lt;br /&gt;
# وضعیت‌شناسی پژوهش‌های اسلامی رمزارزها در جهان، محمود رفیعیان و سعید مهدیان، قم، انتشارات دفتر پژوهشگاه فضای مجازی. ۱۳۹۹ش. [https://digilib.feqhemoaser.com/persian-book/%d9%88%d8%b6%d8%b9%db%8c%d8%aa-%d8%b4%d9%86%d8%a7%d8%b3%db%8c-%d9%be%da%98%d9%88%d9%87%d8%b4-%d9%87%d8%a7%db%8c-%d8%a7%d8%b3%d9%84%d8%a7%d9%85%db%8c-%d8%b1%d9%85%d8%b2%d8%a7%d8%b1%d8%b2%d9%87%d8%a7/ کتابخانه پژوهشگاه مطالعات فقه معاصر]&lt;br /&gt;
# بررسی ابعاد حقوقی ارزهای دیجیتال، سید مهران ریاضی‌مند، تهران، نشر برتراندیشان، ۱۳۹۷ش. [https://digilib.feqhemoaser.com/persian-book/%d8%a8%d8%b1%d8%b1%d8%b3%db%8c-%d8%a7%d8%a8%d8%b9%d8%a7%d8%af-%d8%ad%d9%82%d9%88%d9%82%db%8c-%d8%a7%d8%b1%d8%b2%d9%87%d8%a7%db%8c-%d8%af%db%8c%d8%ac%db%8c%d8%aa%d8%a7%d9%84/ کتابخانه پژوهشگاه مطالعات فقه معاصر]&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
===عربی===&lt;br /&gt;
# النقد الافتراضی، مجموعه نویسندگان، عربستان، ریاض، جامعة الامام محمد بن سعود الاسلامیة، ۱۴۴۳ق/۲۰۲۱م. [https://digilib.feqhemoaser.com/arabic-book/%d8%a7%d9%84%d9%86%d9%82%d8%af-%d8%a7%d9%84%d8%a7%d9%81%d8%aa%d8%b1%d8%a7%d8%b6%db%8c/ کتابخانه پژوهشگاه مطالعات فقه معاصر]&lt;br /&gt;
# النقود الرقمیة؛ وأثر التعامل بها فی الفقه الإسلامی، أحمد عید عبد الحمید إبراهیم، مصر، دار الاصول للنشر و التوزیع، ۲۰۲۰م. [https://digilib.feqhemoaser.com/arabic-book/%d8%a7%d9%84%d9%86%d9%82%d9%88%d8%af-%d8%a7%d9%84%d8%b1%d9%82%d9%85%db%8c%d8%a9%d8%9b-%d9%88%d8%a3%d8%ab%d8%b1-%d8%a7%d9%84%d8%aa%d8%b9%d8%a7%d9%85%d9%84-%d8%a8%d9%87%d8%a7-%d9%81%db%8c-%d8%a7%d9%84/ کتابخانه پژوهشگاه مطالعات فقه معاصر]&lt;br /&gt;
# حکم التعامل بالبیتکوین- هل هو مقامرة أم متاجرة، منصور بن عبد الرحمن بن محمد الغامدی، عربستان، ریاض، مرکز التمیز البحثی فی فقه القضایا المعاصرة، ۱۴۴۰ق/۲۰۱۸م. [https://digilib.feqhemoaser.com/arabic-book/%d8%ad%da%a9%d9%85-%d8%a7%d9%84%d8%aa%d8%b9%d8%a7%d9%85%d9%84-%d8%a8%d8%a7%d9%84%d8%a8%db%8c%d8%aa%da%a9%d9%88%db%8c%d9%86-%d9%87%d9%84-%d9%87%d9%88-%d9%85%d9%82%d8%a7%d9%85%d8%b1%d8%a9-%d8%a3%d9%85/ کتابخانه پژوهشگاه مطالعات فقه معاصر]&lt;br /&gt;
# الأحکام الفقهیّة المتعلقة بالعملات الإلکترونیة، عبد الله بن محمد بن عبد الوهاب العقیل، عربستان، المدینة المنورة، الجامعة الإسلامیة، ۲۰۱۷م. [https://digilib.feqhemoaser.com/arabic-book/%d8%a7%d9%84%d8%a3%d8%ad%da%a9%d8%a7%d9%85-%d8%a7%d9%84%d9%81%d9%82%d9%87%db%8c%d9%91%d8%a9-%d8%a7%d9%84%d9%85%d8%aa%d8%b9%d9%84%d9%82%d8%a9-%d8%a8%d8%a7%d9%84%d8%b9%d9%85%d9%84%d8%a7%d8%aa-%d8%a7/ کتابخانه پژوهشگاه مطالعات فقه معاصر]&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
==مقاله‌ها==&lt;br /&gt;
=== فارسی ===&lt;br /&gt;
# تبیین قاعده حرمت اخلال در نظام اجتماعی و مطالعه فقهی تأثیرشناختیِ آن بر معاملات رمزارزها، جواد سلطانی‌فرد و احمد محمدی، دوفصلنامه پژوهش‌نامه فقه اجتماعی، خرداد ۱۴۰۴ش. [https://sj.isu.ac.ir/article_77741.html متن مقاله را از اینجا بخوانید.]&lt;br /&gt;
# امکان‌سنجی فقهی تطبیق معدن‌کاوی «رمزینه‌ارز» با مشخصه‌های عمل حقوقی سفیهانه، جواد سلطانی‌فرد و مرتضی چیت‌سازان و امین سلیمان کلوانق، [[فصلنامه فقه]]، سال سی و یکم، شماره۴، پیاپی ۱۲۰، زمستان ۱۴۰۳ش. [http://journals.dte.ir/article_77258.html مقاله را از اینجا بخوانید.]&lt;br /&gt;
# بررسی ماهیت فقهی استخراج رمزارزها، حسین رنجبر و وحید امیدی و ثریا جاویدان و احمد محمدی، دانشگاه فردوسی مشهد، سال ۵۶، پیاپی ۱۳۷، تابستان ۱۴۰۳ش. [https://jfiqh.um.ac.ir/article_45604_d05fbbc178978f4ee59989edbc17a7f4.pdf متن مقاله را از اینجا بخوانید.]&lt;br /&gt;
# بازتعریف مفهوم «مالیت» و تاثیر آن بر ماهیت پول اعتباری و رمزارزها، مهدی شایق، محمد اسحاقی، دوفصلنامه پژوهش‌نامه فقه اجتماعی، سال سیزدهم، شماره۱، پیاپی ۲۵، پاییز و زمستان ۱۴۰۳ش. [https://sj.isu.ac.ir/article_77939_a816a8419729a2b9bcbee3c8b31cbb9e.pdf متن مقاله را از اینجا بخوانید.]&lt;br /&gt;
# تأملی فقهی در امکان جریان یافتن ربای معاملی در مبادلات کوین‌ها و توکن‌ها، جواد سلطانی‌فرد و احمد محمدی، فصلنامه مجلس و راهبرد، تابستان ۱۴۰۳ش. [https://digilib.feqhemoaser.com/persian-articles/%d8%aa%d8%a7%d9%85%d9%84%db%8c-%d9%81%d9%82%d9%87%db%8c-%d8%af%d8%b1-%d8%a7%d9%85%da%a9%d8%a7%d9%86-%d8%ac%d8%b1%db%8c%d8%a7%d9%86-%db%8c%d8%a7%d9%81%d8%aa%d9%86-%d8%b1%d8%a8%d8%a7%db%8c-%d9%85%d8%b9/ چکیده را در کتابخانه پژوهشگاه مطالعات فقه معاصر بخوانید]&lt;br /&gt;
# پژوهشی پیرامون مالیت «ارزهای رمزنگاری شده» با نگاهی بر اندیشه فقهی امام خمینی(ره)، جواد سلطانی‌فرد، [[فصلنامه فقه و اصول]]، تابستان ۱۴۰۳ش. [https://digilib.feqhemoaser.com/persian-articles/%d9%be%da%98%d9%88%d9%87%d8%b4%db%8c-%d9%be%db%8c%d8%b1%d8%a7%d9%85%d9%88%d9%86-%d9%85%d8%a7%d9%84%db%8c%d8%aa-%d8%a7%d8%b1%d8%b2%d9%87%d8%a7%db%8c-%d8%b1%d9%85%d8%b2%d9%86%da%af%d8%a7%d8%b1/ متن کامل را در کتابخانه پژوهشگاه مطالعات فقه معاصر بخوانید]&lt;br /&gt;
# واکاوی فقهی اقتصادی فرصت‌ها و تهدیدهای مبادلات ‌رمزارزها مبتنی بر اصول اقتصاد مقاومتی، اسماعیل زارعی کوشا و علیرضا سلیمی و سید علیرضا حسینی، [[دوفصلنامه مطالعات اقتصاد اسلامی]]، بهار ۱۴۰۳ش. [https://digilib.feqhemoaser.com/persian-articles/%d9%81%d8%b1%d8%b5%d8%aa-%d9%87%d8%a7-%d9%88-%d8%aa%d9%87%d8%af%db%8c%d8%af%d9%87%d8%a7%db%8c-%d9%85%d8%a8%d8%a7%d8%af%d9%84%d8%a7%d8%aa-%d8%b1%d9%85%d8%b2%d8%a7%d8%b1%d8%b2%d9%87%d8%a7/ متن کامل را در کتابخانه پژوهشگاه مطالعات فقه معاصر بخوانید]&lt;br /&gt;
# بررسی فقهی حقوقی استخراج رمزارز به عنوان مصداقی از حیازت مباحات، جعفر زنگنه شهرکی و حجت پولادین طرقی و علیرضا ولیدخت محمودی، [[فصلنامه اقتصاد اسلامی]]، شماره ۹۲، زمستان ۱۴۰۲ش. [https://digilib.feqhemoaser.com/persian-articles/%d8%a8%d8%b1%d8%b1%d8%b3%db%8c-%d9%81%d9%82%d9%87%db%8c-%d8%ad%d9%82%d9%88%d9%82%db%8c-%d8%a7%d8%b3%d8%aa%d8%ae%d8%b1%d8%a7%d8%ac-%d8%b1%d9%85%d8%b2%d8%a7%d8%b1%d8%b2-%d8%a8%d9%87-%d8%b9%d9%86%d9%88/ متن کامل را در کتابخانه پژوهشگاه مطالعات فقه معاصر بخوانید]&lt;br /&gt;
# چارچوب سیاست گذاری در زیست بوم رمزدارایی ها بر اساس روش فقه نظام های اجتماعی، محسن امیدوار و امیرحسین مهدوی و محمدامین جوادی‌مقدم، دوفصلنامه معرفت اقتصاد اسلامی، سال ۱۴، شماره ۲، بهار و تابستان ۱۴۰۲ش. [https://digilib.feqhemoaser.com/persian-articles/%da%86%d8%a7%d8%b1%da%86%d9%88%d8%a8-%d8%b3%db%8c%d8%a7%d8%b3%d8%aa-%da%af%d8%b0%d8%a7%d8%b1%db%8c-%d8%af%d8%b1-%d8%b2%db%8c%d8%b3%d8%aa-%d8%a8%d9%88%d9%85-%d8%b1%d9%85%d8%b2%d8%af%d8%a7%d8%b1%d8%a7/ متن کامل را در کتابخانه پژوهشگاه مطالعات فقه معاصر بخوانید]&lt;br /&gt;
# بررسی فقهی مالیت و خرید و فروش رمزارزها (مطالعه موردی بیت‌کوین)، مهدی خطیبی، دوفصلنامه معرفت اقتصاد اسلامی، سال چهاردهم، شماره دوم، پیاپی ۲۸، بهار و تابستان ۱۴۰۲ش. [https://marefateeqtesadi.nashriyat.ir/node/5000243 مقاله را از اینجا بخوانید.]&lt;br /&gt;
# تحلیل فقهی - حقوقی مصوبات رمزارز با تاکید بر دو قاعده «نفی سبیل» و «محرومیت‌زدایی»، دوفصلنامه اندیشه‌های حقوق عمومی، سال دوازدهم، شماره دوم، پیاپی ۲۳، بهار و تابستان ۱۴۰۲ش. [https://hoghoughi.nashriyat.ir/sites/hoghoughi.nashriyat.ir/files/1402-10/3.pdf مقاله را از اینجا بخوانید.]&lt;br /&gt;
# ملاک های معاوضه سفهی و بروز آن در استخراج رمز ارزها با تاکید بر مبانی امام خمینی(ره)، وحید امیدی و سیدعبدالوهاب رضوی‌تبار و ثریا جاویدان و احمد محمدی، فصلنامه جستارهای فقهی و اصولی، شماره ۴، اسفند ۱۴۰۲ش. [https://digilib.feqhemoaser.com/persian-articles/%d9%85%d9%84%d8%a7%da%a9-%d9%87%d8%a7%db%8c-%d9%85%d8%b9%d8%a7%d9%88%d8%b6%d9%87-%d8%b3%d9%81%d9%87%db%8c-%d9%88-%d8%a8%d8%b1%d9%88%d8%b2-%d8%a2%d9%86-%d8%af%d8%b1-%d8%a7%d8%b3%d8%aa%d8%ae%d8%b1%d8%a7/ متن کامل را در کتابخانه پژوهشگاه مطالعات فقه معاصر بخوانید]&lt;br /&gt;
# انطباق‌سنجی «استخراج رمز ارزها در بستر بلاک‌چین» با «قمار» از منظر فقه امامیه، احمد محمدی و جواد سلطانی‌فرد، فصلنامه پژوهش‌نامه حقوق اسلامی، شماره ۴، اسفند ۱۴۰۲ش. [https://digilib.feqhemoaser.com/persian-articles/%d8%a7%d9%86%d8%b7%d8%a8%d8%a7%d9%82-%d8%b3%d9%86%d8%ac%db%8c-%d8%a7%d8%b3%d8%aa%d8%ae%d8%b1%d8%a7%d8%ac-%d8%b1%d9%85%d8%b2-%d8%a7%d8%b1%d8%b2%d9%87%d8%a7-%d8%af%d8%b1-%d8%a8%d8%b3%d8%aa%d8%b1/ متن کامل را در کتابخانه پژوهشگاه مطالعات فقه معاصر بخوانید]&lt;br /&gt;
# بررسی فقهی رمز ارز‌ها با تمرکز بر اشکالات ناشی از واحد مبادله‌بودن و ساختار الکترونیکی آنها، محمد حسین بیاتی و حسین زمانیان و محمد صادق جاودان، فصلنامه اقتصاد اسلامی، شماره ۸۹، بهار ۱۴۰۲ش. [https://digilib.feqhemoaser.com/persian-articles/%d8%a8%d8%b1%d8%b1%d8%b3%db%8c-%d9%81%d9%82%d9%87%db%8c-%d8%b1%d9%85%d8%b2%d8%a7%d8%b1%d8%b2%d9%87%d8%a7-%d8%a8%d8%a7-%d8%aa%d9%85%d8%b1%da%a9%d8%b2-%d8%a8%d8%b1-%d8%a7%d8%b4%da%a9%d8%a7/ متن کامل را در کتابخانه پژوهشگاه مطالعات فقه معاصر بخوانید]&lt;br /&gt;
# بررسی ماهیت فقهی ارز دیجیتال و نقش آن در پیشگیری از جرم پول‌شویی، عباس جلیلی و علی صادقی شهپر و مرضیه پیله ور، فصلنامه فقه جزای تطبیقی، شماره ۹، بهار ۱۴۰۲ش. [https://digilib.feqhemoaser.com/persian-articles/%d8%a8%d8%b1%d8%b1%d8%b3%db%8c-%d9%85%d8%a7%d9%87%db%8c%d8%aa-%d9%81%d9%82%d9%87%db%8c-%d8%a7%d8%b1%d8%b2-%d8%af%db%8c%d8%ac%db%8c%d8%aa%d8%a7%d9%84-%d9%88-%d9%86%d9%82%d8%b4-%d8%a2%d9%86-%d8%af%d8%b1/ کتابخانه پژوهشگاه مطالعات فقه معاصر]&lt;br /&gt;
# نگاهی نو به ماهیت فقهی رمز ارزها و معاملات آن، هادی غلامی و سید یوسف علوی وثوقی، دوفصلنامه پژوهش‌نامه فقه اجتماعی، سال یازدهم، شماره۲، پیاپی ۲۲، بهار و تابستان ۱۴۰۲ش، [https://sj.isu.ac.ir/article_76799_69d6c241f829a51bfe6b562b740fd89b.pdf مقاله را از اینجا بخوانید.]&lt;br /&gt;
# راهکارها و چالش‌های استفاده از رمز ارزها در بازار سرمایه: نگرش فقهی - حقوقی، رضا میرزاخانی و میثم دعایی، [[فصلنامه اقتصاد و بانکداری اسلامی]]، شماره چهل و پنجم، زمستان ۱۴۰۲ش. [https://mieaoi.ir/article-1-1293-fa.pdf مقاله را از اینجا بخوانید.]&lt;br /&gt;
# واکاوی حقوقی ارزهای دیجیتال از گستره محلی تا جهانی با مطالعه نظام حقوقی ایران و فقه امامیه، مجتبی انصاری، فصلنامه فقه جزای تطبیقی، شماره ۹، بهار ۱۴۰۲ش. [https://digilib.feqhemoaser.com/persian-articles/%d9%88%d8%a7%da%a9%d8%a7%d9%88%db%8c-%d8%ad%d9%82%d9%88%d9%82%db%8c-%d8%a7%d8%b1%d8%b2%d9%87%d8%a7%db%8c-%d8%af%db%8c%d8%ac%db%8c%d8%aa%d8%a7%d9%84-%d8%a7%d8%b2-%da%af%d8%b3%d8%aa%d8%b1%d9%87-%d9%85/ متن کامل را در کتابخانه پژوهشگاه مطالعات فقه معاصر بخوانید]&lt;br /&gt;
# نقش استخراج رمزارزها در توسعه تجارت با رویکرد فقهی، مینا نوروزی و اکبر احمدی و حسن اسدی، فصلنامه مطالعات فقه اقتصادی، شماره ۱۵، زمستان ۱۴۰۱ش. [https://digilib.feqhemoaser.com/persian-articles/%d9%86%d9%82%d8%b4-%d8%a7%d8%b3%d8%aa%d8%ae%d8%b1%d8%a7%d8%ac-%d8%b1%d9%85%d8%b2%d8%a7%d8%b1%d8%b2%d9%87%d8%a7-%d8%af%d8%b1-%d8%aa%d9%88%d8%b3%d8%b9%d9%87-%d8%aa%d8%ac%d8%a7%d8%b1%d8%aa-%d8%a8%d8%a7/ متن کامل را در کتابخانه پژوهشگاه مطالعات فقه معاصر بخوانید]&lt;br /&gt;
# انطباق‌سنجی استخراج رمزارزها با جعاله، احمد محمدی و جواد سلطانی‌فرد و حسین رنجبر و محمداسماعیل پهلوانی، [[فصلنامه فقه]]، شماره ۱۱۱، ۱۴۰۱ش. [https://digilib.feqhemoaser.com/persian-articles/%d8%a7%d9%86%d8%b7%d8%a8%d8%a7%d9%82-%d8%b3%d9%86%d8%ac%db%8c-%d8%a7%d8%b3%d8%aa%d8%ae%d8%b1%d8%a7%d8%ac-%d8%b1%d9%85%d8%b2%d8%a7%d8%b1%d8%b2%d9%87%d8%a7-%d8%a8%d8%a7-%d8%ac%d8%b9%d8%a7%d9%84%d9%87/ کتابخانه پژوهشگاه مطالعات فقه معاصر]&lt;br /&gt;
# تحلیل فقهی -حقوقی قراردادهای کاردانو در ارزهای دیجیتال، ساسان خسروی‌زاده، کارشناسی ارشد، دانشگاه آزاد اسلامی ‌واحد مرودشت، دانشکده علوم انسانی، ۱۴۰۱ش. [https://ganj.irandoc.ac.ir/#/articles/94b0f8e6a7d97433e8d2a92db98a6bdd متن پایان‌نامه را از اینجا بخوانید.]&lt;br /&gt;
# امکان‌سنجی صحت بیت کوین با قواعد و ماهیت حقوقی و فقهی؛ تهدید یا فرصت، علی احمدیان، [[فصلنامه فقه پویا]]، شماره ۵، ۱۴۰۱ش. [https://digilib.feqhemoaser.com/persian-articles/%d8%a7%d9%85%da%a9%d8%a7%d9%86-%d8%b3%d9%86%d8%ac%db%8c-%d8%b5%d8%ad%d8%aa-%d8%a8%db%8c%d8%aa-%da%a9%d9%88%db%8c%d9%86-%d8%a8%d8%a7-%d9%82%d9%88%d8%a7%d8%b9%d8%af-%d9%88-%d9%85%d8%a7%d9%87%db%8c%d8%aa/ متن کامل را در کتابخانه پژوهشگاه مطالعات فقه معاصر بخوانید]&lt;br /&gt;
# امکان‌سنجی فقهی رمزارزها به‌عنوان واسطه مبادله در شبکه‌های بلاکچینی مختلف از منظر فقه اسلامی، عبدالعظیم دولدی و مایسا هدایتی، فصلنامه مدیریت، حسابداری و اقتصاد، دوره ششم، شماره۱، بهار ۱۴۰۱ش. [http://tajournals.com/archive/accounting/1401/spring/3.pdf مقاله را از اینجا بخوانید.]&lt;br /&gt;
# بررسی فقهی - اقتصادی ارزش پول و پیشنهاد رمزارز ملی مبتنی بر ارزش‌های اسلامی، مهدی رعایائی و محسن رضائی صدرآبادی و محمدرضا کشاورزی، فصلنامه پژوهش‌های پولی - بانکی، سال پانزدهم، شماره ۵۳، پاییز ۱۴۰۱ش. [https://jmbr.mbri.ac.ir/article-1-1864-fa.html مقاله را از اینجا بخوانید.]&lt;br /&gt;
# مواجهه فقهی حقوقی با رمزارزها در مسیر جهانی شدن- یک ضرورت، احسان حبیبی دهکردی و رسول ابافت،  دوفصلنامه علمی دانش حقوق مدنی، سال یازدهم، شماره۱، پیاپی ۲۱، ۱۴۰۱ش. [https://journals.pnu.ac.ir/article_9041.html مقاله را از اینجا بخوانید.]&lt;br /&gt;
# پدیده‌های نوظهور مالی (بیت کوین) از دیدگاه قرآن کریم و فقه امامیه، سکینه آذری و روح الله افضلی و میثم تارم، ماهنامه جامعه‌شناسی سیاسی ایران، دوره ۵، شماره ۱۰، ۱۴۰۱ش. [https://digilib.feqhemoaser.com/persian-articles/%d9%be%d8%af%db%8c%d8%af%d9%87-%d9%87%d8%a7%db%8c-%d9%86%d9%88%d8%b8%d9%87%d9%88%d8%b1-%d9%85%d8%a7%d9%84%db%8c-%d8%a8%db%8c%d8%aa-%da%a9%d9%88%db%8c%d9%86-%d8%a7%d8%b2-%d8%af%db%8c%d8%af%da%af/ کتابخانه پژوهشگاه مطالعات فقه معاصر]&lt;br /&gt;
# ارزهای دیجیتال از منظر فقه، با تأکید بر استخراج، معاملات و مشروعیت، نرجس‌خاتون محبی پور و مهدی زارع و محمد رمضانی و بابک خسروی‌نیا، ماهنامه جامعه‌شناسی سیاسی ایران، دوره ۵، شماره ۱۰، ۱۴۰۱ش. [https://digilib.feqhemoaser.com/persian-articles/%d8%a7%d8%b1%d8%b2%d9%87%d8%a7%db%8c-%d8%af%db%8c%d8%ac%db%8c%d8%aa%d8%a7%d9%84-%d8%a7%d8%b2-%d9%85%d9%86%d8%b8%d8%b1-%d9%81%d9%82%d9%87%d8%8c-%d8%a8%d8%a7-%d8%aa%d8%a3%da%a9%db%8c%d8%af-%d8%a8%d8%b1/ کتابخانه پژوهشگاه مطالعات فقه معاصر]&lt;br /&gt;
# واکاوی فقهی غرری بودن معامله بیت کوین، رضا پورصدقی و محمد فائزی و سیدصادق آذریان، فصلنامه فقه و تاریخ تمدن، شماره۳، پاییز ۱۴۰۱ش. [https://digilib.feqhemoaser.com/persian-articles/%d9%88%d8%a7%da%a9%d8%a7%d9%88%db%8c-%d9%81%d9%82%d9%87%db%8c-%d8%ba%d8%b1%d8%b1%db%8c-%d8%a8%d9%88%d8%af%d9%86-%d9%85%d8%b9%d8%a7%d9%85%d9%84%d9%87-%d8%a8%db%8c%d8%aa-%da%a9%d9%88%db%8c%d9%86/ متن کامل را در کتابخانه پژوهشگاه مطالعات فقه معاصر بخوانید]&lt;br /&gt;
# بررسی جرایم ارزهای مجازی از دیدگاه فقه جزایی، سکینه آذری و روح‌الله افضلی و میثم تارم، [[فصلنامه فقه جزای تطبیقی]]، دوره۲، شماره۲، ۱۴۰۱ش. [https://digilib.feqhemoaser.com/persian-articles/%d8%a8%d8%b1%d8%b1%d8%b3%db%8c-%d8%ac%d8%b1%d8%a7%db%8c%d9%85-%d8%a7%d8%b1%d8%b2%d9%87%d8%a7%db%8c-%d9%85%d8%ac%d8%a7%d8%b2%db%8c-%d8%a7%d8%b2-%d8%af%db%8c%d8%af%da%af%d8%a7%d9%87-%d9%81%d9%82%d9%87/ کتابخانه پژوهشگاه مطالعات فقه معاصر]&lt;br /&gt;
# مطالعه تطبیقی سیاست‌گذاری رمزارزها در نظام حقوقی کشورهای اسلامی و غربی و پیشنهادات راهبردی برای نظام حکمرانی ایران مبتنی بر ضوابط فقهی، شهربانو عبداللهی و علیرضا عسگری و امیرعلی ابراهیمی و محمدصادق ذوقی، دوفصلنامه پژوهش‌نامه فقه اجتماعی، سال دهم، شماره۲، پیاپی ۲۰، بهار و تابستان ۱۴۰۱ش. [https://sj.isu.ac.ir/article_76385_0b4b38138a70ff0e45815358ac0ef37a.pdf متن مقاله را از اینجا بخوانید.]&lt;br /&gt;
# تحلیل اصول اخلاقی حاکم بر رفتار پرداخت‌کنندگان و دریافت‌کنندگان وجوه خیریه با رویکرد اسلامی، سید رضا حسینی و مصطفی کاظمی نجف‌آبادی، دوفصلنامه معرفت اقتصاد اسلامی، سال دوازدهم، شماره۲، پیاپی ۲۴، بهار و تابستان ۱۴۰۰ش. [https://marefateeqtesadi.nashriyat.ir/sites/marefateeqtesadi.nashriyat.ir/files/article-files/7_9.pdf متن مقاله را از اینجا بخوانید.]&lt;br /&gt;
# جستار فقهی حقوقی در مسئله قانونمندسازی ارزهای رمزنگاری شده، مهدی مددی و محسن قائمی خرق و قاسم شفیعی، [[فصلنامه مجلس و راهبرد]]، شماره ۱۰۵، ۱۴۰۰ش. [https://digilib.feqhemoaser.com/persian-articles/%d8%ac%d8%b3%d8%aa%d8%a7%d8%b1-%d9%81%d9%82%d9%87%db%8c-%d8%ad%d9%82%d9%88%d9%82%db%8c-%d8%af%d8%b1-%d9%85%d8%b3%d8%a6%d9%84%d9%87-%d9%82%d8%a7%d9%86%d9%88%d9%86%d9%85%d9%86%d8%af%d8%b3%d8%a7%d8%b2/ کتابخانه پژوهشگاه مطالعات فقه معاصر]&lt;br /&gt;
# تحلیل ماهیت، آثار و چالش‌های اقتصادی و فقهی بیت‌کوین، محمدزمان رستمی و محمدهادی رستمی، دوفصلنامه معرفت اقتصادی اسلامی، سال دوازدهم، شماره۲، پیاپی ۲۴، بهار و تابستان ۱۴۰۰ش. [https://marefateeqtesadi.nashriyat.ir/sites/marefateeqtesadi.nashriyat.ir/files/article-files/12_3.pdf مقاله را از اینجا بخوانید.]&lt;br /&gt;
#نقد دو دلیل بر حرمت استخراج بیت‌کوین و اثبات حلّیت آن به‌عنوان جعاله، سید روح‌الله ذاکری، فصلنامه پژوهش های پولی - بانکی، سال چهاردهم، شماره ۴۹، ۱۴۰۰ش. [https://digilib.feqhemoaser.com/persian-articles/%d9%86%d9%82%d8%af-%d8%af%d9%88-%d8%af%d9%84%db%8c%d9%84-%d8%a8%d8%b1-%d8%ad%d8%b1%d9%85%d8%aa-%d8%a7%d8%b3%d8%aa%d8%ae%d8%b1%d8%a7%d8%ac-%d8%a8%db%8c%d8%aa-%da%a9%d9%88%db%8c%d9%86-%d9%88-%d8%a7/ متن کامل را در کتابخانه پژوهشگاه مطالعات فقه معاصر بخوانید]&lt;br /&gt;
# تاثیر فناوری زنجیره بلوکی در حکم فقهی و حقوقی رمزارزها و انتشار پول، اکبر ثقفیان و سید محمد صدری و محمد صادق جمشیدی‌راد و حیدر امیرپور، فصلنامه جامعه‌شناسی سیاسی ایران، سال چهارم، شماره ۴، ۱۴۰۰ش. [https://digilib.feqhemoaser.com/persian-articles/%d8%aa%d8%a7%d8%ab%db%8c%d8%b1-%d9%81%d9%86%d8%a7%d9%88%d8%b1%db%8c-%d8%b2%d9%86%d8%ac%db%8c%d8%b1%d9%87-%d8%a8%d9%84%d9%88%da%a9%db%8c-%d8%af%d8%b1-%d8%ad%da%a9%d9%85-%d9%81%d9%82%d9%87%db%8c-%d9%88/ کتابخانه پژوهشگاه مطالعات فقه معاصر]&lt;br /&gt;
# بررسی مبانی حقوقی و فقهی در خصوص اعتبار ارزهای دیجیتال در قراردادهای پزشکی، بابک پناهی و یوسف مولائی و حمید طالب‌زاده، فصلنامه قرآن و طب، دوره ۶، شماره ۳، ۱۴۰۰ش. [https://digilib.feqhemoaser.com/persian-articles/%d8%a8%d8%b1%d8%b1%d8%b3%db%8c-%d9%85%d8%a8%d8%a7%d9%86%db%8c-%d8%ad%d9%82%d9%88%d9%82%db%8c-%d9%88-%d9%81%d9%82%d9%87%db%8c-%d8%af%d8%b1-%d8%ae%d8%b5%d9%88%d8%b5-%d8%a7%d8%b9%d8%aa%d8%a8%d8%a7%d8%b1/ متن کامل را در کتابخانه پژوهشگاه مطالعات فقه معاصر بخوانید]&lt;br /&gt;
# بررسی احکام فقهی ارز مجازی: مورد مطالعاتی بیت‌کوین، سکینه آذری و روح‌الله افضلی گروه و میثم تارم، [[فصلنامه مطالعات فقه اقتصادی]]، سال سوم، شماره ۴، ۱۴۰۰ش. [https://digilib.feqhemoaser.com/persian-articles/%d8%a8%d8%b1%d8%b1%d8%b3%db%8c-%d8%a7%d8%ad%da%a9%d8%a7%d9%85-%d9%81%d9%82%d9%87%db%8c-%d8%a7%d8%b1%d8%b2-%d9%85%d8%ac%d8%a7%d8%b2%db%8c-%d9%85%d9%88%d8%b1%d8%af-%d9%85%d8%b7%d8%a7%d9%84%d8%b9%d8%a7/ کتابخانه پژوهشگاه مطالعات فقه معاصر]&lt;br /&gt;
# موضوع‌شناسی رمزارزها و تحلیل فقهی آن‌ها (مورد مطالعه بیت کوین)، مجید اسدیان لالیمی و مجید حبیبیان نقیبی، [[ماهنامه معرفت]]، شماره ۲۸۱، ۱۴۰۰ش. [https://digilib.feqhemoaser.com/persian-articles/%d9%85%d9%88%d8%b6%d9%88%d8%b9-%d8%b4%d9%86%d8%a7%d8%b3%db%8c-%d8%b1%d9%85%d8%b2%d8%a7%d8%b1%d8%b2%d9%87%d8%a7-%d9%88-%d8%aa%d8%ad%d9%84%db%8c%d9%84-%d9%81%d9%82%d9%87%db%8c-%d8%a2%d9%86-%d9%87%d8%a7/ کتابخانه پژوهشگاه مطالعات فقه معاصر]&lt;br /&gt;
# واکاوی ارزهای دیجیتال از منظر فقه و حقوق، زهرا خورسندی کوچصفهانی و مرتضی چیتسازیان، [[فصلنامه مطالعات میان رشته‌ای فقه]]، شماره ۲، ۱۴۰۰ش. [https://digilib.feqhemoaser.com/persian-articles/%d9%88%d8%a7%da%a9%d8%a7%d9%88%db%8c-%d8%a7%d8%b1%d8%b2%d9%87%d8%a7%db%8c-%d8%af%db%8c%d8%ac%db%8c%d8%aa%d8%a7%d9%84-%d8%a7%d8%b2-%d9%85%d9%86%d8%b8%d8%b1-%d9%81%d9%82%d9%87-%d9%88-%d8%ad%d9%82%d9%88/ کتابخانه پژوهشگاه مطالعات فقه معاصر]&lt;br /&gt;
# بررسی فقهی انتشار رمزارز نفت پایه توسط جمهوری اسلامی ایران، احمد نوروزی و احمد شعبانی، [[دوفصلنامه مطالعات اقتصاد اسلامی]]، شماره ۱، سال ۱۴، پاییز و زمستان ۱۴۰۰ش. [https://digilib.feqhemoaser.com/persian-articles/%d8%a8%d8%b1%d8%b1%d8%b3%db%8c-%d9%81%d9%82%d9%87%db%8c-%d8%a7%d9%86%d8%aa%d8%b4%d8%a7%d8%b1-%d8%b1%d9%85%d8%b2%d8%a7%d8%b1%d8%b2-%d9%86%d9%81%d8%aa-%d9%be%d8%a7%db%8c%d9%87-%d8%aa%d9%88%d8%b3%d8%b7/ کتابخانه پژوهشگاه مطالعات فقه معاصر]&lt;br /&gt;
# تحلیل ماهیت، استخراج و مبادله انواع رمزارزها و توکن‌ها از منظر فقه اسلامی و قوانین کشور، حسین میثمی و زینب بیابانی، تهران، پژوهشکده پولی و بانکی بانک مرکزی، ۱۳۹۹ش. [https://digilib.feqhemoaser.com/persian-articles/%d8%aa%d8%ad%d9%84%db%8c%d9%84-%d9%85%d8%a7%d9%87%db%8c%d8%aa%d8%8c-%d8%a7%d8%b3%d8%aa%d8%ae%d8%b1%d8%a7%d8%ac-%d9%88-%d9%85%d8%a8%d8%a7%d8%af%d9%84%d9%87-%d8%a7%d9%86%d9%88%d8%a7%d8%b9-%d8%b1%d9%85/ کتابخانه پژوهشگاه مطالعات فقه معاصر]&lt;br /&gt;
# مشروعیت رمزارزها از منظر فقه حکومتی و فردی، سیدعلی ربانی موسویان، [[فصلنامه پژوهش‌های فقه و حقوق اسلامی]]، شماره ۶۰، ۱۳۹۹ش. [https://digilib.feqhemoaser.com/persian-articles/%d9%85%d8%b4%d8%b1%d9%88%d8%b9%db%8c%d8%aa-%d8%b1%d9%85%d8%b2%d8%a7%d8%b1%d8%b2%d9%87%d8%a7-%d8%a7%d8%b2-%d9%85%d9%86%d8%b8%d8%b1-%d9%81%d9%82%d9%87-%d8%ad%da%a9%d9%88%d9%85%d8%aa%db%8c-%d9%88-%d9%81/ کتابخانه پژوهشگاه مطالعات فقه معاصر]&lt;br /&gt;
# تحلیل فقهی- حقوقی مبادله ارزهای قابل استخراج در اقتصاد اسلامی، حسین عیوضلو و محسن رضائی صدرآبادی و جواد نوری، [[فصلنامه اقتصاد اسلامی]]، شماره ۷۷، ۱۳۹۹ش. [https://digilib.feqhemoaser.com/persian-articles/%d8%aa%d8%ad%d9%84%db%8c%d9%84-%d9%81%d9%82%d9%87%db%8c-%d8%ad%d9%82%d9%88%d9%82%db%8c-%d9%85%d8%a8%d8%a7%d8%af%d9%84%d9%87-%d8%a7%d8%b1%d8%b2%d9%87%d8%a7%db%8c-%d9%82%d8%a7%d8%a8%d9%84-%d8%a7%d8%b3/ کتابخانه پژوهشگاه مطالعات فقه معاصر]&lt;br /&gt;
# مبانی فقهی حقوقی ارز دیجیتال با رویکرد سرمایه‌گذاری، نسترن ارزانیان و علیرضا مظلوم رهنی، فصلنامه مطالعات فقه اقتصادی، شماره۴، ۱۳۹۹ش. [https://digilib.feqhemoaser.com/persian-articles/%d9%85%d8%a8%d8%a7%d9%86%db%8c-%d9%81%d9%82%d9%87%db%8c-%d8%ad%d9%82%d9%88%d9%82%db%8c-%d8%a7%d8%b1%d8%b2-%d8%af%db%8c%d8%ac%db%8c%d8%aa%d8%a7%d9%84-%d8%a8%d8%a7-%d8%b1%d9%88%db%8c%da%a9%d8%b1%d8%af/ کتابخانه پژوهشگاه مطالعات فقه معاصر]&lt;br /&gt;
# بررسی تحلیلی معاملات بر پایه ارز دیجیتالی از منظر فقه امامیه و نقش زنجیره بلوکی در صنایع مختلف، نسترن ارزانیان و فاطمه اسدی و به‌آرا فرزین‌فر، فصلنامه مطالعات فقه اقتصادی، شماره ۷، ۱۳۹۹ش. [https://digilib.feqhemoaser.com/persian-articles/%d8%a8%d8%b1%d8%b1%d8%b3%db%8c-%d8%aa%d8%ad%d9%84%db%8c%d9%84%db%8c-%d9%85%d8%b9%d8%a7%d9%85%d9%84%d8%a7%d8%aa-%d8%a8%d8%b1-%d9%be%d8%a7%db%8c%d9%87-%d8%a7%d8%b1%d8%b2-%d8%af%db%8c%d8%ac%db%8c%d8%aa/ کتابخانه پژوهشگاه مطالعات فقه معاصر]&lt;br /&gt;
# بررسی تطبیقی قانونی سازی بیت‌کوین، امیرمحسن شعبانی و محمد محسنی دهکلانی و سعید ابراهیمی، پژوهشنامه حقوق تطبیقی، شماره ۵، ۱۳۹۹ش. [https://digilib.feqhemoaser.com/persian-articles/%d8%a8%d8%b1%d8%b1%d8%b3%db%8c-%d8%aa%d8%b7%d8%a8%db%8c%d9%82%db%8c-%d9%82%d8%a7%d9%86%d9%88%d9%86%db%8c-%d8%b3%d8%a7%d8%b2%db%8c-%d8%a8%db%8c%d8%aa-%da%a9%d9%88%db%8c%d9%86/ کتابخانه پژوهشگاه مطالعات فقه معاصر]&lt;br /&gt;
# تحلیل فقهی- اقتصادی استخراج ارزهای مجازی در نظام اقتصادی اسلام؛ (مطالعه موردی بیت‌کوین)، حسین عیوضلو و [[سید عباس موسویان]] و محسن رضایی صدرآبادی و جواد نوری، دوفصلنامه معرفت اقتصاد اسلامی، شماره ۲۱، ۱۳۹۸ش. [https://digilib.feqhemoaser.com/persian-articles/%d8%aa%d8%ad%d9%84%db%8c%d9%84-%d9%81%d9%82%d9%87%db%8c-%d8%a7%d9%82%d8%aa%d8%b5%d8%a7%d8%af%db%8c-%d8%a7%d8%b3%d8%aa%d8%ae%d8%b1%d8%a7%d8%ac-%d8%a7%d8%b1%d8%b2%d9%87%d8%a7%db%8c-%d9%85%d8%ac%d8%a7/ کتابخانه پژوهشگاه مطالعات فقه معاصر]&lt;br /&gt;
# نگاهی به رمزارزها از پنجره فقه اسلامی، وهاب قیلچ، دوماهنامه تازه‌های اقتصاد، شماره ۱۵۷، ۱۳۹۸ش. [https://digilib.feqhemoaser.com/persian-articles/%d9%86%da%af%d8%a7%d9%87%db%8c-%d8%a8%d9%87-%d8%b1%d9%85%d8%b2%d8%a7%d8%b1%d8%b2%d9%87%d8%a7-%d8%a7%d8%b2-%d9%be%d9%86%d8%ac%d8%b1%d9%87-%d9%81%d9%82%d9%87-%d8%a7%d8%b3%d9%84%d8%a7%d9%85%db%8c/ کتابخانه پژوهشگاه مطالعات فقه معاصر]&lt;br /&gt;
# بررسی فقهی استخراج و مبادله رمزارزها با تمرکز بر شبکه بیت‌کوین، محسن خردمند، [[دوفصلنامه معرفت اقتصاد اسلامی]]، شماره ۲۰، ۱۳۹۸ش. [https://digilib.feqhemoaser.com/persian-articles/%d8%a8%d8%b1%d8%b1%d8%b3%db%8c-%d9%81%d9%82%d9%87%db%8c-%d8%a7%d8%b3%d8%aa%d8%ae%d8%b1%d8%a7%d8%ac-%d9%88-%d9%85%d8%a8%d8%a7%d8%af%d9%84%d9%87-%d8%b1%d9%85%d8%b2%d8%a7%d8%b1%d8%b2%d9%87%d8%a7-%d8%a8/ کتابخانه پژوهشگاه مطالعات فقه معاصر]&lt;br /&gt;
# بررسی وضعیت فقهی و حقوقی بیت‌کوین، محمد روشن و مصطفی مظفری و هانیه میرزایی، فصلنامه تحقیقات حقوقی، شماره ۸۷، ۱۳۹۸ش. [https://digilib.feqhemoaser.com/persian-articles/%d8%a8%d8%b1%d8%b1%d8%b3%db%8c-%d9%88%d8%b6%d8%b9%db%8c%d8%aa-%d9%81%d9%82%d9%87%db%8c-%d9%88-%d8%ad%d9%82%d9%88%d9%82%db%8c-%d8%a8%db%8c%d8%aa-%da%a9%d9%88%db%8c%d9%86/ کتابخانه پژوهشگاه مطالعات فقه معاصر]&lt;br /&gt;
# درک ماهیت پول‌های رمزپایه و تعیین برخی از الزامات قانون‌گذاری آن در ایران از منظر اقتصاد اسلامی، عبدالمحمد کاشیان و زهرا بهرامی و فهیمه قلی‌پور گودرزی و زهرا شهروی، فصلنامه سیاست‌های مالی و اقتصادی، شماره ۲۶، ۱۳۹۸ش. [https://digilib.feqhemoaser.com/persian-articles/%d8%af%d8%b1%da%a9-%d9%85%d8%a7%d9%87%db%8c%d8%aa-%d9%be%d9%88%d9%84-%d9%87%d8%a7%db%8c-%d8%b1%d9%85%d8%b2%d9%be%d8%a7%db%8c%d9%87-%d9%88-%d8%aa%d8%b9%db%8c%db%8c%d9%86-%d8%a8%d8%b1%d8%ae%db%8c-%d8%a7/ کتابخانه پژوهشگاه مطالعات فقه معاصر]&lt;br /&gt;
# درک ماهیت پول‌های رمزپایه و تعیین برخی از الزامات قانون‌گذاری آن در ایران از منظر اقتصاد اسلامی، عبدالمحمد کاشیان و همکاران، فصلنامه سیاست‌های مالی و اقتصادی، شماره ۲۶، ۱۳۹۸ش. [https://digilib.feqhemoaser.com/persian-articles/%d8%af%d8%b1%da%a9-%d9%85%d8%a7%d9%87%db%8c%d8%aa-%d9%be%d9%88%d9%84-%d9%87%d8%a7%db%8c-%d8%b1%d9%85%d8%b2%d9%be%d8%a7%db%8c%d9%87-%d9%88-%d8%aa%d8%b9%db%8c%db%8c%d9%86-%d8%a8%d8%b1%d8%ae%db%8c-%d8%a7/ کتابخانه پژوهشگاه مطالعات فقه معاصر]&lt;br /&gt;
# تحلیل ارزهای مجازی در پرتو فقه، حقوق و مطالعات تطبیقی، اصغر محمودی، [[فصلنامه مطالعات حقوق خصوصی]]، دوره ۴۹، شماره ۳، ۱۳۹۸ش. [https://digilib.feqhemoaser.com/persian-articles/%d8%aa%d8%ad%d9%84%db%8c%d9%84-%d8%a7%d8%b1%d8%b2%d9%87%d8%a7%db%8c-%d9%85%d8%ac%d8%a7%d8%b2%db%8c-%d8%af%d8%b1-%d9%be%d8%b1%d8%aa%d9%88-%d9%81%d9%82%d9%87%d8%8c-%d8%ad%d9%82%d9%88%d9%82-%d9%88-%d9%85/ کتابخانه پژوهشگاه مطالعات فقه معاصر]&lt;br /&gt;
# بیت‌کوین و ماهیت مالی−فقهی پول مجازی، رضا میرزاخانی و حسینعلی سعدی، دوفصلنامه جستارهای اقتصادی، شماره ۳۰، ۱۳۹۷ش. [https://digilib.feqhemoaser.com/persian-articles/%d8%a8%db%8c%d8%aa-%da%a9%d9%88%db%8c%d9%86-%d9%88-%d9%85%d8%a7%d9%87%db%8c%d8%aa-%d9%85%d8%a7%d9%84%db%8c%e2%88%92-%d9%81%d9%82%d9%87%db%8c-%d9%be%d9%88%d9%84-%d9%85%d8%ac%d8%a7%d8%b2%db%8c/ کتابخانه پژوهشگاه مطالعات فقه معاصر]&lt;br /&gt;
# تحلیل فقهی کارکردهای پول‌های رمزنگاری شده (مورد مطالعه بیت‌کوین)، علیرضا نواب پور و احمدعلی یوسفی و محمد طالبی، فصلنامه اقتصاد اسلامی، شماره ۷۲، ۱۳۹۷ش. [https://digilib.feqhemoaser.com/persian-thesis/%d8%aa%d8%ad%d9%84%db%8c%d9%84-%d9%81%d9%82%d9%87%db%8c-%da%a9%d8%a7%d8%b1%da%a9%d8%b1%d8%af%d9%87%d8%a7%db%8c-%d9%be%d9%88%d9%84-%d8%b1%d9%85%d8%b2%d9%86%da%af%d8%a7%d8%b1%db%8c-%d8%b4%d8%af%d9%87/ کتابخانه پژوهشگاه مطالعات فقه معاصر]&lt;br /&gt;
# مضاربه با پول الکترونیک، صادق الهام، دوفصلنامه پژوهش‌نامه فقه اجتماعی، سال ششم، شماره۲، پیاپی ۱۲، بهار و تابستان ۱۳۹۷ش. [https://sj.isu.ac.ir/article_2286_55d3d084b6a5212a505a0f6388224d9e.pdf متن مقاله را از اینجا بخوانید.]&lt;br /&gt;
# بررسی جامع فقهی بیت‌کوین، ارزهای دیجیتال و بلاک چین، محمد ابوبکر، مترجم محمد آذرنیوار، درج شده در سایت ارزدیجیتال، ۱۳۹۷ش. [https://digilib.feqhemoaser.com/?post_type=tnc_col_257_item&amp;amp;p=298900 کتابخانه پژوهشگاه مطالعات فقه معاصر]&lt;br /&gt;
# بررسی فقهی پول مجازی، محمدمهدی سلیمانی پور و حامد سلطانی‌نژاد و مهدی پورمطهر، [[دوفصلنامه تحقیقات مالی اسلامی]]، شماره ۱۲، ۱۳۹۶ش. [https://digilib.feqhemoaser.com/persian-articles/%d8%a8%d8%b1%d8%b1%d8%b3%db%8c-%d9%81%d9%82%d9%87%db%8c-%d9%be%d9%88%d9%84-%d9%85%d8%ac%d8%a7%d8%b2%db%8c/ کتابخانه پژوهشگاه مطالعات فقه معاصر]&lt;br /&gt;
# تحلیل وضعیت زنجیره‌های بلوکی و معاملات ارزهای دیجیتال از منظر حقوق ایران و فقه امامیه، سیدحسن حسینی مقدم و به‌آرا فرزین‌فر، دوفصلنامه تمدن حقوقی، شماره ۵، ۱۳۹۵ش. [https://digilib.feqhemoaser.com/persian-articles/%d8%aa%d8%ad%d9%84%db%8c%d9%84-%d9%88%d8%b6%d8%b9%db%8c%d8%aa-%d8%b2%d9%86%d8%ac%db%8c%d8%b1%d9%87-%d9%87%d8%a7%db%8c-%d8%a8%d9%84%d9%88%da%a9%db%8c-%d9%88-%d9%85%d8%b9%d8%a7%d9%85%d9%84%d8%a7%d8%aa/ کتابخانه پژوهشگاه مطالعات فقه معاصر]&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
=== عربی ===&lt;br /&gt;
#العملات المشفرة المستقرة: رؤية اقتصادية قانونية فقهية: عملة الإمارات الافتراضية AE Coin أنموذجاً، ياسر أحمد أحمد الفقي، مجلة كلية الدراسات الإسلامية والعربية للبنات بدمنهور، المجلد۲، العدد ۱۰، مصر ۲۰۲۵م.&lt;br /&gt;
#العملات الرقمية ومخاطر استخدامها: دراسة اقتصادية فقهية، إياد أحمد هادي، مجلة كلية الإمام الأعظم الجامعة، العدد ۵۳، العراق ۲۰۲۵م. [https://search.mandumah.com/Record/1606033 چکیده را از اینجا بخوانید.]&lt;br /&gt;
#دور الفتاوى الإلكترونية الاقتصادية في تعزيز التنمية المستدامة: العملة الرقمية &amp;quot;BITCOIN&amp;quot; أنموذجاً: دراسة فقهية مقارنة، محمد سعد الدين عبدالعزيز متولي، مجلة البحوث الفقهية والقانونية، العدد ۴۹، مصر ۲۰۲۵م. &lt;br /&gt;
#أحكام صرف العملات الرقمية في الفقه الإسلامي: دراسة مقارنة، آدم هارون أحمد إبراهيم، مجلة جامعة أم درمان الإسلامية، المجلد ۲۱، العدد۲، سودان، ۲۰۲۵م. [https://search.mandumah.com/Record/1593240 چکیده را از اینجا بخوانید.] &lt;br /&gt;
#أحكام العملات المشفرة في الفقه الإسلامي بين المالية والنقدية، محمد أحمد شحاتة حسين، مجلة البحوث الفقهية والقانونية، العدد ۴۶، مصر ۲۰۲۴م. [https://search.mandumah.com/Record/1519482 چکیده را از اینجا بخوانید.]&lt;br /&gt;
#دور العملات الافتراضية المشفرة في جريمتي غسل الأموال وتمويل الإرهاب، وفاء محمد مصطفى صقر، مجله البحوث الفقهیه و القانونیه، العدد ۴۶، مصر، ۲۰۲۴م. [https://search.mandumah.com/Record/1519505 چکیده را از اینجا بخوانید.]&lt;br /&gt;
#حكم شراء العملة الرقمية في الفقه الإسلامي، عبدالسلام أحمد صالح، مجلة الدراسات المستدامة، المجلد ۶، العراق، ۲۰۲۴م. [https://search.mandumah.com/Record/1483069 چکیده را از اینجا بخوانید.]&lt;br /&gt;
#العملات الافتراضية في ميزان الفقه الإسلامي، عبدالحليم محمد منصور علي، مجلة كلية الشريعة والقانون بتفهنا الأشراف، مصر، المجلد۱، العدد۲۸، مصر، ۲۰۲۴م. [https://search.mandumah.com/Record/1520762 چکیده را از اینجا بخوانید.]&lt;br /&gt;
#زكاة العملات الافتراضية، عبدالمجيد موسی إبراهیم بن جديد، مجلة البحوث الفقهية والقانون، مجلد ۴۰، شماره ۴۰، ۲۰۲۳م. [https://digilib.feqhemoaser.com/arabic-articles/%d8%b2%d9%83%d8%a7%d8%a9-%d8%a7%d9%84%d8%b9%d9%85%d9%84%d8%a7%d8%aa-%d8%a7%d9%84%d8%a7%d9%81%d8%aa%d8%b1%d8%a7%d8%b6%d9%8a%d8%a9/ کتابخانه پژوهشگاه مطالعات فقه معاصر]&lt;br /&gt;
#تكييف البتكوين: بين الاختلافات الفقهية والمقاصد الشرعية، سارة متلع القحطاني، مجلة جامعة أم القرى لعلوم الشريعة والدراسات الاسلامية، العدد ۹۴، عربستان ۲۰۲۳م. [https://search.mandumah.com/Record/1422493 چکیده را از اینجا بخوانید.]&lt;br /&gt;
#العملات الإلكترونية &amp;quot;البيتكوين&amp;quot; أنموذجا: دراسة فقهية، عبدالحكيم بن عبدالله القبيسي، مجلة كلية الدراسات الإسلامية والعربية للبنات بالإسكندرية، المجلد ۴، العدد ۳۹، مصر، ۲۰۲۳م. [https://search.mandumah.com/Record/1484061 چکیده را از اینجا بخوانید.]&lt;br /&gt;
#قضايا مهمة في التكيف الفقهي للعملات المشفرة، أحمد مهدي الشريف بلوافي، مجلة الجامعة القاسمية للاقتصاد الإسلامي، المجلد۳، العدد۲، امارات، ۲۰۲۳م. [https://search.mandumah.com/Record/1440732 چکیده را از اینجا بخوانید.]&lt;br /&gt;
#العملات الرقمية المشفرة وتأثيرها على دور البنوك المركزية في إدارة السياسة النقدية: البيتكوين نموذجا، محمد محمود الدمرداش، مجلة البحوث الفقهية والقانونية، العدد ۴۲، مصر۲۰۲۳م. [https://search.mandumah.com/Record/1411154 چکیده را از اینجا بخوانید.]&lt;br /&gt;
#المعاملات الغررية في العملات الرقمية المشفرة: دراسة فقهية في المستحدثات المالية المعاصرة، بتول فاروق محمد علي الحسون، مجلة الكلية الإسلامية الجامعة، العدد ۷۵، العراق، ۲۰۲۳م. [https://search.mandumah.com/Record/1452618 چکیده را از اینجا بخوانید.]&lt;br /&gt;
#الأحكام الفقهية للعملات الرقمية دراسة مقارنة، جاســم كاظم عبد الله جاسم، مجلة الشريعة والقانون، جامعة الأزهر - كلية الشريعة والقانون بالقاهرة، شماره ۴۰، ۲۰۲۲م. [https://digilib.feqhemoaser.com/arabic-articles/%d8%a7%d9%84%d8%a3%d8%ad%d9%83%d8%a7%d9%85-%d8%a7%d9%84%d9%81%d9%82%d9%87%d9%8a%d8%a9-%d9%84%d9%84%d8%b9%d9%85%d9%84%d8%a7%d8%aa-%d8%a7%d9%84%d8%b1%d9%82%d9%85%d9%8a%d8%a9-%d8%af%d8%b1%d8%a7%d8%b3/ کتابخانه پژوهشگاه مطالعات فقه معاصر]&lt;br /&gt;
#أحكام النقود الرقمية في الشريعة الإسلامية &amp;quot;Bitcoin&amp;quot; البتكوين أنموذجاً، ياسر السيد محمد عبد العظيم عبدالله، مجلة الشريعة والقانون بالقاهرة، العدد ۴۰، ۲۰۲۲م. [https://digilib.feqhemoaser.com/?post%20type=tnc%20col%20264%20item&amp;amp;p=1659801 متن کامل را در کتابخانه پژوهشگاه مطالعات فقه معاصر بخوانید]&lt;br /&gt;
#العملات الافتراضية المشفرة وأثرها على مستقبل المعاملات: الواقع وآفاق المستقبل، منصور علي منصور شطا، مجلة كلية الشريعة والقانون بطنطا، المجلد۱، العدد ۳۷، مصر۲۰۲۲م. [https://search.mandumah.com/Record/1313671 چکیده را از اینجا بخوانید.]&lt;br /&gt;
#محل التنفيذ الافتراضي: البيتكوين (نموذجا): &amp;quot;دراسة وصفية تحليلية مقارنة&amp;quot;، محمد يحي أحمد عطية، مجلة البحوث الفقهية والقانونية، المجلد۱، العدد ۳۸، مصر، ۲۰۲۲م. [https://search.mandumah.com/Record/1302059 چکیده را از اینجا بخوانید.]&lt;br /&gt;
#العملات الافتراضية ـ الماهية والنظرة الشرعية (البتكوين أنموذجا)، الطیب زلباح و كمال أوقاسین، مجلة البحوث العلمية والدراسات الإسلامية (الجزائر)، مجلد ۱۴، شماره ۱، ۲۰۲۲م. [https://digilib.feqhemoaser.com/arabic-articles/%d8%a7%d9%84%d8%b9%d9%85%d9%84%d8%a7%d8%aa-%d8%a7%d9%84%d8%a7%d9%81%d8%aa%d8%b1%d8%a7%d8%b6%d9%8a%d8%a9-%d9%80-%d8%a7%d9%84%d9%85%d8%a7%d9%87%d9%8a%d8%a9-%d9%88%d8%a7%d9%84%d9%86%d8%b8%d8%b1%d8%a9/ کتابخانه پژوهشگاه مطالعات فقه معاصر]&lt;br /&gt;
#المواجهة الجنائية لجرائم العملات الرقمية المشفرة والذكاء الاصطناعي: دراسة تحليلية في التشريع المصري والمقارن، رامي متولي القاضي، مجلة الشريعة والقانون، المجلد ۳۶، العدد ۸۹، امارات، ۲۰۲۲م. [https://search.mandumah.com/Record/1217474 چکیده را از اینجا بخوانید.]&lt;br /&gt;
#العملات الافتراضية حكمها، ودور الدولة تجاهها &amp;quot;دراسة فقهية مقارنة&amp;quot;، وائل محمد رزق موسى، مجلة كلية الشريعة والقانون بتفهنا، مجلد ۲۵، شماره ۴، ۲۰۲۲م. [https://digilib.feqhemoaser.com/arabic-articles/%d8%a7%d9%84%d8%b9%d9%85%d9%84%d8%a7%d8%aa-%d8%a7%d9%84%d8%a7%d9%81%d8%aa%d8%b1%d8%a7%d8%b6%d9%8a%d8%a9-%d8%ad%d9%83%d9%85%d9%87%d8%a7%d8%8c-%d9%88%d8%af%d9%88%d8%b1-%d8%a7%d9%84%d8%af%d9%88%d9%84/ کتابخانه پژوهشگاه مطالعات فقه معاصر]&lt;br /&gt;
#العملات الرقمية المشفرة وأثرها على النظام الاقتصادي، حسن سيد حسن علي اليداك، مجلة الشريعة والقانون،   العدد۴۰، مصر ۲۰۲۲م. [https://search.mandumah.com/Record/1336792 چکیده را از اینجا بخوانید.]&lt;br /&gt;
# البیتکوین وحکم التعامل بها فی الفقه الإسلامی: دراسة مقارنة، عبدالصمد محمد إبراهیم محمد، جامعة الازهر، مجلة کلیة الشریعة والقانون بأسیوط، شماره ۳۳، ۲۰۲۱م. [https://digilib.feqhemoaser.com/arabic-articles/%d8%a7%d9%84%d8%a8%db%8c%d8%aa%da%a9%d9%88%db%8c%d9%86-%d9%88%d8%ad%da%a9%d9%85-%d8%a7%d9%84%d8%aa%d8%b9%d8%a7%d9%85%d9%84-%d8%a8%d9%87%d8%a7-%d9%81%db%8c-%d8%a7%d9%84%d9%81%d9%82%d9%87-%d8%a7%d9%84/ کتابخانه پژوهشگاه مطالعات فقه معاصر]&lt;br /&gt;
# العملات المشفرة البيتكوين أنموذجا: مدى مواكبة التكيف الفقهي والشرعي للواقع المعاصر، خالد رواق، مجلة آفاق للبحوث والدراسات، المجلد۴، العدد۲، الجزائر ۲۰۲۱م. [https://search.mandumah.com/Record/1202485 چکیده را از اینجا بخوانید.]&lt;br /&gt;
#ندوة اقتصادية فقهية تناقش العملات الرقمية المشفرة نظمها مجمع الفقه الإسلامي الدولي، هيئة التحرير، مجلة الاقتصاد الإسلامي، المجلد ۴۲، العدد ۴۹۴، الامارات، ۲۰۲۱م. [https://search.mandumah.com/Record/1266591 چکیده را از اینجا بخوانید.]&lt;br /&gt;
#صناعة العملات المشفرة في ميزان الفقه الإسلامي وآفاق إنشاء عملات رقمية إسلامية: نموذج مقترح، Babas, Mounira، مجلة الواحات للبحوث والدراسات، المجلد ۱۴، العدد۳، الجزائر، ۲۰۲۱م. [https://search.mandumah.com/Record/1200791 چکیده را از اینجا بخوانید.]&lt;br /&gt;
#العلل الشرعية وأثرها على العملات الافتراضية: علة الثمنية بالبتكوين، حكوم السنية، مجلة الإحياء، المجلد ۲۱، العدد ۲۹، الجزائر، ۲۰۲۱م. [https://search.mandumah.com/Record/1197338 چکیده را از اینجا بخوانید.]&lt;br /&gt;
# النقود المشفرة في الفقه الإسلامي، محمد طه حميدي، المجله المدونه، المجلد۷، العدد ۲۶ و ۲۷، الهند ۲۰۲۱م. [https://search.mandumah.com/Record/1180375 چکیده را از اینجا بخوانید.]&lt;br /&gt;
# التنظیم القانونی والشرعی للعملة الافتراضیة: البتکوین نموذجا، باسم محمد فاضل مدبولی، مجلة الأمن والقانون، امارات (دبی)، مجلد ۲۹، شماره ۲، ۲۰۲۱م. [https://digilib.feqhemoaser.com/arabic-articles/%d8%a7%d9%84%d8%aa%d9%86%d8%b8%db%8c%d9%85-%d8%a7%d9%84%d9%82%d8%a7%d9%86%d9%88%d9%86%db%8c-%d9%88%d8%a7%d9%84%d8%b4%d8%b1%d8%b9%db%8c-%d9%84%d9%84%d8%b9%d9%85%d9%84%d8%a9-%d8%a7%d9%84%d8%a7%d9%81/ کتابخانه پژوهشگاه مطالعات فقه معاصر]&lt;br /&gt;
# البتكوين وصفته النقدية دراسة إستقرائية في ضوء الفقه الإسلامي، رقوان علوي السقاف، مجلة الأندلس للعلوم الإنسانية والاجتماعية، العدد۵۰، یمن، ۲۰۲۱م. [https://search.mandumah.com/Record/1195511 چکیده را از اینجا بخوانید.]&lt;br /&gt;
# الغرر والاستدلال به في الحكم على العملات الافتراضية المشفرة: البتكوين نموذجا: قراءة في الفتاوى المعاصرة، الحاج يوسف بن أحمد خرفي، مجلة المعيار، المجلد ۲۵، العدد ۶۲، الجزائر، ۲۰۲۱م. [https://search.mandumah.com/Record/1214229 چکیده را از اینجا بخوانید.]&lt;br /&gt;
# التکییف الفقهی والقانونی والحکم الشرعی للعملات الرقمیة وأثره علی الإلتزامات التعاقدیة: دراسة مقارنة، عثمان محمد النظیف محمد، المجلة العربیة للعلوم الإنسانیة والاجتماعیة، اردن، شماره ۷، ۲۰۲۱م. [https://digilib.feqhemoaser.com/arabic-articles/%d8%a7%d9%84%d8%aa%da%a9%db%8c%db%8c%d9%81-%d8%a7%d9%84%d9%81%d9%82%d9%87%db%8c-%d9%88%d8%a7%d9%84%d9%82%d8%a7%d9%86%d9%88%d9%86%db%8c-%d9%88%d8%a7%d9%84%d8%ad%da%a9%d9%85-%d8%a7%d9%84%d8%b4%d8%b1/ کتابخانه پژوهشگاه مطالعات فقه معاصر]&lt;br /&gt;
# النقود الرقمية &amp;quot;المشفرة&amp;quot; في ضوء الشريعة الإسلامية: دراسة فقهية مقارنة، فاطمة إسماعيل محمد مشعل، مجلة البحوث القانونية والاقتصادية، مصر ۲۰۲۱م. [https://search.mandumah.com/Record/1192564 چکیده مقاله را از اینجا بخوانید.]&lt;br /&gt;
# ضوابط قبول التعامل بالأموال الافتراضیة، هانی محمد مؤنس حماد، المجلة القانونیة (مصر)، المجلد ۷، العدد ۲، ۲۰۲۰م. [https://digilib.feqhemoaser.com/arabic-articles/%d8%b6%d9%88%d8%a7%d8%a8%d8%b7-%d9%82%d8%a8%d9%88%d9%84-%d8%a7%d9%84%d8%aa%d8%b9%d8%a7%d9%85%d9%84-%d8%a8%d8%a7%d9%84%d8%a3%d9%85%d9%88%d8%a7%d9%84-%d8%a7%d9%84%d8%a7%d9%81%d8%aa%d8%b1%d8%a7%d8%b6/ کتابخانه پژوهشگاه مطالعات فقه معاصر]&lt;br /&gt;
# العملة الافتراضية &amp;quot;Bitcoin&amp;quot;: تكييفها القانوني وحكم التعامل بها، محمد جمال زعين، مجله العلوم القانونیه، المجلد ۳۵، العدد۲، العراق ۲۰۲۰م.[https://search.mandumah.com/Record/1106364 چکیده را از اینجا بخوانید.]&lt;br /&gt;
# البتکوین من منظور فقهی، صالح بن علی بن محمد السعود، مجلة العلوم الشرعیة واللغة العربیة، عربستان، مجلد ۵، شماره ۲، ۲۰۲۰م. [https://digilib.feqhemoaser.com/arabic-articles/%d8%a7%d9%84%d8%a8%d8%aa%da%a9%d9%88%db%8c%d9%86-%d9%85%d9%86-%d9%85%d9%86%d8%b8%d9%88%d8%b1-%d9%81%d9%82%d9%87%db%8c-%d9%81%d8%a7%db%8c%d9%84-%d9%85%d9%86%d8%a8%d8%b9-%d9%85%d9%88%d8%ac%d9%88%d8%af/ کتابخانه پژوهشگاه مطالعات فقه معاصر]&lt;br /&gt;
# العملات المشفرة البتكوين والأدوات المالية المستحدثة، فادي توكل، مجلة العلوم القانونية والاقتصادية، المجلد ۶۲، العدد۱، مصر، ۲۰۲۰م. [https://search.mandumah.com/Record/1293581 چکیده را از اینجا بخوانید.]&lt;br /&gt;
# الطبيعة القانونية للعملة الافتراضية: رؤية قانونية تأصيلية، أحمد عبدالرحمن أحمد المجالي، مجلة الشريعة والقانون، المجلد ۳۴، العدد ۸۱، الامارات ۲۰۲۰م. [https://search.mandumah.com/Record/1216539 چکیده را از اینجا بخوانید]&lt;br /&gt;
# العملات الافتراضیة: دراسة فقهیة تأصیلیة، سبتی بن مصیلیت سبتی العنزی، مجلة جامعة الملک عبدالعزیز، الآداب والعلوم الإنسانیة، عربستان (ریاض)، مجلد ۲۸، شماره۱۲، ۲۰۲۰م. [https://digilib.feqhemoaser.com/arabic-articles/%d8%a7%d9%84%d8%b9%d9%85%d9%84%d8%a7%d8%aa-%d8%a7%d9%84%d8%a7%d9%81%d8%aa%d8%b1%d8%a7%d8%b6%db%8c%d8%a9-%d8%af%d8%b1%d8%a7%d8%b3%d8%a9-%d9%81%d9%82%d9%87%db%8c%d8%a9-%d8%aa%d8%a3%d8%b5%db%8c%d9%84/ کتابخانه پژوهشگاه مطالعات فقه معاصر]&lt;br /&gt;
# النقود الافتراضیة: تأصیلها الفقهی وحکم زکاتها، أحمد محمد السعد، مجلة رماح للبحوث والدراسات، اردن، شماره ۴۸، ۲۰۲۰م. [https://digilib.feqhemoaser.com/arabic-articles/%d8%a7%d9%84%d9%86%d9%82%d9%88%d8%af-%d8%a7%d9%84%d8%a7%d9%81%d8%aa%d8%b1%d8%a7%d8%b6%db%8c%d8%a9-%d8%aa%d8%a3%d8%b5%db%8c%d9%84%d9%87%d8%a7-%d8%a7%d9%84%d9%81%d9%82%d9%87%db%8c-%d9%88%d8%ad%da%a9/ کتابخانه پژوهشگاه مطالعات فقه معاصر]&lt;br /&gt;
#مدى مشروعية العملات الافتراضية وأثرها في عقود التبرعات في الفقه الإسلامي، أحمد عبد الجيد حسيني، مجلة قطاع الشريعة والقانون، شماره ۱۱، ۲۰۲۰م. [https://digilib.feqhemoaser.com/arabic-articles/%d9%85%d8%af%d9%89-%d9%85%d8%b4%d8%b1%d9%88%d8%b9%d9%8a%d8%a9-%d8%a7%d9%84%d8%b9%d9%85%d9%84%d8%a7%d8%aa-%d8%a7%d9%84%d8%a7%d9%81%d8%aa%d8%b1%d8%a7%d8%b6%d9%8a%d8%a9-%d9%88%d8%a3%d8%ab%d8%b1%d9%87/ کتابخانه پژوهشگاه مطالعات فقه معاصر]&lt;br /&gt;
# عملة البتکوین دراسة فقهیة تأصیلیة، عبدالله نجم الدین، مجلة التراث، الجزایر، مجلد ۱۰، شماره ۱، ۲۰۲۰. [https://digilib.feqhemoaser.com/arabic-articles/%d8%b9%d9%85%d9%84%d8%a9-%d8%a7%d9%84%d8%a8%d8%aa%da%a9%d9%88%db%8c%d9%86-%d8%af%d8%b1%d8%a7%d8%b3%d8%a9-%d9%81%d9%82%d9%87%db%8c%d8%a9-%d8%aa%d8%a3%d8%b5%db%8c%d9%84%db%8c%d8%a9/ کتابخانه پژوهشگاه مطالعات فقه معاصر]&lt;br /&gt;
# حقيقة البتکوين وحکم التعامل به (دراسة فقهية مقارنة)، عبد الله أحمد محمد عبد الله ربعي، مجلة كلية الدراسات الإسلامية بنین بأسوان، شماره ۳، ۲۰۲۰م. [https://digilib.feqhemoaser.com/arabic-articles/%d8%ad%d9%82%d9%8a%d9%82%d8%a9-%d8%a7%d9%84%d8%a8%d8%aa%da%a9%d9%88%d9%8a%d9%86-%d9%88%d8%ad%da%a9%d9%85-%d8%a7%d9%84%d8%aa%d8%b9%d8%a7%d9%85%d9%84-%d8%a8%d9%87-%d8%af%d8%b1%d8%a7%d8%b3%d8%a9-%d9%81/ کتابخانه پژوهشگاه مطالعات فقه معاصر]&lt;br /&gt;
# دراسة تحليلية للطبيعة القانونية للعملات المشفرة، محيي الدين عدنان الحجار، مجلة المجمع الفقهي الإسلامي، المجلد ۳۴، العدد ۴۰، السعودیه، ۲۰۲۰م.[https://search.mandumah.com/Record/1187759 چکیده را از اینجا بخوانید.]&lt;br /&gt;
# النقود الإلکترونیة أحکام فقهیة و آثار اقتصادیة دراسة مقارنة، إبراهیم محمد عبد السمیع محمد، جامعة الازهر، مجلة کلیة الشریعة والقانون بأسیوط، دوریة علمیة محکمة، شماره ۳۱، ۲۰۱۹م. [https://digilib.feqhemoaser.com/arabic-articles/%d8%a7%d9%84%d9%86%d9%82%d9%88%d8%af-%d8%a7%d9%84%d8%a5%d9%84%da%a9%d8%aa%d8%b1%d9%88%d9%86%db%8c%d8%a9-%d8%a3%d8%ad%da%a9%d8%a7%d9%85-%d9%81%d9%82%d9%87%db%8c%d8%a9-%d9%88-%d8%a2%d8%ab%d8%a7%d8%b1/ کتابخانه پژوهشگاه مطالعات فقه معاصر]&lt;br /&gt;
# النقود الرقمية من منظور اقتصادي إسلامي: البتكوين أنموذجاً، حمزة عدنان يلدار مشوقة، مجلة الفتوى والدراسات الإسلامية، المجلد۱، العدد۱، اردن، ۲۰۱۹م. [https://search.mandumah.com/Record/1639799 چکیده را از اینجا بخوانید.]&lt;br /&gt;
# النقود المشفرة &amp;quot;بتكوين ومشتقاتها&amp;quot;: بحث في حقيقتها وتخريج أحكامها الفقهية، كعيبوش، عبدالجبار بن علي، مجلة الشهاب، المجلد۵، العدد۲، الجزائر، ۲۰۱۹م. [https://search.mandumah.com/Record/1072132 چکیده را از اینجا بخوانید.]&lt;br /&gt;
# حکم التعامل بالعملة الافتراضیة &amp;quot;البتکوین&amp;quot; والآثار المترتبة علی ذلک: دراسة فقهیة، سارة بنت عبدالمحسن بن سعد ابن سعید، مجلة المدونة، مجمع الفقه الإسلامی بالهند، مج۶، شماره ۲۱–۲۲، ۲۰۱۹م. [https://digilib.feqhemoaser.com/arabic-articles/%d8%ad%da%a9%d9%85-%d8%a7%d9%84%d8%aa%d8%b9%d8%a7%d9%85%d9%84-%d8%a8%d8%a7%d9%84%d8%b9%d9%85%d9%84%d8%a9-%d8%a7%d9%84%d8%a7%d9%81%d8%aa%d8%b1%d8%a7%d8%b6%db%8c%d8%a9-%d8%a7%d9%84%d8%a8%d8%aa%da%a9/ کتابخانه پژوهشگاه مطالعات فقه معاصر]&lt;br /&gt;
# مخاطر العملة الافتراضیة البتکوین من منظور الاقتصاد الإسلامی، زکریا سلامة عیسی شطناوی، مجلة أبحاث الیرموک سلسلة العلوم الإنسانیة والاجتماعیة، اردن، مجلد ۲۸، شماره ۱، ۲۰۱۹م. [https://digilib.feqhemoaser.com/arabic-articles/%d9%85%d8%ae%d8%a7%d8%b7%d8%b1-%d8%a7%d9%84%d8%b9%d9%85%d9%84%d8%a9-%d8%a7%d9%84%d8%a7%d9%81%d8%aa%d8%b1%d8%a7%d8%b6%db%8c%d8%a9-%d8%a7%d9%84%d8%a8%d8%aa%da%a9%d9%88%db%8c%d9%86-%d9%85%d9%86-%d9%85/ کتابخانه پژوهشگاه مطالعات فقه معاصر]&lt;br /&gt;
# أحکام التعامل بالعملات الإلکترونیة &amp;quot;البیتکوین ومثیلاتها&amp;quot;: دراسة مقارنة بین الفقه الإسلامی والقوانین الدولیة، عمار عبد حافظ عبد الکبیسی، مجلة الجامعة العراقیة، شماره ۴۴، ۲۰۱۹م. [https://digilib.feqhemoaser.com/arabic-articles/%d8%a3%d8%ad%da%a9%d8%a7%d9%85-%d8%a7%d9%84%d8%aa%d8%b9%d8%a7%d9%85%d9%84-%d8%a8%d8%a7%d9%84%d8%b9%d9%85%d9%84%d8%a7%d8%aa-%d8%a7%d9%84%d8%a5%d9%84%da%a9%d8%aa%d8%b1%d9%88%d9%86%db%8c%d8%a9-%d8%a7/ کتابخانه پژوهشگاه مطالعات فقه معاصر]&lt;br /&gt;
# العملات المشفرة فی ضوء مقاصد الشریعة الإسلامیة: عملة Bitcoin أنموذجا، محمد مطلق محمد سعید عساف، جامعة قطر، مجلد ۳۶، شماره ۲، ۲۰۱۹م. [https://digilib.feqhemoaser.com/arabic-articles/%d8%a7%d9%84%d8%b9%d9%85%d9%84%d8%a7%d8%aa-%d8%a7%d9%84%d9%85%d8%b4%d9%81%d8%b1%d8%a9-%d9%81%db%8c-%d8%b6%d9%88%d8%a1-%d9%85%d9%82%d8%a7%d8%b5%d8%af-%d8%a7%d9%84%d8%b4%d8%b1%db%8c%d8%b9%d8%a9-%d8%a7/ کتابخانه پژوهشگاه مطالعات فقه معاصر]&lt;br /&gt;
# العملة الإلکترونیة فی المعاملات المالیة &amp;quot;البیتکوین&amp;quot;: دراسة فقهیة قانونیة معاصرة، شیماء حامد محمد جاب الله، جامعة الازهر، مجلة کلیة الدراسات الإسلامیة والعربیة للبنات بدمنهور، مجلد۴، شماره۳، ۲۰۱۹م. [https://digilib.feqhemoaser.com/arabic-articles/%d8%a7%d9%84%d8%b9%d9%85%d9%84%d8%a9-%d8%a7%d9%84%d8%a5%d9%84%da%a9%d8%aa%d8%b1%d9%88%d9%86%db%8c%d8%a9-%d9%81%db%8c-%d8%a7%d9%84%d9%85%d8%b9%d8%a7%d9%85%d9%84%d8%a7%d8%aa-%d8%a7%d9%84%d9%85%d8%a7/ کتابخانه پژوهشگاه مطالعات فقه معاصر]&lt;br /&gt;
# الحكم الشرعي للبتكوين: آراء واجتهادات، هيئة التحرير، مجلة اتحاد المصارف العربية، العدد ۴۵۹، لبنان، ۲۰۱۹م. [https://search.mandumah.com/Record/978802 چکیده را از اینجا بخوانید.]&lt;br /&gt;
# أثر سد الذرائع فی التعامل بالعملات الإفتراضیة البیتکوین أنموذجا، عبداللطیف حاجی صادق العوضی، جامعة الکویت، مجلة الشریعة والدراسات الإسلامیة، مجلد ۳۴، شماره ۱۱۶، ۲۰۱۹م. [https://digilib.feqhemoaser.com/arabic-articles/%d8%a3%d8%ab%d8%b1-%d8%b3%d8%af-%d8%a7%d9%84%d8%b0%d8%b1%d8%a7%d8%a6%d8%b9-%d9%81%db%8c-%d8%a7%d9%84%d8%aa%d8%b9%d8%a7%d9%85%d9%84-%d8%a8%d8%a7%d9%84%d8%b9%d9%85%d9%84%d8%a7%d8%aa-%d8%a7%d9%84%d8%a5/ کتابخانه پژوهشگاه مطالعات فقه معاصر]&lt;br /&gt;
# التعامل بالعملات الافتراضیة وزکاتها، أسماء محمود محمدی، جامعة الأزهر، مجلة کلیة الدراسات الإسلامیة والعربیة للبنات بدمنهور، مجلد ۴، شماره ۲، ۲۰۱۹م. [https://digilib.feqhemoaser.com/arabic-articles/%d8%a7%d9%84%d8%aa%d8%b9%d8%a7%d9%85%d9%84-%d8%a8%d8%a7%d9%84%d8%b9%d9%85%d9%84%d8%a7%d8%aa-%d8%a7%d9%84%d8%a7%d9%81%d8%aa%d8%b1%d8%a7%d8%b6%db%8c%d8%a9-%d9%88%d8%b2%da%a9%d8%a7%d8%aa%d9%87%d8%a7/ کتابخانه پژوهشگاه مطالعات فقه معاصر]&lt;br /&gt;
# العملات الإفتراضیة تکییفها الفقهی وحکم التعامل بها: البیتکوین نموذجا، مراد رایق رشید عودة، مجلة الجامعة الإسلامیة للعلوم الشرعیة بالمدینة المنورة، مجلد ۵۲، شماره ۱۸۹، ۲۰۱۹م. [https://digilib.feqhemoaser.com/arabic-articles/%d8%a7%d9%84%d8%b9%d9%85%d9%84%d8%a7%d8%aa-%d8%a7%d9%84%d8%a5%d9%81%d8%aa%d8%b1%d8%a7%d8%b6%db%8c%d8%a9-%d8%aa%da%a9%db%8c%db%8c%d9%81%d9%87%d8%a7-%d8%a7%d9%84%d9%81%d9%82%d9%87%db%8c-%d9%88%d8%ad/ کتابخانه پژوهشگاه مطالعات فقه معاصر]&lt;br /&gt;
# عملة البیتکوین وحکم التعامل بها فی الفقه الإسلامی والقانون الجزائری، بویشیش صالح و احمد امداح، مجلة الإحیاء، الجزایر، شماره ۲۲، ۲۰۱۹م. [https://digilib.feqhemoaser.com/arabic-articles/%d8%b9%d9%85%d9%84%d8%a9-%d8%a7%d9%84%d8%a8%db%8c%d8%aa%da%a9%d9%88%db%8c%d9%86-%d9%88-%d8%ad%da%a9%d9%85-%d8%a7%d9%84%d8%aa%d8%b9%d8%a7%d9%85%d9%84-%d8%a8%d9%87%d8%a7-%d9%81%db%8c-%d8%a7%d9%84%d9%81/ کتابخانه پژوهشگاه مطالعات فقه معاصر]&lt;br /&gt;
# المخالفات الشرعیة للعملات الرقمیة: البیتکوین أنموذجا: دراسة فقهیة تأصیلیة، أحمد نبیل محمد الحسینان، مجلة الجامعة الإسلامیة للعلوم الشرعیة بالمدینة المنورة، مجلد ۵۳، شماره ۱۹۰، ۲۰۱۹م. [https://digilib.feqhemoaser.com/arabic-articles/%d8%a7%d9%84%d9%85%d8%ae%d8%a7%d9%84%d9%81%d8%a7%d8%aa-%d8%a7%d9%84%d8%b4%d8%b1%d8%b9%db%8c%d8%a9-%d9%84%d9%84%d8%b9%d9%85%d9%84%d8%a7%d8%aa-%d8%a7%d9%84%d8%b1%d9%82%d9%85%db%8c%d8%a9-%d8%a7%d9%84/ کتابخانه پژوهشگاه مطالعات فقه معاصر]&lt;br /&gt;
# العملات الافتراضیة المشفرة: ماهیتها - خصائصها - تکییفاتها الفقهیة: بیتکوین Bitcoin أنموذجاً، أحمد سعد علی البرعی، مجلة دار الإفتاء المصریة، شماره ۳۹، ۲۰۱۹م. [https://digilib.feqhemoaser.com/arabic-articles/%d8%a7%d9%84%d8%b9%d9%85%d9%84%d8%a7%d8%aa-%d8%a7%d9%84%d8%a7%d9%81%d8%aa%d8%b1%d8%a7%d8%b6%db%8c%d8%a9-%d8%a7%d9%84%d9%85%d8%b4%d9%81%d8%b1%d8%a9-%d9%85%d8%a7%d9%87%db%8c%d8%aa%d9%87%d8%a7-%d8%ae/ کتابخانه پژوهشگاه مطالعات فقه معاصر]&lt;br /&gt;
# الأحکام الفقهیة المتعلقة بالعملات الإلکترونیة عملة بیتکوین نموذجا: دراسة فقهیة مقارنة، عبدالله بن محمد بن عبدالوهاب العقیل، مجلة جامعة الطائف للعلوم الإنسانیة، مجلد ۴، شماره ۱۷، ۲۰۱۸م. [https://digilib.feqhemoaser.com/arabic-articles/%d8%a7%d9%84%d8%a3%d8%ad%da%a9%d8%a7%d9%85-%d8%a7%d9%84%d9%81%d9%82%d9%87%db%8c%d8%a9-%d8%a7%d9%84%d9%85%d8%aa%d8%b9%d9%84%d9%82%d8%a9-%d8%a8%d8%a7%d9%84%d8%b9%d9%85%d9%84%d8%a7%d8%aa-%d8%a7%d9%84/ کتابخانه پژوهشگاه مطالعات فقه معاصر]&lt;br /&gt;
# العملات الرقمیة البیتکوین انموذجا ومدی توافقها مع ضوابط النقود فی الاسلام، باسم احمد عامر، مجلة الجامعة الشارفة للعلوم الشرعیة و الدراسات الاسلامیة، بحرین، ۲۰۱۸م. [https://digilib.feqhemoaser.com/arabic-articles/%d8%a7%d9%84%d8%b9%d9%85%d9%84%d8%a7%d8%aa-%d8%a7%d9%84%d8%b1%d9%82%d9%85%db%8c%d8%a9-%d8%a7%d9%84%d8%a8%db%8c%d8%aa%da%a9%d9%88%db%8c%d9%86-%d8%a7%d9%86%d9%85%d9%88%d8%b0%d8%ac%d8%a7-%d9%88%d9%85/ کتابخانه پژوهشگاه مطالعات فقه معاصر]&lt;br /&gt;
# العملة المشفرة (البتکوین) تکییفها الفقهی وحکمها الشرعی: دراسة فقهیة مقارنة، حسن عبدالله عبدالمقصود أبو زهو، جامعة الأزهر، مجلة کلیة الدراسات الإسلامیة والعربیة للبنات بکفر الشیخ، مجلد ۲، شماره ۲، ۲۰۱۸م. [https://digilib.feqhemoaser.com/arabic-articles/%d8%a7%d9%84%d8%b9%d9%85%d9%84%d8%a9-%d8%a7%d9%84%d9%85%d8%b4%d9%81%d8%b1%d8%a9-%d8%a7%d9%84%d8%a8%d8%aa%da%a9%d9%88%db%8c%d9%86-%d8%aa%da%a9%db%8c%db%8c%d9%81%d9%87%d8%a7-%d8%a7%d9%84%d9%81%d9%82/ کتابخانه پژوهشگاه مطالعات فقه معاصر]&lt;br /&gt;
# البتکوین وحکمها الشرعی، منصور الغامدی، مجلة الدراسات المالیة والمصرفیة، الاکادیمیة العربیة للعلوم المالیة والمصرفیة - مرکز البحوث المالیة والمصرفیة، اردن، مجلد ۲۶، شماره ۱، ۲۰۱۸م.&lt;br /&gt;
# النقود الافتراضیة مفهومها وأنواعها وآثارها الاقتصادیة، عبدالله بن سلیمان بن عبدالعزیز الباحوث، مجلة العلمیة للاقتصاد و التجارة، کلیة الاقتصاد والعلوم الإداریة جامعة الإمام محمد بن سعود الإسلامیة، مجلد ۴۷، شماره ۱، ۲۰۱۷م. [https://digilib.feqhemoaser.com/arabic-articles/%d8%a7%d9%84%d9%86%d9%82%d9%88%d8%af-%d8%a7%d9%84%d8%a7%d9%81%d8%aa%d8%b1%d8%a7%d8%b6%db%8c%d8%a9-%d9%85%d9%81%d9%87%d9%88%d9%85%d9%87%d8%a7-%d9%88%d8%a3%d9%86%d9%88%d8%a7%d8%b9%d9%87%d8%a7-%d9%88/ کتابخانه پژوهشگاه مطالعات فقه معاصر]&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
==پایان‌نامه‌ها==&lt;br /&gt;
=== فارسی ===&lt;br /&gt;
# قرارداد هوشمند از منظر فقه امامیه، علی اباذری، کارشناسی ارشد، دانشگاه میبد، دانشکده الهیات و معارف اسلامی، ۱۴۰۴ش. [https://ganj.irandoc.ac.ir/#/articles/f8ed5f346f46b3d2e6ae7153370d385b چکیده را از اینجا بخوانید.]&lt;br /&gt;
# برسی فقهی حقوقی غرر در معاملات رمز ارزی، علیرضا موسوی، کارشناسی ارشد، دانشگاه مازندران، دانشکده الهیات و معارف اسلامی، ۱۴۰۴ش. [https://ganj.irandoc.ac.ir/#/articles/c4e61e46e2270a392c0bb9ea581b60b2 متن چکیده را از اینجا بخوانید.]&lt;br /&gt;
# تحلیل فقهی و حقوقی امکان اجرای احکام مدنی از محل دارایی‌های رمز ارزی در نظام حقوقی ایران، نوید عباسی، کارشناسی ارشد، دانشگاه پیام نور استان اصفهان، مرکز پیام نور شهرضا، ۱۴۰۴ش. [https://ganj.irandoc.ac.ir/#/articles/7046081921d4c489f1194a4f695c8c75 چکیده را از اینجا بخوانید.]&lt;br /&gt;
# بررسی فقهی معاملات تتر - ریال و جواز اخذ مالیات بر عایدی سرمایه حاصل از آن، محمد بنازاده، سطح سه حوزه علمیه، حوزه علمیه - خراسان، حوزه علمیه برادران - مدرسه تخصصی عالی نواب، ۱۴۰۴ش. [https://ganj.irandoc.ac.ir/#/articles/c6d9251dceea2136d85171cef4c9407a متن پایان‌نامه را از اینجا بخوانید.]&lt;br /&gt;
# بررسی دلایل جرم‌انگاری رمزارزها در فقه امامیه و قوانین بین‌الملل، احسان الله کفشدارطوسی، رساله دکتری، دانشگاه علوم اسلامی رضوی، گروه فقه و اصول، ۱۴۰۴ش. [https://ganj.irandoc.ac.ir/#/articles/b79a474e1c09af2aed06b60945d70ff1 چکیده مقاله را از اینجا بخوانید.]&lt;br /&gt;
# قواعد فقهی _حقوقی حاکم بر رمزارزهای غیرمتمرکز از منظر حقوق عمومی جمهوری اسلامی ایران، محسن هنرجو، رساله دکتری، موسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی (ره)، گروه حقوق، ۱۴۰۴ش. [https://ganj.irandoc.ac.ir/#/articles/594038b62fc78484f373a7e69e091c6f صفحات ابتدایی پایان‌نامه را از اینجا بخوانید.]&lt;br /&gt;
# بررسی مبانی فقهی و حقوقی تجسس و گستره ی آن، ناصر سلامی‌نیا، کارشناسی ارشد، دانشگاه امیرالمومنین (ع)، دانشکده فقه و مبانی حقوق اسلامی، ۱۴۰۴ش. [https://ganj.irandoc.ac.ir/#/articles/c01ea2e73a1eed79e490ca69d7a8dc69 صفحات ابتدایی را از اینجا بخوانید.]&lt;br /&gt;
# امکان سنجی فقهی حقوقی تعیین رمزارزها به عنوان مهریه در عقد نکاح، لیلا عبادی آذر، کارشناسی ارشد، موسسه آموزش عالی ارشاد دماوند، گروه حقوق، ۱۴۰۳ش. [https://ganj.irandoc.ac.ir/#/articles/d82c09c33d85bac4ddafe2900f7001b0 صفحات ابتدایی پایان‌نامه را از اینجا بخوانید.]&lt;br /&gt;
# بررسی ابعاد حقوقی استفاده از رمزارزشها در عقود معاوضی، سعید عباسی، کارشناسی ارشد، دانشگاه پیام نور استان اصفهان، مرکز پیام نور شهرضا، ۱۴۰۳ش. [https://ganj.irandoc.ac.ir/#/articles/7ecb0a8c6b993b68b80676ef86caf4af چکیده را از اینجا بخوانید.]&lt;br /&gt;
# ماهیت و آثار حقوقی قابل شناسایی ارز دیجیتال در نظام حقوقی ایران، زهرا حسن پور، کارشناسی ارشد، موسسه آموزش عالی ادیبان، گروه حقوق، ۱۴۰۳ش. [https://ganj.irandoc.ac.ir/#/articles/77c15108ef62d1e2d90c99694ae80e79 چکیده را از اینجا بخوانید.]&lt;br /&gt;
# بررسی فقهی و اقتصادی وقف دارایی رمزارزها، مهدی عادل، کارشناسی ارشد، دانشگاه علوم اسلامی رضوی، گروه اقتصاد، ۱۴۰۳ش. [https://ganj.irandoc.ac.ir/#/articles/28f4868f97c4811004160a125214a34d صفحات ابتدایی را از اینجا بخوانید.]&lt;br /&gt;
# بررسی تطبیقی مشروعیت استخراج ارزهای دیجیتال در فقه امامیه و اهل سنت، محمدمهدی عباس حمید، رساله دکتری، دانشگاه تهران، پردیس فارابی - دانشکده الهیات، ۱۴۰۳ش. [https://ganj.irandoc.ac.ir/#/articles/0dfb84a998481a95ab3f71027afad10e صفحات ابتدایی پایان‌نامه را از اینجا بخوانید.]&lt;br /&gt;
# بررسی فقهی مالیت در معاملات رمزارزها با تأکید بر رمزارزهای باثبات، محمد رنجبر کرکانکی، کارشناسی ارشد، دانشگاه امام صادق(ع)، دانشکده الهیات، معارف اسلامی و ارشاد، ۱۴۰۲ش.[https://ganj.irandoc.ac.ir/#/articles/e6c8f31663151bb7ba40416358e77ab0 چکیده را از اینجا بخوانید.]&lt;br /&gt;
# بررسی تمایز قرارداد هوشمند و قراردادهای متعارف از حیث شرایط و احکام فقهی، سید سجاد میرهادی، کارشناسی ارشد، دانشگاه تهران، دانشکده الهیات و معارف اسلامی، ۱۴۰۲ش. [https://ganj.irandoc.ac.ir/#/articles/39d8ecdcaac6df0815c9fa03d28ae34e متن پایان‌نامه را از اینجا بخوانید.]&lt;br /&gt;
# مهریه قرار دادن رمز ارزها از منظر فقه و حقوق، سیده فرشته موسوی، کارشناسی ارشد، موسسه آموزش عالی آل طه، دانشکده علوم پایه، ۱۴۰۲ش. [https://ganj.irandoc.ac.ir/#/articles/104fefdbcdccee708a44174b8029d6b1 متن چکیده را از اینجا بخوانید.]&lt;br /&gt;
# ارز دیجیتال و احکام آن از منظر فقه اسلامی (بیت کوین به عنوان مثال)، یقضان ناصر، دکتری، جامعه المصطفی العالمیه، موسسه آموزش عالی علوم و معارف، ۱۴۰۲ش. [https://digilib.feqhemoaser.com/?post_type=tnc_col_286_item&amp;amp;p=1575272 صفحات ابتدایی را در کتابخانه پژوهشگاه مطالعات فقه معاصر بخوانید]&lt;br /&gt;
# مطالعه تطبیقی مشروعیت رمزارزها از منظر حقوق و فقه اسلامی (مطالعه موردی بیت‌کوین)، اکبر ثقفیان، دکتری، تخصصی، دانشگاه پیام نور استان تهران، مرکز پیام نور تهران جنوب، ۱۴۰۲ش. [https://digilib.feqhemoaser.com/?post_type=tnc_col_279_item&amp;amp;p=1575314 صفحات ابتدایی را در کتابخانه پژوهشگاه مطالعات فقه معاصر بخوانید]&lt;br /&gt;
# فقه رمزارزها: تاریخچه و ماهیت بیت‌کوین، حکم شرعی استخراج و مبادله بیت‌کوین تقریرات درس آیت‌الله جواد مروی، سید روح‌الله ذاکری و محمد شیبانی، مرکز مدیریت حوزه علمیه قم، ۱۴۰۲ش. [https://pic.ketab.ir/DataBase/bookpdf/02/14020321088.pdf صفحات ابتدایی را از اینجا بخوانید.]&lt;br /&gt;
# بررسی مالیت انواع رمزارزها و تبعات آن از منظر اقتصاد اسلامی، مهدی حاج آقابزرگی، کارشناسی ارشد، دانشگاه امام صادق علیه السلام، دانشکده معارف اسلامی و اقتصاد، ۱۴۰۲ش. [https://ganj.irandoc.ac.ir/#/articles/d7a0fe744d44fa66a5afc59d41ac8827 متن پایان‌نامه را از اینجا بخوانید.]&lt;br /&gt;
# ماهیت رمزارزها و چالش‌های آن از منظر فقه و حقوق ایران، سجاد صمدی هنده خاله، آموزشی تالیفی ارشدان، ۱۴۰۲ش. [https://pic.ketab.ir/DataBase/bookpdf/02/14021104145.pdf صفحات ابتدایی را از اینجا بخوانید.]&lt;br /&gt;
# ماهیت و جایگاه رمز ارزها و چالش‌های آن در حقوق ایران، حسین صادقی امیری، کارشناسی ارشد، دانشکده حقوق و الهیات، دانشگاه شهید باهنر کرمان، ۱۴۰۱ش. [https://digilib.feqhemoaser.com/persian-thesis/%d9%85%d8%a7%d9%87%db%8c%d8%aa-%d9%88-%d8%ac%d8%a7%db%8c%da%af%d8%a7%d9%87-%d8%b1%d9%85%d8%b2-%d8%a7%d8%b1%d8%b2%d9%87%d8%a7-%d9%88-%da%86%d8%a7%d9%84%d8%b4-%d9%87%d8%a7%db%8c-%d8%a2%d9%86-%d8%af/ صفحات ابتدایی را در کتابخانه پژوهشگاه مطالعات فقه معاصر بخوانید]&lt;br /&gt;
# بررسی حقوقی رمزارز به عنوان مهریه، عرفان رستمی اردغان، کارشناسی ارشد، دانشگاه علوم قضایی و خدمات اداری، دانشکده حقوق قضایی، تهران، ۱۴۰۱ش. [https://ganj.irandoc.ac.ir/#/articles/64d8ca22ab939070b84635d72a902396 چکیده پایان‌نامه را از اینجا بخوانید.]&lt;br /&gt;
# ماهیت و مبنای مشروعیت استخراج رمزارز در فقه و حقوق ایران، حانیه زارع منصوری، کارشناسی ارشد، دانشگاه شهید باهنر کرمان، دانشکده حقوق و الهیات، ۱۴۰۱ش. [https://ganj.irandoc.ac.ir/#/articles/b26b8f36ea59c2381a31d09f91753190 متن پایان‌نامه را از اینجا بخوانید.]&lt;br /&gt;
# مشروعیت معاملات با رمز ارزها (بیت‌کوین به عنوان نمونه)، صادق نبیل جمعه، پایان‌نامه حوزوی سطح سه، جامعه المصطفی العالمیه، مدرسه امام مهدی (عج)، ۱۴۰۱ش. [https://digilib.feqhemoaser.com/persian-thesis/%d9%85%d8%b4%d8%b1%d9%88%d8%b9%db%8c%d8%aa-%d9%85%d8%b9%d8%a7%d9%85%d9%84%d8%a7%d8%aa-%d8%a8%d8%a7-%d8%b1%d9%85%d8%b2-%d8%a7%d8%b1%d8%b2%d9%87%d8%a7-%d8%a8%db%8c%d8%aa%da%a9%d9%88%db%8c/ صفحات ابتدایی را در کتابخانه پژوهشگاه مطالعات فقه معاصر بخوانید]&lt;br /&gt;
# مشروعیت معامله با ارزهای رمزینه (دیجیتال)، کارشناسی ارشد، دانشکده الهیات، دانشگاه تهران، پردیس فارابی، ۱۴۰۱ش. [https://digilib.feqhemoaser.com/persian-thesis/%d9%85%d8%b4%d8%b1%d9%88%d8%b9%db%8c%d8%aa-%d9%85%d8%b9%d8%a7%d9%85%d9%84%d9%87-%d8%a8%d8%a7-%d8%a7%d8%b1%d8%b2%d9%87%d8%a7%db%8c-%d8%b1%d9%85%d8%b2%db%8c%d9%86%d9%87-%d8%af%db%8c%d8%ac%db%8c%d8%aa/ چکیده را در کتابخانه پژوهشگاه مطالعات فقه معاصر بخوانید]&lt;br /&gt;
# بررسی تجارت الکترونیک با ارز دیجیتال از دیدگاه فریقین، احمدامین اسلامی رمکانی، کارشناسی ارشد، جامعه المصطفی العالمیه، مجتمع علوم و مطالعات اسلامی - واحد قشم، ۱۴۰۱ش. [https://ganj.irandoc.ac.ir/#/articles/f30fcbf72d465ade67545e50dc2bf0b5 متن پایان نامه را از اینجا بخوانید.]&lt;br /&gt;
# ماهیت و مبنای مشروعیت استخراج رمزارز در فقه و حقوق ایران، کارشناسی ارشد، دانشکده حقوق و الهیات، دانشگاه شهید باهنر کرمان، ۱۴۰۱ش. [https://digilib.feqhemoaser.com/persian-thesis/%d9%85%d8%a7%d9%87%db%8c%d8%aa-%d9%88-%d9%85%d8%a8%d9%86%d8%a7%db%8c-%d9%85%d8%b4%d8%b1%d9%88%d8%b9%db%8c%d8%aa-%d8%a7%d8%b3%d8%aa%d8%ae%d8%b1%d8%a7%d8%ac-%d8%b1%d9%85%d8%b2%d8%a7%d8%b1%d8%b2-%d8%af/ صفحات ابتدایی را در کتابخانه پژوهشگاه مطالعات فقه معاصر بخوانید]&lt;br /&gt;
# بررسی فقهی حقوقی تجسس و موارد استثنایی آن، سید هادی صالحی، رساله دکتری، دانشگاه ارومیه، پردیس دانشگاهی، ۱۴۰۱ش. [https://ganj.irandoc.ac.ir/#/articles/cfab531d14b2a1a7eed1073a6b0d7ad0 متن پایان‌نامه را از اینجا بخوانید.]&lt;br /&gt;
# بررسی حکم فقهی رمزارزها، هادی غلامی، رساله دکتری، دانشگاه قم، پردیس دانشگاهی، ۱۴۰۱ش. [https://ganj.irandoc.ac.ir/#/articles/c19c3a1292b69d9068a3b028ccd1f383 چکیده را از اینجا بخوانید.]&lt;br /&gt;
# عناصر جرم پولشویی از طریق رمزارزها و سیاست کیفری جمهوری اسلامی، مجید بهاری غازانی، کارشناسی ارشد، مؤسسه آموزش عالی طلوع مهر - قم، گروه حقوق، ۱۴۰۱ش. [https://digilib.feqhemoaser.com/persian-thesis/%d8%b9%d9%86%d8%a7%d8%b5%d8%b1-%d8%ac%d8%b1%d9%85-%d9%be%d9%88%d9%84%d8%b4%d9%88%db%8c%db%8c-%d8%a7%d8%b2-%d8%b7%d8%b1%db%8c%d9%82-%d8%b1%d9%85%d8%b2%d8%a7%d8%b1%d8%b2%d9%87%d8%a7-%d9%88-%d8%b3%db%8c/ صفحات ابتدایی را در کتابخانه پژوهشگاه مطالعات فقه معاصر بخوانید]&lt;br /&gt;
# بررسی فقهی و حقوقی ارز دیجیتال، محمد کمایستانی، کارشناسی ارشد، دانشکده الهیات و معارف اسلامی، دانشگاه ایلام، ۱۴۰۱ش. [https://digilib.feqhemoaser.com/?post_type=tnc_col_279_item&amp;amp;p=1575768 صفحات ابتدایی را در کتابخانه پژوهشگاه مطالعات فقه معاصر بخوانید]&lt;br /&gt;
# بررسی جایگاه ارزهای دیجیتال درنظام فقهی حقوقی حاکم در کشورهای اسلامی، فاطمه رضایی، کارشناسی ارشد، دانشکده علوم انسانی، مؤسسه آموزش عالی اشراق، ۱۴۰۰ش. &lt;br /&gt;
# تحلیل رمزارزها و تامین مالی خرد از منظر اقتصاد اسلامی و اقتصاد متعارف با ارائه ی ابزاری جهت تامین مالی خرد مبتنی بر بلاکچین، محمد رضائی‌پور، کارشناسی ارشد، دانشگاه علامه طباطبائی، دانشکده اقتصاد، ۱۴۰۰ش. [https://ganj.irandoc.ac.ir/#/articles/9b2af08f19233007fa315324e0c6c93a متن پایان‌نامه را از اینجا بخوانید.] &lt;br /&gt;
# بررسی مبانی فقهی فتاوی مراجع معاصر نسبت به مبادله رمزارزها، محمد مرادی شهر بابک، کارشناسی ارشد، دانشگاه پیام نور استان تهران، مرکز پیام نور تهران جنوب، ۱۴۰۰ش. [https://ganj.irandoc.ac.ir/#/articles/af7659570b4f82c5b09088cbcbb770cb چکیده را از اینجا بخوانید.]&lt;br /&gt;
# بررسی ارز دیجیتال از دیدگاه فقه و حقوق اسلامی، سمیرا احمدی زاده شندی، کارشناسی ارشد، دانشگاه پیام نور استان تهران، مرکز پیام نور تهران جنوب، ۱۴۰۰ش. [https://digilib.feqhemoaser.com/persian-thesis/%d8%a8%d8%b1%d8%b1%d8%b3%db%8c-%d8%a7%d8%b1%d8%b2-%d8%af%db%8c%d8%ac%db%8c%d8%aa%d8%a7%d9%84-%d8%a7%d8%b2-%d8%af%db%8c%d8%af%da%af%d8%a7%d9%87-%d9%81%d9%82%d9%87-%d9%88-%d8%ad%d9%82%d9%88%d9%82-%d8%a7/ صفحات ابتدایی را در کتابخانه پژوهشگاه مطالعات فقه معاصر بخوانید]&lt;br /&gt;
# ماهیت و آثار حقوقی استخراج و بیع رمز ارزها در حقوق ایران، علیرضا امام، دکتری، دانشگاه آزاد اسلامی واحد امارات متحده عربی، گروه حقوق، ۱۴۰۰ش. [https://digilib.feqhemoaser.com/persian-thesis/%d9%85%d8%a7%d9%87%db%8c%d8%aa-%d9%88-%d8%a2%d8%ab%d8%a7%d8%b1-%d8%ad%d9%82%d9%88%d9%82%db%8c-%d8%a7%d8%b3%d8%aa%d8%ae%d8%b1%d8%a7%d8%ac-%d9%88-%d8%a8%db%8c%d8%b9-%d8%b1%d9%85%d8%b2-%d8%a7%d8%b1%d8%b2/ چکیده را در کتابخانه پژوهشگاه مطالعات فقه معاصر بخوانید]&lt;br /&gt;
# بررسی تطبیقی مشروعیت خرید و فروش رمزارز از منظر فقه مذاهب اسلامی، سید محمد رضا شهیم، کارشناسی ارشد، دانشگاه قرآن و حدیث، دانشکده علوم و معارف اسلامی، ۱۴۰۰ش. [https://ganj.irandoc.ac.ir/#/articles/3bfc620757880245ce8cce5d711a3fc2 متن پایان‌نامه را از اینجا بخوانید.]&lt;br /&gt;
#بایسته‌های حقوقی ارز دیجیتال در نظام حقوق خصوصی ایران، مدینه یوسف زاده، کارشناسی ارشد، دانشکده علوم انسانی، مؤسسه آموزش عالی فیض‌الاسلام، ۱۴۰۰ش. [https://digilib.feqhemoaser.com/persian-thesis/%d8%a8%d8%a7%db%8c%d8%b3%d8%aa%d9%87-%d9%87%d8%a7%db%8c-%d8%ad%d9%82%d9%88%d9%82%db%8c-%d8%a7%d8%b1%d8%b2-%d8%af%db%8c%d8%ac%db%8c%d8%aa%d8%a7%d9%84-%d8%af%d8%b1-%d9%86%d8%b8%d8%a7%d9%85-%d8%ad%d9%82/ چکیده را در کتابخانه پژوهشگاه مطالعات فقه معاصر بخوانید]&lt;br /&gt;
# بررسی فقهی حقوقی ارز دیجیتال، محمود حاج‌زاده، کارشناسی ارشد، دانشکده حقوق، مؤسسه آموزش عالی اشراق، ۱۳۹۹ش. [https://digilib.feqhemoaser.com/persian-thesis/%d8%a8%d8%b1%d8%b1%d8%b3%db%8c-%d9%81%d9%82%d9%87%db%8c-%d8%ad%d9%82%d9%88%d9%82%db%8c-%d8%a7%d8%b1%d8%b2-%d8%af%db%8c%d8%ac%db%8c%d8%aa%d8%a7%d9%84-%d9%81%d8%a7%db%8c%d9%84-%d9%85%d9%86%d8%a8%d8%b9/ چکیده را در کتابخانه پژوهشگاه مطالعات فقه معاصر بخوانید]&lt;br /&gt;
# تبیین اقتصادی ماهیت پول‌های مجازی و تحلیل آن از منظر اقتصاد اسلامی، محسن رضائی صدرآبادی، رساله دکتری، دانشکده معارف اسلامی و اقتصاد، دانشگاه امام صادق علیه السلام، ۱۳۹۹ش. [https://digilib.feqhemoaser.com/persian-thesis/%d8%aa%d8%a8%db%8c%db%8c%d9%86-%d8%a7%d9%82%d8%aa%d8%b5%d8%a7%d8%af%db%8c-%d9%85%d8%a7%d9%87%db%8c%d8%aa-%d9%be%d9%88%d9%84-%d9%87%d8%a7%db%8c-%d9%85%d8%ac%d8%a7%d8%b2%db%8c-%d9%88-%d8%aa%d8%ad%d9%84/ صفحات ابتدایی را در کتابخانه پژوهشگاه مطالعات فقه معاصر بخوانید]&lt;br /&gt;
# سیاست جنایی تقنینی ایران در زمینه ارزهای دیجیتال (با نگاهی به فقه امامیه)، مجید بیاتی، کارشناسی ارشد، دانشکده پیشگیری از جرم و اصلاح و تربیت، دانشگاه علوم قضایی و خدمات اداری، ۱۳۹۹ش. [https://digilib.feqhemoaser.com/persian-thesis/%d8%b3%db%8c%d8%a7%d8%b3%d8%aa-%d8%ac%d9%86%d8%a7%db%8c%db%8c-%d8%aa%d9%82%d9%86%db%8c%d9%86%db%8c-%d8%a7%db%8c%d8%b1%d8%a7%d9%86-%d8%af%d8%b1-%d8%b2%d9%85%db%8c%d9%86%d9%87-%d8%a7%d8%b1%d8%b2%d9%87/ صفحات ابتدایی را در کتابخانه پژوهشگاه مطالعات فقه معاصر بخوانید]&lt;br /&gt;
# مبانی فقهی حقوقی سرقت ژنتیک با نگاهی به فقه مذاهب اسلامی، محمد جواد یوسفی زادگان، کارشناسی ارشد، دانشگاه مذاهب اسلامی، دانشکده فقه و حقوق، ۱۳۹۹ش. [https://ganj.irandoc.ac.ir/#/articles/b2707a37c914931b8045866fabb86606 متن پایان‌نامه را از اینجا بخوانید.]&lt;br /&gt;
# بررسی فقهی حقوقی معاملات ارزهای مجازی با تأکید بر بیت‌کوین، سید محمد عبداللهی، کارشناسی ارشد، گروه حقوق خصوصی، دانشگاه عدالت، ۱۳۹۸ش. [https://digilib.feqhemoaser.com/persian-thesis/%d8%a8%d8%b1%d8%b1%d8%b3%db%8c-%d9%81%d9%82%d9%87%db%8c-%d8%ad%d9%82%d9%88%d9%82%db%8c-%d9%85%d8%b9%d8%a7%d9%85%d9%84%d8%a7%d8%aa-%d8%a7%d8%b1%d8%b2%d9%87%d8%a7%db%8c-%d9%85%d8%ac%d8%a7%d8%b2%db%8c/ صفحات ابتدایی را در کتابخانه پژوهشگاه مطالعات فقه معاصر بخوانید]&lt;br /&gt;
# مطالعه تطبیقی رمزارزها از دیدگاه مذاهب اسلامی و قوانین پولی بانکی ایران، کوثر بابایی، کارشناسی ارشد، دانشکده فقه و حقوق، دانشگاه مذاهب اسلامی، ۱۳۹۸ش. [https://digilib.feqhemoaser.com/persian-thesis/%d9%85%d8%b7%d8%a7%d9%84%d8%b9%d9%87-%d8%aa%d8%b7%d8%a8%db%8c%d9%82%db%8c-%d8%b1%d9%85%d8%b2%d8%a7%d8%b1%d8%b2%d9%87%d8%a7-%d8%a7%d8%b2-%d8%af%db%8c%d8%af%da%af%d8%a7%d9%87-%d9%85%d8%b0%d8%a7%d9%87/ صفحات ابتدایی را در کتابخانه پژوهشگاه مطالعات فقه معاصر بخوانید]&lt;br /&gt;
# ماهیت ارزهای دیجیتال و آثار مترتب بر آن در فقه امامیه، زهرا خورسندی کوچصفهانی، کارشناسی ارشد، دانشگاه قرآن و حدیث، پردیس تهران، ۱۳۹۸ش. [https://digilib.feqhemoaser.com/persian-thesis/%d9%85%d8%a7%d9%87%db%8c%d8%aa-%d8%a7%d8%b1%d8%b2%d9%87%d8%a7%db%8c-%d8%af%db%8c%d8%ac%db%8c%d8%aa%d8%a7%d9%84-%d9%88-%d8%a2%d8%ab%d8%a7%d8%b1-%d9%85%d8%aa%d8%b1%d8%aa%d8%a8-%d8%a8%d8%b1-%d8%a2%d9%86/ صفحات ابتدایی را در کتابخانه پژوهشگاه مطالعات فقه معاصر بخوانید]&lt;br /&gt;
# ابعاد حقوقی پول مجازی، مسعود شمس، کارشناسی ارشد، دانشکده حقوق، الهیات و علوم سیاسی، دانشگاه آزاد اسلامی واحد علوم و تحقیقات تهران، ۱۳۹۸ش. [https://digilib.feqhemoaser.com/persian-thesis/%d8%a7%d8%a8%d8%b9%d8%a7%d8%af-%d8%ad%d9%82%d9%88%d9%82%db%8c-%d9%be%d9%88%d9%84-%d9%85%d8%ac%d8%a7%d8%b2%db%8c/ صفحات ابتدایی را در کتابخانه پژوهشگاه مطالعات فقه معاصر بخوانید]&lt;br /&gt;
# بررسی ماهیت فقهی و حقوقی بیت‌کوین، انسیه جدیدیان، کارشناسی ارشد، دانشکده حقوق و الهیات، دانشگاه شهید اشرفی اصفهانی، ۱۳۹۷ش. [https://digilib.feqhemoaser.com/persian-thesis/%d8%a8%d8%b1%d8%b1%d8%b3%db%8c-%d9%85%d8%a7%d9%87%db%8c%d8%aa-%d9%81%d9%82%d9%87%db%8c-%d9%88-%d8%ad%d9%82%d9%88%d9%82%db%8c-%d8%a8%db%8c%d8%aa-%da%a9%d9%88%db%8c%d9%86/ صفحات ابتدایی را در کتابخانه پژوهشگاه مطالعات فقه معاصر بخوانید]&lt;br /&gt;
# تحلیل فقهی کارکردهای پول رمزنگاری شده (مطالعه موردی بیت کوین)، علیرضا نواب‌پور، کارشناسی ارشد، دانشکده معارف اسلامی و مدیریت، دانشگاه امام صادق علیه السلام، ۱۳۹۷ش. [https://digilib.feqhemoaser.com/persian-thesis/%d8%aa%d8%ad%d9%84%db%8c%d9%84-%d9%81%d9%82%d9%87%db%8c-%da%a9%d8%a7%d8%b1%da%a9%d8%b1%d8%af%d9%87%d8%a7%db%8c-%d9%be%d9%88%d9%84-%d8%b1%d9%85%d8%b2%d9%86%da%af%d8%a7%d8%b1%db%8c-%d8%b4%d8%af%d9%87/ صفحات ابتدایی را در کتابخانه پژوهشگاه مطالعات فقه معاصر بخوانید]&lt;br /&gt;
# امکان سنجی مالی - فقهی استفاده از بیت‌کوین در بازار ایران، سعید میرزاجان‌زاده، کارشناسی ارشد، دانشکده فنی و مهندسی، دانشگاه علم و فرهنگ تهران، ۱۳۹۷ش. [https://digilib.feqhemoaser.com/persian-thesis/%d8%a7%d9%85%da%a9%d8%a7%d9%86-%d8%b3%d9%86%d8%ac%db%8c-%d9%85%d8%a7%d9%84%db%8c-%d9%81%d9%82%d9%87%db%8c-%d8%a7%d8%b3%d8%aa%d9%81%d8%a7%d8%af%d9%87-%d8%a7%d8%b2-%d8%a8%db%8c%d8%aa-%da%a9%d9%88%db%8c/ صفحات ابتدایی را در کتابخانه پژوهشگاه مطالعات فقه معاصر بخوانید]&lt;br /&gt;
# ابعاد حقوقی بیت‌کوین، سمیرا صفویان، کارشناسی ارشد، دانشکده حقوق و علوم سیاسی، دانشگاه شیراز، ۱۳۹۷ش. [https://digilib.feqhemoaser.com/persian-thesis/%d8%a7%d8%a8%d8%b9%d8%a7%d8%af-%d8%ad%d9%82%d9%88%d9%82%db%8c-%d8%a8%db%8c%d8%aa-%da%a9%d9%88%db%8c%d9%86/ صفحات ابتدایی را در کتابخانه پژوهشگاه مطالعات فقه معاصر بخوانید]&lt;br /&gt;
# تجسس در اسلام، موسی الرضا چکنی‌ مقدم، کارشناسی ارشد، دانشگاه پیام نور استان خراسان رضوی، مرکز پیام نور مشهد، ۱۳۹۵ش. [https://ganj.irandoc.ac.ir/#/articles/7cd9909a980706f2cfb2f2247e746944 متن پایان‌نامه را از اینجا بخوانید.]&lt;br /&gt;
# بررسی ضرورت حفظ اسرار نظامی در فقه امامیه و حقوق موضوعه، حبیب الله رضوانی‌نسب، کارشناسی ارشد، دانشگاه قم، دانشکده الهیات و معارف اسلامی، ۱۳۹۳ش. [https://ganj.irandoc.ac.ir/#/articles/8223c4f9dda19bc87c66cec96f36b220 متن پایان‌نامه را از اینجا بخوانید.]&lt;br /&gt;
# بازپژوهی مصادیق جرم مرکب (کلاهبرداری، جاسوسی و خیانت) در فقه شیعه و حقوق کیفری ایران، مهدخت حسنی، کارشناسی ارشد، دانشگاه یاسوج، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، ۱۳۹۳ش. [https://ganj.irandoc.ac.ir/#/articles/0afcbe5c8cba3885095c0e224332ef56 متن پایان‌نامه را از اینجا بخوانید.]&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
=== عربی ===&lt;br /&gt;
# العملات الرقمية المشفرة: مشروعيتها وأحكامها الفقهية، البلوشية، حميدة بنت عبدالرحمن بن أبو بكر، کارشناسی ارشد، جامعة السلطان قابوس، كلية التربية، مسقط، ۲۰۲۵م.&lt;br /&gt;
# العملة الافتراضية المشفرة: ماليتها - حكم تعدينها - حكم زكاتها: البيتكوين نموذجا، مالك أنس أديب شيشاني، کارشناسی ارشد، جامعة آل البيت: كلية الشريعة، الاردن ۲۰۲۱م. [https://search.mandumah.com/Record/1251155 چکیده را از اینجا بخوانید.]&lt;br /&gt;
# العملات الافتراضية من منظور اقتصادي وشرعي، محمد جمال منيزل السليحات، کارشناسی ارشد، جامعة العلوم الإسلامية العالمية: كلية الدراسات العليا، عمان، ۲۰۲۱م. [https://search.mandumah.com/Record/1224674 چکیده را از اینجا بخوانید.]&lt;br /&gt;
# إصدار العملات المشفرة: القيود والآثار: دراسة فقهية، محمد عمر السعدی، کارشناسی ارشد، جامعة العلوم الإسلامية العالمية الكلية: كلية الدراسات العليا، عمان، ۲۰۲۰م. [https://search.mandumah.com/Record/1053332 چکیده را از اینجا بخوانید.]&lt;br /&gt;
# أحكام العملات المشفرة في الفقه الإسلامي، آية علي عبدالله الواكد، کارشناسی ارشد، الجامعة الاردنية: كلية الدراسات العليا، عمان، ۲۰۲۰م.&lt;br /&gt;
# النقود الافتراضية في الفقه الإسلامي، محمد رياض عبدالكريم أبو كرش، کارشناسی ارشد، کلیة الشریعة والقانون، الجامعة الإسلامیة، غزة، ۲۰۱۹م. [https://digilib.feqhemoaser.com/arabic-thesis/%d8%a7%d9%84%d9%86%d9%82%d9%88%d8%af-%d8%a7%d9%84%d8%a7%d9%81%d8%aa%d8%b1%d8%a7%d8%b6%db%8c%d8%a9-%d9%81%db%8c-%d8%a7%d9%84%d9%81%d9%82%d9%87-%d8%a7%d9%84%d8%a5%d8%b3%d9%84%d8%a7%d9%85%db%8c/ کتابخانه پژوهشگاه مطالعات فقه معاصر]&lt;br /&gt;
# العملات الإفتراضیة المشفرة: دراسة اقتصادیة، شرعیة، محاسبیة، أحمد هشام قاسم النجار، کارشناسی ارشد، کلیة المعهد العالی للدراسات الاسلامیة، جامعة آل البیت، اردن، ۲۰۱۹م. [https://digilib.feqhemoaser.com/arabic-thesis/%d8%a7%d9%84%d8%b9%d9%85%d9%84%d8%a7%d8%aa-%d8%a7%d9%84%d8%a5%d9%81%d8%aa%d8%b1%d8%a7%d8%b6%db%8c%d8%a9-%d8%a7%d9%84%d9%85%d8%b4%d9%81%d8%b1%d8%a9-%d8%af%d8%b1%d8%a7%d8%b3%d8%a9-%d8%a7%d9%82%d8%aa/ کتابخانه پژوهشگاه مطالعات فقه معاصر]&lt;br /&gt;
# أحکام التعامل بالنقود الإلکترونیة و أثره على المعاملات المعاصرة، شیماء جودت مجدی عیادة منصور، کارشناسی ارشد، کلیه الشریعة و القانون، الجامعة الإسلامیة، غزة، ۲۰۱۵م. [https://digilib.feqhemoaser.com/arabic-thesis/%d8%a3%d8%ad%da%a9%d8%a7%d9%85-%d8%a7%d9%84%d8%aa%d8%b9%d8%a7%d9%85%d9%84-%d8%a8%d8%a7%d9%84%d9%86%d9%82%d9%88%d8%af-%d8%a7%d9%84%d8%a5%d9%84%da%a9%d8%aa%d8%b1%d9%88%d9%86%db%8c%d8%a9-%d9%88-%d8%a3/ کتابخانه پژوهشگاه مطالعات فقه معاصر]&lt;br /&gt;
# النقود الإلکترونیة دراسة فقهیة، یوسف بن عبد العزیز بن صالح التویجری، رساله دکتری، کلیة الشریعة، جامعة الامام محمد بن سعود، عربستان سعودی، ۱۴۳۰ق/۲۰۰۹م. [https://digilib.feqhemoaser.com/arabic-thesis/%d8%a7%d9%84%d9%86%d9%82%d9%88%d8%af-%d8%a7%d9%84%d8%a5%d9%84%da%a9%d8%aa%d8%b1%d9%88%d9%86%db%8c%d8%a9-%d8%af%d8%b1%d8%a7%d8%b3%d8%a9-%d9%81%d9%82%d9%87%db%8c%d8%a9/ کتابخانه پژوهشگاه مطالعات فقه معاصر]&lt;br /&gt;
# النقود الإلکترونیة حکمها الشرعی وآثارها الاقتصادیة، سارة متلع القحطانی، رساله دکتری، کلیه الدراسات العلیا، جامعة الکویت، ۲۰۰۸م. [https://digilib.feqhemoaser.com/arabic-thesis/%d8%a7%d9%84%d9%86%d9%82%d9%88%d8%af-%d8%a7%d9%84%d8%a5%d9%84%da%a9%d8%aa%d8%b1%d9%88%d9%86%db%8c%d8%a9-%d8%ad%da%a9%d9%85%d9%87%d8%a7-%d8%a7%d9%84%d8%b4%d8%b1%d8%b9%db%8c-%d9%88%d8%a2%d8%ab%d8%a7/ کتابخانه پژوهشگاه مطالعات فقه معاصر]&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
== سایر منابع ==&lt;br /&gt;
# ماهیت فقهی و حقوقی رمزارز اتریوم(اتر)، اصغر خواجوی و سید مرتضی قاسم‌زاده، دوفصلنامه معرفت اقتصاد اسلامی، سال سیزدهم، شماره۲، پیاپی ۲۶، بهار و تابستان ۱۴۰۱ش. [https://marefateeqtesadi.nashriyat.ir/sites/marefateeqtesadi.nashriyat.ir/files/article-files/10_5.pdf مقاله را از اینجا بخوانید.]&lt;br /&gt;
# بررسی فقهی-اقتصادی ارزش پول و پیشنهاد رمزارز ملی مبتنی بر ارزش‌های اسلامی، محسن رضائی صدرآبادی، مهدی رعایائی، محمدرضا کشاورزی، فصلنامه پژوهش‌های پولی - بانکی، سال پانزدهم، شماره ۵۳، پاییز ۱۴۰۱ش. [https://jmbr.mbri.ac.ir/article-1-1864-fa.html مقاله را از اینجا بخوانید.]&lt;br /&gt;
# بررسی کاربرد رمزپول‌ها از دیدگاه اقتصادی-بانکی- فقهی، نشست علمی با حضور [[غلامرضا مصباحی مقدم]]، حسین میثمی و مهدی نوری، پژوهشکده پولی و بانکی، شهریور ۱۴۰۰ش. [https://digilib.feqhemoaser.com/nr/%d8%a8%d8%b1%d8%b1%d8%b3%db%8c-%da%a9%d8%a7%d8%b1%d8%a8%d8%b1%d8%af-%d8%b1%d9%85%d8%b2%d9%be%d9%88%d9%84-%d9%87%d8%a7-%d8%a7%d8%b2-%d8%af%db%8c%d8%af%da%af%d8%a7%d9%87-%d8%a7%d9%82%d8%aa%d8%b5%d8%a7/ کتابخانه پژوهشگاه مطالعات فقه معاصر]&lt;br /&gt;
# بیت‌کوین از نظر قواعد فقه اسلام، زینب عباس‌پور، محبوبه حسنی، حسینعلی قاسم‌پور، نخستین کنفرانس ملی حقوق، فقه و فرهنگ، ۱۳۹۹ش. [https://digilib.feqhemoaser.com/persian-articles/%d8%a8%db%8c%d8%aa-%da%a9%d9%88%db%8c%d9%86-%d8%a7%d8%b2-%d9%86%d8%b8%d8%b1-%d9%82%d9%88%d8%a7%d8%b9%d8%af-%d9%81%d9%82%d9%87-%d8%a7%d8%b3%d9%84%d8%a7%d9%85-%d9%81%d8%a7%db%8c%d9%84-%d9%85%d9%86/ کتابخانه پژوهشگاه مطالعات فقه معاصر]&lt;br /&gt;
# بلاک‌چین و ارزهای رمزپایه، فرصت‌ها و چالش‌های دینی، علیرضا صدوق، کارگاه آموزشی دفتر مطالعات اسلامی و ارتباطات حوزوی پژوهشگاه فضای مجازی، ۱۳۹۹ش. [https://digilib.feqhemoaser.com/nr/%d8%a8%d9%84%d8%a7%da%a9-%da%86%db%8c%d9%86-%d9%88-%d8%a7%d8%b1%d8%b2%d9%87%d8%a7%db%8c-%d8%b1%d9%85%d8%b2%d9%be%d8%a7%db%8c%d9%87%d8%8c-%d9%81%d8%b1%d8%b5%d8%aa-%d9%87%d8%a7-%d9%88-%da%86%d8%a7%d9%84/ کتابخانه پژوهشگاه مطالعات فقه معاصر]&lt;br /&gt;
# حکم خرید، فروش و استخراج پول رمزپایه دیجیتال، مرتضی ترابی، نشست علمی در مؤسسه دارالثقلین امام عصر (عج)، ۱۳۹۹ش. [https://digilib.feqhemoaser.com/nr/%d8%ad%da%a9%d9%85-%d8%ae%d8%b1%db%8c%d8%af%d8%8c-%d9%81%d8%b1%d9%88%d8%b4-%d9%88-%d8%a7%d8%b3%d8%aa%d8%ae%d8%b1%d8%a7%d8%ac-%d9%be%d9%88%d9%84-%d8%b1%d9%85%d8%b2%d9%be%d8%a7%db%8c%d9%87-%d8%af%db%8c/ کتابخانه پژوهشگاه مطالعات فقه معاصر]&lt;br /&gt;
# بررسی ارزهای رمزنگاری شده از نگاه قواعد فقه امامیه، مجید بیاتی و حسن تقویان‌پور، نخستین کنفرانس ملی حقوق، فقه و فرهنگ، ۱۳۹۹ش. [https://digilib.feqhemoaser.com/persian-articles/%d8%a8%d8%b1%d8%b1%d8%b3%db%8c-%d8%a7%d8%b1%d8%b2%d9%87%d8%a7%db%8c-%d8%b1%d9%85%d8%b2%d9%86%da%af%d8%a7%d8%b1%db%8c-%d8%b4%d8%af%d9%87-%d8%a7%d8%b2-%d9%86%da%af%d8%a7%d9%87-%d9%82%d9%88%d8%a7%d8%b9/ کتابخانه پژوهشگاه مطالعات فقه معاصر]&lt;br /&gt;
# ماهیت بیت‌کوین و بررسی ابعاد فقهی و اجتماعی، گفتگوی سایت رسا با مرتضی ترابی، ۱۳۹۹ش. [https://digilib.feqhemoaser.com/nr/%d9%85%d8%a7%d9%87%db%8c%d8%aa-%d8%a8%db%8c%d8%aa-%da%a9%d9%88%db%8c%d9%86-%d9%88-%d8%a8%d8%b1%d8%b1%d8%b3%db%8c-%d8%a7%d8%a8%d8%b9%d8%a7%d8%af-%d9%81%d9%82%d9%87%db%8c-%d9%88-%d8%a7%d8%ac%d8%aa%d9%85/ کتابخانه پژوهشگاه مطالعات فقه معاصر]&lt;br /&gt;
# توضیحات استاد هادوی تهرانی دربارۀ حکم شرعی رمزارز، مصاحبه با شبکه اجتهاد، ۱۳۹۸ش. [https://digilib.feqhemoaser.com/nr/%d8%aa%d9%88%d8%b6%db%8c%d8%ad%d8%a7%d8%aa-%d8%a7%d8%b3%d8%aa%d8%a7%d8%af-%d9%87%d8%a7%d8%af%d9%88%db%8c-%d8%aa%d9%87%d8%b1%d8%a7%d9%86%db%8c-%d8%af%d8%b1%d8%a8%d8%a7%d8%b1%db%80-%d8%ad%da%a9%d9%85/ کتابخانه پژوهشگاه مطالعات فقه معاصر]&lt;br /&gt;
# تحلیل جایگاه بیت‌کوین در نظام بانکداری اسلامی، محمدرضا نان‌آور و مهدی فدایی و سمیه نان‌آور، دومین کنفرانس بین‌المللی پژوهش‌های نوین در مدیریت، اقتصاد، حسابداری و بانکداری، ۱۳۹۸ش. [https://digilib.feqhemoaser.com/persian-articles/%d8%aa%d8%ad%d9%84%db%8c%d9%84-%d8%ac%d8%a7%db%8c%da%af%d8%a7%d9%87-%d8%a8%db%8c%d8%aa-%da%a9%d9%88%db%8c%d9%86-%d8%af%d8%b1-%d9%86%d8%b8%d8%a7%d9%85-%d8%a8%d8%a7%d9%86%da%a9%d8%af%d8%a7%d8%b1%db%8c/ کتابخانه پژوهشگاه مطالعات فقه معاصر]&lt;br /&gt;
# دیدگاه مراجع تقلید دربارهٔ رمز ارزها/ حکم رمز ارزها از نگاه فقه فردی و حکومتی، یادداشت در سایت وسائل، ۱۳۹۸ش. [https://digilib.feqhemoaser.com/nr/%d8%af%db%8c%d8%af%da%af%d8%a7%d9%87-%d9%85%d8%b1%d8%a7%d8%ac%d8%b9-%d8%aa%d9%82%d9%84%db%8c%d8%af-%d8%af%d8%b1%d8%a8%d8%a7%d8%b1%d9%87%d9%94-%d8%b1%d9%85%d8%b2-%d8%a7%d8%b1%d8%b2%d9%87%d8%a7-%d8%ad/ کتابخانه پژوهشگاه مطالعات فقه معاصر]&lt;br /&gt;
# بررسی بیت‌کوین و ارزهای دیجیتالی از نظر فقهی، آرش پارساپور، یادداشت در سایت دیجیاتو، ۱۳۹۷ش. [https://digilib.feqhemoaser.com/nr/%d8%a8%d8%b1%d8%b1%d8%b3%db%8c-%d8%a8%db%8c%d8%aa-%da%a9%d9%88%db%8c%d9%86-%d9%88-%d8%a7%d8%b1%d8%b2%d9%87%d8%a7%db%8c-%d8%af%db%8c%d8%ac%db%8c%d8%aa%d8%a7%d9%84%db%8c-%d8%a7%d8%b2-%d9%86%d8%b8%d8%b1/ کتابخانه پژوهشگاه مطالعات فقه معاصر]&lt;br /&gt;
# پول مجازی از منظر فقه حکومتی، احمدعلی یوسفی، نشست علمی در پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی، ۱۳۹۷ش. [http://iict.ac.ir/1398/02/polmajazi/ از اینجا ببینید]&lt;br /&gt;
# پول مجازی از دیدگاه فقه حکومتی، مهدی خوش‌اخلاق، یادداشت در پایگاه فقه حکومتی وسائل، ۱۳۹۷ش. [https://digilib.feqhemoaser.com/nr/%d9%be%d9%88%d9%84-%d9%85%d8%ac%d8%a7%d8%b2%db%8c-%d8%a7%d8%b2-%d8%af%db%8c%d8%af%da%af%d8%a7%d9%87-%d9%81%d9%82%d9%87-%d8%ad%da%a9%d9%88%d9%85%d8%aa%db%8c/ کتابخانه پژوهشگاه مطالعات فقه معاصر]&lt;br /&gt;
# بررسی فقهی «پول مجازی»، گفتگوی سایت الف با محمدمهدی چگینی، ۱۳۹۷ش. [https://digilib.feqhemoaser.com/nr/%d8%a8%d8%b1%d8%b1%d8%b3%db%8c-%d9%81%d9%82%d9%87%db%8c-%d9%be%d9%88%d9%84-%d9%85%d8%ac%d8%a7%d8%b2%db%8c/ کتابخانه پژوهشگاه مطالعات فقه معاصر]&lt;br /&gt;
# بیت‌کوین، مصداق اکل مال به باطل، معامله غرری و پول‌شوئی است، محمدجواد فاضل لنکرانی، نشست علمی در مؤسسه فقهی ائمه اطهار، ۱۳۹۷ش. [https://digilib.feqhemoaser.com/nr/%d8%a8%db%8c%d8%aa-%da%a9%d9%88%db%8c%d9%86%d8%8c-%d9%85%d8%b5%d8%af%d8%a7%d9%82-%d8%a7%da%a9%d9%84-%d9%85%d8%a7%d9%84-%d8%a8%d9%87-%d8%a8%d8%a7%d8%b7%d9%84%d8%8c-%d9%85%d8%b9%d8%a7%d9%85%d9%84%d9%87/ کتابخانه پژوهشگاه مطالعات فقه معاصر]&lt;br /&gt;
# النقود الالکترونیة وأحکامها الفقهیة (البتکوین) نموذجا دراسة فقهیة اقتصادیة مقارنة، یاسر عبدالحمید جاداالله، درس‌نامه در کلیة الشریعة والقانون بالدقهلیة– جامعة الأزهر، ۱۴۳۹ق. [https://digilib.feqhemoaser.com/arabic-articles/%d8%a7%d9%84%d9%86%d9%82%d9%88%d8%af-%d8%a7%d9%84%d8%a7%d9%84%da%a9%d8%aa%d8%b1%d9%88%d9%86%db%8c%d8%a9-%d9%88%d8%a3%d8%ad%da%a9%d8%a7%d9%85%d9%87%d8%a7-%d8%a7%d9%84%d9%81%d9%82%d9%87%db%8c%d8%a9/ کتابخانه پژوهشگاه مطالعات فقه معاصر]&lt;br /&gt;
# تب بیت‌کوین در ایران و تحلیل آن از دیدگاه مالی، حقوقی و فقه اسلامی، محمود صمدی لرگانی و امید شهیر، همایش ملی پژوهش‌های حسابداری و مدیریت با رویکرد کسب و کارهای نوین، ۱۳۹۶ش. [https://digilib.feqhemoaser.com/persian-articles/%d8%aa%d8%a8-%d8%a8%db%8c%d8%aa-%da%a9%d9%88%db%8c%d9%86-%d8%af%d8%b1-%d8%a7%db%8c%d8%b1%d8%a7%d9%86-%d9%88-%d8%aa%d8%ad%d9%84%db%8c%d9%84-%d8%a2%d9%86-%d8%a7%d8%b2-%d8%af%db%8c%d8%af%da%af%d8%a7/ کتابخانه پژوهشگاه مطالعات فقه معاصر]&lt;br /&gt;
# حکم شرعی بیت کوین از نظر مراجع تقلید، [[مؤسسه فقه اقتصادی طیبات]]. [https://digilib.feqhemoaser.com/nr/%d8%ad%da%a9%d9%85-%d8%b4%d8%b1%d8%b9%db%8c-%d8%a8%db%8c%d8%aa-%da%a9%d9%88%db%8c%d9%86-%d8%a7%d8%b2-%d9%86%d8%b8%d8%b1-%d9%85%d8%b1%d8%a7%d8%ac%d8%b9-%d8%aa%d9%82%d9%84%db%8c%d8%af/ کتابخانه پژوهشگاه مطالعات فقه معاصر]&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
[[رده:مدخل‌های ۱۴۰۰]]&lt;br /&gt;
[[رده:بروزرسانی ۱۴۰۴]]&lt;/div&gt;</summary>
		<author><name>Jalili</name></author>
	</entry>
	<entry>
		<id>https://ency.feqhemoaser.com/fa/index.php?title=%D9%85%D8%AA%D8%A7%D9%88%D8%B1%D8%B3_(%D9%85%D9%86%D8%A7%D8%A8%D8%B9_%D9%85%D8%B7%D8%A7%D9%84%D8%B9%D8%A7%D8%AA%DB%8C)&amp;diff=70516</id>
		<title>متاورس (منابع مطالعاتی)</title>
		<link rel="alternate" type="text/html" href="https://ency.feqhemoaser.com/fa/index.php?title=%D9%85%D8%AA%D8%A7%D9%88%D8%B1%D8%B3_(%D9%85%D9%86%D8%A7%D8%A8%D8%B9_%D9%85%D8%B7%D8%A7%D9%84%D8%B9%D8%A7%D8%AA%DB%8C)&amp;diff=70516"/>
		<updated>2026-10-18T11:03:28Z</updated>

		<summary type="html">&lt;p&gt;Jalili: /* کتاب‌ها */&lt;/p&gt;
&lt;hr /&gt;
&lt;div&gt;{{منابع مطالعاتی}}&lt;br /&gt;
[[متاورس]] &amp;lt;small&amp;gt;(به انگلیسی: Metaverse)&amp;lt;/small&amp;gt; نمونه شبیه‌سازی شده جهان واقعی در فضای مجازی است که سبب پیدایش ارتباط محسوس انسان‌ها با فضای مجازی شده است. اشخاص با استفاده از عینک و هدست‌های مخصوص در جهانی مجازی با یکدیگر در تعامل هستند. در این فضا تقریباً مشابه هر آن چیزی که در واقعیت وجود دارد را می‌توان یافت. شعبه‌هایی از برندهای مطرح دنیا در آن حضور دارند. افراد می‌توانند زمین و خانه خریداری کنند، به فروشگاه بروند و کالای مورد نظر خود را ببینید و خریداری کنند.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
این فضای نوظهور چالش‌های فقهی زیادی را ایجاد کرده است و پرسش‌هایی در این زمینه قابل طرح است؛ اساساً ماهیت فضای متاورس چیست؟ ورود و فعالیت در فضای متاورس چه حکمی دارد؟ خرید و فروش کالا در متاورس صحیح است؟ آیا این کالاها مالیت عقلایی و شرعی دارند؟&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
== کتاب‌ها ==&lt;br /&gt;
# مهریه نوین (قرارگرفتن زمین متاورسی به عنوان مهریه)،  حسین‌علی بینا و محمدجواد احمدی، قم، میراث ماندگار، ۱۴۰۴ش. [https://pic.ketab.ir/DataBase/bookpdf/04/14040912017.pdf صفحات اولیه کتاب را در سایت خانه کتاب بخوانید]&lt;br /&gt;
# زمین متاورسی در نگاه بیع، حسین‌علی بینا و امیرحسین فهیمی و عسکری محمدی، قم، انتشارات میراث ماندگار، ۱۴۰۳ش. [https://digilib.feqhemoaser.com/?post%20type=tnc%20col%20235%20item&amp;amp;p=1593749 صفحات ابتدایی را در کتابخانه پژوهشگاه مطالعات فقه معاصر بخوانید]&lt;br /&gt;
# متاورس رهیافت نوین بانکداری اسلامی، لادن ریاضی و محمد شیرخدا، تهران، انتشارات الوند پویان، ۱۴۰۲ش. [https://digilib.feqhemoaser.com/?post%20type=tnc%20col%20235%20item&amp;amp;p=1593784 صفحات ابتدایی را در کتابخانه پژوهشگاه مطالعات فقه معاصر بخوانید]&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
== مقاله‌ها ==&lt;br /&gt;
# شرط مالیت در معاملات ملکی در متاورس از منظر فقه امامیه، محمد فائزی و روح‌الله بهرام ارجاوند، دوفصلنامه پژوهش‌های فقهی مسائل مستحدثه، شماره ۱، تابستان ۱۴۰۳ش. [https://digilib.feqhemoaser.com/persian-articles/%d8%b4%d8%b1%d8%b7-%d9%85%d8%a7%d9%84%db%8c%d8%aa-%d8%af%d8%b1-%d9%85%d8%b9%d8%a7%d9%85%d9%84%d8%a7%d8%aa-%d9%85%d9%84%da%a9%db%8c-%d8%af%d8%b1-%d9%85%d8%aa%d8%a7%d9%88%d8%b1%d8%b3-%d8%a7%d8%b2-%d9%85/ متن کامل را در کتابخانه پژوهشگاه مطالعات فقه معاصر بخوانید]&lt;br /&gt;
# معامله زمین مجازی در متاورس و چالش‌های فقهی و حقوقی آن، علیرضا شمشیری و فرشته امیرآبادی فراهانی، دوفصلنامه مطالعات فقه و حقوق رسانه، شماره ۲، پاییز و زمستان ۱۴۰۲ش. [https://digilib.feqhemoaser.com/persian-articles/%d9%85%d8%b9%d8%a7%d9%85%d9%84%d9%87-%d8%b2%d9%85%db%8c%d9%86-%d9%85%d8%ac%d8%a7%d8%b2%db%8c-%d8%af%d8%b1-%d9%85%d8%aa%d8%a7%d9%88%d8%b1%d8%b3-%d9%88-%da%86%d8%a7%d9%84%d8%b4-%d9%87%d8%a7%db%8c-%d9%81/ متن کامل را در کتابخانه پژوهشگاه مطالعات فقه معاصر بخوانید]&lt;br /&gt;
# تحریم و تسری قاعدۀ «تلف مبیع قبل از قبض» با رویکرد خرید در فضای متاورس، شقایق عامریان و مصطفی کیخا و عبدالرضا محمدحسین زاده و نادر مختاری افراکتی، فصلنامه فقه، شماره ۳، پاییز ۱۴۰۲ش. [https://digilib.feqhemoaser.com/persian-articles/%d8%aa%d8%ad%d8%b1%db%8c%d9%85-%d9%88-%d8%aa%d8%b3%d8%b1%db%8c-%d9%82%d8%a7%d8%b9%d8%af%d9%87-%d8%aa%d9%84%d9%81-%d9%85%d8%a8%db%8c%d8%b9-%d9%82%d8%a8%d9%84-%d8%a7%d8%b2-%d9%82%d8%a8%d8%b6/ متن کامل را در کتابخانه پژوهشگاه مطالعات فقه معاصر بخوانید]&lt;br /&gt;
# متاورس؛چیستی و چالش‌های حقوقی (اداره، اشخاص و اموال)، محمدرضا داراب پور، دوفصلنامه حقوق فناوری‌های نوین، دوره ۴، شماره ۷، بهار و تابستان ۱۴۰۲ش. [https://digilib.feqhemoaser.com/persian-articles/%d9%85%d8%aa%d8%a7%d9%88%d8%b1%d8%b3%d8%9b-%da%86%db%8c%d8%b3%d8%aa%db%8c-%d9%88-%da%86%d8%a7%d9%84%d8%b4-%d9%87%d8%a7%db%8c-%d8%ad%d9%82%d9%88%d9%82%db%8c-%d8%a7%d8%af%d8%a7%d8%b1%d9%87%d8%8c-%d8%a7/ متن کامل را در کتابخانه پژوهشگاه مطالعات فقه معاصر بخوانید]&lt;br /&gt;
# وصیت به مشتقات متاورس از منظر فقه مقارنه، میرمهدی بهبودی تولون و علی کاظم‌زاده بنه، مجموعه مقالات چهارمین کنفرانس ملی مدیریت، اقتصاد و علوم اسلامی، پاییز ۱۴۰۱ش. [https://digilib.feqhemoaser.com/persian-articles/%d9%88%d8%b5%db%8c%d8%aa-%d8%a8%d9%87-%d9%85%d8%b4%d8%aa%d9%82%d8%a7%d8%aa-%d9%85%d8%aa%d8%a7%d9%88%d8%b1%d8%b3-%d8%a7%d8%b2-%d9%85%d9%86%d8%b8%d8%b1-%d9%81%d9%82%d9%87-%d9%85%d9%82%d8%a7%d8%b1%d9%86/ متن کامل را در کتابخانه پژوهشگاه مطالعات فقه معاصر بخوانید]&lt;br /&gt;
# بررسی فقهی وحقوقی تعیین دارائی دیجیتال بعنوان عوض قراردادی درفضای متاورس، مهدی بابائی و محمد باباپور و میثم اسلامی، فصلنامه مطالعات فقه اقتصادی، شماره ۵، آبان ۱۴۰۱ش. [https://digilib.feqhemoaser.com/persian-articles/%d8%a8%d8%b1%d8%b1%d8%b3%db%8c-%d9%81%d9%82%d9%87%db%8c-%d9%88-%d8%ad%d9%82%d9%88%d9%82%db%8c-%d8%aa%d8%b9%db%8c%db%8c%d9%86-%d8%af%d8%a7%d8%b1%d8%a7%d8%a6%db%8c-%d8%af%db%8c%d8%ac%db%8c%d8%aa%d8%a7/ متن کامل را در کتابخانه پژوهشگاه مطالعات فقه معاصر بخوانید]&lt;br /&gt;
# متاورس و چالش‏های حقوقی در حوزۀ حقوق اموال، موسی عاکفی قاضیانی و سیدمصطفی میلانی و وحید عاکفی قاضیانی، دوفصلنامه حقوق فناوری‌های نوین، دوره ۳، شماره ۶، پاییز و زمستان ۱۴۰۱ش. [https://digilib.feqhemoaser.com/persian-articles/%d9%85%d8%aa%d8%a7%d9%88%d8%b1%d8%b3-%d9%88-%da%86%d8%a7%d9%84%d8%b4-%d9%87%d8%a7%db%8c-%d8%ad%d9%82%d9%88%d9%82%db%8c-%d8%af%d8%b1-%d8%ad%d9%88%d8%b2%d9%87-%d8%ad%d9%82%d9%88%d9%82-%d8%a7/ متن کامل را در کتابخانه پژوهشگاه مطالعات فقه معاصر بخوانید]&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
== پایان‌نامه‌ها ==&lt;br /&gt;
# خرید و فروش در فضای متاورس و آثار آن در فقه اسلامی، محمدحسین شاه کرمی، کارشناسی ارشد، دانشکده الهیات و معارف اسلامی، دانشگاه تهران، ۱۴۰۲ش. [https://digilib.feqhemoaser.com/persian-thesis/%d8%ae%d8%b1%db%8c%d8%af-%d9%88-%d9%81%d8%b1%d9%88%d8%b4-%d8%af%d8%b1-%d9%81%d8%b6%d8%a7%db%8c-%d9%85%d8%aa%d8%a7%d9%88%d8%b1%d8%b3-%d9%88-%d8%a2%d8%ab%d8%a7%d8%b1-%d8%a2%d9%86-%d8%af%d8%b1-%d9%81/ صفحات ابتدایی را در کتابخانه پژوهشگاه مطالعات فقه معاصر بخوانید]&lt;br /&gt;
# بررسی تطبیقی خرید ملک در متاورس (از نظر فقه و حقوق مدنی ایران و حقوق خصوصی بین المللی)، کارشناسی ارشد، دانشکده مدیریت و حسابداری، دانشگاه ایوان‌کی، ۱۴۰۲ش. [https://digilib.feqhemoaser.com/persian-thesis/%d8%a8%d8%b1%d8%b1%d8%b3%db%8c-%d8%aa%d8%b7%d8%a8%db%8c%d9%82%db%8c-%d8%ae%d8%b1%db%8c%d8%af-%d9%85%d9%84%da%a9-%d8%af%d8%b1-%d9%85%d8%aa%d8%a7%d9%88%d8%b1%d8%b3-%d8%a7%d8%b2-%d9%86%d8%b8%d8%b1-%d9%81/ صفحات ابتدایی را در کتابخانه پژوهشگاه مطالعات فقه معاصر بخوانید]&lt;br /&gt;
# آثار قرارداد های اشخاص در فضای متاورس در پرتو فقه و حقوق ایران، مهدی سجادی‌منش، کارشناسی ارشد، دانشکده حقوق قضایی، دانشگاه علوم قضایی و خدمات اداری، ۱۴۰۲ش. [https://digilib.feqhemoaser.com/persian-thesis/%d8%a2%d8%ab%d8%a7%d8%b1-%d9%82%d8%b1%d8%a7%d8%b1%d8%af%d8%a7%d8%af%d9%87%d8%a7%db%8c-%d8%a7%d8%b4%d8%ae%d8%a7%d8%b5-%d8%af%d8%b1-%d9%81%d8%b6%d8%a7%db%8c-%d9%85%d8%aa%d8%a7%d9%88%d8%b1%d8%b3-%d8%af/ صفحات ابتدایی را در کتابخانه پژوهشگاه مطالعات فقه معاصر بخوانید] &lt;br /&gt;
# بایسته های دنیای متاورس در تشکیل قراردادهای حقوقی، امیرمحمد محسنی، کارشناسی ارشد، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه ولی‌عصر (عج) رفسنجان، ۱۴۰۲ش. [https://digilib.feqhemoaser.com/persian-thesis/%d8%a8%d8%a7%db%8c%d8%b3%d8%aa%d9%87-%d9%87%d8%a7%db%8c-%d8%af%d9%86%db%8c%d8%a7%db%8c-%d9%85%d8%aa%d8%a7%d9%88%d8%b1%d8%b3-%d8%af%d8%b1-%d8%aa%d8%b4%da%a9%db%8c%d9%84-%d9%82%d8%b1%d8%a7%d8%b1%d8%af/ صفحات ابتدایی را در کتابخانه پژوهشگاه مطالعات فقه معاصر بخوانید]&lt;br /&gt;
# ابعاد حقوقی متاورس، شاهین دستیار، کارشناسی ارشد، دانشگاه تهران، پردیس‌های منطقه‌ای - پردیس بین‌المللی کیش، ۱۴۰۲ش. [https://digilib.feqhemoaser.com/persian-thesis/%d8%a7%d8%a8%d8%b9%d8%a7%d8%af-%d8%ad%d9%82%d9%88%d9%82%db%8c-%d9%85%d8%aa%d8%a7%d9%88%d8%b1%d8%b3/ صفحات ابتدایی را در کتابخانه پژوهشگاه مطالعات فقه معاصر بخوانید]&lt;br /&gt;
# وضعیت حقوقی معاملات در بستر متاورس، فاطمه آرزوجی، کارشناسی ارشد، دانشکده علوم انسانی، دانشگاه علم و فرهنگ تهران، ۱۴۰۱ش. [https://digilib.feqhemoaser.com/persian-thesis/%d9%88%d8%b6%d8%b9%db%8c%d8%aa-%d8%ad%d9%82%d9%88%d9%82%db%8c-%d9%85%d8%b9%d8%a7%d9%85%d9%84%d8%a7%d8%aa-%d8%af%d8%b1-%d8%a8%d8%b3%d8%aa%d8%b1-%d9%85%d8%aa%d8%a7%d9%88%d8%b1%d8%b3/ صفحات ابتدایی را در کتابخانه پژوهشگاه مطالعات فقه معاصر بخوانید]&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
== سایر منابع ==&lt;br /&gt;
# خرید زمین در متاورس جایز نیست، [[محسن اراکی]]، گزارش از ششمین نشست علمی-پژوهشی دین و فضای مجازی، ۱۴۰۱ش. [https://faq.irpsc.com/questions/question/virtual-land-is-forbidden/ از اینجا ببینید]&lt;br /&gt;
# بررسی جوانب اقتصادی متاورس از منظر فقهی، محمد مادرشاهی، نشست علمی، ۱۴۰۰ش. [https://iqna.ir/fa/news/4029686/%D8%AE%D8%B1%DB%8C%D8%AF-%D9%88-%D9%81%D8%B1%D9%88%D8%B4-%D8%AF%D8%B1-%D9%85%D8%AA%D8%A7%D9%88%D8%B1%D8%B3-%D9%85%D8%A7%D9%84%DB%8C%D8%AA-%D8%B9%D9%82%D9%84%D8%A7%DB%8C%DB%8C-%D8%AF%D8%A7%D8%B1%D8%AF-%D9%88%D9%84%DB%8C-%D8% از اینجا ببینید]&lt;br /&gt;
# نیازهای فقهی در مواجهه با متاورس، حسام مقدم، یادداشت انترنتی، ۱۴۰۰ش. [https://www.isna.ir/news/1400100402416/نیازهای-فقهی-در-مواجهه-با-متاورس از اینجا ببینید]&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
[[رده:بروزرسانی ۱۴۰۳]]&lt;br /&gt;
[[رده:مدخل‌های ۱۴۰۱]]&lt;/div&gt;</summary>
		<author><name>Jalili</name></author>
	</entry>
	<entry>
		<id>https://ency.feqhemoaser.com/fa/index.php?title=%DA%A9%D8%A7%D8%B1%D8%A8%D8%B1:Jalili/%D8%B5%D9%81%D8%AD%D9%87_%D8%AA%D9%85%D8%B1%DB%8C%D9%86&amp;diff=70486</id>
		<title>کاربر:Jalili/صفحه تمرین</title>
		<link rel="alternate" type="text/html" href="https://ency.feqhemoaser.com/fa/index.php?title=%DA%A9%D8%A7%D8%B1%D8%A8%D8%B1:Jalili/%D8%B5%D9%81%D8%AD%D9%87_%D8%AA%D9%85%D8%B1%DB%8C%D9%86&amp;diff=70486"/>
		<updated>2026-10-17T15:20:13Z</updated>

		<summary type="html">&lt;p&gt;Jalili: &lt;/p&gt;
&lt;hr /&gt;
&lt;div&gt;{{حقوق مالی زوجه منابع مطالعاتی}}&lt;br /&gt;
=کتاب=&lt;br /&gt;
==فارسی==&lt;br /&gt;
۱. حقوق مالی زن در خانواده: نگاهی به مبانی و احکام نفقه، مصطفی منصوری و محمد جلیلیان، قم، خویی، ۱۴۰۵ ش. [https://pic.ketab.ir/DataBase/bookpdf/05/14050424014.pdf برای مطالعه صفحات اول کتاب کلیک کنید]&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
۲. اثر شاغل بودن در حقوق مالی زن از منظر حقوق ایران، بخشایش فردشاه‌حیدر، تهران، رزا، ۱۴۰۵ ش. [https://pic.ketab.ir/DataBase/bookpdf/05/14050215179.pdf برای مطالعه صفحات اول کتاب کلیک کنید]&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
۳. بررسی حقوق مالی زوجه در فقه امامیه، یهودیت و مسیحیت، نگین ملک‌محمد، الماس قرمز، ۱۴۰۵ ش.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
۴. حقوق مالی و حضانت فرزندان پس از طلاق با رویکرد حمایت از زوجه، محبوبه نوری، اصفهان، برکه نور، ۱۴۰۴ ش. [https://pic.ketab.ir/DataBase/bookpdf/04/14040805293.pdf برای مطالعه صفحات اول کتاب کلیک کنید]&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
۵. حقوق مالی زوجین پس از طلاق، به‌اهتمام حسین یدالله‌پور، سمنان، فجر صادق، ۱۴۰۴ ش. [https://pic.ketab.ir/DataBase/bookpdf/04/14040214193.pdf برای مطالعه صفحات اول کتاب کلیک کنید]&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
۶. حقوق مالی زوجه، صابر زرینی، تهران، آموزشی تألیفی ارشدان، ۱۴۰۴ ش. [https://pic.ketab.ir/DataBase/bookpdf/04/14040124253.pdf برای مطالعه صفحات اول کتاب کلیک کنید]&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
۷. نفقه زوجه از منظر فریقین، سیدعبدالله طباطبایی، دامغان، مهر حنظله، ۱۴۰۳ ش. [https://pic.ketab.ir/DataBase/bookpdf/03/14030431314.pdf برای مطالعه صفحات اول کتاب کلیک کنید]&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
۸. حدود نفقه زن در امراض صعب‌العلاج از منظر فقه امامیه، حسن پاشاپور، قم، ابوالحسنی، ۱۴۰۳ ش. [https://pic.ketab.ir/DataBase/bookpdf/03/14030709126.pdf برای مطالعه صفحات اول کتاب کلیک کنید]&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
۹. استقلال مالی زن و قوامیت مرد در تفاسیر شیعه و اهل سنت، هدا صفرپور نورودی، کرج، رویش بهاری، ۱۴۰۳ ش. [https://pic.ketab.ir/DataBase/bookpdf/03/14031011173.pdf برای مطالعه صفحات اول کتاب کلیک کنید]&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
۱۰. حقوق مالی زوجین، حسین رئوفی، دامغان، مهر حنظله، ۱۴۰۳ ش. [https://pic.ketab.ir/DataBase/bookpdf/03/14030431325.pdf برای مطالعه صفحات اول کتاب کلیک کنید]&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
۱۱. حقوق مالی زوجین (درآمدی تحلیلی بر حقوق مالی زوجین در فقه امامیه)، زهره عبدالوند، همدان، داعیه، ۱۴۰۳ ش. [https://pic.ketab.ir/DataBase/bookpdf/03/14030402162.pdf برای مطالعه صفحات اول کتاب کلیک کنید]&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
۱۲. نفقه زن (با رویکرد تطبیقی در حقوق اسلام و کامن‌لا)، شیوا عزیزآبادی، ویراستار: سعید طاووسی، شیراز، گنج علم، ۱۴۰۲ ش. [https://pic.ketab.ir/DataBase/bookpdf/02/14021018238.pdf برای مطالعه صفحات اول کتاب کلیک کنید]&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
۱۳. حقوق مالی زوجه در آیین یهود و اسلام، نغمه کدخدا، ویراستار: شهرزاد طاهری‌زاده، تهران، اساتید دانشگاه، ۱۴۰۲ ش. [https://pic.ketab.ir/DataBase/bookpdf/02/14020420130.pdf برای مطالعه صفحات اول کتاب کلیک کنید]&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
۱۴. بررسی ماهوی عقد نکاح و حقوق مالی زوجه، جمیل فتاحی و کوثر مامی، تهران، آموزشی تألیفی ارشدان، ۱۴۰۲ ش. [https://pic.ketab.ir/DataBase/bookpdf/02/14020515274.pdf برای مطالعه صفحات اول کتاب کلیک کنید]&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
۱۵. مهر زندگی: پژوهشی پیرامون حقوق مالی مختص زوجه در فقه امامیه و تأثیر زمان و مکان بر آن، سیدمحمدعلی تقوی، ویراستار: صبورا مدرسی، ساری، متن و بطن، ۱۴۰۲ ش. [https://pic.ketab.ir/DataBase/bookpdf/02/14020627139.pdf برای مطالعه صفحات اول کتاب کلیک کنید]&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
۱۶. حقوق مالی زوجه در عقد نکاح، محمد مزیدی شرف‌آبادی و مسعود اخلاص، ویراستار: میثم نظری‌قنبری، تهران، قانون‌یار، ۱۴۰۲ ش. [https://pic.ketab.ir/DataBase/bookpdf/02/14020827158.pdf برای مطالعه صفحات اول کتاب کلیک کنید]&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
۱۷. بررسی حقوق مالی زوجه در حقوق مدنی ایران، فاطمه اسفندیاری و حسین کمانی‌فرح‌آبادی، تهران، آموزشی تألیفی ارشدان، ۱۴۰۲ ش. [https://pic.ketab.ir/DataBase/bookpdf/02/14021202271.pdf برای مطالعه صفحات اول کتاب کلیک کنید]&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
۱۸. نفقه در اسلام، فرانک آقاعلی (گردآورنده)، کرمانشاه، تلیاب، ۱۴۰۱ ش. [https://pic.ketab.ir/DataBase/bookpdf/01/14011206027.pdf برای مطالعه صفحات اول کتاب کلیک کنید]&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
۱۹. نفقه در فقه اسلامی، قباد عزیزی و بیتا مرادی‌چشمه‌کبودی، تهران، پل، ۱۴۰۱ ش. [https://pic.ketab.ir/DataBase/bookpdf/01/14010328041.pdf برای مطالعه صفحات اول کتاب کلیک کنید]&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
۲۰. نفقه (شرایط و نحوه مطالبه)، نسرین علی‌پور و عطیه طالع‌زاری، تهران، داور گستر، ۱۴۰۱ ش. [https://pic.ketab.ir/DataBase/bookpdf/01/14010210073.pdf برای مطالعه صفحات اول کتاب کلیک کنید]&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
۲۱. بررسی تطبیقی استقلال مالی زوجه در فقه امامیه و حقوق ایران، زینت قلی‌پورارباستان، قم، هرماس، ۱۴۰۱ ش. [https://pic.ketab.ir/DataBase/bookpdf/01/14011208081.pdf برای مطالعه صفحات اول کتاب کلیک کنید]&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
۲۲. حقوق و روابط مالی و غیرمالی زوجین، الناز مهران‌کیا، ویراستار: حسین شکریان‌امیری، تهران، اندیشه نوین پژوهش، ۱۴۰۱ ش. [https://pic.ketab.ir/DataBase/bookpdf/01/14010206062.pdf برای مطالعه صفحات اول کتاب کلیک کنید]&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
۲۳. نظام حقوق و تعهدات مالی زوجین در فقه امامیه و حقوق ایران و قوانین کشور سوئیس، حوریه خدایی، تهران، دانشیاران ایران، ۱۴۰۱ ش. [https://pic.ketab.ir/DataBase/bookpdf/01/14011012328.pdf برای مطالعه صفحات اول کتاب کلیک کنید]&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
۲۴. بررسی تکالیف مالی زوجین در فقه و حقوق با تأکید بر رویه قضایی، مهدی کوئینی، کرج، مؤسسه نشر سیمرغ آسمان آذرگان، ۱۴۰۱ ش. [https://pic.ketab.ir/DataBase/bookpdf/01/14010518145.pdf برای مطالعه صفحات اول کتاب کلیک کنید]&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
۲۵. سهم‌الارث زنان از دیدگاه قانون، محمد شیرمحمدی، تهران، شیل، ۱۴۰۰ ش. [https://pic.ketab.ir/DataBase/bookpdf/00/14001218300.pdf برای مطالعه صفحات اول کتاب کلیک کنید]&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
۲۶. بررسی نفقه از دیدگاه امامیه با نگاهی به فقه حنفیه، محمدشریف غمشادزهی (گردآورنده)، تهران، آموزشی تالیفی ارشدان، ۱۴۰۰ ش. [https://pic.ketab.ir/DataBase/bookpdf/00/1400614033.pdf برای مطالعه صفحات اول کتاب کلیک کنید]&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
۲۷. حقوق خانواده (۱): حقوق مالی و غیرمالی زوجه مشتمل بر آرای فقها، ادله معتبر شرعی، قوانین و مقررات موضوعه، جمعی از نویسندگان، کتاب آوا، ۱۴۰۰ ش. [https://pic.ketab.ir/DataBase/bookpdf/00/1400727105.pdf برای مطالعه صفحات اول کتاب کلیک کنید]&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
۲۸. مبانی تفاوت حقوق مالی زوجین، محمد نعمتی، تهران، ندای کارآفرین، ۱۴۰۰ ش. [https://pic.ketab.ir/DataBase/bookpdf/00/14001204011.pdf برای مطالعه صفحات اول کتاب کلیک کنید]&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
۲۹. شرح و تحقیق منتخب حقوق مالی زوجه (مهریه و نفقه) در جواهر الکلام، کبری پورعبدالله، قم، دفتر نشر معارف، ۱۳۹۹ ش. [https://pic.ketab.ir/DataBase/bookpdf/99/99710924.pdf برای مطالعه صفحات اول کتاب کلیک کنید]&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
۳۰. نفقه در اسلام، زیور محمدی، تهران، سنجش و دانش، ۱۳۹۸ ش. [https://pic.ketab.ir/DataBase/bookpdf/98/98418121.pdf برای مطالعه صفحات اول کتاب کلیک کنید]&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
۳۱. نفقه زوجه در مذاهب خمسه، شهره صادقی، تهران، مؤسسه بوستان کتاب، ۱۳۹۸ ش. [https://pic.ketab.ir/DataBase/bookpdf/98/98529942.pdf برای مطالعه صفحات اول کتاب کلیک کنید]&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
۳۲. حقوق مالی زوجه، شقایق فراهانی، ویراستار: الهام کسایی‌پور، تهران، ویهان، ۱۳۹۸ ش. [https://pic.ketab.ir/DataBase/bookpdf/98/98610180.pdf برای مطالعه صفحات اول کتاب کلیک کنید]&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
۳۳. اجرت‌المثل و نحله «حقوق مالی زوجه»، محمد طالبی، قم، حقوق امروز، ۱۳۹۷ ش. [https://pic.ketab.ir/DataBase/bookpdf/97/97917922.pdf برای مطالعه صفحات اول کتاب کلیک کنید]&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
۳۴. حقوق مالی زنان در گذر زمان بر اساس عرف و شرع و قانون و عوامل مؤثر بر آن، ملیحه سجده، تهران، سنجش و دانش، ۱۳۹۶ ش. [https://pic.ketab.ir/DataBase/bookpdf/96/96501075.pdf برای مطالعه صفحات اول کتاب کلیک کنید]&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
۳۵. طلب با رویکردی بر حقوق مالی زوجه، امید محمدی، تهران، اندیشه سبز نوین، ۱۳۹۶ ش.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
۳۶. زنان، طلاق، ازدواج، یتیمان، ارث، حجاب: برگرفته از آیات قرآن کریم و برگزیده احادیث ۱۴ معصوم (ع) و مطالبی از صحیفه سجادیه و ...، علی ابراهیمی‌فرسنگی (گردآورنده)، قم، عصر رهایی، ۱۳۹۴ ش. [https://pic.ketab.ir/DataBase/bookpdf/94/94504810.pdf برای مطالعه صفحات اول کتاب کلیک کنید]&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
۳۷. نفقه، دفتر پژوهش‌های اسلامی سازمان زندان‌ها (تهیه‌کننده)، قم، اتقان، ۱۳۹۴ ش. [https://pic.ketab.ir/DataBase/bookpdf/94/94b03802.pdf برای مطالعه صفحات اول کتاب کلیک کنید]&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
۳۸. تحلیل اقتصادی حقوق مالی زوجه، نسرین علی‌پور، تهران، تی‌آرا، ۱۳۹۴ ش. [https://pic.ketab.ir/DataBase/bookpdf/94/94c24037.pdf برای مطالعه صفحات اول کتاب کلیک کنید]&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
۳۹. نفقه و ماهیت حقوقی آن، شهرام سلطانی‌لرگانی و امیررضا سادات‌باریکانی، تهران، خرسندی، ۱۳۹۳ ش. [https://pic.ketab.ir/DataBase/bookpdf/93/93c06239.pdf برای مطالعه صفحات اول کتاب کلیک کنید]&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
۴۰. فقه در قانون مدنی و آرای فقها، عبدالرضا صفوی، تهران، مسعی، ۱۳۹۳ ش. [https://pic.ketab.ir/DataBase/bookpdf/93/93630023.pdf برای مطالعه صفحات اول کتاب کلیک کنید]&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
۴۱. بررسی فقهی و حقوقی نفقه، محمدرضا محققی، مشهد، خورشید خاور، ۱۳۹۳ ش. [https://pic.ketab.ir/DataBase/bookpdf/93/93307193.pdf برای مطالعه صفحات اول کتاب کلیک کنید]&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
۴۲. پژوهشی پیرامون نفقه، اکرم بیگدلی، دلند، کیسان، ۱۳۹۳ ش. [https://pic.ketab.ir/DataBase/bookpdf/93/93604027.pdf برای مطالعه صفحات اول کتاب کلیک کنید]&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
۴۳. مبانی شرعی و قانونی حجر، نفقه، ارث و وصیت، صبحی‌رجب محمصانی، ترجمه حمید مسجدسرایی و مصطفی جباری، سمنان، دانشگاه سمنان، ۱۳۹۱ ش.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
۴۴. قواعد ارث در فقه امامیه و قانون مدنی (به زبان ساده)، محمد بهرامی‌خوشکار، تهران، کلمه الله، ۱۳۹۰ ش. [https://pic.ketab.ir/DataBase/bookpdf/90/90810194.pdf برای مطالعه صفحات اول کتاب کلیک کنید]&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
۴۵. حقوق مالی زنان (جلد اول و دوم)، گردآورنده: ملیکا آشوری، تهران، پیام سوده، ۱۳۹۰ ش.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
۴۶. حقوق مالی زوجه: اجرت‌المثل، نحله و تعدیل مهریه، فرج‌الله هدایت‌نیا، ویراستار: اسماعیل آقابابایی‌بنی، قم، پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی، ۱۳۸۵ ش. [https://pic.ketab.ir/DataBase/bookpdf/85/85605036.pdf برای مطالعه صفحات اول کتاب کلیک کنید]&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
۴۷. حقوق مالی زن: مطالعه تطبیقی در حقوق اسلام، ایران و کنوانسیون رفع تبعیض از زنان، فاطمه فهیمی، ویراستار: سیدمحمد صفوی، قم، دانشگاه قم، ۱۳۸۵ ش.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
۴۸. سه مقاله دیه و ارش ـ تنصیف دیه زنان عاقله در اسلام، اصغر محمدی‌همدانی، تهران، شرکت گلزار کتاب، ۱۳۸۴ ش. [https://pic.ketab.ir/DataBase/bookpdf/84/84919188.pdf برای مطالعه صفحات اول کتاب کلیک کنید]&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
۴۹. حقوق و روابط مالی زوجین، غلامرضا موحدیان، تهران، مؤسسه فرهنگی هنری انتشاراتی نگاه بینه، ۱۳۸۴ ش.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
۵۰. حضانت و نفقه زوجه، اکرم پورنگ‌نیا، تهران، مادر، ۱۳۸۲ ش.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
۵۱. نفقه زوجه: پژوهش تطبیقی حقوق مدنی ایران و سایر نظام‌های حقوقی، حسن فرشتیان، قم، مؤسسه بوستان کتاب، ۱۳۸۱ ش. [https://pic.ketab.ir/DataBase/bookpdf/88/88410617.pdf برای مطالعه صفحات اول کتاب کلیک کنید]&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
۵۲. نفقه و تمکین در حقوق خانواده، علی شریف، تهران، بشارت، ۱۳۷۶ ش.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
۵۳. مباحثی از حقوق زن از منظر حقوق داخلی، مبانی فقهی و موازین بین‌المللی، حقوق مالی، انتخاب همسر و انعقاد ازدواج، تعدد زوجات، فسخ نکاح، طلاق، قصاص و...، حسین مهرپور، تهران، اطلاعات، سال نشر نامشخص. [https://pic.ketab.ir/DataBase/bookpdf/84/84717098.pdf برای مطالعه صفحات اول کتاب کلیک کنید]&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
۵۴. حقوق مالی زوجه، فرج‌الله هدایت‌نیا، مرتضی محمدی و مریم احمدیه، به‌اهتمام زهره احدی‌یار، تهران، شورای فرهنگی اجتماعی زنان و خانواده، روابط عمومی، سال نشر نامشخص.&lt;/div&gt;</summary>
		<author><name>Jalili</name></author>
	</entry>
	<entry>
		<id>https://ency.feqhemoaser.com/fa/index.php?title=%DA%A9%D8%A7%D8%B1%D8%A8%D8%B1:Jalili/%D8%B5%D9%81%D8%AD%D9%87_%D8%AA%D9%85%D8%B1%DB%8C%D9%86&amp;diff=70390</id>
		<title>کاربر:Jalili/صفحه تمرین</title>
		<link rel="alternate" type="text/html" href="https://ency.feqhemoaser.com/fa/index.php?title=%DA%A9%D8%A7%D8%B1%D8%A8%D8%B1:Jalili/%D8%B5%D9%81%D8%AD%D9%87_%D8%AA%D9%85%D8%B1%DB%8C%D9%86&amp;diff=70390"/>
		<updated>2026-10-15T07:16:33Z</updated>

		<summary type="html">&lt;p&gt;Jalili: اضافه کردن مقاله&lt;/p&gt;
&lt;hr /&gt;
&lt;div&gt;{{حقوق مالی زوجه منابع مطالعاتی}}&lt;br /&gt;
=کتاب=&lt;br /&gt;
==فارسی==&lt;br /&gt;
# حقوق مالی زن در خانواده: نگاهی به مبانی و احکام نفقه، مصطفی منصوری و محمد جلیلیان، قم، خویی، ۱۴۰۵ش. [https://pic.ketab.ir/DataBase/bookpdf/05/14050424014.pdf برای مطالعه صفحات اول کتاب کلیک کنید]&lt;br /&gt;
# اثر شاغل بودن در حقوق مالی زن از منظر حقوق ایران، بخشایش فردشاه‌حیدر، تهران، رزا، ۱۴۰۵ش. [https://pic.ketab.ir/DataBase/bookpdf/05/14050215179.pdf برای مطالعه صفحات اول کتاب کلیک کنید]&lt;br /&gt;
# بررسی حقوق مالی زوجه در فقه امامیه، یهودیت و مسیحیت، نگین ملک‌محمد، الماس قرمز، ۱۴۰۵ش.&lt;br /&gt;
# حقوق مالی و حضانت فرزندان پس از طلاق با رویکرد حمایت از زوجه، محبوبه نوری، اصفهان، برکه نور، ۱۴۰۴ش. [https://pic.ketab.ir/DataBase/bookpdf/04/14040805293.pdf برای مطالعه صفحات اول کتاب کلیک کنید]&lt;br /&gt;
# حقوق مالی زوجین پس از طلاق، به‌اهتمام حسین یدالله‌پور، سمنان، فجر صادق، ۱۴۰۴ش. [https://pic.ketab.ir/DataBase/bookpdf/04/14040214193.pdf برای مطالعه صفحات اول کتاب کلیک کنید]&lt;br /&gt;
# حقوق مالی زوجه، صابر زرینی، تهران، آموزشی تألیفی ارشدان، ۱۴۰۴ش. [https://pic.ketab.ir/DataBase/bookpdf/04/14040124253.pdf برای مطالعه صفحات اول کتاب کلیک کنید]&lt;br /&gt;
# استقلال مالی زن و قوامیت مرد در تفاسیر شیعه و اهل سنت، هدا صفرپور نورودی، کرج، رویش بهاری، ۱۴۰۳ش. [https://pic.ketab.ir/DataBase/bookpdf/03/14031011173.pdf برای مطالعه صفحات اول کتاب کلیک کنید]&lt;br /&gt;
# حقوق مالی زوجین، حسین رئوفی، دامغان، مهر حنظله، ۱۴۰۳ش. [https://pic.ketab.ir/DataBase/bookpdf/03/14030431325.pdf برای مطالعه صفحات اول کتاب کلیک کنید]&lt;br /&gt;
# حقوق مالی زوجین (درآمدی تحلیلی بر حقوق مالی زوجین در فقه امامیه)، زهره عبدالوند، همدان، داعیه، ۱۴۰۳ش. [https://pic.ketab.ir/DataBase/bookpdf/03/14030402162.pdf برای مطالعه صفحات اول کتاب کلیک کنید]&lt;br /&gt;
# حقوق مالی زوجه در آیین یهود و اسلام، نغمه کدخدا، ویراستار: شهرزاد طاهری‌زاده، تهران، اساتید دانشگاه، ۱۴۰۲ش. [https://pic.ketab.ir/DataBase/bookpdf/02/14020420130.pdf برای مطالعه صفحات اول کتاب کلیک کنید]&lt;br /&gt;
# بررسی ماهوی عقد نکاح و حقوق مالی زوجه، جمیل فتاحی و کوثر مامی، تهران، آموزشی تألیفی ارشدان، ۱۴۰۲ش. [https://pic.ketab.ir/DataBase/bookpdf/02/14020515274.pdf برای مطالعه صفحات اول کتاب کلیک کنید]&lt;br /&gt;
# مهر زندگی: پژوهشی پیرامون حقوق مالی مختص زوجه در فقه امامیه و تأثیر زمان و مکان بر آن، سیدمحمدعلی تقوی، ویراستار: صبورا مدرسی، ساری، متن و بطن، ۱۴۰۲ش. [https://pic.ketab.ir/DataBase/bookpdf/02/14020627139.pdf برای مطالعه صفحات اول کتاب کلیک کنید]&lt;br /&gt;
# حقوق مالی زوجه در عقد نکاح، محمد مزیدی شرف‌آبادی و مسعود اخلاص، ویراستار: میثم نظری‌قنبری، تهران، قانون‌یار، ۱۴۰۲ش. [https://pic.ketab.ir/DataBase/bookpdf/02/14020827158.pdf برای مطالعه صفحات اول کتاب کلیک کنید]&lt;br /&gt;
# بررسی حقوق مالی زوجه در حقوق مدنی ایران، فاطمه اسفندیاری و حسین کمانی‌فرح‌آبادی، تهران، آموزشی تألیفی ارشدان، ۱۴۰۲ش. [https://pic.ketab.ir/DataBase/bookpdf/02/14021202271.pdf برای مطالعه صفحات اول کتاب کلیک کنید]&lt;br /&gt;
# بررسی تطبیقی استقلال مالی زوجه در فقه امامیه و حقوق ایران، زینت قلی‌پورارباستان، قم، هرماس، ۱۴۰۱ش. [https://pic.ketab.ir/DataBase/bookpdf/01/14011208081.pdf برای مطالعه صفحات اول کتاب کلیک کنید]&lt;br /&gt;
# حقوق و روابط مالی و غیرمالی زوجین، الناز مهران‌کیا، ویراستار: حسین شکریان‌امیری، تهران، اندیشه نوین پژوهش، ۱۴۰۱ش. [https://pic.ketab.ir/DataBase/bookpdf/01/14010206062.pdf برای مطالعه صفحات اول کتاب کلیک کنید]&lt;br /&gt;
# نظام حقوق و تعهدات مالی زوجین در فقه امامیه و حقوق ایران و قوانین کشور سوئیس، حوریه خدایی، تهران، دانشیاران ایران، ۱۴۰۱ش. [https://pic.ketab.ir/DataBase/bookpdf/01/14011012328.pdf برای مطالعه صفحات اول کتاب کلیک کنید]&lt;br /&gt;
# بررسی تکالیف مالی زوجین در فقه و حقوق با تأکید بر رویه قضایی، مهدی کوئینی، کرج، مؤسسه نشر سیمرغ آسمان آذرگان، ۱۴۰۱ش. [https://pic.ketab.ir/DataBase/bookpdf/01/14010518145.pdf برای مطالعه صفحات اول کتاب کلیک کنید]&lt;br /&gt;
# حقوق خانواده (۱): حقوق مالی و غیرمالی زوجه مشتمل بر آرای فقها، ادله معتبر شرعی، قوانین و مقررات موضوعه، جمعی از نویسندگان، کتاب آوا، ۱۴۰۰ش. [https://pic.ketab.ir/DataBase/bookpdf/00/1400727105.pdf برای مطالعه صفحات اول کتاب کلیک کنید]&lt;br /&gt;
# مبانی تفاوت حقوق مالی زوجین، محمد نعمتی، تهران، ندای کارآفرین، ۱۴۰۰ش. [https://pic.ketab.ir/DataBase/bookpdf/00/14001204011.pdf برای مطالعه صفحات اول کتاب کلیک کنید]&lt;br /&gt;
# شرح و تحقیق منتخب حقوق مالی زوجه (مهریه و نفقه) در جواهر الکلام، کبری پورعبدالله، قم، دفتر نشر معارف، ۱۳۹۹ش. [https://pic.ketab.ir/DataBase/bookpdf/99/99710924.pdf برای مطالعه صفحات اول کتاب کلیک کنید]&lt;br /&gt;
# حقوق مالی زوجه، شقایق فراهانی، ویراستار: الهام کسایی‌پور، تهران، ویهان، ۱۳۹۸ش. [https://pic.ketab.ir/DataBase/bookpdf/98/98610180.pdf برای مطالعه صفحات اول کتاب کلیک کنید]&lt;br /&gt;
# اجرت‌المثل و نحله «حقوق مالی زوجه»، محمد طالبی، قم، حقوق امروز، ۱۳۹۷ش. [https://pic.ketab.ir/DataBase/bookpdf/97/97917922.pdf برای مطالعه صفحات اول کتاب کلیک کنید]&lt;br /&gt;
# حقوق مالی زنان در گذر زمان بر اساس عرف و شرع و قانون و عوامل مؤثر بر آن، ملیحه سجده، تهران، سنجش و دانش، ۱۳۹۶ش. [https://pic.ketab.ir/DataBase/bookpdf/96/96501075.pdf برای مطالعه صفحات اول کتاب کلیک کنید]&lt;br /&gt;
# طلب با رویکردی بر حقوق مالی زوجه، امید محمدی، تهران، اندیشه سبز نوین، ۱۳۹۶ش.&lt;br /&gt;
# تحلیل اقتصادی حقوق مالی زوجه، نسرین علی‌پور، تهران، تی‌آرا، ۱۳۹۴ ش.[https://pic.ketab.ir/DataBase/bookpdf/94/94c24037.pdf برای مطالعه صفحات اول کتاب کلیک کنید]&lt;br /&gt;
# حقوق مالی زنان (جلد اول و دوم)، گردآورنده: ملیکا آشوری، تهران، پیام سوده، ۱۳۹۰ ش.&lt;br /&gt;
# حقوق مالی زوجه: اجرت‌المثل، نحله و تعدیل مهریه، فرج‌الله هدایت‌نیا، ویراستار: اسماعیل آقابابایی‌بنی، قم، پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی، ۱۳۸۵ش. [https://pic.ketab.ir/DataBase/bookpdf/85/85605036.pdf برای مطالعه صفحات اول کتاب کلیک کنید]&lt;br /&gt;
# حقوق مالی زن: مطالعه تطبیقی در حقوق اسلام، ایران و کنوانسیون رفع تبعیض از زنان، فاطمه فهیمی، ویراستار: سیدمحمد صفوی، قم، دانشگاه قم، ۱۳۸۵ ش.&lt;br /&gt;
#&lt;br /&gt;
# حقوق و روابط مالی زوجین، غلامرضا موحدیان، تهران، مؤسسه فرهنگی هنری انتشاراتی نگاه بینه، ۱۳۸۴ش.&lt;br /&gt;
# مباحثی از حقوق زن از منظر حقوق داخلی، مبانی فقهی و موازین بین‌المللی، حقوق مالی، انتخاب همسر و انعقاد ازدواج، تعدد زوجات، فسخ نکاح، طلاق، قصاص و...، حسین مهرپور، تهران، اطلاعات، سال نشر نامشخص. [https://pic.ketab.ir/DataBase/bookpdf/84/84717098.pdf برای مطالعه صفحات اول کتاب کلیک کنید]&lt;br /&gt;
# حقوق مالی زوجه، فرج‌الله هدایت‌نیا، مرتضی محمدی و مریم احمدیه، به‌اهتمام زهره احدی‌یار، تهران، شورای فرهنگی اجتماعی زنان و خانواده، روابط عمومی، سال نشر نامشخص.&lt;/div&gt;</summary>
		<author><name>Jalili</name></author>
	</entry>
	<entry>
		<id>https://ency.feqhemoaser.com/fa/index.php?title=%DA%A9%D8%A7%D8%B1%D8%A8%D8%B1:Jalili/%D8%B5%D9%81%D8%AD%D9%87_%D8%AA%D9%85%D8%B1%DB%8C%D9%86&amp;diff=70389</id>
		<title>کاربر:Jalili/صفحه تمرین</title>
		<link rel="alternate" type="text/html" href="https://ency.feqhemoaser.com/fa/index.php?title=%DA%A9%D8%A7%D8%B1%D8%A8%D8%B1:Jalili/%D8%B5%D9%81%D8%AD%D9%87_%D8%AA%D9%85%D8%B1%DB%8C%D9%86&amp;diff=70389"/>
		<updated>2026-10-15T07:08:26Z</updated>

		<summary type="html">&lt;p&gt;Jalili: &lt;/p&gt;
&lt;hr /&gt;
&lt;div&gt;{{حقوق مالی زوجه منابع مطالعاتی}}&lt;br /&gt;
=کتاب=&lt;br /&gt;
==فارسی==&lt;br /&gt;
# حقوق مالی زن در خانواده: نگاهی به مبانی و احکام نفقه، مصطفی منصوری و محمد جلیلیان، قم، خویی، ۱۴۰۵ش. [https://pic.ketab.ir/DataBase/bookpdf/05/14050424014.pdf برای مطالعه صفحات اول کتاب کلیک کنید]&lt;br /&gt;
# اثر شاغل بودن در حقوق مالی زن از منظر حقوق ایران، بخشایش فردشاه‌حیدر، تهران، رزا، ۱۴۰۵ش. [https://pic.ketab.ir/DataBase/bookpdf/05/14050215179.pdf برای مطالعه صفحات اول کتاب کلیک کنید]&lt;br /&gt;
# بررسی حقوق مالی زوجه در فقه امامیه، یهودیت و مسیحیت، نگین ملک‌محمد، الماس قرمز، ۱۴۰۵ش.&lt;br /&gt;
# حقوق مالی و حضانت فرزندان پس از طلاق با رویکرد حمایت از زوجه، محبوبه نوری، اصفهان، برکه نور، ۱۴۰۴ش. [https://pic.ketab.ir/DataBase/bookpdf/04/14040805293.pdf برای مطالعه صفحات اول کتاب کلیک کنید]&lt;br /&gt;
# حقوق مالی زوجین پس از طلاق، به‌اهتمام حسین یدالله‌پور، سمنان، فجر صادق، ۱۴۰۴ش. [https://pic.ketab.ir/DataBase/bookpdf/04/14040214193.pdf برای مطالعه صفحات اول کتاب کلیک کنید]&lt;br /&gt;
# حقوق مالی زوجه، صابر زرینی، تهران، آموزشی تألیفی ارشدان، ۱۴۰۴ش. [https://pic.ketab.ir/DataBase/bookpdf/04/14040124253.pdf برای مطالعه صفحات اول کتاب کلیک کنید]&lt;br /&gt;
# استقلال مالی زن و قوامیت مرد در تفاسیر شیعه و اهل سنت، هدا صفرپور نورودی، کرج، رویش بهاری، ۱۴۰۳ش. [https://pic.ketab.ir/DataBase/bookpdf/03/14031011173.pdf برای مطالعه صفحات اول کتاب کلیک کنید]&lt;br /&gt;
# حقوق مالی زوجین، حسین رئوفی، دامغان، مهر حنظله، ۱۴۰۳ش. [https://pic.ketab.ir/DataBase/bookpdf/03/14030431325.pdf برای مطالعه صفحات اول کتاب کلیک کنید]&lt;br /&gt;
# حقوق مالی زوجین (درآمدی تحلیلی بر حقوق مالی زوجین در فقه امامیه)، زهره عبدالوند، همدان، داعیه، ۱۴۰۳ش. [https://pic.ketab.ir/DataBase/bookpdf/03/14030402162.pdf برای مطالعه صفحات اول کتاب کلیک کنید]&lt;br /&gt;
# حقوق مالی زوجه در آیین یهود و اسلام، نغمه کدخدا، ویراستار: شهرزاد طاهری‌زاده، تهران، اساتید دانشگاه، ۱۴۰۲ش. [https://pic.ketab.ir/DataBase/bookpdf/02/14020420130.pdf برای مطالعه صفحات اول کتاب کلیک کنید]&lt;br /&gt;
# بررسی ماهوی عقد نکاح و حقوق مالی زوجه، جمیل فتاحی و کوثر مامی، تهران، آموزشی تألیفی ارشدان، ۱۴۰۲ش. [https://pic.ketab.ir/DataBase/bookpdf/02/14020515274.pdf برای مطالعه صفحات اول کتاب کلیک کنید]&lt;br /&gt;
# مهر زندگی: پژوهشی پیرامون حقوق مالی مختص زوجه در فقه امامیه و تأثیر زمان و مکان بر آن، سیدمحمدعلی تقوی، ویراستار: صبورا مدرسی، ساری، متن و بطن، ۱۴۰۲ش. [https://pic.ketab.ir/DataBase/bookpdf/02/14020627139.pdf برای مطالعه صفحات اول کتاب کلیک کنید]&lt;br /&gt;
# حقوق مالی زوجه در عقد نکاح، محمد مزیدی شرف‌آبادی و مسعود اخلاص، ویراستار: میثم نظری‌قنبری، تهران، قانون‌یار، ۱۴۰۲ش. [https://pic.ketab.ir/DataBase/bookpdf/02/14020827158.pdf برای مطالعه صفحات اول کتاب کلیک کنید]&lt;br /&gt;
# بررسی حقوق مالی زوجه در حقوق مدنی ایران، فاطمه اسفندیاری و حسین کمانی‌فرح‌آبادی، تهران، آموزشی تألیفی ارشدان، ۱۴۰۲ش. [https://pic.ketab.ir/DataBase/bookpdf/02/14021202271.pdf برای مطالعه صفحات اول کتاب کلیک کنید]&lt;br /&gt;
# بررسی تطبیقی استقلال مالی زوجه در فقه امامیه و حقوق ایران، زینت قلی‌پورارباستان، قم، هرماس، ۱۴۰۱ش. [https://pic.ketab.ir/DataBase/bookpdf/01/14011208081.pdf برای مطالعه صفحات اول کتاب کلیک کنید]&lt;br /&gt;
# حقوق و روابط مالی و غیرمالی زوجین، الناز مهران‌کیا، ویراستار: حسین شکریان‌امیری، تهران، اندیشه نوین پژوهش، ۱۴۰۱ش. [https://pic.ketab.ir/DataBase/bookpdf/01/14010206062.pdf برای مطالعه صفحات اول کتاب کلیک کنید]&lt;br /&gt;
# نظام حقوق و تعهدات مالی زوجین در فقه امامیه و حقوق ایران و قوانین کشور سوئیس، حوریه خدایی، تهران، دانشیاران ایران، ۱۴۰۱ش. [https://pic.ketab.ir/DataBase/bookpdf/01/14011012328.pdf برای مطالعه صفحات اول کتاب کلیک کنید]&lt;br /&gt;
# بررسی تکالیف مالی زوجین در فقه و حقوق با تأکید بر رویه قضایی، مهدی کوئینی، کرج، مؤسسه نشر سیمرغ آسمان آذرگان، ۱۴۰۱ش. [https://pic.ketab.ir/DataBase/bookpdf/01/14010518145.pdf برای مطالعه صفحات اول کتاب کلیک کنید]&lt;br /&gt;
# حقوق خانواده (۱): حقوق مالی و غیرمالی زوجه مشتمل بر آرای فقها، ادله معتبر شرعی، قوانین و مقررات موضوعه، جمعی از نویسندگان، کتاب آوا، ۱۴۰۰ش. [https://pic.ketab.ir/DataBase/bookpdf/00/1400727105.pdf برای مطالعه صفحات اول کتاب کلیک کنید]&lt;br /&gt;
# مبانی تفاوت حقوق مالی زوجین، محمد نعمتی، تهران، ندای کارآفرین، ۱۴۰۰ش. [https://pic.ketab.ir/DataBase/bookpdf/00/14001204011.pdf برای مطالعه صفحات اول کتاب کلیک کنید]&lt;br /&gt;
# شرح و تحقیق منتخب حقوق مالی زوجه (مهریه و نفقه) در جواهر الکلام، کبری پورعبدالله، قم، دفتر نشر معارف، ۱۳۹۹ش. [https://pic.ketab.ir/DataBase/bookpdf/99/99710924.pdf برای مطالعه صفحات اول کتاب کلیک کنید]&lt;br /&gt;
# حقوق مالی زوجه، شقایق فراهانی، ویراستار: الهام کسایی‌پور، تهران، ویهان، ۱۳۹۸ش. [https://pic.ketab.ir/DataBase/bookpdf/98/98610180.pdf برای مطالعه صفحات اول کتاب کلیک کنید]&lt;br /&gt;
# اجرت‌المثل و نحله «حقوق مالی زوجه»، محمد طالبی، قم، حقوق امروز، ۱۳۹۷ش. [https://pic.ketab.ir/DataBase/bookpdf/97/97917922.pdf برای مطالعه صفحات اول کتاب کلیک کنید]&lt;br /&gt;
# حقوق مالی زنان در گذر زمان بر اساس عرف و شرع و قانون و عوامل مؤثر بر آن، ملیحه سجده، تهران، سنجش و دانش، ۱۳۹۶ش. [https://pic.ketab.ir/DataBase/bookpdf/96/96501075.pdf برای مطالعه صفحات اول کتاب کلیک کنید]&lt;br /&gt;
# طلب با رویکردی بر حقوق مالی زوجه، امید محمدی، تهران، اندیشه سبز نوین، ۱۳۹۶ش.&lt;br /&gt;
# حقوق مالی زوجه: اجرت‌المثل، نحله و تعدیل مهریه، فرج‌الله هدایت‌نیا، ویراستار: اسماعیل آقابابایی‌بنی، قم، پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی، ۱۳۸۵ش. [https://pic.ketab.ir/DataBase/bookpdf/85/85605036.pdf برای مطالعه صفحات اول کتاب کلیک کنید]&lt;br /&gt;
# حقوق و روابط مالی زوجین، غلامرضا موحدیان، تهران، مؤسسه فرهنگی هنری انتشاراتی نگاه بینه، ۱۳۸۴ش.&lt;br /&gt;
# مباحثی از حقوق زن از منظر حقوق داخلی، مبانی فقهی و موازین بین‌المللی، حقوق مالی، انتخاب همسر و انعقاد ازدواج، تعدد زوجات، فسخ نکاح، طلاق، قصاص و...، حسین مهرپور، تهران، اطلاعات، سال نشر نامشخص. [https://pic.ketab.ir/DataBase/bookpdf/84/84717098.pdf برای مطالعه صفحات اول کتاب کلیک کنید]&lt;br /&gt;
# حقوق مالی زوجه، فرج‌الله هدایت‌نیا، مرتضی محمدی و مریم احمدیه، به‌اهتمام زهره احدی‌یار، تهران، شورای فرهنگی اجتماعی زنان و خانواده، روابط عمومی، سال نشر نامشخص.&lt;/div&gt;</summary>
		<author><name>Jalili</name></author>
	</entry>
	<entry>
		<id>https://ency.feqhemoaser.com/fa/index.php?title=%DA%A9%D8%A7%D8%B1%D8%A8%D8%B1:Jalili/%D8%B5%D9%81%D8%AD%D9%87_%D8%AA%D9%85%D8%B1%DB%8C%D9%86&amp;diff=70354</id>
		<title>کاربر:Jalili/صفحه تمرین</title>
		<link rel="alternate" type="text/html" href="https://ency.feqhemoaser.com/fa/index.php?title=%DA%A9%D8%A7%D8%B1%D8%A8%D8%B1:Jalili/%D8%B5%D9%81%D8%AD%D9%87_%D8%AA%D9%85%D8%B1%DB%8C%D9%86&amp;diff=70354"/>
		<updated>2026-10-14T06:30:17Z</updated>

		<summary type="html">&lt;p&gt;Jalili: تصحیح لینک ها&lt;/p&gt;
&lt;hr /&gt;
&lt;div&gt;{{حقوق مالی زوجه منابع مطالعاتی}}&lt;br /&gt;
=کتاب=&lt;br /&gt;
==فارسی==&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
# ‫ حقوق مالی زن در خانواده: نگاهی به مبانی و احکام نفقه، مصطفی منصوری و محمد جلیلیان، قم، خویی، ۱۴۰۵ش. [https://pic.ketab.ir/DataBase/bookpdf/05/14050424014.pdf برای مطالعه صفحات اول کتاب کلیک کنید]&lt;br /&gt;
# اثر شاغل بودن در حقوق مالی زن از منظر حقوق ایران، بخشایش فردشاه‌حیدر، تهران، رزا، ۱۴۰۵ش. [https://pic.ketab.ir/DataBase/bookpdf/05/14050215179.pdf برای مطالعه صفحات اول کتاب کلیک کنید]&lt;br /&gt;
# بررسی حقوق مالی زوجه در فقه امامیه، یهودیت و مسیحیت، نگین ملک‌محمد، محل نشر و سال نشر نامشخص.&lt;br /&gt;
# حقوق مالی زوجه، صابر زرینی، تهران، آموزشی تألیفی ارشدان، ۱۴۰۴ش. [https://pic.ketab.ir/DataBase/bookpdf/04/14040124253.pdf برای مطالعه صفحات اول کتاب کلیک کنید]&lt;br /&gt;
# استقلال مالی زن و قوامیت مرد در تفاسیر شیعه و اهل سنت، هدا صفرپور نورودی، کرج، رویش بهاری، ۱۴۰۳ش. [https://pic.ketab.ir/DataBase/bookpdf/04/14040124253.pdf برای مطالعه صفحات اول کتاب کلیک کنید]&lt;br /&gt;
# حقوق مالی زوجه در عقد نکاح، محمد مزیدی شرف‌آبادی و مسعود اخلاص، ویراستار: میثم نظری‌قنبری، تهران، قانون یار، ۱۴۰۲ش. [https://pic.ketab.ir/DataBase/bookpdf/02/14020827158.pdf برای مطالعه صفحات اول کتاب کلیک کنید]&lt;br /&gt;
# بررسی ماهوی عقد نکاح و حقوق مالی زوجه، جمیل فتاحی و کوثر مامی، تهران، آموزشی تألیفی ارشدان، ۱۴۰۲ش. [https://pic.ketab.ir/DataBase/bookpdf/02/14020515274.pdf برای مطالعه صفحات اول کتاب کلیک کنید]&lt;br /&gt;
# حقوق مالی زوجه در آیین یهود و اسلام، نغمه کدخدا، ویراستار: شهرزاد طاهری‌زاده، تهران، اساتید دانشگاه، ۱۴۰۲ش. [https://pic.ketab.ir/DataBase/bookpdf/02/14020515274.pdf برای مطالعه صفحات اول کتاب کلیک کنید]&lt;br /&gt;
# بررسی حقوق مالی زوجه در حقوق مدنی ایران، فاطمه اسفندیاری و حسین کمانی‌فرح‌آبادی، تهران، آموزشی تألیفی ارشدان، ۱۴۰۲ش.[https://pic.ketab.ir/DataBase/bookpdf/02/14021202271.pdf برای مطالعه صفحات اول کتاب کلیک کنید]&lt;br /&gt;
# تحلیل اقتصادی حقوق مالی زوجه، نسرین علی‌پور، تهران، داور گستر، ۱۴۰۱ش.  [https://pic.ketab.ir/DataBase/bookpdf/01/14010704115.pdf برای مطالعه صفحات اول کتاب کلیک کنید]&lt;br /&gt;
# شرح و تحقیق منتخب حقوق مالی زوجه (مهریه و نفقه) در جواهر الکلام، کبری پورعبدالله، قم، دفتر نشر معارف (وابسته به نهاد نمایندگی مقام رهبری در دانشگاه)، ۱۳۹۹ش.  [https://pic.ketab.ir/DataBase/bookpdf/99/99710924.pdf برای مطالعه صفحات اول کتاب کلیک کنید]&lt;br /&gt;
# حقوق مالی زوجه، شقایق فراهانی، ویراستار: الهام کسایی‌پور، تهران، ویهان، ۱۳۹۸ش.  [https://pic.ketab.ir/DataBase/bookpdf/98/98610180.pdf برای مطالعه صفحات اول کتاب کلیک کنید]&lt;br /&gt;
# اجرت‌المثل و نحله «حقوق مالی زوجه»، محمد طالبی، قم، حقوق امروز، ۱۳۹۷ش.  [https://pic.ketab.ir/DataBase/bookpdf/97/97917922.pdf برای مطالعه صفحات اول کتاب کلیک کنید]&lt;br /&gt;
# حقوق مالی زنان در گذر زمان بر اساس عرف و شرع و قانون و عوامل مؤثر بر آن، ملیحه سجده، تهران، سنجش و دانش، ۱۳۹۶ش.[https://pic.ketab.ir/DataBase/bookpdf/96/96501075.pdf برای مطالعه صفحات اول کتاب کلیک کنید]&lt;br /&gt;
# طلب با رویکردی بر حقوق مالی زوجه، امید محمدی، تهران، اندیشه سبز نوین، ۱۳۹۶ش.&lt;/div&gt;</summary>
		<author><name>Jalili</name></author>
	</entry>
	<entry>
		<id>https://ency.feqhemoaser.com/fa/index.php?title=%DA%A9%D8%A7%D8%B1%D8%A8%D8%B1:Jalili/%D8%B5%D9%81%D8%AD%D9%87_%D8%AA%D9%85%D8%B1%DB%8C%D9%86&amp;diff=70353</id>
		<title>کاربر:Jalili/صفحه تمرین</title>
		<link rel="alternate" type="text/html" href="https://ency.feqhemoaser.com/fa/index.php?title=%DA%A9%D8%A7%D8%B1%D8%A8%D8%B1:Jalili/%D8%B5%D9%81%D8%AD%D9%87_%D8%AA%D9%85%D8%B1%DB%8C%D9%86&amp;diff=70353"/>
		<updated>2026-10-14T06:22:59Z</updated>

		<summary type="html">&lt;p&gt;Jalili: اضافه کردن مقاله&lt;/p&gt;
&lt;hr /&gt;
&lt;div&gt;{{حقوق مالی زوجه منابع مطالعاتی}}&lt;br /&gt;
=کتاب=&lt;br /&gt;
==فارسی==&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
# ‫ حقوق مالی زن در خانواده: نگاهی به مبانی و احکام نفقه، مصطفی منصوری و محمد جلیلیان، قم، خویی، ۱۴۰۵ش. https://pic.ketab.ir/DataBase/bookpdf/05/14050424014.pdf&lt;br /&gt;
# اثر شاغل بودن در حقوق مالی زن از منظر حقوق ایران، بخشایش فردشاه‌حیدر، تهران، رزا، ۱۴۰۵ش. https://pic.ketab.ir/DataBase/bookpdf/05/14050215179.pdf&lt;br /&gt;
# بررسی حقوق مالی زوجه در فقه امامیه، یهودیت و مسیحیت، نگین ملک‌محمد، محل نشر و سال نشر نامشخص.&lt;br /&gt;
# حقوق مالی زوجه، صابر زرینی، تهران، آموزشی تألیفی ارشدان، ۱۴۰۴ش. https://pic.ketab.ir/DataBase/bookpdf/04/14040124253.pdf&lt;br /&gt;
# استقلال مالی زن و قوامیت مرد در تفاسیر شیعه و اهل سنت، هدا صفرپور نورودی، کرج، رویش بهاری، ۱۴۰۳ش. https://pic.ketab.ir/DataBase/bookpdf/04/14040124253.pdf&lt;br /&gt;
# حقوق مالی زوجه در عقد نکاح، محمد مزیدی شرف‌آبادی و مسعود اخلاص، ویراستار: میثم نظری‌قنبری، تهران، قانون یار، ۱۴۰۲ش. https://pic.ketab.ir/DataBase/bookpdf/02/14020827158.pdf&lt;br /&gt;
# بررسی ماهوی عقد نکاح و حقوق مالی زوجه، جمیل فتاحی و کوثر مامی، تهران، آموزشی تألیفی ارشدان، ۱۴۰۲ش. https://pic.ketab.ir/DataBase/bookpdf/02/14020515274.pdf&lt;br /&gt;
# حقوق مالی زوجه در آیین یهود و اسلام، نغمه کدخدا، ویراستار: شهرزاد طاهری‌زاده، تهران، اساتید دانشگاه، ۱۴۰۲ش. https://pic.ketab.ir/DataBase/bookpdf/02/14020515274.pdf&lt;br /&gt;
# بررسی حقوق مالی زوجه در حقوق مدنی ایران، فاطمه اسفندیاری و حسین کمانی‌فرح‌آبادی، تهران، آموزشی تألیفی ارشدان، ۱۴۰۲ش. &lt;br /&gt;
# https://pic.ketab.ir/DataBase/bookpdf/02/14021202271.pdf&lt;br /&gt;
# تحلیل اقتصادی حقوق مالی زوجه، نسرین علی‌پور، تهران، داور گستر، ۱۴۰۱ش.  https://pic.ketab.ir/DataBase/bookpdf/01/14010704115.pdf&lt;br /&gt;
# شرح و تحقیق منتخب حقوق مالی زوجه (مهریه و نفقه) در جواهر الکلام، کبری پورعبدالله، قم، دفتر نشر معارف (وابسته به نهاد نمایندگی مقام رهبری در دانشگاه)، ۱۳۹۹ش.  https://pic.ketab.ir/DataBase/bookpdf/99/99710924.pdf&lt;br /&gt;
# حقوق مالی زوجه، شقایق فراهانی، ویراستار: الهام کسایی‌پور، تهران، ویهان، ۱۳۹۸ش.  https://pic.ketab.ir/DataBase/bookpdf/98/98610180.pdf&lt;br /&gt;
# اجرت‌المثل و نحله «حقوق مالی زوجه»، محمد طالبی، قم، حقوق امروز، ۱۳۹۷ش.  https://pic.ketab.ir/DataBase/bookpdf/97/97917922.pdf&lt;br /&gt;
# حقوق مالی زنان در گذر زمان بر اساس عرف و شرع و قانون و عوامل مؤثر بر آن، ملیحه سجده، تهران، سنجش و دانش، ۱۳۹۶ش. &lt;br /&gt;
# https://pic.ketab.ir/DataBase/bookpdf/96/96501075.pdf&lt;br /&gt;
# طلب با رویکردی بر حقوق مالی زوجه، امید محمدی، تهران، اندیشه سبز نوین، ۱۳۹۶ش.&lt;/div&gt;</summary>
		<author><name>Jalili</name></author>
	</entry>
	<entry>
		<id>https://ency.feqhemoaser.com/fa/index.php?title=%DA%A9%D8%A7%D8%B1%D8%A8%D8%B1:Jalili/%D8%B5%D9%81%D8%AD%D9%87_%D8%AA%D9%85%D8%B1%DB%8C%D9%86&amp;diff=70352</id>
		<title>کاربر:Jalili/صفحه تمرین</title>
		<link rel="alternate" type="text/html" href="https://ency.feqhemoaser.com/fa/index.php?title=%DA%A9%D8%A7%D8%B1%D8%A8%D8%B1:Jalili/%D8%B5%D9%81%D8%AD%D9%87_%D8%AA%D9%85%D8%B1%DB%8C%D9%86&amp;diff=70352"/>
		<updated>2026-10-14T06:19:13Z</updated>

		<summary type="html">&lt;p&gt;Jalili: اصلاح ارقام&lt;/p&gt;
&lt;hr /&gt;
&lt;div&gt;{{حقوق مالی زوجه منابع مطالعاتی}}&lt;br /&gt;
=کتاب=&lt;br /&gt;
==فارسی==&lt;br /&gt;
‫ حقوق مالی زن در خانواده: نگاهی به مبانی و احکام نفقه، مصطفی منصوری و محمد جلیلیان، قم، خویی، ۱۴۰۵ش. https://pic.ketab.ir/DataBase/bookpdf/05/14050424014.pdf&lt;br /&gt;
 اثر شاغل بودن در حقوق مالی زن از منظر حقوق ایران، بخشایش فردشاه‌حیدر، تهران، رزا، ۱۴۰۵ش. https://pic.ketab.ir/DataBase/bookpdf/05/14050215179.pdf&lt;br /&gt;
 بررسی حقوق مالی زوجه در فقه امامیه، یهودیت و مسیحیت، نگین ملک‌محمد، محل نشر و سال نشر نامشخص.&lt;br /&gt;
 حقوق مالی زوجه، صابر زرینی، تهران، آموزشی تألیفی ارشدان، ۱۴۰۴ش. https://pic.ketab.ir/DataBase/bookpdf/04/14040124253.pdf&lt;br /&gt;
 استقلال مالی زن و قوامیت مرد در تفاسیر شیعه و اهل سنت، هدا صفرپور نورودی، کرج، رویش بهاری، ۱۴۰۳ش. https://pic.ketab.ir/DataBase/bookpdf/04/14040124253.pdf&lt;br /&gt;
حقوق مالی زوجه در عقد نکاح، محمد مزیدی شرف‌آبادی و مسعود اخلاص، ویراستار: میثم نظری‌قنبری، تهران، قانون یار، ۱۴۰۲ش. https://pic.ketab.ir/DataBase/bookpdf/02/14020827158.pdf&lt;br /&gt;
بررسی ماهوی عقد نکاح و حقوق مالی زوجه، جمیل فتاحی و کوثر مامی، تهران، آموزشی تألیفی ارشدان، ۱۴۰۲ش. https://pic.ketab.ir/DataBase/bookpdf/02/14020515274.pdf&lt;br /&gt;
 حقوق مالی زوجه در آیین یهود و اسلام، نغمه کدخدا، ویراستار: شهرزاد طاهری‌زاده، تهران، اساتید دانشگاه، ۱۴۰۲ش. https://pic.ketab.ir/DataBase/bookpdf/02/14020515274.pdf&lt;br /&gt;
 بررسی حقوق مالی زوجه در حقوق مدنی ایران، فاطمه اسفندیاری و حسین کمانی‌فرح‌آبادی، تهران، آموزشی تألیفی ارشدان، ۱۴۰۲ش. &lt;br /&gt;
https://pic.ketab.ir/DataBase/bookpdf/02/14021202271.pdf&lt;br /&gt;
تحلیل اقتصادی حقوق مالی زوجه، نسرین علی‌پور، تهران، داور گستر، ۱۴۰۱ش. &lt;br /&gt;
https://pic.ketab.ir/DataBase/bookpdf/01/14010704115.pdf&lt;br /&gt;
شرح و تحقیق منتخب حقوق مالی زوجه (مهریه و نفقه) در جواهر الکلام، کبری پورعبدالله، قم، دفتر نشر معارف (وابسته به نهاد نمایندگی مقام رهبری در دانشگاه)، ۱۳۹۹ش. &lt;br /&gt;
https://pic.ketab.ir/DataBase/bookpdf/99/99710924.pdf&lt;br /&gt;
حقوق مالی زوجه، شقایق فراهانی، ویراستار: الهام کسایی‌پور، تهران، ویهان، ۱۳۹۸ش. &lt;br /&gt;
https://pic.ketab.ir/DataBase/bookpdf/98/98610180.pdf&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
اجرت‌المثل و نحله «حقوق مالی زوجه»، محمد طالبی، قم، حقوق امروز، ۱۳۹۷ش. &lt;br /&gt;
https://pic.ketab.ir/DataBase/bookpdf/97/97917922.pdf&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
 حقوق مالی زنان در گذر زمان بر اساس عرف و شرع و قانون و عوامل مؤثر بر آن، ملیحه سجده، تهران، سنجش و دانش، ۱۳۹۶ش. &lt;br /&gt;
https://pic.ketab.ir/DataBase/bookpdf/96/96501075.pdf&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
 طلب با رویکردی بر حقوق مالی زوجه، امید محمدی، تهران، اندیشه سبز نوین، ۱۳۹۶ش.&lt;/div&gt;</summary>
		<author><name>Jalili</name></author>
	</entry>
	<entry>
		<id>https://ency.feqhemoaser.com/fa/index.php?title=%DA%A9%D8%A7%D8%B1%D8%A8%D8%B1:Jalili/%D8%B5%D9%81%D8%AD%D9%87_%D8%AA%D9%85%D8%B1%DB%8C%D9%86%DB%B2&amp;diff=70344</id>
		<title>کاربر:Jalili/صفحه تمرین۲</title>
		<link rel="alternate" type="text/html" href="https://ency.feqhemoaser.com/fa/index.php?title=%DA%A9%D8%A7%D8%B1%D8%A8%D8%B1:Jalili/%D8%B5%D9%81%D8%AD%D9%87_%D8%AA%D9%85%D8%B1%DB%8C%D9%86%DB%B2&amp;diff=70344"/>
		<updated>2026-10-13T16:00:25Z</updated>

		<summary type="html">&lt;p&gt;Jalili: صفحه را خالی کرد&lt;/p&gt;
&lt;hr /&gt;
&lt;div&gt;&lt;/div&gt;</summary>
		<author><name>Jalili</name></author>
	</entry>
	<entry>
		<id>https://ency.feqhemoaser.com/fa/index.php?title=%DA%A9%D8%A7%D8%B1%D8%A8%D8%B1:Jalili/%D8%B5%D9%81%D8%AD%D9%87_%D8%AA%D9%85%D8%B1%DB%8C%D9%86&amp;diff=70343</id>
		<title>کاربر:Jalili/صفحه تمرین</title>
		<link rel="alternate" type="text/html" href="https://ency.feqhemoaser.com/fa/index.php?title=%DA%A9%D8%A7%D8%B1%D8%A8%D8%B1:Jalili/%D8%B5%D9%81%D8%AD%D9%87_%D8%AA%D9%85%D8%B1%DB%8C%D9%86&amp;diff=70343"/>
		<updated>2026-10-13T15:59:58Z</updated>

		<summary type="html">&lt;p&gt;Jalili: صفحه را خالی کرد&lt;/p&gt;
&lt;hr /&gt;
&lt;div&gt;&lt;/div&gt;</summary>
		<author><name>Jalili</name></author>
	</entry>
	<entry>
		<id>https://ency.feqhemoaser.com/fa/index.php?title=%D9%85%D9%86%D8%A7%D8%A8%D8%B9_%D9%85%D8%B7%D8%A7%D9%84%D8%B9%D8%A7%D8%AA%DB%8C_%D9%82%D8%A7%D8%B9%D8%AF%D9%87_%D8%B9%D8%AF%D8%A7%D9%84%D8%AA&amp;diff=70342</id>
		<title>منابع مطالعاتی قاعده عدالت</title>
		<link rel="alternate" type="text/html" href="https://ency.feqhemoaser.com/fa/index.php?title=%D9%85%D9%86%D8%A7%D8%A8%D8%B9_%D9%85%D8%B7%D8%A7%D9%84%D8%B9%D8%A7%D8%AA%DB%8C_%D9%82%D8%A7%D8%B9%D8%AF%D9%87_%D8%B9%D8%AF%D8%A7%D9%84%D8%AA&amp;diff=70342"/>
		<updated>2026-10-13T15:59:13Z</updated>

		<summary type="html">&lt;p&gt;Jalili: تغییر هدف تغییرمسیر از قاعده عدل و انصاف (منابع مطالعاتی) به قاعده عدالت (منابع مطالعاتی)&lt;/p&gt;
&lt;hr /&gt;
&lt;div&gt;#تغییر_مسیر [[قاعده عدالت (منابع مطالعاتی)]]&lt;/div&gt;</summary>
		<author><name>Jalili</name></author>
	</entry>
	<entry>
		<id>https://ency.feqhemoaser.com/fa/index.php?title=%D9%85%D9%82%D8%A7%D9%84%D9%87%E2%80%8C%D9%87%D8%A7%DB%8C_%D9%82%D8%A7%D8%B9%D8%AF%D9%87_%D8%B9%D8%AF%D8%A7%D9%84%D8%AA&amp;diff=70341</id>
		<title>مقاله‌های قاعده عدالت</title>
		<link rel="alternate" type="text/html" href="https://ency.feqhemoaser.com/fa/index.php?title=%D9%85%D9%82%D8%A7%D9%84%D9%87%E2%80%8C%D9%87%D8%A7%DB%8C_%D9%82%D8%A7%D8%B9%D8%AF%D9%87_%D8%B9%D8%AF%D8%A7%D9%84%D8%AA&amp;diff=70341"/>
		<updated>2026-10-13T15:58:39Z</updated>

		<summary type="html">&lt;p&gt;Jalili: تغییرمسیر به قاعده عدالت (منابع مطالعاتی)&lt;/p&gt;
&lt;hr /&gt;
&lt;div&gt;#تغییر_مسیر [[قاعده عدالت (منابع مطالعاتی)]]&lt;/div&gt;</summary>
		<author><name>Jalili</name></author>
	</entry>
	<entry>
		<id>https://ency.feqhemoaser.com/fa/index.php?title=%DA%A9%D8%AA%D8%A7%D8%A8%E2%80%8C%D9%87%D8%A7%DB%8C_%D9%82%D8%A7%D8%B9%D8%AF%D9%87_%D8%B9%D8%AF%D8%A7%D9%84%D8%AA&amp;diff=70340</id>
		<title>کتاب‌های قاعده عدالت</title>
		<link rel="alternate" type="text/html" href="https://ency.feqhemoaser.com/fa/index.php?title=%DA%A9%D8%AA%D8%A7%D8%A8%E2%80%8C%D9%87%D8%A7%DB%8C_%D9%82%D8%A7%D8%B9%D8%AF%D9%87_%D8%B9%D8%AF%D8%A7%D9%84%D8%AA&amp;diff=70340"/>
		<updated>2026-10-13T15:58:39Z</updated>

		<summary type="html">&lt;p&gt;Jalili: تغییرمسیر به قاعده عدالت (منابع مطالعاتی)&lt;/p&gt;
&lt;hr /&gt;
&lt;div&gt;#تغییر_مسیر [[قاعده عدالت (منابع مطالعاتی)]]&lt;/div&gt;</summary>
		<author><name>Jalili</name></author>
	</entry>
	<entry>
		<id>https://ency.feqhemoaser.com/fa/index.php?title=%D9%84%DB%8C%D8%B3%D8%AA_%D9%85%D9%86%D8%A7%D8%A8%D8%B9_%D9%82%D8%A7%D8%B9%D8%AF%D9%87_%D8%B9%D8%AF%D8%A7%D9%84%D8%AA&amp;diff=70339</id>
		<title>لیست منابع قاعده عدالت</title>
		<link rel="alternate" type="text/html" href="https://ency.feqhemoaser.com/fa/index.php?title=%D9%84%DB%8C%D8%B3%D8%AA_%D9%85%D9%86%D8%A7%D8%A8%D8%B9_%D9%82%D8%A7%D8%B9%D8%AF%D9%87_%D8%B9%D8%AF%D8%A7%D9%84%D8%AA&amp;diff=70339"/>
		<updated>2026-10-13T15:58:39Z</updated>

		<summary type="html">&lt;p&gt;Jalili: تغییرمسیر به قاعده عدالت (منابع مطالعاتی)&lt;/p&gt;
&lt;hr /&gt;
&lt;div&gt;#تغییر_مسیر [[قاعده عدالت (منابع مطالعاتی)]]&lt;/div&gt;</summary>
		<author><name>Jalili</name></author>
	</entry>
	<entry>
		<id>https://ency.feqhemoaser.com/fa/index.php?title=%D9%82%D8%A7%D8%B9%D8%AF%D9%87_%D8%B9%D8%AF%D8%A7%D9%84%D8%AA_(%D9%85%D9%86%D8%A7%D8%A8%D8%B9_%D9%85%D8%B7%D8%A7%D9%84%D8%B9%D8%A7%D8%AA%DB%8C)&amp;diff=70337</id>
		<title>قاعده عدالت (منابع مطالعاتی)</title>
		<link rel="alternate" type="text/html" href="https://ency.feqhemoaser.com/fa/index.php?title=%D9%82%D8%A7%D8%B9%D8%AF%D9%87_%D8%B9%D8%AF%D8%A7%D9%84%D8%AA_(%D9%85%D9%86%D8%A7%D8%A8%D8%B9_%D9%85%D8%B7%D8%A7%D9%84%D8%B9%D8%A7%D8%AA%DB%8C)&amp;diff=70337"/>
		<updated>2026-10-13T15:55:49Z</updated>

		<summary type="html">&lt;p&gt;Jalili: added Category:مدخل‌های ۱۴۰۵ using HotCat&lt;/p&gt;
&lt;hr /&gt;
&lt;div&gt;{{منابع مطالعاتی}}&lt;br /&gt;
[[قاعده عدالت]] از سوی برخی فقیهان و پژوهشگران به‌عنوان یکی از قواعد فقهی مطرح شده است. به باور این گروه این قاعده در استنباط احکام نقش دارد و حتی بر دیگر ادله و قواعد تقدم پیدا می‌کند. قاعده عدالت در کتاب‌های متقدم فقهی به‌صورت مدون دیده نمی‌شود، هرچند فقیهان متقدم گاهی به عادلانه یا ظالمانه بودن یک عمل استناد کرده‌اند. &lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
قاعده عدالت هم جنبه اثباتی دارد و هم جنبه سلبی؛ یعنی از یک طرف می‌تواند احکام ظالمانه را از دایره شریعت خارج کند و از طرف دیگر مستند احکام تازه‌ای شود که پیش‌تر در فقه مطرح نبوده‌اند. کسانی که این قاعده را می‌پذیرند، تشخیص مصادیق عدل و ظلم را به عرف عقلا یا عقل مستقل واگذار می‌کنند.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
پرسش‌های اصلی که در منابع درباره این قاعده مطرح شده، از این قرار است: آیا عدالت قاعده‌ای فقهی یا اصلی فراتر از فقه است که می‌تواند اطلاق دیگر ادله را محدود کند؟ دامنه کاربرد آن در موارد دارای نص و بدون نص تا کجاست؟ نسبت آن با قواعدی مثل [[قاعده لاضرر|لاضرر]]، [[قاعده عدل و انصاف|عدل و انصاف]]، غرور و قرعه چیست و آیا این‌ها زیرمجموعه عدالت به حساب می‌آیند؟ و آیا بر اساس آن می‌توان احکامی مانند جبران [[تورم|کاهش ارزش پول]]، [[مالکیت فکری]] یا [[برابری دیه زن و مرد]] را پذیرفت؟&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
درباره اعتبار این قاعده دو نگاه اصلی وجود دارد. موافقان به آیات قرآن، روایات، ملازمه میان حکم عقل و شرع، سیره عقلا و لزوم عرضه روایات بر اصل نفی ظلم تکیه می‌کنند و آن را گاهی قاعده فقهی، گاهی اصل حاکم و گاهی اصل فرافقهی می‌دانند. مخالفان بیشتر روی این نکته تأکید دارند که عقل ظنی حجت نیست و انسان نمی‌تواند به ملاک‌های کامل احکام احاطه پیدا کند؛ بنابراین تشخیص‌های عقلی درباره عدالت مشمول نهی از عمل به ظن می‌شود. این بحث عمدتاً در فقه امامیه دنبال شده و گاه به‌صورت تطبیقی با مذاهب دیگر نیز مطرح گردیده است.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
==کتاب==&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
=== فارسی ===&lt;br /&gt;
#جایگاه عدالت در فقه مذاهب خمسه اسلامی و حقوق، فریبا حاجی‌علی، تهران، آموزشی تألیفی ارشدان، ۱۴۰۴ش.[https://pic.ketab.ir/DataBase/bookpdf/04/14040422160.pdf برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#قاعده فراگیر عدالت در فقه اهل بیت (ع)، سید امیرحسین حسینی‌ ترکستانی، تهران، انتشارات اندیشه فاخته، ۱۴۰۴ش. [https://pic.ketab.ir/DataBase/bookpdf/04/14041022130.pdf صفحات ابتدایی در سامانه خانه کتاب]&lt;br /&gt;
#نسبت فقه و عدالت و دلالت‌های آن در نظام قانون‌گذاری اسلامی، محمدهادی حاضری، قم، [[دانشگاه باقرالعلوم(ع)]]، ۱۴۰۴ش.&lt;br /&gt;
#جستاری در فلسفه حقوق اسلامی عدالت، فقه و قانون: بررسی چالش‌های تحقق قانون عادلانه در نظام‌های حقوقی فقه‌مبنا، محمدهادی حاضری، تهران، [[انتشارات مجد]]، ۱۴۰۳ش.[https://pic.ketab.ir/DataBase/bookpdf/03/14030522075.pdf برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#عدالت و امنیت در فقه شیعه و اهل سنت، محمد عمیدی، تهران، نشریه راه دکتری، ۱۴۰۱ش.[https://pic.ketab.ir/DataBase/bookpdf/01/14011228521.pdf برای مطالعه صفحات اول کتاب کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#عدالت در فقه، محمود طباطبایی، تهران، انتشارات میراث شرق، ۱۴۰۱ش.[https://pic.ketab.ir/DataBase/bookpdf/01/14010616181.pdf برای مطالعه صفحات اول کتاب کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#جستاری فقهی و حقوقی پیرامون قاعده عدالت، حسین پندار، تهران، [[مؤسسه نشر سیمرغ آسمان آذرگان]]، ۱۳۹۷ش.[https://pic.ketab.ir/DataBase/bookpdf/97/97427150.pdf برای مطالعه صفحات اول کتاب کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#جایگاه عدالت در استنباط احکام معاملات، سید محمدهاشم پورمولا، تهران، دانشگاه امام صادق (ع)، ۱۳۹۴ش.[https://pic.ketab.ir/DataBase/bookpdf/94/94511118.pdf برای مطالعه صفحات اول کتاب کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#عدالت‌پژوهی در پرتو قرآن کریم، علی‌اصغر پورعزت، تهران، [[شرکت انتشارات علمی و فرهنگی]]، ۱۳۹۳ش.[https://pic.ketab.ir/DataBase/bookpdf/93/93409140.pdf برای مطالعه صفحات اول کتاب کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#قاعده فقهی عدالت، [[علی الهی‌خراسانی]]، با تقریظ آیت‌الله [[سید محمدمهدی موسوی خلخالی]]، مشهد، [[بنیاد پژوهش‌های اسلامی آستان قدس رضوی]]، ۱۳۹۲ش.[https://pic.ketab.ir/DataBase/bookpdf/92/92925128.pdf برای مطالعه صفحات اول کتاب کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#قاعده عدالت و نفی ظلم: به ضمیمه گفت‌وگو با حضرت آیه‌الله العظمی صانعی(مدظله)، هادی قابل‌ جامی، قم، انتشارات فقه الثقلین، ۱۳۹۰ش. [https://saanei.xyz/pictures/books/pdf/ghaede_edalat.pdf برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#عدالت به مثابه «قاعده»: همراه با قواعد: «لاضرر»، «لاحرج»، «عدل و انصاف»، سید محمد اصغری، تهران، [[انتشارات اطلاعات]]، ۱۳۸۸ش.[https://pic.ketab.ir/DataBase/bookpdf/88/88125072.pdf برای مطالعه صفحات اول کتاب کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#قاعده عدالت در فقه امامیه «گفت‌وگو با جمعی از اساتید حوزه و دانشگاه»، [[حسنعلی علی‌اکبریان]]، قم، [[پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی]]، ۱۳۸۶ش.[https://pic.ketab.ir/DataBase/bookpdf/87/87211606.pdf برای مطالعه صفحات اول کتاب کلیک] &lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
=== عربی ===&lt;br /&gt;
# مؤسسة العدالة في الشريعة الإسلامية، عبد السلام التونجي، طرابلس (لیبی)، منشورات کلیة الدعوة الاسلامیة، ۱۹۹۳م.([https://practice.univeyes.net/academy/fiqh00000/fiqh09001/fiqh09465.pdf برای مطالعه کتاب کلیک کنید])&lt;br /&gt;
# العدالة العقدية: دراسة في قاعدية العدالة ودورها في العقود المدنية، رياض أحمد عبد الغفور، مكتبة نور، ۲۰۲۲م.&lt;br /&gt;
# مسائل العدالة في الفقه الإسلامي: جمعًا ودراسة ومقارنة، تيسر بن صالح بن سعيد دبلول، عربستان، جامعة ام القری، ۲۰۲۰م.([https://docs.google.com/viewerng/viewer?url=https://ebook.univeyes.com/?download_books%3D118541-675c40fd0b16531409317b73240ab810&amp;amp;hl=ar برای مطالعه کلیک کنید])&lt;br /&gt;
# قاعده العدالة في فقه الإمامية: حوارات مع نخبة من أساتذة الحوزة والجامعة، حسنعلی علی اکبریان، ترجمه زین‌العابدین شمس‌الدین، بیروت، دارالصفوة، ۱۴۳۳ق/۲۰۱۲م.[https://www.noor-book.com/book/review/374268 برای مطالعه مختصری از کتاب کلیک کنید]&lt;br /&gt;
# العدالة في فقه أهل البيت عليهم السلام: تقريراً لبحث سماحة آية الله الحاج الشيخ مسلم الداوري،ممقرر محمدعلی علی صالح معلممسلم،داوری و  محقق حسن عبودی، قم، ۱۴۲۵ق/۲۰۰۴[https://noorlib.ir/book/view/113444/%D8%A7%D9%84%D8%B9%D8%AF%D8%A7%D9%84%D8%A9-%D9%81%D9%8A-%D9%81%D9%82%D9%87-%D8%A3%D9%87%D9%84-%D8%A7%D9%84%D8%A8%D9%8A%D8%AA-%D8%B9%D9%84%D9%8A%D9%87%D9%85-%D8%A7%D9%84%D8%B3%D9%84%D8%A7%D9%85:-%D8%AA%D9%82%D8%B1%DB%8C%D8%B1%D8%A7-%D9%84%D8%A8%D8%AD%D8%AB-%D8%B3%D9%85%D8%A7-%D8%AD%D8%A9-%D8%A2%DB%8C%D8%A9-%D8%A7-%D9%84%D9%84%D9%87-%D8%A7%D9%84%D8%AD%D8%A7-%D8%AC-%D8%A7%D9%84%D8%B4%DB%8C%D8%AD-%D9%85%D8%B3%D9%84%D9%85-%D8%A7%D9%84%D8%AF%D8%A7%D9%88%D8%B1%D9%8A?pageNumber=2&amp;amp;viewType=html برای مطالعه کتاب کلیک کنید]&lt;br /&gt;
# العدالة في فقه الإسلام، محمدرضا محرابی، [https://www.noor-book.com/book/review/626937 برای مطالعه درباره کتاب کلیک کنید]&lt;br /&gt;
# العدالة عند الأصوليين، أحمد بن محمد العنقري، ریاض،عربستان،جامعة الامام محمدبن سعود الاسلامیه،۲۰۰۸م.[https://practice.univeyes.net/academy/fiqh00000/fiqh06001/fiqh06766.pdf برای مطالعه کلیک کنید]مین، بیروت، دارالصف۱۴۳۳ق/۲۰۱۲م. [https://www.noor-book.com/book/review/556277 برای مطالعه مختصری از کتاب کلیک کنید]&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
==مقالات==&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
=== فارسی ===&lt;br /&gt;
#تحلیل تاریخی مفهوم عدالت در فقه امامیه و بازتاب آن در حقوق بشر جهانی، ثروت سلیمان‌زاده افشار، تهران[[، فصلنامه پژوهش‌های فقهی حقوق بشر]]، زمستان ۱۴۰۴ش.[https://www.jhsrj.ir/article_733113_944ae43c307e353d430f74179c1e57ea.pdf برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#‫خوانش تحلیلی ـ انتقادی تأثیر جنسیت بر کیفرهای مقرر در زنا در پرتو قاعده عدالت، علی محمدیان، محمد زبده و منصوره فرجی، الهیات عملی، دانشگاه بین‌المللی مذاهب اسلامی، دوره ۲، شماره ۲، پاییز و زمستان ۱۴۰۴ش، بهمن ۱۴۰۴، صص. ۶۵–۸۳. [https://practicaltheology.mazaheb.ac.ir/article_247443_7d6b0e08bd2462d2b6921af37ee02f27.pdf برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#بازخوانی قاعده عدالت و نقش جنسیت در تأثیر قوانین دیه و ارث؛ چالش‌ها و راهکارها، سید محمد حیدری خورمیزی، بابل، [[نشریه پژوهش‌های فقه و حقوق اسلامی،]] دوره ۲۱، شماره ۳، تابستان ۱۴۰۴ش. [https://sanad.iau.ir/Journal/ijrj/Article/1195553 برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#تحلیل فقهی حقوقی قاعده عدالت، مسلم سوری، قم، [[فصلنامه فقه و حقوق معاصر]]، بهار ۱۴۰۳ش، سال دهم، شماره ۲۷، صص ۶۸–۸۰.[https://journals.icscr.ir/wp-content/uploads/2024/05/4-1.pdf برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#تحلیل انتقادی مفهوم عدالت فقهی به‌مثابۀ ملکه، رحمت الله کریم‌زاده، مشهد، [[فصلنامه فقه و اصول، دانشگاه علوم اسلامی رضوی]]، دوره ۵۶، شماره ۱، بهار ۱۴۰۳ش،[https://jfiqh.um.ac.ir/article_45220_12a422c0676b655a5dbda563c5584404.pdf برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#بررسی تطبیقی مفاهیم عدالت و مساوات در فقه اسلامی و نظام‌های حقوقی بین‌المللی، مریم فراهانی، تبریز، [[فصلنامه معرفت و بصیرت اسلامی]]، زمستان ۱۴۰۲ش.[https://www.journaliki.com/index.php/journaliki/article/view/11/11 برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#تأمّلات اخلاقی جواز نکاح صغیره و تعارض آن با قاعدة عدالت، مریم مصلی‌نژاد، سیدمحسن سادات کیایی و فاطمه وجدانی، فصلنامه پژوهش‌های اخلاقی، دوره ۳، شماره ۲، شماره پیاپی ۱۰، تابستان ۱۴۰۱ش، صص. ۹۵–۱۱۸. [https://jer.znu.ac.ir/article_253546_65105580c03557de86c78dbdcb0f62db.pdf?lang=fa برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#کاربرد قاعده عدالت در خبررسانی از منظر حقوق مخاطب، مسلم ملکی، تهران، [[فصلنامه پژوهش‌های ارتباطی]]،۱۴۰۱ش. [https://www.magiran.com/paper/2507377/%da%a9%d8%a7%d8%b1%d8%a8%d8%b1%d8%af-%d9%82%d8%a7%d8%b9%d8%af%d9%87-%d8%b9%d8%af%d8%a7%d9%84%d8%aa-%d8%af%d8%b1-%d8%ae%d8%a8%d8%b1%d8%b1%d8%b3%d8%a7%d9%86%db%8c-%d8%a7%d8%b2-%d9%85%d9%86%d8%b8%d8%b1-%d8%ad%d9%82%d9%88%d9%82-%d9%85%d8%ae%d8%a7%d8%b7%d8%a8 برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#عدالت و ابواب فقهی آن در فقه اسلامی، سجاد صمندری، قم، [[فصلنامه پژوهش‌های حقوق تطبیقی عدل و انصاف]]، شماره ۱۲، بهار ۱۴۰۰ش.[https://www.ensani.ir/file/download/article/1631949352-10150-11-3.pdf برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#‫بررسی قاعدۀ فقهی عدالت در ارزشیابی آموزشی (با تأکید بر آموزش عالی)، محسن داودآبادی فراهانی، مهدی رعایائی و مجید طرقی اردکانی، تهران، فصلنامه دانش اسلامی، پژوهشگاه فرهنگ و معارف اسلامی،۱۴۰۰ش. [https://ksiu.nahad.ir/article_1117_ce0d1b108399e4f81eedcf4a3bfbb416.pdf برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#مفاد قاعده عدالت از دیدگاه استاد مطهری، سید علی حسینی و سید امرالله حسینی، تهران، [[پژوهش نامه فقه اجتماع]]&amp;lt;nowiki/&amp;gt;[[پژوهش نامه فقه اجتماع|ی]]، دوره ۹، شماره ۲، شماره پیاپی ۱۸، مرداد ۱۴۰۰ش، صص. ۲۳۳–۲۶۰. [https://sj.isu.ac.ir/article_76049_27606ea7bfa6d3f4bc85f44e965e1be8.pdf برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#عدالت در فقه سیاسی شیعه، هاشم نیازی و محمدهاشم رضایی، قم، [[فصلنامه گفتمان فقه حکومتی]]، بهار و تابستان ۱۴۰۰ش، سال پنجم، شماره ۸، صص ۷۳–۹۳.[https://m-e-t.ir/wp-content/uploads/2025/07/%D8%B4%D9%85%D8%A7%D8%B1%D9%878-73-95.pdf برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#‫اصل عدالت در معاهدات بین‌المللی از منظر مذاهب اسلامی، سید حمید جزایری و حمیدرضا طوسی، قم، فصلنامه مطالعات تطبیقی مذاهب فقهی، سال اول، شماره دوم، اسفند ۱۴۰۰ش. [https://fiqh.urd.ac.ir/article_88944_ec8c01c6cbed49f196d07b435341772b.pdf برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#‫همگرایی مفهوم عدالت فقهی در فقه مذاهب اسلامی، رامین فقانی، محمدمهدی زارعی و سعید ابراهیمی، بابل، فصلنامه فقه و مبانی حقوق اسلامی، سال ۱۴۰۰ش.[https://sanad.iau.ir/Journal/ijrj/Article/968303 برای مطالعه چکیده کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#مفاد قاعده عدالت از دیدگاه استاد مطهری، سیدعلی حسینی و سیدامرالله حسینی، تهران، [[دانشگاه امام صادق(ع)،]] ۱۳۹۹ش.[https://iranjournals.nlai.ir/bitstream/handle/123456789/925123/562F526AAC56A04137489D4F7C51AFC3.pdf?sequence=1&amp;amp;isAllowed=y برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#نقد و بررسی مبانی فقهی دیدگاه مشهور در مفهوم‌شناسی عدالت فقهی، رامین فغانی و محمدمهدی زارعی و سعید ابراهیمی و علی‌اکبر ایزدی فرد، فصلنامه پژوهش‌های فقهی، دوره ۱۶، شماره ۲، ۱۳۹۹ش.[https://jorr.ut.ac.ir/article_74694_d2f385fc028ee94fff581cdab34f4d1e.pdf برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#جریان قاعدۀ نفی ظلم در فقه عدلی‌مسلک، محمد سلطانی رنانی، فصلنامه مطالعات حقوق تطبیقی معاصر، شماره ۲۱، ۱۳۹۹ش.[https://law.tabrizu.ac.ir/article_12633_c0551d5dd29d425d027322e28ac96d29.pdf برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#بررسی قاعده ی عدالت از دیدگاه فقه امامیه،علیرضا محمدبیکی و مهری توتونچیان، [[مطالعات فقه اقتصادی]]، سال اول زمستان ۱۳۹۸ شماره ۳،[https://ensani.ir/file/download/article/1634313951-10446-1400-19.pdf برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#نقش‌یابی عدالت در اجتهاد فقهی در پرتو بررسی چالش حکمت‌انگاری عدالت در خطابات قرآنی،علی الهی خراسانی و حمیدرضا تمدن، قم، [[پژوهشگاه علوم وفرهنگی اسلامی]]،بهار ۱۳۹۵ش.[https://jf.isca.ac.ir/article_64679_d54a92c7efa5f9a3353bf5a2b969782f.pdf برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#بررسی اعتبار قاعدۀ عدالت در موارد منصوص و غیرمنصوص، سیف الله صرامی، قم، پژوهشگاه علوم وفرهنگی اسلامی،بهار ۱۳۹۵ش.[https://jf.isca.ac.ir/article_64677_cd147de77fb29f7c6e9e1a46d1254ab0.pdf برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#نقش عدالت در قانونگذاری در حکومت اسلامی،حسنعلی علی‌اکبریان، قم، پژوهشگاه علوم وفرهنگی اسلامی،بهار ۱۳۹۵ش.[https://jf.isca.ac.ir/article_64669_6bb302a17b33a4c15d9ba151617015aa.pdf برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#نسبت قاعدۀ عدالت با قواعد فقهی دیگر،سید محمود طباطبائی، قم، پژوهشگاه علوم وفرهنگی اسلامی،بهار ۱۳۹۵ش.[https://jf.isca.ac.ir/article_64682_01b507070747986b619f5f27c0322089.pdf برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#اصل عدالت در فقه مذاهب اسلامی، عابدین مومنی و سیدمحمدمهدی حسینی، قم، [[فصلنامه مطالعات تقریبی مذاهب اسلامی، دانشگاه مذاهب اسلامی]]، دوره ۱۰، شماره ۳۹، بهار ۱۳۹۴ش.[https://foroughevahdat.mazaheb.ac.ir/article_9879_ec73a08511f0f15158c830720aee7588.pdf برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#نقش عدالت در فرآیند استنباط اول و دوم، [[ابوالقاسم علیدوست]]، قم، [[پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی]] (وابسته به دفتر تبلیغات اسلامی حوزه علمیه قم)، ۱۳۹۳ش.[https://iranjournals.nlai.ir/bitstream/handle/123456789/271205/3F3A26587538C248580970510EBFFF38.pdf?sequence=1&amp;amp;isAllowed=y برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#گونه‌های بهره‌گیری از عدالت در فقه و اجتهاد، سعید ضیائی‌فر،قم، [[مجله علمی پژوهش‌های فقهی]]، دوره ۱۰، شماره ۲، ۱۳۹۳ش، صص. ۳۰۵–۳۲۲. [https://journal.ut.ac.ir/article_52002_71bc389c97bac8a386a94e0125c910e0.pdf برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#درآمدی بر تطبیق قاعده عدالت، سیدمحمود صادق‌زاده طباطبایی، مشهد، [[دانشگاه فردوسی مشهد]]، ۱۳۹۳ش.[https://iranjournals.nlai.ir/bitstream/handle/123456789/817024/41779447B029539662D64EC67E569CD2.pdf?sequence=1&amp;amp;isAllowed=y برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#عدالت به مثابه قاعده فقهی و حقوقی، سید محمد اصغری، [[فصلنامه مطالعات حقوق خصوصی]]، دوره ۳۹، شماره ۱،خرداد ۱۳۸۸ش،[https://jlq.ut.ac.ir/article_28281_ceb8ecd0b9ced6868294e2178ca23fab.pdf برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#گفت‌وگو: مقایسه قاعده عدالت با قاعده لاضرر، [[حسنعلی علی‌اکبریان]]، قم، [[فصلنامه فقه،]] تابستان ۱۳۸۷ش، شماره ۵۶، صص ۱۹۶–۲۳۸.[https://jf.isca.ac.ir/article_3144.html برالی مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#جایگاه عدالت در استنباط احکام معاملات، سیدحسین سعادت مصطفوی و سیدهاشم پورمولا، دانشگاه امام صادق(ع)،فصلنامه پژوهش نامه حقوق اسلامی, ۱۳۸۷ش، دوره ۹، شماره ۱، شماره پیاپی ۲۷،[https://ilr.isu.ac.ir/article_1269_e00406144c1e7e35240afed70f34166a.pdf برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#جایگاه عدالت در استنباط مسائل فقهى حقوقى زنان، محمد سروش محلاتی، ماهنامه پیام زن، شماره ۱۵۵، ۱۳۸۳ش.[http://payamezan.eshragh.ir/article_52564.html برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#عدالت ‏به مثابه قاعده فقهى، مهدی مهریزی، نشریه نقد و نظر، شماره ۱۰-۱۱، ۱۳۷۶ش.[https://jpt.isca.ac.ir/article_22795_6f277ba15918f213da8821f34ef1027e.pdf برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
=== عربی ===&lt;br /&gt;
#العدالة بوصفها قاعدة فقهيّة، مهدي مهريزي، ترجمة: حسن علي الهاشمي، لبنان-بیروت، مجلة نصوص معاصرة، ۲۰۱۹م.([https://nosos.net/wp-content/uploads/nosos/n55-56.pdf#page=162&amp;amp;zoom=100,561,248 برای مطالعه کلیک کنید])&lt;br /&gt;
# قاعدة العدالة و دورهافی الاجتهاد الشرعی، یوسف الصانعی، ترجمه: مرقال هاشم، لبنان-بیروت، مجلة نصوص معاصرة، ۲۰۱۹م.[https://nosos.net/wp-content/uploads/nosos/n55-56.pdf#page=17&amp;amp;zoom=100,497,213 برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
# العدالة من منظوراجتهادی، احمدمبلغی، ترجمه: حسن علی مطر، لبنان-بیروت، مجلة نصوص معاصرة، ۲۰۱۹م.[https://nosos.net/wp-content/uploads/nosos/n55-56.pdf#page=58&amp;amp;zoom=100,561,246 برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
# العدالة بین التقعید الفقهی و الاصولی، محمدتقی شهیدی، ترجمه:مرقال هاشم، لبنان-بیروت، مجلة نصوص معاصرة، ۲۰۱۹م.[https://nosos.net/wp-content/uploads/nosos/n55-56.pdf#page=124&amp;amp;zoom=100,561,245 برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
# اصول العدالة السیاسة، سید صادق حقیقت، ترجمه:السید حسن الهاشمی، لبنان-بیروت، مجلة نصوص معاصرة، ۲۰۱۹م.[https://nosos.net/wp-content/uploads/nosos/n55-56.pdf#page=175&amp;amp;zoom=100,418,245 برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
# مفهوم الاعتدال والوسطية في الفكر الإسلامي المعاصر، محمد محفوظ، لبنان، مجلة الكلمة، مجلد ۲۴، شماره ۹۷، ۲۰۱۷م.[https://search.mandumah.com/Record/1005089 برای مطالعه چکیده کلیک کنید]&lt;br /&gt;
# الإعـــــــتدال في الأحكام الشرعية من زاوية نظـر أصـولية مقاصــــــدية، عباس علي حميد العبيدي، عراق، &#039;&#039;مجلة ديالى للبحوث الانسانية،۲۰۱۳م.&#039;&#039;[https://djhr.uodiyala.edu.iq/index.php/DJHR2022/article/view/766/687 برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
# ثلاث رسائل: العداله، التوبه، قاعده لاضرر، من تقریرات سید تقی طباطبائی قمی، کتبه عباس حاجیانی دشتی، محلاتی، ۱۳۹۳ش.[https://pic.ketab.ir/DataBase/bookpdf/93/93c20832.pdf برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
# رسالة في العدالة، بضميمة قاعدة «ما يضمن» و«حمل فعل المسلم على الصحة»، تألیف: سید علی موسوی قزوینی، قم: جماعة المدرسین في الحوزة العلمية بقم، مؤسسة النشر الإسلامي، ۱۳۷۷ش ۱۴۱۹ق.[https://ablibrary.net/books/5349?page=1&amp;amp;tab-id=3&amp;amp;page-label=1 برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
==پایانامه==&lt;br /&gt;
===فارسی===&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
# کاربرد قاعده عدالت در فرایند استنباط فقه جزایی اسلام با تأکید بر فقه امامیه، محمد عبدالرضایی، دکتری تخصصی، دانشکده الهیات، دانشگاه مفید، ۱۴۰۲ش&#039;&#039;&#039;.&#039;&#039;&#039;[https://ganj.irandoc.ac.ir/#/articles/31d332448230f69c479fdf6d5c3947b5 برای مطالعه چکیده کلیک کنید]&lt;br /&gt;
# تأثیر جنسیت بر کیفر در پرتو تقریری نوین از قاعده عدالت «مطالعه‌ای در باب مصادیق فقهی و تحلیل حقوقی»، منصوره فرجی، کارشناسی ارشد، گروه علوم انسانی، مؤسسه آموزش عالی خراسان، ایران، ۱۴۰۱ش.[https://ganj.irandoc.ac.ir/#/articles/cdb9a3fc6d99f78e1fcdce7294ea9f3a برای مطالعه چکیده کلیک کنید]&lt;br /&gt;
# نقش قاعده عدالت در خلق پول، علیرضا زینلی‌زاده، کارشناسی ارشد، دانشکده الهیات، دانشگاه تهران، ۱۴۰۰ش،[https://noordoc.ir/thesis/view/245004?pageNumber=6&amp;amp;viewType=pdf برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
# جایگاه و مفهوم عدالت در فقه و حقوق خانواده، قربانعلی جمالی عسکرانی، کارشناسی ارشد، دانشکده حقوق و الهیات، دانشگاه شهید اشرفی اصفهانی، ۱۳۹۸ش.[https://ganj.irandoc.ac.ir/#/articles/140bec9a2bcc4166823a0ddd92b59ce4 برای مطالعه چکیده  کلیک کنید]&lt;br /&gt;
# جایگاه عدالت در استنباط احکام، محمد مهریزی ثانی، دکتری، پردیس البرز، دانشگاه تهران، ایران، ۱۳۹۸ش،[https://noordoc.ir/thesis/view/75290?pageNumber=2&amp;amp;viewType=pdf برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
# بررسی احکام قاعده عدالت از منظر فقه شیعه، محمد کدوری، کارشناسی ارشد، دانشگاه آزاد اسلامی واحد بم، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، ۱۳۹۷ش.[https://ganj.irandoc.ac.ir/#/articles/e411bae77588df670aff9f03ad6e081c برای مطالعه چکیده کلیک کنید]&lt;br /&gt;
# تحلیل فقهی و حقوقی قاعده عدالت، سیدمحمدحسین تقوی اقدم، کارشناسی ارشد، دانشکده علوم انسانی، دانشگاه آزاد اسلامی واحد شهر قدس،۱۳۹۷ش،[https://ganj.irandoc.ac.ir/#/articles/db4d08efc40b7e3d6ff9414ad86f0e94 برای مطالعه چکیده کلیک کنید]&lt;br /&gt;
# میزان و چگونگی نقش قاعده عدالت در قانونگذاری و قضاوت، علی آخوندی، کارشناسی ارشد، دانشگاه آزاد اسلامی واحد تفت، ایران، ۱۳۹۶ش.[https://ganj.irandoc.ac.ir/#/articles/a511f9d00d2a38c1a2faf732d7986613 برای مطالعه چکیده کلیک کنید]&lt;br /&gt;
# جایگاه عدالت در استنباط احکام فقهی، سیدمیلاد عبداله‌زاده، کارشناسی ارشد، تهران،دانشکده حقوق و علوم سیاسی، دانشگاه علامه طباطبائی، ۱۳۹۶ش، [https://ganj.irandoc.ac.ir/#/articles/e46bafccec5e0f011ce6127a9b783938 برای مطالعه چکیده کلیک کنید]&lt;br /&gt;
# ضمان اعلی القیم در غصب بر اساس قاعده عدالت، رضیه سادات پورمولا، کارشناسی ارشد، دانشکده الهیات و معارف اسلامی، دانشگاه میبد،۱۳۹۵ش.[https://noordoc.ir/thesis/view/228560?pageNumber=2&amp;amp;viewType=pdf برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
# ‫بررسی موضوعی عدالت و جایگاه آن در ابواب مختلف فقهی و حقوقی، نفیس‌السادات زعفرانی، پایان‌نامه کارشناسی ارشد، رشته الهیات و معارف اسلامی ـ فقه و مبانی حقوق اسلامی، دانشگاه قرآن و حدیث، پردیس تهران، ۱۳۹۵ش. [https://ganj.irandoc.ac.ir//#/articles/50eb768037c4d977c04c5e5d7b7cb163 برای مطالعه چکیده کلیک کنید]&lt;br /&gt;
# قاعده عدالت در فقه اسلامی، مرضیه ابراهیمی، کارشناس ارشد، دانشگاه آزاد اسلامی٬ واحد دماوند، دانشکده علوم انسانی، ۱۳۹۴ش.&lt;br /&gt;
# جایگاه عدالت به مثابه قاعده فقهی نزد مذاهب اسلامی، مهدیه میان‌محله، کارشناسی ارشد، دانشگاه ادیان و مذاهب، دانشکده مذاهب اسلامی، ۱۳۹۲ش.&lt;br /&gt;
# اعتبار و قلمرو قاعده عدالت در فقه از منظر کتاب و سنت، سیدمحمود صادق‌زاده طباطبایی، دکتری، دانشکده علوم حدیث، ۱۳۹۱ش.[https://ganj.irandoc.ac.ir/#/articles/0f86fe4843f11e7e7247365332209a54 برای مطالعه چکیده کلیک کنید]&lt;br /&gt;
# ‫اعتبار و قلمرو قاعده عدالت در فقه از منظر کتاب و سنت، سیدمحمود صادق‌زاده طباطبایی، رساله دکتری تخصصی (PhD)، رشته الهیات و معارف اسلامی ـ مدرسی معارف اسلامی (آشنایی با منابع اسلامی)، دانشکده علوم حدیث، ۱۳۹۱ش. [https://ganj.irandoc.ac.ir/#/articles/0f86fe4843f11e7e7247365332209a54 برای مطالعه چکیده کلیک کنید]&lt;br /&gt;
# قاعده عدالت از منظر فقه امامیه، محمد داستین، کارشناسی ارشد، دانشگاه آزاد اسلامی، واحد یاسوج، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، ۱۳۹۰ش.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
===عربی===&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
# مبدأ العدالة في الفقه الامامي، نرجس صالح صاحب الموسوي، پایان‌نامه کارشناسی ارشد در عراق، جامعة کربلاء، كلية العلوم الاسلامية، ۲۰۱۹م.[https://uokerbala.edu.iq/wp-content/uploads/2020/08/Rp-Principle-of-justice-in-Islamic-jurisprudence.pdf برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
==سایر منابع==&lt;br /&gt;
===فارسی ===&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
# کرسی تخصصی «نقد نظریه قاعده عدالت»، سیف‌الله صرامی،  نشست کرسی تخصصی «نقد نظریه قاعده عدالت» درسایت شبکه اجتهاد،تاریخ درج:۱۴۰۱/۰۸/۰۸،تاریخ بازدید:۱۴۰۵/۰۷/۲۱ش. [https://ijtihadnet.ir/%d9%86%d9%82%d8%af-%d9%86%d8%b8%d8%b1%db%8c%d9%87-%d9%82%d8%a7%d8%b9%d8%af%d9%87-%d8%b9%d8%af%d8%a7%d9%84%d8%aa/ برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
# واکاوی قاعده عدالت از دیدگاه آیت‌الله صانعی،علی‌ بهادرزایی،یاداشت اینترنتی در سایت شبکه اجتهاد، تاریخ درج: ۱۳۹۹/۰۷/۰۷، تاریخ بازدید:۱۴۰۵/۰۷/۲۱ش [https://ijtihadnet.ir/%d9%88%d8%a7%da%a9%d8%a7%d9%88%db%8c-%d9%82%d8%a7%d8%b9%d8%af%d9%87-%d8%b9%d8%af%d8%a7%d9%84%d8%aa-%d8%a7%d8%b2-%d8%af%db%8c%d8%af%da%af%d8%a7%d9%87-%d8%a2%db%8c%d8%aa%e2%80%8c%d8%a7%d9%84%d9%84%d9%87/ برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
# عدالت به‌مثابه یک قاعده فقهی فراگیر، علی الهی‌خراسانی، پیش نشست همایش بین‌المللی «عدالت و اخلاق در مکتب اهل‌بیت(ع)» درسایت شبکه اجتهاد، تاریخ درج: ۱۳۹۵/۰۸/۱۰ش، تاریخ بازدید:۱۴۰۵/۰۷/۲۱ش. [https://ijtihadnet.ir/%d8%b9%d8%af%d8%a7%d9%84%d8%aa-%d8%a8%d9%87%e2%80%8c%d9%85%d8%ab%d8%a7%d8%a8%d9%87-%db%8c%da%a9-%d9%82%d8%a7%d8%b9%d8%af%d9%87-%d9%81%d9%82%d9%87%db%8c-%d9%81%d8%b1%d8%a7%da%af%db%8c%d8%b1/ برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
[[رده:مدخل‌های ۱۴۰۵]]&lt;/div&gt;</summary>
		<author><name>Jalili</name></author>
	</entry>
	<entry>
		<id>https://ency.feqhemoaser.com/fa/index.php?title=%D9%82%D8%A7%D8%B9%D8%AF%D9%87_%D8%B9%D8%AF%D8%A7%D9%84%D8%AA_(%D9%85%D9%86%D8%A7%D8%A8%D8%B9_%D9%85%D8%B7%D8%A7%D9%84%D8%B9%D8%A7%D8%AA%DB%8C)&amp;diff=70336</id>
		<title>قاعده عدالت (منابع مطالعاتی)</title>
		<link rel="alternate" type="text/html" href="https://ency.feqhemoaser.com/fa/index.php?title=%D9%82%D8%A7%D8%B9%D8%AF%D9%87_%D8%B9%D8%AF%D8%A7%D9%84%D8%AA_(%D9%85%D9%86%D8%A7%D8%A8%D8%B9_%D9%85%D8%B7%D8%A7%D9%84%D8%B9%D8%A7%D8%AA%DB%8C)&amp;diff=70336"/>
		<updated>2026-10-13T15:55:17Z</updated>

		<summary type="html">&lt;p&gt;Jalili: صفحه‌ای تازه حاوی «{{منابع مطالعاتی}} قاعده عدالت از سوی برخی فقیهان و پژوهشگران به‌عنوان یکی از قواعد فقهی مطرح شده است. به باور این گروه این قاعده در استنباط احکام نقش دارد و حتی بر دیگر ادله و قواعد تقدم پیدا می‌کند. قاعده عدالت در کتاب‌های متقدم فقهی به‌صو...» ایجاد کرد&lt;/p&gt;
&lt;hr /&gt;
&lt;div&gt;{{منابع مطالعاتی}}&lt;br /&gt;
[[قاعده عدالت]] از سوی برخی فقیهان و پژوهشگران به‌عنوان یکی از قواعد فقهی مطرح شده است. به باور این گروه این قاعده در استنباط احکام نقش دارد و حتی بر دیگر ادله و قواعد تقدم پیدا می‌کند. قاعده عدالت در کتاب‌های متقدم فقهی به‌صورت مدون دیده نمی‌شود، هرچند فقیهان متقدم گاهی به عادلانه یا ظالمانه بودن یک عمل استناد کرده‌اند. &lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
قاعده عدالت هم جنبه اثباتی دارد و هم جنبه سلبی؛ یعنی از یک طرف می‌تواند احکام ظالمانه را از دایره شریعت خارج کند و از طرف دیگر مستند احکام تازه‌ای شود که پیش‌تر در فقه مطرح نبوده‌اند. کسانی که این قاعده را می‌پذیرند، تشخیص مصادیق عدل و ظلم را به عرف عقلا یا عقل مستقل واگذار می‌کنند.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
پرسش‌های اصلی که در منابع درباره این قاعده مطرح شده، از این قرار است: آیا عدالت قاعده‌ای فقهی یا اصلی فراتر از فقه است که می‌تواند اطلاق دیگر ادله را محدود کند؟ دامنه کاربرد آن در موارد دارای نص و بدون نص تا کجاست؟ نسبت آن با قواعدی مثل [[قاعده لاضرر|لاضرر]]، [[قاعده عدل و انصاف|عدل و انصاف]]، غرور و قرعه چیست و آیا این‌ها زیرمجموعه عدالت به حساب می‌آیند؟ و آیا بر اساس آن می‌توان احکامی مانند جبران [[تورم|کاهش ارزش پول]]، [[مالکیت فکری]] یا [[برابری دیه زن و مرد]] را پذیرفت؟&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
درباره اعتبار این قاعده دو نگاه اصلی وجود دارد. موافقان به آیات قرآن، روایات، ملازمه میان حکم عقل و شرع، سیره عقلا و لزوم عرضه روایات بر اصل نفی ظلم تکیه می‌کنند و آن را گاهی قاعده فقهی، گاهی اصل حاکم و گاهی اصل فرافقهی می‌دانند. مخالفان بیشتر روی این نکته تأکید دارند که عقل ظنی حجت نیست و انسان نمی‌تواند به ملاک‌های کامل احکام احاطه پیدا کند؛ بنابراین تشخیص‌های عقلی درباره عدالت مشمول نهی از عمل به ظن می‌شود. این بحث عمدتاً در فقه امامیه دنبال شده و گاه به‌صورت تطبیقی با مذاهب دیگر نیز مطرح گردیده است.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
==کتاب==&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
=== فارسی ===&lt;br /&gt;
#جایگاه عدالت در فقه مذاهب خمسه اسلامی و حقوق، فریبا حاجی‌علی، تهران، آموزشی تألیفی ارشدان، ۱۴۰۴ش.[https://pic.ketab.ir/DataBase/bookpdf/04/14040422160.pdf برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#قاعده فراگیر عدالت در فقه اهل بیت (ع)، سید امیرحسین حسینی‌ ترکستانی، تهران، انتشارات اندیشه فاخته، ۱۴۰۴ش. [https://pic.ketab.ir/DataBase/bookpdf/04/14041022130.pdf صفحات ابتدایی در سامانه خانه کتاب]&lt;br /&gt;
#نسبت فقه و عدالت و دلالت‌های آن در نظام قانون‌گذاری اسلامی، محمدهادی حاضری، قم، [[دانشگاه باقرالعلوم(ع)]]، ۱۴۰۴ش.&lt;br /&gt;
#جستاری در فلسفه حقوق اسلامی عدالت، فقه و قانون: بررسی چالش‌های تحقق قانون عادلانه در نظام‌های حقوقی فقه‌مبنا، محمدهادی حاضری، تهران، [[انتشارات مجد]]، ۱۴۰۳ش.[https://pic.ketab.ir/DataBase/bookpdf/03/14030522075.pdf برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#عدالت و امنیت در فقه شیعه و اهل سنت، محمد عمیدی، تهران، نشریه راه دکتری، ۱۴۰۱ش.[https://pic.ketab.ir/DataBase/bookpdf/01/14011228521.pdf برای مطالعه صفحات اول کتاب کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#عدالت در فقه، محمود طباطبایی، تهران، انتشارات میراث شرق، ۱۴۰۱ش.[https://pic.ketab.ir/DataBase/bookpdf/01/14010616181.pdf برای مطالعه صفحات اول کتاب کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#جستاری فقهی و حقوقی پیرامون قاعده عدالت، حسین پندار، تهران، [[مؤسسه نشر سیمرغ آسمان آذرگان]]، ۱۳۹۷ش.[https://pic.ketab.ir/DataBase/bookpdf/97/97427150.pdf برای مطالعه صفحات اول کتاب کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#جایگاه عدالت در استنباط احکام معاملات، سید محمدهاشم پورمولا، تهران، دانشگاه امام صادق (ع)، ۱۳۹۴ش.[https://pic.ketab.ir/DataBase/bookpdf/94/94511118.pdf برای مطالعه صفحات اول کتاب کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#عدالت‌پژوهی در پرتو قرآن کریم، علی‌اصغر پورعزت، تهران، [[شرکت انتشارات علمی و فرهنگی]]، ۱۳۹۳ش.[https://pic.ketab.ir/DataBase/bookpdf/93/93409140.pdf برای مطالعه صفحات اول کتاب کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#قاعده فقهی عدالت، [[علی الهی‌خراسانی]]، با تقریظ آیت‌الله [[سید محمدمهدی موسوی خلخالی]]، مشهد، [[بنیاد پژوهش‌های اسلامی آستان قدس رضوی]]، ۱۳۹۲ش.[https://pic.ketab.ir/DataBase/bookpdf/92/92925128.pdf برای مطالعه صفحات اول کتاب کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#قاعده عدالت و نفی ظلم: به ضمیمه گفت‌وگو با حضرت آیه‌الله العظمی صانعی(مدظله)، هادی قابل‌ جامی، قم، انتشارات فقه الثقلین، ۱۳۹۰ش. [https://saanei.xyz/pictures/books/pdf/ghaede_edalat.pdf برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#عدالت به مثابه «قاعده»: همراه با قواعد: «لاضرر»، «لاحرج»، «عدل و انصاف»، سید محمد اصغری، تهران، [[انتشارات اطلاعات]]، ۱۳۸۸ش.[https://pic.ketab.ir/DataBase/bookpdf/88/88125072.pdf برای مطالعه صفحات اول کتاب کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#قاعده عدالت در فقه امامیه «گفت‌وگو با جمعی از اساتید حوزه و دانشگاه»، [[حسنعلی علی‌اکبریان]]، قم، [[پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی]]، ۱۳۸۶ش.[https://pic.ketab.ir/DataBase/bookpdf/87/87211606.pdf برای مطالعه صفحات اول کتاب کلیک] &lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
=== عربی ===&lt;br /&gt;
# مؤسسة العدالة في الشريعة الإسلامية، عبد السلام التونجي، طرابلس (لیبی)، منشورات کلیة الدعوة الاسلامیة، ۱۹۹۳م.([https://practice.univeyes.net/academy/fiqh00000/fiqh09001/fiqh09465.pdf برای مطالعه کتاب کلیک کنید])&lt;br /&gt;
# العدالة العقدية: دراسة في قاعدية العدالة ودورها في العقود المدنية، رياض أحمد عبد الغفور، مكتبة نور، ۲۰۲۲م.&lt;br /&gt;
# مسائل العدالة في الفقه الإسلامي: جمعًا ودراسة ومقارنة، تيسر بن صالح بن سعيد دبلول، عربستان، جامعة ام القری، ۲۰۲۰م.([https://docs.google.com/viewerng/viewer?url=https://ebook.univeyes.com/?download_books%3D118541-675c40fd0b16531409317b73240ab810&amp;amp;hl=ar برای مطالعه کلیک کنید])&lt;br /&gt;
# قاعده العدالة في فقه الإمامية: حوارات مع نخبة من أساتذة الحوزة والجامعة، حسنعلی علی اکبریان، ترجمه زین‌العابدین شمس‌الدین، بیروت، دارالصفوة، ۱۴۳۳ق/۲۰۱۲م.[https://www.noor-book.com/book/review/374268 برای مطالعه مختصری از کتاب کلیک کنید]&lt;br /&gt;
# العدالة في فقه أهل البيت عليهم السلام: تقريراً لبحث سماحة آية الله الحاج الشيخ مسلم الداوري،ممقرر محمدعلی علی صالح معلممسلم،داوری و  محقق حسن عبودی، قم، ۱۴۲۵ق/۲۰۰۴[https://noorlib.ir/book/view/113444/%D8%A7%D9%84%D8%B9%D8%AF%D8%A7%D9%84%D8%A9-%D9%81%D9%8A-%D9%81%D9%82%D9%87-%D8%A3%D9%87%D9%84-%D8%A7%D9%84%D8%A8%D9%8A%D8%AA-%D8%B9%D9%84%D9%8A%D9%87%D9%85-%D8%A7%D9%84%D8%B3%D9%84%D8%A7%D9%85:-%D8%AA%D9%82%D8%B1%DB%8C%D8%B1%D8%A7-%D9%84%D8%A8%D8%AD%D8%AB-%D8%B3%D9%85%D8%A7-%D8%AD%D8%A9-%D8%A2%DB%8C%D8%A9-%D8%A7-%D9%84%D9%84%D9%87-%D8%A7%D9%84%D8%AD%D8%A7-%D8%AC-%D8%A7%D9%84%D8%B4%DB%8C%D8%AD-%D9%85%D8%B3%D9%84%D9%85-%D8%A7%D9%84%D8%AF%D8%A7%D9%88%D8%B1%D9%8A?pageNumber=2&amp;amp;viewType=html برای مطالعه کتاب کلیک کنید]&lt;br /&gt;
# العدالة في فقه الإسلام، محمدرضا محرابی، [https://www.noor-book.com/book/review/626937 برای مطالعه درباره کتاب کلیک کنید]&lt;br /&gt;
# العدالة عند الأصوليين، أحمد بن محمد العنقري، ریاض،عربستان،جامعة الامام محمدبن سعود الاسلامیه،۲۰۰۸م.[https://practice.univeyes.net/academy/fiqh00000/fiqh06001/fiqh06766.pdf برای مطالعه کلیک کنید]مین، بیروت، دارالصف۱۴۳۳ق/۲۰۱۲م. [https://www.noor-book.com/book/review/556277 برای مطالعه مختصری از کتاب کلیک کنید]&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
==مقالات==&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
=== فارسی ===&lt;br /&gt;
#تحلیل تاریخی مفهوم عدالت در فقه امامیه و بازتاب آن در حقوق بشر جهانی، ثروت سلیمان‌زاده افشار، تهران[[، فصلنامه پژوهش‌های فقهی حقوق بشر]]، زمستان ۱۴۰۴ش.[https://www.jhsrj.ir/article_733113_944ae43c307e353d430f74179c1e57ea.pdf برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#‫خوانش تحلیلی ـ انتقادی تأثیر جنسیت بر کیفرهای مقرر در زنا در پرتو قاعده عدالت، علی محمدیان، محمد زبده و منصوره فرجی، الهیات عملی، دانشگاه بین‌المللی مذاهب اسلامی، دوره ۲، شماره ۲، پاییز و زمستان ۱۴۰۴ش، بهمن ۱۴۰۴، صص. ۶۵–۸۳. [https://practicaltheology.mazaheb.ac.ir/article_247443_7d6b0e08bd2462d2b6921af37ee02f27.pdf برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#بازخوانی قاعده عدالت و نقش جنسیت در تأثیر قوانین دیه و ارث؛ چالش‌ها و راهکارها، سید محمد حیدری خورمیزی، بابل، [[نشریه پژوهش‌های فقه و حقوق اسلامی،]] دوره ۲۱، شماره ۳، تابستان ۱۴۰۴ش. [https://sanad.iau.ir/Journal/ijrj/Article/1195553 برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#تحلیل فقهی حقوقی قاعده عدالت، مسلم سوری، قم، [[فصلنامه فقه و حقوق معاصر]]، بهار ۱۴۰۳ش، سال دهم، شماره ۲۷، صص ۶۸–۸۰.[https://journals.icscr.ir/wp-content/uploads/2024/05/4-1.pdf برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#تحلیل انتقادی مفهوم عدالت فقهی به‌مثابۀ ملکه، رحمت الله کریم‌زاده، مشهد، [[فصلنامه فقه و اصول، دانشگاه علوم اسلامی رضوی]]، دوره ۵۶، شماره ۱، بهار ۱۴۰۳ش،[https://jfiqh.um.ac.ir/article_45220_12a422c0676b655a5dbda563c5584404.pdf برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#بررسی تطبیقی مفاهیم عدالت و مساوات در فقه اسلامی و نظام‌های حقوقی بین‌المللی، مریم فراهانی، تبریز، [[فصلنامه معرفت و بصیرت اسلامی]]، زمستان ۱۴۰۲ش.[https://www.journaliki.com/index.php/journaliki/article/view/11/11 برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#تأمّلات اخلاقی جواز نکاح صغیره و تعارض آن با قاعدة عدالت، مریم مصلی‌نژاد، سیدمحسن سادات کیایی و فاطمه وجدانی، فصلنامه پژوهش‌های اخلاقی، دوره ۳، شماره ۲، شماره پیاپی ۱۰، تابستان ۱۴۰۱ش، صص. ۹۵–۱۱۸. [https://jer.znu.ac.ir/article_253546_65105580c03557de86c78dbdcb0f62db.pdf?lang=fa برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#کاربرد قاعده عدالت در خبررسانی از منظر حقوق مخاطب، مسلم ملکی، تهران، [[فصلنامه پژوهش‌های ارتباطی]]،۱۴۰۱ش. [https://www.magiran.com/paper/2507377/%da%a9%d8%a7%d8%b1%d8%a8%d8%b1%d8%af-%d9%82%d8%a7%d8%b9%d8%af%d9%87-%d8%b9%d8%af%d8%a7%d9%84%d8%aa-%d8%af%d8%b1-%d8%ae%d8%a8%d8%b1%d8%b1%d8%b3%d8%a7%d9%86%db%8c-%d8%a7%d8%b2-%d9%85%d9%86%d8%b8%d8%b1-%d8%ad%d9%82%d9%88%d9%82-%d9%85%d8%ae%d8%a7%d8%b7%d8%a8 برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#عدالت و ابواب فقهی آن در فقه اسلامی، سجاد صمندری، قم، [[فصلنامه پژوهش‌های حقوق تطبیقی عدل و انصاف]]، شماره ۱۲، بهار ۱۴۰۰ش.[https://www.ensani.ir/file/download/article/1631949352-10150-11-3.pdf برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#‫بررسی قاعدۀ فقهی عدالت در ارزشیابی آموزشی (با تأکید بر آموزش عالی)، محسن داودآبادی فراهانی، مهدی رعایائی و مجید طرقی اردکانی، تهران، فصلنامه دانش اسلامی، پژوهشگاه فرهنگ و معارف اسلامی،۱۴۰۰ش. [https://ksiu.nahad.ir/article_1117_ce0d1b108399e4f81eedcf4a3bfbb416.pdf برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#مفاد قاعده عدالت از دیدگاه استاد مطهری، سید علی حسینی و سید امرالله حسینی، تهران، [[پژوهش نامه فقه اجتماع]]&amp;lt;nowiki/&amp;gt;[[پژوهش نامه فقه اجتماع|ی]]، دوره ۹، شماره ۲، شماره پیاپی ۱۸، مرداد ۱۴۰۰ش، صص. ۲۳۳–۲۶۰. [https://sj.isu.ac.ir/article_76049_27606ea7bfa6d3f4bc85f44e965e1be8.pdf برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#عدالت در فقه سیاسی شیعه، هاشم نیازی و محمدهاشم رضایی، قم، [[فصلنامه گفتمان فقه حکومتی]]، بهار و تابستان ۱۴۰۰ش، سال پنجم، شماره ۸، صص ۷۳–۹۳.[https://m-e-t.ir/wp-content/uploads/2025/07/%D8%B4%D9%85%D8%A7%D8%B1%D9%878-73-95.pdf برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#‫اصل عدالت در معاهدات بین‌المللی از منظر مذاهب اسلامی، سید حمید جزایری و حمیدرضا طوسی، قم، فصلنامه مطالعات تطبیقی مذاهب فقهی، سال اول، شماره دوم، اسفند ۱۴۰۰ش. [https://fiqh.urd.ac.ir/article_88944_ec8c01c6cbed49f196d07b435341772b.pdf برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#‫همگرایی مفهوم عدالت فقهی در فقه مذاهب اسلامی، رامین فقانی، محمدمهدی زارعی و سعید ابراهیمی، بابل، فصلنامه فقه و مبانی حقوق اسلامی، سال ۱۴۰۰ش.[https://sanad.iau.ir/Journal/ijrj/Article/968303 برای مطالعه چکیده کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#مفاد قاعده عدالت از دیدگاه استاد مطهری، سیدعلی حسینی و سیدامرالله حسینی، تهران، [[دانشگاه امام صادق(ع)،]] ۱۳۹۹ش.[https://iranjournals.nlai.ir/bitstream/handle/123456789/925123/562F526AAC56A04137489D4F7C51AFC3.pdf?sequence=1&amp;amp;isAllowed=y برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#نقد و بررسی مبانی فقهی دیدگاه مشهور در مفهوم‌شناسی عدالت فقهی، رامین فغانی و محمدمهدی زارعی و سعید ابراهیمی و علی‌اکبر ایزدی فرد، فصلنامه پژوهش‌های فقهی، دوره ۱۶، شماره ۲، ۱۳۹۹ش.[https://jorr.ut.ac.ir/article_74694_d2f385fc028ee94fff581cdab34f4d1e.pdf برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#جریان قاعدۀ نفی ظلم در فقه عدلی‌مسلک، محمد سلطانی رنانی، فصلنامه مطالعات حقوق تطبیقی معاصر، شماره ۲۱، ۱۳۹۹ش.[https://law.tabrizu.ac.ir/article_12633_c0551d5dd29d425d027322e28ac96d29.pdf برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#بررسی قاعده ی عدالت از دیدگاه فقه امامیه،علیرضا محمدبیکی و مهری توتونچیان، [[مطالعات فقه اقتصادی]]، سال اول زمستان ۱۳۹۸ شماره ۳،[https://ensani.ir/file/download/article/1634313951-10446-1400-19.pdf برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#نقش‌یابی عدالت در اجتهاد فقهی در پرتو بررسی چالش حکمت‌انگاری عدالت در خطابات قرآنی،علی الهی خراسانی و حمیدرضا تمدن، قم، [[پژوهشگاه علوم وفرهنگی اسلامی]]،بهار ۱۳۹۵ش.[https://jf.isca.ac.ir/article_64679_d54a92c7efa5f9a3353bf5a2b969782f.pdf برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#بررسی اعتبار قاعدۀ عدالت در موارد منصوص و غیرمنصوص، سیف الله صرامی، قم، پژوهشگاه علوم وفرهنگی اسلامی،بهار ۱۳۹۵ش.[https://jf.isca.ac.ir/article_64677_cd147de77fb29f7c6e9e1a46d1254ab0.pdf برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#نقش عدالت در قانونگذاری در حکومت اسلامی،حسنعلی علی‌اکبریان، قم، پژوهشگاه علوم وفرهنگی اسلامی،بهار ۱۳۹۵ش.[https://jf.isca.ac.ir/article_64669_6bb302a17b33a4c15d9ba151617015aa.pdf برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#نسبت قاعدۀ عدالت با قواعد فقهی دیگر،سید محمود طباطبائی، قم، پژوهشگاه علوم وفرهنگی اسلامی،بهار ۱۳۹۵ش.[https://jf.isca.ac.ir/article_64682_01b507070747986b619f5f27c0322089.pdf برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#اصل عدالت در فقه مذاهب اسلامی، عابدین مومنی و سیدمحمدمهدی حسینی، قم، [[فصلنامه مطالعات تقریبی مذاهب اسلامی، دانشگاه مذاهب اسلامی]]، دوره ۱۰، شماره ۳۹، بهار ۱۳۹۴ش.[https://foroughevahdat.mazaheb.ac.ir/article_9879_ec73a08511f0f15158c830720aee7588.pdf برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#نقش عدالت در فرآیند استنباط اول و دوم، [[ابوالقاسم علیدوست]]، قم، [[پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی]] (وابسته به دفتر تبلیغات اسلامی حوزه علمیه قم)، ۱۳۹۳ش.[https://iranjournals.nlai.ir/bitstream/handle/123456789/271205/3F3A26587538C248580970510EBFFF38.pdf?sequence=1&amp;amp;isAllowed=y برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#گونه‌های بهره‌گیری از عدالت در فقه و اجتهاد، سعید ضیائی‌فر،قم، [[مجله علمی پژوهش‌های فقهی]]، دوره ۱۰، شماره ۲، ۱۳۹۳ش، صص. ۳۰۵–۳۲۲. [https://journal.ut.ac.ir/article_52002_71bc389c97bac8a386a94e0125c910e0.pdf برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#درآمدی بر تطبیق قاعده عدالت، سیدمحمود صادق‌زاده طباطبایی، مشهد، [[دانشگاه فردوسی مشهد]]، ۱۳۹۳ش.[https://iranjournals.nlai.ir/bitstream/handle/123456789/817024/41779447B029539662D64EC67E569CD2.pdf?sequence=1&amp;amp;isAllowed=y برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#عدالت به مثابه قاعده فقهی و حقوقی، سید محمد اصغری، [[فصلنامه مطالعات حقوق خصوصی]]، دوره ۳۹، شماره ۱،خرداد ۱۳۸۸ش،[https://jlq.ut.ac.ir/article_28281_ceb8ecd0b9ced6868294e2178ca23fab.pdf برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#گفت‌وگو: مقایسه قاعده عدالت با قاعده لاضرر، [[حسنعلی علی‌اکبریان]]، قم، [[فصلنامه فقه،]] تابستان ۱۳۸۷ش، شماره ۵۶، صص ۱۹۶–۲۳۸.[https://jf.isca.ac.ir/article_3144.html برالی مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#جایگاه عدالت در استنباط احکام معاملات، سیدحسین سعادت مصطفوی و سیدهاشم پورمولا، دانشگاه امام صادق(ع)،فصلنامه پژوهش نامه حقوق اسلامی, ۱۳۸۷ش، دوره ۹، شماره ۱، شماره پیاپی ۲۷،[https://ilr.isu.ac.ir/article_1269_e00406144c1e7e35240afed70f34166a.pdf برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#جایگاه عدالت در استنباط مسائل فقهى حقوقى زنان، محمد سروش محلاتی، ماهنامه پیام زن، شماره ۱۵۵، ۱۳۸۳ش.[http://payamezan.eshragh.ir/article_52564.html برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#عدالت ‏به مثابه قاعده فقهى، مهدی مهریزی، نشریه نقد و نظر، شماره ۱۰-۱۱، ۱۳۷۶ش.[https://jpt.isca.ac.ir/article_22795_6f277ba15918f213da8821f34ef1027e.pdf برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
=== عربی ===&lt;br /&gt;
#العدالة بوصفها قاعدة فقهيّة، مهدي مهريزي، ترجمة: حسن علي الهاشمي، لبنان-بیروت، مجلة نصوص معاصرة، ۲۰۱۹م.([https://nosos.net/wp-content/uploads/nosos/n55-56.pdf#page=162&amp;amp;zoom=100,561,248 برای مطالعه کلیک کنید])&lt;br /&gt;
# قاعدة العدالة و دورهافی الاجتهاد الشرعی، یوسف الصانعی، ترجمه: مرقال هاشم، لبنان-بیروت، مجلة نصوص معاصرة، ۲۰۱۹م.[https://nosos.net/wp-content/uploads/nosos/n55-56.pdf#page=17&amp;amp;zoom=100,497,213 برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
# العدالة من منظوراجتهادی، احمدمبلغی، ترجمه: حسن علی مطر، لبنان-بیروت، مجلة نصوص معاصرة، ۲۰۱۹م.[https://nosos.net/wp-content/uploads/nosos/n55-56.pdf#page=58&amp;amp;zoom=100,561,246 برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
# العدالة بین التقعید الفقهی و الاصولی، محمدتقی شهیدی، ترجمه:مرقال هاشم، لبنان-بیروت، مجلة نصوص معاصرة، ۲۰۱۹م.[https://nosos.net/wp-content/uploads/nosos/n55-56.pdf#page=124&amp;amp;zoom=100,561,245 برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
# اصول العدالة السیاسة، سید صادق حقیقت، ترجمه:السید حسن الهاشمی، لبنان-بیروت، مجلة نصوص معاصرة، ۲۰۱۹م.[https://nosos.net/wp-content/uploads/nosos/n55-56.pdf#page=175&amp;amp;zoom=100,418,245 برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
# مفهوم الاعتدال والوسطية في الفكر الإسلامي المعاصر، محمد محفوظ، لبنان، مجلة الكلمة، مجلد ۲۴، شماره ۹۷، ۲۰۱۷م.[https://search.mandumah.com/Record/1005089 برای مطالعه چکیده کلیک کنید]&lt;br /&gt;
# الإعـــــــتدال في الأحكام الشرعية من زاوية نظـر أصـولية مقاصــــــدية، عباس علي حميد العبيدي، عراق، &#039;&#039;مجلة ديالى للبحوث الانسانية،۲۰۱۳م.&#039;&#039;[https://djhr.uodiyala.edu.iq/index.php/DJHR2022/article/view/766/687 برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
# ثلاث رسائل: العداله، التوبه، قاعده لاضرر، من تقریرات سید تقی طباطبائی قمی، کتبه عباس حاجیانی دشتی، محلاتی، ۱۳۹۳ش.[https://pic.ketab.ir/DataBase/bookpdf/93/93c20832.pdf برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
# رسالة في العدالة، بضميمة قاعدة «ما يضمن» و«حمل فعل المسلم على الصحة»، تألیف: سید علی موسوی قزوینی، قم: جماعة المدرسین في الحوزة العلمية بقم، مؤسسة النشر الإسلامي، ۱۳۷۷ش ۱۴۱۹ق.[https://ablibrary.net/books/5349?page=1&amp;amp;tab-id=3&amp;amp;page-label=1 برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
==پایانامه==&lt;br /&gt;
===فارسی===&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
# کاربرد قاعده عدالت در فرایند استنباط فقه جزایی اسلام با تأکید بر فقه امامیه، محمد عبدالرضایی، دکتری تخصصی، دانشکده الهیات، دانشگاه مفید، ۱۴۰۲ش&#039;&#039;&#039;.&#039;&#039;&#039;[https://ganj.irandoc.ac.ir/#/articles/31d332448230f69c479fdf6d5c3947b5 برای مطالعه چکیده کلیک کنید]&lt;br /&gt;
# تأثیر جنسیت بر کیفر در پرتو تقریری نوین از قاعده عدالت «مطالعه‌ای در باب مصادیق فقهی و تحلیل حقوقی»، منصوره فرجی، کارشناسی ارشد، گروه علوم انسانی، مؤسسه آموزش عالی خراسان، ایران، ۱۴۰۱ش.[https://ganj.irandoc.ac.ir/#/articles/cdb9a3fc6d99f78e1fcdce7294ea9f3a برای مطالعه چکیده کلیک کنید]&lt;br /&gt;
# نقش قاعده عدالت در خلق پول، علیرضا زینلی‌زاده، کارشناسی ارشد، دانشکده الهیات، دانشگاه تهران، ۱۴۰۰ش،[https://noordoc.ir/thesis/view/245004?pageNumber=6&amp;amp;viewType=pdf برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
# جایگاه و مفهوم عدالت در فقه و حقوق خانواده، قربانعلی جمالی عسکرانی، کارشناسی ارشد، دانشکده حقوق و الهیات، دانشگاه شهید اشرفی اصفهانی، ۱۳۹۸ش.[https://ganj.irandoc.ac.ir/#/articles/140bec9a2bcc4166823a0ddd92b59ce4 برای مطالعه چکیده  کلیک کنید]&lt;br /&gt;
# جایگاه عدالت در استنباط احکام، محمد مهریزی ثانی، دکتری، پردیس البرز، دانشگاه تهران، ایران، ۱۳۹۸ش،[https://noordoc.ir/thesis/view/75290?pageNumber=2&amp;amp;viewType=pdf برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
# بررسی احکام قاعده عدالت از منظر فقه شیعه، محمد کدوری، کارشناسی ارشد، دانشگاه آزاد اسلامی واحد بم، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، ۱۳۹۷ش.[https://ganj.irandoc.ac.ir/#/articles/e411bae77588df670aff9f03ad6e081c برای مطالعه چکیده کلیک کنید]&lt;br /&gt;
# تحلیل فقهی و حقوقی قاعده عدالت، سیدمحمدحسین تقوی اقدم، کارشناسی ارشد، دانشکده علوم انسانی، دانشگاه آزاد اسلامی واحد شهر قدس،۱۳۹۷ش،[https://ganj.irandoc.ac.ir/#/articles/db4d08efc40b7e3d6ff9414ad86f0e94 برای مطالعه چکیده کلیک کنید]&lt;br /&gt;
# میزان و چگونگی نقش قاعده عدالت در قانونگذاری و قضاوت، علی آخوندی، کارشناسی ارشد، دانشگاه آزاد اسلامی واحد تفت، ایران، ۱۳۹۶ش.[https://ganj.irandoc.ac.ir/#/articles/a511f9d00d2a38c1a2faf732d7986613 برای مطالعه چکیده کلیک کنید]&lt;br /&gt;
# جایگاه عدالت در استنباط احکام فقهی، سیدمیلاد عبداله‌زاده، کارشناسی ارشد، تهران،دانشکده حقوق و علوم سیاسی، دانشگاه علامه طباطبائی، ۱۳۹۶ش، [https://ganj.irandoc.ac.ir/#/articles/e46bafccec5e0f011ce6127a9b783938 برای مطالعه چکیده کلیک کنید]&lt;br /&gt;
# ضمان اعلی القیم در غصب بر اساس قاعده عدالت، رضیه سادات پورمولا، کارشناسی ارشد، دانشکده الهیات و معارف اسلامی، دانشگاه میبد،۱۳۹۵ش.[https://noordoc.ir/thesis/view/228560?pageNumber=2&amp;amp;viewType=pdf برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
# ‫بررسی موضوعی عدالت و جایگاه آن در ابواب مختلف فقهی و حقوقی، نفیس‌السادات زعفرانی، پایان‌نامه کارشناسی ارشد، رشته الهیات و معارف اسلامی ـ فقه و مبانی حقوق اسلامی، دانشگاه قرآن و حدیث، پردیس تهران، ۱۳۹۵ش. [https://ganj.irandoc.ac.ir//#/articles/50eb768037c4d977c04c5e5d7b7cb163 برای مطالعه چکیده کلیک کنید]&lt;br /&gt;
# قاعده عدالت در فقه اسلامی، مرضیه ابراهیمی، کارشناس ارشد، دانشگاه آزاد اسلامی٬ واحد دماوند، دانشکده علوم انسانی، ۱۳۹۴ش.&lt;br /&gt;
# جایگاه عدالت به مثابه قاعده فقهی نزد مذاهب اسلامی، مهدیه میان‌محله، کارشناسی ارشد، دانشگاه ادیان و مذاهب، دانشکده مذاهب اسلامی، ۱۳۹۲ش.&lt;br /&gt;
# اعتبار و قلمرو قاعده عدالت در فقه از منظر کتاب و سنت، سیدمحمود صادق‌زاده طباطبایی، دکتری، دانشکده علوم حدیث، ۱۳۹۱ش.[https://ganj.irandoc.ac.ir/#/articles/0f86fe4843f11e7e7247365332209a54 برای مطالعه چکیده کلیک کنید]&lt;br /&gt;
# ‫اعتبار و قلمرو قاعده عدالت در فقه از منظر کتاب و سنت، سیدمحمود صادق‌زاده طباطبایی، رساله دکتری تخصصی (PhD)، رشته الهیات و معارف اسلامی ـ مدرسی معارف اسلامی (آشنایی با منابع اسلامی)، دانشکده علوم حدیث، ۱۳۹۱ش. [https://ganj.irandoc.ac.ir/#/articles/0f86fe4843f11e7e7247365332209a54 برای مطالعه چکیده کلیک کنید]&lt;br /&gt;
# قاعده عدالت از منظر فقه امامیه، محمد داستین، کارشناسی ارشد، دانشگاه آزاد اسلامی، واحد یاسوج، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، ۱۳۹۰ش.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
===عربی===&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
# مبدأ العدالة في الفقه الامامي، نرجس صالح صاحب الموسوي، پایان‌نامه کارشناسی ارشد در عراق، جامعة کربلاء، كلية العلوم الاسلامية، ۲۰۱۹م.[https://uokerbala.edu.iq/wp-content/uploads/2020/08/Rp-Principle-of-justice-in-Islamic-jurisprudence.pdf برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
==سایر منابع==&lt;br /&gt;
===فارسی ===&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
# کرسی تخصصی «نقد نظریه قاعده عدالت»، سیف‌الله صرامی،  نشست کرسی تخصصی «نقد نظریه قاعده عدالت» درسایت شبکه اجتهاد،تاریخ درج:۱۴۰۱/۰۸/۰۸،تاریخ بازدید:۱۴۰۵/۰۷/۲۱ش. [https://ijtihadnet.ir/%d9%86%d9%82%d8%af-%d9%86%d8%b8%d8%b1%db%8c%d9%87-%d9%82%d8%a7%d8%b9%d8%af%d9%87-%d8%b9%d8%af%d8%a7%d9%84%d8%aa/ برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
# واکاوی قاعده عدالت از دیدگاه آیت‌الله صانعی،علی‌ بهادرزایی،یاداشت اینترنتی در سایت شبکه اجتهاد، تاریخ درج: ۱۳۹۹/۰۷/۰۷، تاریخ بازدید:۱۴۰۵/۰۷/۲۱ش [https://ijtihadnet.ir/%d9%88%d8%a7%da%a9%d8%a7%d9%88%db%8c-%d9%82%d8%a7%d8%b9%d8%af%d9%87-%d8%b9%d8%af%d8%a7%d9%84%d8%aa-%d8%a7%d8%b2-%d8%af%db%8c%d8%af%da%af%d8%a7%d9%87-%d8%a2%db%8c%d8%aa%e2%80%8c%d8%a7%d9%84%d9%84%d9%87/ برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
# عدالت به‌مثابه یک قاعده فقهی فراگیر، علی الهی‌خراسانی، پیش نشست همایش بین‌المللی «عدالت و اخلاق در مکتب اهل‌بیت(ع)» درسایت شبکه اجتهاد، تاریخ درج: ۱۳۹۵/۰۸/۱۰ش، تاریخ بازدید:۱۴۰۵/۰۷/۲۱ش. [https://ijtihadnet.ir/%d8%b9%d8%af%d8%a7%d9%84%d8%aa-%d8%a8%d9%87%e2%80%8c%d9%85%d8%ab%d8%a7%d8%a8%d9%87-%db%8c%da%a9-%d9%82%d8%a7%d8%b9%d8%af%d9%87-%d9%81%d9%82%d9%87%db%8c-%d9%81%d8%b1%d8%a7%da%af%db%8c%d8%b1/ برای مطالعه کلیک کنید]&lt;/div&gt;</summary>
		<author><name>Jalili</name></author>
	</entry>
	<entry>
		<id>https://ency.feqhemoaser.com/fa/index.php?title=%DA%A9%D8%A7%D8%B1%D8%A8%D8%B1:Jalili/%D8%B5%D9%81%D8%AD%D9%87_%D8%AA%D9%85%D8%B1%DB%8C%D9%86&amp;diff=70333</id>
		<title>کاربر:Jalili/صفحه تمرین</title>
		<link rel="alternate" type="text/html" href="https://ency.feqhemoaser.com/fa/index.php?title=%DA%A9%D8%A7%D8%B1%D8%A8%D8%B1:Jalili/%D8%B5%D9%81%D8%AD%D9%87_%D8%AA%D9%85%D8%B1%DB%8C%D9%86&amp;diff=70333"/>
		<updated>2026-10-13T15:21:57Z</updated>

		<summary type="html">&lt;p&gt;Jalili: &lt;/p&gt;
&lt;hr /&gt;
&lt;div&gt;{{ambox&lt;br /&gt;
|style= background: #FFE4B5&lt;br /&gt;
|type=content&lt;br /&gt;
|image=[[پرونده:Writing.png|100px]]&lt;br /&gt;
|text= &#039;&#039;&#039;هشدار!&#039;&#039;&#039; این صفحه از روز [[۳۰]] [[مرداد]] [[۱۴۰۵]] در حال &#039;&#039;&#039;به‌روزسانی&#039;&#039;&#039; است.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
{{سخ}}پس از نهایی‌شدن، این برچسب برداشته می‌شود.}}&lt;br /&gt;
== قاعده عدالت (منابع مطالعاتی)==&lt;br /&gt;
[[قاعده عدالت]] از سوی برخی فقیهان و پژوهشگران به‌عنوان یکی از قواعد فقهی مطرح شده است. به باور این گروه این قاعده در استنباط احکام نقش دارد و حتی بر دیگر ادله و قواعد تقدم پیدا می‌کند. قاعده عدالت در کتاب‌های متقدم فقهی به‌صورت مدون دیده نمی‌شود، هرچند فقیهان متقدم گاهی به عادلانه یا ظالمانه بودن یک عمل استناد کرده‌اند. &lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
قاعده عدالت هم جنبه اثباتی دارد و هم جنبه سلبی؛ یعنی از یک طرف می‌تواند احکام ظالمانه را از دایره شریعت خارج کند و از طرف دیگر مستند احکام تازه‌ای شود که پیش‌تر در فقه مطرح نبوده‌اند. کسانی که این قاعده را می‌پذیرند، تشخیص مصادیق عدل و ظلم را به عرف عقلا یا عقل مستقل واگذار می‌کنند.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
پرسش‌های اصلی که در منابع درباره این قاعده مطرح شده، از این قرار است: آیا عدالت قاعده‌ای فقهی یا اصلی فراتر از فقه است که می‌تواند اطلاق دیگر ادله را محدود کند؟ دامنه کاربرد آن در موارد دارای نص و بدون نص تا کجاست؟ نسبت آن با قواعدی مثل [[قاعده لاضرر|لاضرر]]، [[قاعده عدل و انصاف|عدل و انصاف]]، غرور و قرعه چیست و آیا این‌ها زیرمجموعه عدالت به حساب می‌آیند؟ و آیا بر اساس آن می‌توان احکامی مانند جبران [[تورم|کاهش ارزش پول]]، [[مالکیت فکری]] یا [[برابری دیه زن و مرد]] را پذیرفت؟&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
درباره اعتبار این قاعده دو نگاه اصلی وجود دارد. موافقان به آیات قرآن، روایات، ملازمه میان حکم عقل و شرع، سیره عقلا و لزوم عرضه روایات بر اصل نفی ظلم تکیه می‌کنند و آن را گاهی قاعده فقهی، گاهی اصل حاکم و گاهی اصل فرافقهی می‌دانند. مخالفان بیشتر روی این نکته تأکید دارند که عقل ظنی حجت نیست و انسان نمی‌تواند به ملاک‌های کامل احکام احاطه پیدا کند؛ بنابراین تشخیص‌های عقلی درباره عدالت مشمول نهی از عمل به ظن می‌شود. این بحث عمدتاً در فقه امامیه دنبال شده و گاه به‌صورت تطبیقی با مذاهب دیگر نیز مطرح گردیده است.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
==کتاب==&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
=== فارسی ===&lt;br /&gt;
#جایگاه عدالت در فقه مذاهب خمسه اسلامی و حقوق، فریبا حاجی‌علی، تهران، آموزشی تألیفی ارشدان، ۱۴۰۴ش.[https://pic.ketab.ir/DataBase/bookpdf/04/14040422160.pdf برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#قاعده فراگیر عدالت در فقه اهل بیت (ع)، سید امیرحسین حسینی‌ ترکستانی، تهران، انتشارات اندیشه فاخته، ۱۴۰۴ش. [https://pic.ketab.ir/DataBase/bookpdf/04/14041022130.pdf صفحات ابتدایی در سامانه خانه کتاب]&lt;br /&gt;
#نسبت فقه و عدالت و دلالت‌های آن در نظام قانون‌گذاری اسلامی، محمدهادی حاضری، قم، [[دانشگاه باقرالعلوم(ع)]]، ۱۴۰۴ش.&lt;br /&gt;
#جستاری در فلسفه حقوق اسلامی عدالت، فقه و قانون: بررسی چالش‌های تحقق قانون عادلانه در نظام‌های حقوقی فقه‌مبنا، محمدهادی حاضری، تهران، [[انتشارات مجد]]، ۱۴۰۳ش.[https://pic.ketab.ir/DataBase/bookpdf/03/14030522075.pdf برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#عدالت و امنیت در فقه شیعه و اهل سنت، محمد عمیدی، تهران، نشریه راه دکتری، ۱۴۰۱ش.[https://pic.ketab.ir/DataBase/bookpdf/01/14011228521.pdf برای مطالعه صفحات اول کتاب کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#عدالت در فقه، محمود طباطبایی، تهران، انتشارات میراث شرق، ۱۴۰۱ش.[https://pic.ketab.ir/DataBase/bookpdf/01/14010616181.pdf برای مطالعه صفحات اول کتاب کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#جستاری فقهی و حقوقی پیرامون قاعده عدالت، حسین پندار، تهران، [[مؤسسه نشر سیمرغ آسمان آذرگان]]، ۱۳۹۷ش.[https://pic.ketab.ir/DataBase/bookpdf/97/97427150.pdf برای مطالعه صفحات اول کتاب کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#جایگاه عدالت در استنباط احکام معاملات، سید محمدهاشم پورمولا، تهران، دانشگاه امام صادق (ع)، ۱۳۹۴ش.[https://pic.ketab.ir/DataBase/bookpdf/94/94511118.pdf برای مطالعه صفحات اول کتاب کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#عدالت‌پژوهی در پرتو قرآن کریم، علی‌اصغر پورعزت، تهران، [[شرکت انتشارات علمی و فرهنگی]]، ۱۳۹۳ش.[https://pic.ketab.ir/DataBase/bookpdf/93/93409140.pdf برای مطالعه صفحات اول کتاب کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#قاعده فقهی عدالت، [[علی الهی‌خراسانی]]، با تقریظ آیت‌الله [[سید محمدمهدی موسوی خلخالی]]، مشهد، [[بنیاد پژوهش‌های اسلامی آستان قدس رضوی]]، ۱۳۹۲ش.[https://pic.ketab.ir/DataBase/bookpdf/92/92925128.pdf برای مطالعه صفحات اول کتاب کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#قاعده عدالت و نفی ظلم: به ضمیمه گفت‌وگو با حضرت آیه‌الله العظمی صانعی(مدظله)، هادی قابل‌ جامی، قم، انتشارات فقه الثقلین، ۱۳۹۰ش. [https://saanei.xyz/pictures/books/pdf/ghaede_edalat.pdf برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#عدالت به مثابه «قاعده»: همراه با قواعد: «لاضرر»، «لاحرج»، «عدل و انصاف»، سید محمد اصغری، تهران، [[انتشارات اطلاعات]]، ۱۳۸۸ش.[https://pic.ketab.ir/DataBase/bookpdf/88/88125072.pdf برای مطالعه صفحات اول کتاب کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#قاعده عدالت در فقه امامیه «گفت‌وگو با جمعی از اساتید حوزه و دانشگاه»، [[حسنعلی علی‌اکبریان]]، قم، [[پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی]]، ۱۳۸۶ش.[https://pic.ketab.ir/DataBase/bookpdf/87/87211606.pdf برای مطالعه صفحات اول کتاب کلیک] &lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
=== عربی ===&lt;br /&gt;
# مؤسسة العدالة في الشريعة الإسلامية، عبد السلام التونجي، طرابلس (لیبی)، منشورات کلیة الدعوة الاسلامیة، ۱۹۹۳م.([https://practice.univeyes.net/academy/fiqh00000/fiqh09001/fiqh09465.pdf برای مطالعه کتاب کلیک کنید])&lt;br /&gt;
# العدالة العقدية: دراسة في قاعدية العدالة ودورها في العقود المدنية، رياض أحمد عبد الغفور، مكتبة نور، ۲۰۲۲م.&lt;br /&gt;
# مسائل العدالة في الفقه الإسلامي: جمعًا ودراسة ومقارنة، تيسر بن صالح بن سعيد دبلول، عربستان، جامعة ام القری، ۲۰۲۰م.([https://docs.google.com/viewerng/viewer?url=https://ebook.univeyes.com/?download_books%3D118541-675c40fd0b16531409317b73240ab810&amp;amp;hl=ar برای مطالعه کلیک کنید])&lt;br /&gt;
# قاعده العدالة في فقه الإمامية: حوارات مع نخبة من أساتذة الحوزة والجامعة، حسنعلی علی اکبریان، ترجمه زین‌العابدین شمس‌الدین، بیروت، دارالصفوة، ۱۴۳۳ق/۲۰۱۲م.[https://www.noor-book.com/book/review/374268 برای مطالعه مختصری از کتاب کلیک کنید]&lt;br /&gt;
# العدالة في فقه أهل البيت عليهم السلام: تقريراً لبحث سماحة آية الله الحاج الشيخ مسلم الداوري،ممقرر محمدعلی علی صالح معلممسلم،داوری و  محقق حسن عبودی، قم، ۱۴۲۵ق/۲۰۰۴[https://noorlib.ir/book/view/113444/%D8%A7%D9%84%D8%B9%D8%AF%D8%A7%D9%84%D8%A9-%D9%81%D9%8A-%D9%81%D9%82%D9%87-%D8%A3%D9%87%D9%84-%D8%A7%D9%84%D8%A8%D9%8A%D8%AA-%D8%B9%D9%84%D9%8A%D9%87%D9%85-%D8%A7%D9%84%D8%B3%D9%84%D8%A7%D9%85:-%D8%AA%D9%82%D8%B1%DB%8C%D8%B1%D8%A7-%D9%84%D8%A8%D8%AD%D8%AB-%D8%B3%D9%85%D8%A7-%D8%AD%D8%A9-%D8%A2%DB%8C%D8%A9-%D8%A7-%D9%84%D9%84%D9%87-%D8%A7%D9%84%D8%AD%D8%A7-%D8%AC-%D8%A7%D9%84%D8%B4%DB%8C%D8%AD-%D9%85%D8%B3%D9%84%D9%85-%D8%A7%D9%84%D8%AF%D8%A7%D9%88%D8%B1%D9%8A?pageNumber=2&amp;amp;viewType=html برای مطالعه کتاب کلیک کنید]&lt;br /&gt;
# العدالة في فقه الإسلام، محمدرضا محرابی، [https://www.noor-book.com/book/review/626937 برای مطالعه درباره کتاب کلیک کنید]&lt;br /&gt;
# العدالة عند الأصوليين، أحمد بن محمد العنقري، ریاض،عربستان،جامعة الامام محمدبن سعود الاسلامیه،۲۰۰۸م.[https://practice.univeyes.net/academy/fiqh00000/fiqh06001/fiqh06766.pdf برای مطالعه کلیک کنید]مین، بیروت، دارالصف۱۴۳۳ق/۲۰۱۲م. [https://www.noor-book.com/book/review/556277 برای مطالعه مختصری از کتاب کلیک کنید]&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
==مقالات==&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
=== فارسی ===&lt;br /&gt;
#تحلیل تاریخی مفهوم عدالت در فقه امامیه و بازتاب آن در حقوق بشر جهانی، ثروت سلیمان‌زاده افشار، تهران[[، فصلنامه پژوهش‌های فقهی حقوق بشر]]، زمستان ۱۴۰۴ش.[https://www.jhsrj.ir/article_733113_944ae43c307e353d430f74179c1e57ea.pdf برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#‫خوانش تحلیلی ـ انتقادی تأثیر جنسیت بر کیفرهای مقرر در زنا در پرتو قاعده عدالت، علی محمدیان، محمد زبده و منصوره فرجی، الهیات عملی، دانشگاه بین‌المللی مذاهب اسلامی، دوره ۲، شماره ۲، پاییز و زمستان ۱۴۰۴ش، بهمن ۱۴۰۴، صص. ۶۵–۸۳. [https://practicaltheology.mazaheb.ac.ir/article_247443_7d6b0e08bd2462d2b6921af37ee02f27.pdf برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#بازخوانی قاعده عدالت و نقش جنسیت در تأثیر قوانین دیه و ارث؛ چالش‌ها و راهکارها، سید محمد حیدری خورمیزی، بابل، [[نشریه پژوهش‌های فقه و حقوق اسلامی،]] دوره ۲۱، شماره ۳، تابستان ۱۴۰۴ش. [https://sanad.iau.ir/Journal/ijrj/Article/1195553 برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#تحلیل فقهی حقوقی قاعده عدالت، مسلم سوری، قم، [[فصلنامه فقه و حقوق معاصر]]، بهار ۱۴۰۳ش، سال دهم، شماره ۲۷، صص ۶۸–۸۰.[https://journals.icscr.ir/wp-content/uploads/2024/05/4-1.pdf برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#تحلیل انتقادی مفهوم عدالت فقهی به‌مثابۀ ملکه، رحمت الله کریم‌زاده، مشهد، [[فصلنامه فقه و اصول، دانشگاه علوم اسلامی رضوی]]، دوره ۵۶، شماره ۱، بهار ۱۴۰۳ش،[https://jfiqh.um.ac.ir/article_45220_12a422c0676b655a5dbda563c5584404.pdf برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#بررسی تطبیقی مفاهیم عدالت و مساوات در فقه اسلامی و نظام‌های حقوقی بین‌المللی، مریم فراهانی، تبریز، [[فصلنامه معرفت و بصیرت اسلامی]]، زمستان ۱۴۰۲ش.[https://www.journaliki.com/index.php/journaliki/article/view/11/11 برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#تأمّلات اخلاقی جواز نکاح صغیره و تعارض آن با قاعدة عدالت، مریم مصلی‌نژاد، سیدمحسن سادات کیایی و فاطمه وجدانی، فصلنامه پژوهش‌های اخلاقی، دوره ۳، شماره ۲، شماره پیاپی ۱۰، تابستان ۱۴۰۱ش، صص. ۹۵–۱۱۸. [https://jer.znu.ac.ir/article_253546_65105580c03557de86c78dbdcb0f62db.pdf?lang=fa برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#کاربرد قاعده عدالت در خبررسانی از منظر حقوق مخاطب، مسلم ملکی، تهران، [[فصلنامه پژوهش‌های ارتباطی]]،۱۴۰۱ش. [https://www.magiran.com/paper/2507377/%da%a9%d8%a7%d8%b1%d8%a8%d8%b1%d8%af-%d9%82%d8%a7%d8%b9%d8%af%d9%87-%d8%b9%d8%af%d8%a7%d9%84%d8%aa-%d8%af%d8%b1-%d8%ae%d8%a8%d8%b1%d8%b1%d8%b3%d8%a7%d9%86%db%8c-%d8%a7%d8%b2-%d9%85%d9%86%d8%b8%d8%b1-%d8%ad%d9%82%d9%88%d9%82-%d9%85%d8%ae%d8%a7%d8%b7%d8%a8 برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#عدالت و ابواب فقهی آن در فقه اسلامی، سجاد صمندری، قم، [[فصلنامه پژوهش‌های حقوق تطبیقی عدل و انصاف]]، شماره ۱۲، بهار ۱۴۰۰ش.[https://www.ensani.ir/file/download/article/1631949352-10150-11-3.pdf برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#‫بررسی قاعدۀ فقهی عدالت در ارزشیابی آموزشی (با تأکید بر آموزش عالی)، محسن داودآبادی فراهانی، مهدی رعایائی و مجید طرقی اردکانی، تهران، فصلنامه دانش اسلامی، پژوهشگاه فرهنگ و معارف اسلامی،۱۴۰۰ش. [https://ksiu.nahad.ir/article_1117_ce0d1b108399e4f81eedcf4a3bfbb416.pdf برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#مفاد قاعده عدالت از دیدگاه استاد مطهری، سید علی حسینی و سید امرالله حسینی، تهران، [[پژوهش نامه فقه اجتماع]]&amp;lt;nowiki/&amp;gt;[[پژوهش نامه فقه اجتماع|ی]]، دوره ۹، شماره ۲، شماره پیاپی ۱۸، مرداد ۱۴۰۰ش، صص. ۲۳۳–۲۶۰. [https://sj.isu.ac.ir/article_76049_27606ea7bfa6d3f4bc85f44e965e1be8.pdf برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#عدالت در فقه سیاسی شیعه، هاشم نیازی و محمدهاشم رضایی، قم، [[فصلنامه گفتمان فقه حکومتی]]، بهار و تابستان ۱۴۰۰ش، سال پنجم، شماره ۸، صص ۷۳–۹۳.[https://m-e-t.ir/wp-content/uploads/2025/07/%D8%B4%D9%85%D8%A7%D8%B1%D9%878-73-95.pdf برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#‫اصل عدالت در معاهدات بین‌المللی از منظر مذاهب اسلامی، سید حمید جزایری و حمیدرضا طوسی، قم، فصلنامه مطالعات تطبیقی مذاهب فقهی، سال اول، شماره دوم، اسفند ۱۴۰۰ش. [https://fiqh.urd.ac.ir/article_88944_ec8c01c6cbed49f196d07b435341772b.pdf برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#‫همگرایی مفهوم عدالت فقهی در فقه مذاهب اسلامی، رامین فقانی، محمدمهدی زارعی و سعید ابراهیمی، بابل، فصلنامه فقه و مبانی حقوق اسلامی، سال ۱۴۰۰ش.[https://sanad.iau.ir/Journal/ijrj/Article/968303 برای مطالعه چکیده کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#مفاد قاعده عدالت از دیدگاه استاد مطهری، سیدعلی حسینی و سیدامرالله حسینی، تهران، [[دانشگاه امام صادق(ع)،]] ۱۳۹۹ش.[https://iranjournals.nlai.ir/bitstream/handle/123456789/925123/562F526AAC56A04137489D4F7C51AFC3.pdf?sequence=1&amp;amp;isAllowed=y برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#نقد و بررسی مبانی فقهی دیدگاه مشهور در مفهوم‌شناسی عدالت فقهی، رامین فغانی و محمدمهدی زارعی و سعید ابراهیمی و علی‌اکبر ایزدی فرد، فصلنامه پژوهش‌های فقهی، دوره ۱۶، شماره ۲، ۱۳۹۹ش.[https://jorr.ut.ac.ir/article_74694_d2f385fc028ee94fff581cdab34f4d1e.pdf برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#جریان قاعدۀ نفی ظلم در فقه عدلی‌مسلک، محمد سلطانی رنانی، فصلنامه مطالعات حقوق تطبیقی معاصر، شماره ۲۱، ۱۳۹۹ش.[https://law.tabrizu.ac.ir/article_12633_c0551d5dd29d425d027322e28ac96d29.pdf برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#بررسی قاعده ی عدالت از دیدگاه فقه امامیه،علیرضا محمدبیکی و مهری توتونچیان، [[مطالعات فقه اقتصادی]]، سال اول زمستان ۱۳۹۸ شماره ۳،[https://ensani.ir/file/download/article/1634313951-10446-1400-19.pdf برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#نقش‌یابی عدالت در اجتهاد فقهی در پرتو بررسی چالش حکمت‌انگاری عدالت در خطابات قرآنی،علی الهی خراسانی و حمیدرضا تمدن، قم، [[پژوهشگاه علوم وفرهنگی اسلامی]]،بهار ۱۳۹۵ش.[https://jf.isca.ac.ir/article_64679_d54a92c7efa5f9a3353bf5a2b969782f.pdf برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#بررسی اعتبار قاعدۀ عدالت در موارد منصوص و غیرمنصوص، سیف الله صرامی، قم، پژوهشگاه علوم وفرهنگی اسلامی،بهار ۱۳۹۵ش.[https://jf.isca.ac.ir/article_64677_cd147de77fb29f7c6e9e1a46d1254ab0.pdf برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#نقش عدالت در قانونگذاری در حکومت اسلامی،حسنعلی علی‌اکبریان، قم، پژوهشگاه علوم وفرهنگی اسلامی،بهار ۱۳۹۵ش.[https://jf.isca.ac.ir/article_64669_6bb302a17b33a4c15d9ba151617015aa.pdf برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#نسبت قاعدۀ عدالت با قواعد فقهی دیگر،سید محمود طباطبائی، قم، پژوهشگاه علوم وفرهنگی اسلامی،بهار ۱۳۹۵ش.[https://jf.isca.ac.ir/article_64682_01b507070747986b619f5f27c0322089.pdf برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#اصل عدالت در فقه مذاهب اسلامی، عابدین مومنی و سیدمحمدمهدی حسینی، قم، [[فصلنامه مطالعات تقریبی مذاهب اسلامی، دانشگاه مذاهب اسلامی]]، دوره ۱۰، شماره ۳۹، بهار ۱۳۹۴ش.[https://foroughevahdat.mazaheb.ac.ir/article_9879_ec73a08511f0f15158c830720aee7588.pdf برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#نقش عدالت در فرآیند استنباط اول و دوم، [[ابوالقاسم علیدوست]]، قم، [[پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی]] (وابسته به دفتر تبلیغات اسلامی حوزه علمیه قم)، ۱۳۹۳ش.[https://iranjournals.nlai.ir/bitstream/handle/123456789/271205/3F3A26587538C248580970510EBFFF38.pdf?sequence=1&amp;amp;isAllowed=y برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#گونه‌های بهره‌گیری از عدالت در فقه و اجتهاد، سعید ضیائی‌فر،قم، [[مجله علمی پژوهش‌های فقهی]]، دوره ۱۰، شماره ۲، ۱۳۹۳ش، صص. ۳۰۵–۳۲۲. [https://journal.ut.ac.ir/article_52002_71bc389c97bac8a386a94e0125c910e0.pdf برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#درآمدی بر تطبیق قاعده عدالت، سیدمحمود صادق‌زاده طباطبایی، مشهد، [[دانشگاه فردوسی مشهد]]، ۱۳۹۳ش.[https://iranjournals.nlai.ir/bitstream/handle/123456789/817024/41779447B029539662D64EC67E569CD2.pdf?sequence=1&amp;amp;isAllowed=y برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#عدالت به مثابه قاعده فقهی و حقوقی، سید محمد اصغری، [[فصلنامه مطالعات حقوق خصوصی]]، دوره ۳۹، شماره ۱،خرداد ۱۳۸۸ش،[https://jlq.ut.ac.ir/article_28281_ceb8ecd0b9ced6868294e2178ca23fab.pdf برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#گفت‌وگو: مقایسه قاعده عدالت با قاعده لاضرر، [[حسنعلی علی‌اکبریان]]، قم، [[فصلنامه فقه،]] تابستان ۱۳۸۷ش، شماره ۵۶، صص ۱۹۶–۲۳۸.[https://jf.isca.ac.ir/article_3144.html برالی مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#جایگاه عدالت در استنباط احکام معاملات، سیدحسین سعادت مصطفوی و سیدهاشم پورمولا، دانشگاه امام صادق(ع)،فصلنامه پژوهش نامه حقوق اسلامی, ۱۳۸۷ش، دوره ۹، شماره ۱، شماره پیاپی ۲۷،[https://ilr.isu.ac.ir/article_1269_e00406144c1e7e35240afed70f34166a.pdf برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#جایگاه عدالت در استنباط مسائل فقهى حقوقى زنان، محمد سروش محلاتی، ماهنامه پیام زن، شماره ۱۵۵، ۱۳۸۳ش.[http://payamezan.eshragh.ir/article_52564.html برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#عدالت ‏به مثابه قاعده فقهى، مهدی مهریزی، نشریه نقد و نظر، شماره ۱۰-۱۱، ۱۳۷۶ش.[https://jpt.isca.ac.ir/article_22795_6f277ba15918f213da8821f34ef1027e.pdf برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
=== عربی ===&lt;br /&gt;
#العدالة بوصفها قاعدة فقهيّة، مهدي مهريزي، ترجمة: حسن علي الهاشمي، لبنان-بیروت، مجلة نصوص معاصرة، ۲۰۱۹م.([https://nosos.net/wp-content/uploads/nosos/n55-56.pdf#page=162&amp;amp;zoom=100,561,248 برای مطالعه کلیک کنید])&lt;br /&gt;
# قاعدة العدالة و دورهافی الاجتهاد الشرعی، یوسف الصانعی، ترجمه: مرقال هاشم، لبنان-بیروت، مجلة نصوص معاصرة، ۲۰۱۹م.[https://nosos.net/wp-content/uploads/nosos/n55-56.pdf#page=17&amp;amp;zoom=100,497,213 برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
# العدالة من منظوراجتهادی، احمدمبلغی، ترجمه: حسن علی مطر، لبنان-بیروت، مجلة نصوص معاصرة، ۲۰۱۹م.[https://nosos.net/wp-content/uploads/nosos/n55-56.pdf#page=58&amp;amp;zoom=100,561,246 برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
# العدالة بین التقعید الفقهی و الاصولی، محمدتقی شهیدی، ترجمه:مرقال هاشم، لبنان-بیروت، مجلة نصوص معاصرة، ۲۰۱۹م.[https://nosos.net/wp-content/uploads/nosos/n55-56.pdf#page=124&amp;amp;zoom=100,561,245 برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
# اصول العدالة السیاسة، سید صادق حقیقت، ترجمه:السید حسن الهاشمی، لبنان-بیروت، مجلة نصوص معاصرة، ۲۰۱۹م.[https://nosos.net/wp-content/uploads/nosos/n55-56.pdf#page=175&amp;amp;zoom=100,418,245 برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
# مفهوم الاعتدال والوسطية في الفكر الإسلامي المعاصر، محمد محفوظ، لبنان، مجلة الكلمة، مجلد ۲۴، شماره ۹۷، ۲۰۱۷م.[https://search.mandumah.com/Record/1005089 برای مطالعه چکیده کلیک کنید]&lt;br /&gt;
# الإعـــــــتدال في الأحكام الشرعية من زاوية نظـر أصـولية مقاصــــــدية، عباس علي حميد العبيدي، عراق، &#039;&#039;مجلة ديالى للبحوث الانسانية،۲۰۱۳م.&#039;&#039;[https://djhr.uodiyala.edu.iq/index.php/DJHR2022/article/view/766/687 برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
# ثلاث رسائل: العداله، التوبه، قاعده لاضرر، من تقریرات سید تقی طباطبائی قمی، کتبه عباس حاجیانی دشتی، محلاتی، ۱۳۹۳ش.[https://pic.ketab.ir/DataBase/bookpdf/93/93c20832.pdf برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
# رسالة في العدالة، بضميمة قاعدة «ما يضمن» و«حمل فعل المسلم على الصحة»، تألیف: سید علی موسوی قزوینی، قم: جماعة المدرسین في الحوزة العلمية بقم، مؤسسة النشر الإسلامي، ۱۳۷۷ش ۱۴۱۹ق.[https://ablibrary.net/books/5349?page=1&amp;amp;tab-id=3&amp;amp;page-label=1 برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
==پایانامه==&lt;br /&gt;
===فارسی===&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
# کاربرد قاعده عدالت در فرایند استنباط فقه جزایی اسلام با تأکید بر فقه امامیه، محمد عبدالرضایی، دکتری تخصصی، دانشکده الهیات، دانشگاه مفید، ۱۴۰۲ش&#039;&#039;&#039;.&#039;&#039;&#039;[https://ganj.irandoc.ac.ir/#/articles/31d332448230f69c479fdf6d5c3947b5 برای مطالعه چکیده کلیک کنید]&lt;br /&gt;
# تأثیر جنسیت بر کیفر در پرتو تقریری نوین از قاعده عدالت «مطالعه‌ای در باب مصادیق فقهی و تحلیل حقوقی»، منصوره فرجی، کارشناسی ارشد، گروه علوم انسانی، مؤسسه آموزش عالی خراسان، ایران، ۱۴۰۱ش.[https://ganj.irandoc.ac.ir/#/articles/cdb9a3fc6d99f78e1fcdce7294ea9f3a برای مطالعه چکیده کلیک کنید]&lt;br /&gt;
# نقش قاعده عدالت در خلق پول، علیرضا زینلی‌زاده، کارشناسی ارشد، دانشکده الهیات، دانشگاه تهران، ۱۴۰۰ش،[https://noordoc.ir/thesis/view/245004?pageNumber=6&amp;amp;viewType=pdf برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
# جایگاه و مفهوم عدالت در فقه و حقوق خانواده، قربانعلی جمالی عسکرانی، کارشناسی ارشد، دانشکده حقوق و الهیات، دانشگاه شهید اشرفی اصفهانی، ۱۳۹۸ش.[https://ganj.irandoc.ac.ir/#/articles/140bec9a2bcc4166823a0ddd92b59ce4 برای مطالعه چکیده  کلیک کنید]&lt;br /&gt;
# جایگاه عدالت در استنباط احکام، محمد مهریزی ثانی، دکتری، پردیس البرز، دانشگاه تهران، ایران، ۱۳۹۸ش،[https://noordoc.ir/thesis/view/75290?pageNumber=2&amp;amp;viewType=pdf برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
# بررسی احکام قاعده عدالت از منظر فقه شیعه، محمد کدوری، کارشناسی ارشد، دانشگاه آزاد اسلامی واحد بم، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، ۱۳۹۷ش.[https://ganj.irandoc.ac.ir/#/articles/e411bae77588df670aff9f03ad6e081c برای مطالعه چکیده کلیک کنید]&lt;br /&gt;
# تحلیل فقهی و حقوقی قاعده عدالت، سیدمحمدحسین تقوی اقدم، کارشناسی ارشد، دانشکده علوم انسانی، دانشگاه آزاد اسلامی واحد شهر قدس،۱۳۹۷ش،[https://ganj.irandoc.ac.ir/#/articles/db4d08efc40b7e3d6ff9414ad86f0e94 برای مطالعه چکیده کلیک کنید]&lt;br /&gt;
# میزان و چگونگی نقش قاعده عدالت در قانونگذاری و قضاوت، علی آخوندی، کارشناسی ارشد، دانشگاه آزاد اسلامی واحد تفت، ایران، ۱۳۹۶ش.[https://ganj.irandoc.ac.ir/#/articles/a511f9d00d2a38c1a2faf732d7986613 برای مطالعه چکیده کلیک کنید]&lt;br /&gt;
# جایگاه عدالت در استنباط احکام فقهی، سیدمیلاد عبداله‌زاده، کارشناسی ارشد، تهران،دانشکده حقوق و علوم سیاسی، دانشگاه علامه طباطبائی، ۱۳۹۶ش، [https://ganj.irandoc.ac.ir/#/articles/e46bafccec5e0f011ce6127a9b783938 برای مطالعه چکیده کلیک کنید]&lt;br /&gt;
# ضمان اعلی القیم در غصب بر اساس قاعده عدالت، رضیه سادات پورمولا، کارشناسی ارشد، دانشکده الهیات و معارف اسلامی، دانشگاه میبد،۱۳۹۵ش.[https://noordoc.ir/thesis/view/228560?pageNumber=2&amp;amp;viewType=pdf برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
# ‫بررسی موضوعی عدالت و جایگاه آن در ابواب مختلف فقهی و حقوقی، نفیس‌السادات زعفرانی، پایان‌نامه کارشناسی ارشد، رشته الهیات و معارف اسلامی ـ فقه و مبانی حقوق اسلامی، دانشگاه قرآن و حدیث، پردیس تهران، ۱۳۹۵ش. [https://ganj.irandoc.ac.ir//#/articles/50eb768037c4d977c04c5e5d7b7cb163 برای مطالعه چکیده کلیک کنید]&lt;br /&gt;
# قاعده عدالت در فقه اسلامی، مرضیه ابراهیمی، کارشناس ارشد، دانشگاه آزاد اسلامی٬ واحد دماوند، دانشکده علوم انسانی، ۱۳۹۴ش.&lt;br /&gt;
# جایگاه عدالت به مثابه قاعده فقهی نزد مذاهب اسلامی، مهدیه میان‌محله، کارشناسی ارشد، دانشگاه ادیان و مذاهب، دانشکده مذاهب اسلامی، ۱۳۹۲ش.&lt;br /&gt;
# اعتبار و قلمرو قاعده عدالت در فقه از منظر کتاب و سنت، سیدمحمود صادق‌زاده طباطبایی، دکتری، دانشکده علوم حدیث، ۱۳۹۱ش.[https://ganj.irandoc.ac.ir/#/articles/0f86fe4843f11e7e7247365332209a54 برای مطالعه چکیده کلیک کنید]&lt;br /&gt;
# ‫اعتبار و قلمرو قاعده عدالت در فقه از منظر کتاب و سنت، سیدمحمود صادق‌زاده طباطبایی، رساله دکتری تخصصی (PhD)، رشته الهیات و معارف اسلامی ـ مدرسی معارف اسلامی (آشنایی با منابع اسلامی)، دانشکده علوم حدیث، ۱۳۹۱ش. [https://ganj.irandoc.ac.ir/#/articles/0f86fe4843f11e7e7247365332209a54 برای مطالعه چکیده کلیک کنید]&lt;br /&gt;
# قاعده عدالت از منظر فقه امامیه، محمد داستین، کارشناسی ارشد، دانشگاه آزاد اسلامی، واحد یاسوج، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، ۱۳۹۰ش.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
===عربی===&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
# مبدأ العدالة في الفقه الامامي، نرجس صالح صاحب الموسوي، پایان‌نامه کارشناسی ارشد در عراق، جامعة کربلاء، كلية العلوم الاسلامية، ۲۰۱۹م.[https://uokerbala.edu.iq/wp-content/uploads/2020/08/Rp-Principle-of-justice-in-Islamic-jurisprudence.pdf برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
==سایر منابع==&lt;br /&gt;
===فارسی ===&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
# کرسی تخصصی «نقد نظریه قاعده عدالت»، سیف‌الله صرامی،  نشست کرسی تخصصی «نقد نظریه قاعده عدالت» درسایت شبکه اجتهاد،تاریخ درج:۱۴۰۱/۰۸/۰۸،تاریخ بازدید:۱۴۰۵/۰۷/۲۱ش. [https://ijtihadnet.ir/%d9%86%d9%82%d8%af-%d9%86%d8%b8%d8%b1%db%8c%d9%87-%d9%82%d8%a7%d8%b9%d8%af%d9%87-%d8%b9%d8%af%d8%a7%d9%84%d8%aa/ برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
# واکاوی قاعده عدالت از دیدگاه آیت‌الله صانعی،علی‌ بهادرزایی،یاداشت اینترنتی در سایت شبکه اجتهاد، تاریخ درج: ۱۳۹۹/۰۷/۰۷، تاریخ بازدید:۱۴۰۵/۰۷/۲۱ش [https://ijtihadnet.ir/%d9%88%d8%a7%da%a9%d8%a7%d9%88%db%8c-%d9%82%d8%a7%d8%b9%d8%af%d9%87-%d8%b9%d8%af%d8%a7%d9%84%d8%aa-%d8%a7%d8%b2-%d8%af%db%8c%d8%af%da%af%d8%a7%d9%87-%d8%a2%db%8c%d8%aa%e2%80%8c%d8%a7%d9%84%d9%84%d9%87/ برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
# عدالت به‌مثابه یک قاعده فقهی فراگیر، علی الهی‌خراسانی، پیش نشست همایش بین‌المللی «عدالت و اخلاق در مکتب اهل‌بیت(ع)» درسایت شبکه اجتهاد، تاریخ درج: ۱۳۹۵/۰۸/۱۰ش، تاریخ بازدید:۱۴۰۵/۰۷/۲۱ش. [https://ijtihadnet.ir/%d8%b9%d8%af%d8%a7%d9%84%d8%aa-%d8%a8%d9%87%e2%80%8c%d9%85%d8%ab%d8%a7%d8%a8%d9%87-%db%8c%da%a9-%d9%82%d8%a7%d8%b9%d8%af%d9%87-%d9%81%d9%82%d9%87%db%8c-%d9%81%d8%b1%d8%a7%da%af%db%8c%d8%b1/ برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
===عربی ===&lt;/div&gt;</summary>
		<author><name>Jalili</name></author>
	</entry>
	<entry>
		<id>https://ency.feqhemoaser.com/fa/index.php?title=%DA%A9%D8%A7%D8%B1%D8%A8%D8%B1:Jalili/%D8%B5%D9%81%D8%AD%D9%87_%D8%AA%D9%85%D8%B1%DB%8C%D9%86&amp;diff=70322</id>
		<title>کاربر:Jalili/صفحه تمرین</title>
		<link rel="alternate" type="text/html" href="https://ency.feqhemoaser.com/fa/index.php?title=%DA%A9%D8%A7%D8%B1%D8%A8%D8%B1:Jalili/%D8%B5%D9%81%D8%AD%D9%87_%D8%AA%D9%85%D8%B1%DB%8C%D9%86&amp;diff=70322"/>
		<updated>2026-10-13T14:14:26Z</updated>

		<summary type="html">&lt;p&gt;Jalili: لا&lt;/p&gt;
&lt;hr /&gt;
&lt;div&gt;{{ambox&lt;br /&gt;
|style= background: #FFE4B5&lt;br /&gt;
|type=content&lt;br /&gt;
|image=[[پرونده:Writing.png|100px]]&lt;br /&gt;
|text= &#039;&#039;&#039;هشدار!&#039;&#039;&#039; این صفحه از روز [[۳۰]] [[مرداد]] [[۱۴۰۵]] در حال &#039;&#039;&#039;به‌روزسانی&#039;&#039;&#039; است.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
{{سخ}}پس از نهایی‌شدن، این برچسب برداشته می‌شود.}}&lt;br /&gt;
== قاعده عدالت (منابع مطالعاتی)==&lt;br /&gt;
[[قاعده عدالت]] از سوی برخی فقیهان و پژوهشگران به‌عنوان یکی از قواعد فقهی مطرح شده است. به باور این گروه این قاعده در استنباط احکام نقش دارد و حتی بر دیگر ادله و قواعد تقدم پیدا می‌کند. قاعده عدالت در کتاب‌های متقدم فقهی به‌صورت مدون دیده نمی‌شود، هرچند فقیهان متقدم گاهی به عادلانه یا ظالمانه بودن یک عمل استناد کرده‌اند. &lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
قاعده عدالت هم جنبه اثباتی دارد و هم جنبه سلبی؛ یعنی از یک طرف می‌تواند احکام ظالمانه را از دایره شریعت خارج کند و از طرف دیگر مستند احکام تازه‌ای شود که پیش‌تر در فقه مطرح نبوده‌اند. کسانی که این قاعده را می‌پذیرند، تشخیص مصادیق عدل و ظلم را به عرف عقلا یا عقل مستقل واگذار می‌کنند.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
پرسش‌های اصلی که در منابع درباره این قاعده مطرح شده، از این قرار است: آیا عدالت قاعده‌ای فقهی یا اصلی فراتر از فقه است که می‌تواند اطلاق دیگر ادله را محدود کند؟ دامنه کاربرد آن در موارد دارای نص و بدون نص تا کجاست؟ نسبت آن با قواعدی مثل [[قاعده لاضرر|لاضرر]]، [[قاعده عدل و انصاف|عدل و انصاف]]، غرور و قرعه چیست و آیا این‌ها زیرمجموعه عدالت به حساب می‌آیند؟ و آیا بر اساس آن می‌توان احکامی مانند جبران [[تورم|کاهش ارزش پول]]، [[مالکیت فکری]] یا [[برابری دیه زن و مرد]] را پذیرفت؟&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
درباره اعتبار این قاعده دو نگاه اصلی وجود دارد. موافقان به آیات قرآن، روایات، ملازمه میان حکم عقل و شرع، سیره عقلا و لزوم عرضه روایات بر اصل نفی ظلم تکیه می‌کنند و آن را گاهی قاعده فقهی، گاهی اصل حاکم و گاهی اصل فرافقهی می‌دانند. مخالفان بیشتر روی این نکته تأکید دارند که عقل ظنی حجت نیست و انسان نمی‌تواند به ملاک‌های کامل احکام احاطه پیدا کند؛ بنابراین تشخیص‌های عقلی درباره عدالت مشمول نهی از عمل به ظن می‌شود. این بحث عمدتاً در فقه امامیه دنبال شده و گاه به‌صورت تطبیقی با مذاهب دیگر نیز مطرح گردیده است.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
==کتاب==&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
=== فارسی ===&lt;br /&gt;
#جایگاه عدالت در فقه مذاهب خمسه اسلامی و حقوق، فریبا حاجی‌علی، تهران، آموزشی تألیفی ارشدان، ۱۴۰۴ش.[https://pic.ketab.ir/DataBase/bookpdf/04/14040422160.pdf برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#قاعده فراگیر عدالت در فقه اهل بیت (ع)، سید امیرحسین حسینی‌ ترکستانی، تهران، انتشارات اندیشه فاخته، ۱۴۰۴ش. [https://pic.ketab.ir/DataBase/bookpdf/04/14041022130.pdf صفحات ابتدایی در سامانه خانه کتاب]&lt;br /&gt;
#نسبت فقه و عدالت و دلالت‌های آن در نظام قانون‌گذاری اسلامی، محمدهادی حاضری، قم، [[دانشگاه باقرالعلوم(ع)]]، ۱۴۰۴ش.&lt;br /&gt;
#جستاری در فلسفه حقوق اسلامی عدالت، فقه و قانون: بررسی چالش‌های تحقق قانون عادلانه در نظام‌های حقوقی فقه‌مبنا، محمدهادی حاضری، تهران، [[انتشارات مجد]]، ۱۴۰۳ش.[https://pic.ketab.ir/DataBase/bookpdf/03/14030522075.pdf برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#عدالت و امنیت در فقه شیعه و اهل سنت، محمد عمیدی، تهران، نشریه راه دکتری، ۱۴۰۱ش.[https://pic.ketab.ir/DataBase/bookpdf/01/14011228521.pdf برای مطالعه صفحات اول کتاب کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#عدالت در فقه، محمود طباطبایی، تهران، انتشارات میراث شرق، ۱۴۰۱ش.[https://pic.ketab.ir/DataBase/bookpdf/01/14010616181.pdf برای مطالعه صفحات اول کتاب کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#جستاری فقهی و حقوقی پیرامون قاعده عدالت، حسین پندار، تهران، [[مؤسسه نشر سیمرغ آسمان آذرگان]]، ۱۳۹۷ش.[https://pic.ketab.ir/DataBase/bookpdf/97/97427150.pdf برای مطالعه صفحات اول کتاب کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#جایگاه عدالت در استنباط احکام معاملات، سید محمدهاشم پورمولا، تهران، دانشگاه امام صادق (ع)، ۱۳۹۴ش.[https://pic.ketab.ir/DataBase/bookpdf/94/94511118.pdf برای مطالعه صفحات اول کتاب کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#عدالت‌پژوهی در پرتو قرآن کریم، علی‌اصغر پورعزت، تهران، [[شرکت انتشارات علمی و فرهنگی]]، ۱۳۹۳ش.[https://pic.ketab.ir/DataBase/bookpdf/93/93409140.pdf برای مطالعه صفحات اول کتاب کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#قاعده فقهی عدالت، [[علی الهی‌خراسانی]]، با تقریظ آیت‌الله [[سید محمدمهدی موسوی خلخالی]]، مشهد، [[بنیاد پژوهش‌های اسلامی آستان قدس رضوی]]، ۱۳۹۲ش.[https://pic.ketab.ir/DataBase/bookpdf/92/92925128.pdf برای مطالعه صفحات اول کتاب کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#قاعده عدالت و نفی ظلم: به ضمیمه گفت‌وگو با حضرت آیه‌الله العظمی صانعی(مدظله)، هادی قابل‌ جامی، قم، انتشارات فقه الثقلین، ۱۳۹۰ش. [https://saanei.xyz/pictures/books/pdf/ghaede_edalat.pdf برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#عدالت به مثابه «قاعده»: همراه با قواعد: «لاضرر»، «لاحرج»، «عدل و انصاف»، سید محمد اصغری، تهران، [[انتشارات اطلاعات]]، ۱۳۸۸ش.[https://pic.ketab.ir/DataBase/bookpdf/88/88125072.pdf برای مطالعه صفحات اول کتاب کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#قاعده عدالت در فقه امامیه «گفت‌وگو با جمعی از اساتید حوزه و دانشگاه»، [[حسنعلی علی‌اکبریان]]، قم، [[پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی]]، ۱۳۸۶ش.[https://pic.ketab.ir/DataBase/bookpdf/87/87211606.pdf برای مطالعه صفحات اول کتاب کلیک] &lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
=== عربی ===&lt;br /&gt;
# مؤسسة العدالة في الشريعة الإسلامية، عبد السلام التونجي، طرابلس (لیبی)، منشورات کلیة الدعوة الاسلامیة، ۱۹۹۳م.([https://practice.univeyes.net/academy/fiqh00000/fiqh09001/fiqh09465.pdf برای مطالعه کتاب کلیک کنید])&lt;br /&gt;
# العدالة العقدية: دراسة في قاعدية العدالة ودورها في العقود المدنية، رياض أحمد عبد الغفور، مكتبة نور، ۲۰۲۲م.&lt;br /&gt;
# مسائل العدالة في الفقه الإسلامي: جمعًا ودراسة ومقارنة، تيسر بن صالح بن سعيد دبلول، عربستان، جامعة ام القری، ۲۰۲۰م.([https://docs.google.com/viewerng/viewer?url=https://ebook.univeyes.com/?download_books%3D118541-675c40fd0b16531409317b73240ab810&amp;amp;hl=ar برای مطالعه کلیک کنید])&lt;br /&gt;
# قاعده العدالة في فقه الإمامية: حوارات مع نخبة من أساتذة الحوزة والجامعة، حسنعلی علی اکبریان، ترجمه زین‌العابدین شمس‌الدین، بیروت، دارالصفوة، ۱۴۳۳ق/۲۰۱۲م.[https://www.noor-book.com/book/review/374268 برای مطالعه مختصری از کتاب کلیک کنید]&lt;br /&gt;
# العدالة في فقه أهل البيت عليهم السلام: تقريراً لبحث سماحة آية الله الحاج الشيخ مسلم الداوري،ممقرر محمدعلی علی صالح معلممسلم،داوری و  محقق حسن عبودی، قم، ۱۴۲۵ق/۲۰۰۴[https://noorlib.ir/book/view/113444/%D8%A7%D9%84%D8%B9%D8%AF%D8%A7%D9%84%D8%A9-%D9%81%D9%8A-%D9%81%D9%82%D9%87-%D8%A3%D9%87%D9%84-%D8%A7%D9%84%D8%A8%D9%8A%D8%AA-%D8%B9%D9%84%D9%8A%D9%87%D9%85-%D8%A7%D9%84%D8%B3%D9%84%D8%A7%D9%85:-%D8%AA%D9%82%D8%B1%DB%8C%D8%B1%D8%A7-%D9%84%D8%A8%D8%AD%D8%AB-%D8%B3%D9%85%D8%A7-%D8%AD%D8%A9-%D8%A2%DB%8C%D8%A9-%D8%A7-%D9%84%D9%84%D9%87-%D8%A7%D9%84%D8%AD%D8%A7-%D8%AC-%D8%A7%D9%84%D8%B4%DB%8C%D8%AD-%D9%85%D8%B3%D9%84%D9%85-%D8%A7%D9%84%D8%AF%D8%A7%D9%88%D8%B1%D9%8A?pageNumber=2&amp;amp;viewType=html برای مطالعه کتاب کلیک کنید]&lt;br /&gt;
# العدالة في فقه الإسلام، محمدرضا محرابی، [https://www.noor-book.com/book/review/626937 برای مطالعه درباره کتاب کلیک کنید]&lt;br /&gt;
# العدالة عند الأصوليين، أحمد بن محمد العنقري، ریاض،عربستان،جامعة الامام محمدبن سعود الاسلامیه،۲۰۰۸م.[https://practice.univeyes.net/academy/fiqh00000/fiqh06001/fiqh06766.pdf برای مطالعه کلیک کنید]مین، بیروت، دارالصف۱۴۳۳ق/۲۰۱۲م. [https://www.noor-book.com/book/review/556277 برای مطالعه مختصری از کتاب کلیک کنید]&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
==مقالات==&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
=== فارسی ===&lt;br /&gt;
#تحلیل تاریخی مفهوم عدالت در فقه امامیه و بازتاب آن در حقوق بشر جهانی، ثروت سلیمان‌زاده افشار، تهران[[، فصلنامه پژوهش‌های فقهی حقوق بشر]]، زمستان ۱۴۰۴ش.[https://www.jhsrj.ir/article_733113_944ae43c307e353d430f74179c1e57ea.pdf برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#بازخوانی قاعده عدالت و نقش جنسیت در تأثیر قوانین دیه و ارث؛ چالش‌ها و راهکارها، سید محمد حیدری خورمیزی، بابل، [[نشریه پژوهش‌های فقه و حقوق اسلامی،]] دوره ۲۱، شماره ۳، تابستان ۱۴۰۴ش. [https://sanad.iau.ir/Journal/ijrj/Article/1195553 برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#تحلیل فقهی حقوقی قاعده عدالت، مسلم سوری، قم، [[فصلنامه فقه و حقوق معاصر]]، بهار ۱۴۰۳ش، سال دهم، شماره ۲۷، صص ۶۸–۸۰.[https://journals.icscr.ir/wp-content/uploads/2024/05/4-1.pdf برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#تحلیل انتقادی مفهوم عدالت فقهی به‌مثابۀ ملکه، رحمت الله کریم‌زاده، مشهد، [[فصلنامه فقه و اصول، دانشگاه علوم اسلامی رضوی]]، دوره ۵۶، شماره ۱، بهار ۱۴۰۳ش،[https://jfiqh.um.ac.ir/article_45220_12a422c0676b655a5dbda563c5584404.pdf برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#بررسی تطبیقی مفاهیم عدالت و مساوات در فقه اسلامی و نظام‌های حقوقی بین‌المللی، مریم فراهانی، تبریز، [[فصلنامه معرفت و بصیرت اسلامی]]، زمستان ۱۴۰۲ش.[https://www.journaliki.com/index.php/journaliki/article/view/11/11 برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#تأمّلات اخلاقی جواز نکاح صغیره و تعارض آن با قاعدة عدالت، مریم مصلی‌نژاد، سیدمحسن سادات کیایی و فاطمه وجدانی، فصلنامه پژوهش‌های اخلاقی، دوره ۳، شماره ۲، شماره پیاپی ۱۰، تابستان ۱۴۰۱ش، صص. ۹۵–۱۱۸. [https://jer.znu.ac.ir/article_253546_65105580c03557de86c78dbdcb0f62db.pdf?lang=fa برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#کاربرد قاعده عدالت در خبررسانی از منظر حقوق مخاطب، مسلم ملکی، تهران، [[فصلنامه پژوهش‌های ارتباطی]]،۱۴۰۱ش. [https://www.magiran.com/paper/2507377/%da%a9%d8%a7%d8%b1%d8%a8%d8%b1%d8%af-%d9%82%d8%a7%d8%b9%d8%af%d9%87-%d8%b9%d8%af%d8%a7%d9%84%d8%aa-%d8%af%d8%b1-%d8%ae%d8%a8%d8%b1%d8%b1%d8%b3%d8%a7%d9%86%db%8c-%d8%a7%d8%b2-%d9%85%d9%86%d8%b8%d8%b1-%d8%ad%d9%82%d9%88%d9%82-%d9%85%d8%ae%d8%a7%d8%b7%d8%a8 برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#عدالت و ابواب فقهی آن در فقه اسلامی، سجاد صمندری، قم، [[فصلنامه پژوهش‌های حقوق تطبیقی عدل و انصاف]]، شماره ۱۲، بهار ۱۴۰۰ش.[https://www.ensani.ir/file/download/article/1631949352-10150-11-3.pdf برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#‫بررسی قاعدۀ فقهی عدالت در ارزشیابی آموزشی (با تأکید بر آموزش عالی)، محسن داودآبادی فراهانی، مهدی رعایائی و مجید طرقی اردکانی، تهران، فصلنامه دانش اسلامی، پژوهشگاه فرهنگ و معارف اسلامی،۱۴۰۰ش. [https://ksiu.nahad.ir/article_1117_ce0d1b108399e4f81eedcf4a3bfbb416.pdf برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#مفاد قاعده عدالت از دیدگاه استاد مطهری، سید علی حسینی و سید امرالله حسینی، تهران، [[پژوهش نامه فقه اجتماع]]&amp;lt;nowiki/&amp;gt;[[پژوهش نامه فقه اجتماع|ی]]، دوره ۹، شماره ۲، شماره پیاپی ۱۸، مرداد ۱۴۰۰ش، صص. ۲۳۳–۲۶۰. [https://sj.isu.ac.ir/article_76049_27606ea7bfa6d3f4bc85f44e965e1be8.pdf برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#عدالت در فقه سیاسی شیعه، هاشم نیازی و محمدهاشم رضایی، قم، [[فصلنامه گفتمان فقه حکومتی]]، بهار و تابستان ۱۴۰۰ش، سال پنجم، شماره ۸، صص ۷۳–۹۳.[https://m-e-t.ir/wp-content/uploads/2025/07/%D8%B4%D9%85%D8%A7%D8%B1%D9%878-73-95.pdf برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#‫اصل عدالت در معاهدات بین‌المللی از منظر مذاهب اسلامی، سید حمید جزایری و حمیدرضا طوسی، قم، فصلنامه مطالعات تطبیقی مذاهب فقهی، سال اول، شماره دوم، اسفند ۱۴۰۰ش. [https://fiqh.urd.ac.ir/article_88944_ec8c01c6cbed49f196d07b435341772b.pdf برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#‫همگرایی مفهوم عدالت فقهی در فقه مذاهب اسلامی، رامین فقانی، محمدمهدی زارعی و سعید ابراهیمی، بابل، فصلنامه فقه و مبانی حقوق اسلامی، سال ۱۴۰۰ش.[https://sanad.iau.ir/Journal/ijrj/Article/968303 برای مطالعه چکیده کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#مفاد قاعده عدالت از دیدگاه استاد مطهری، سیدعلی حسینی و سیدامرالله حسینی، تهران، [[دانشگاه امام صادق(ع)،]] ۱۳۹۹ش.[https://iranjournals.nlai.ir/bitstream/handle/123456789/925123/562F526AAC56A04137489D4F7C51AFC3.pdf?sequence=1&amp;amp;isAllowed=y برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#نقد و بررسی مبانی فقهی دیدگاه مشهور در مفهوم‌شناسی عدالت فقهی، رامین فغانی و محمدمهدی زارعی و سعید ابراهیمی و علی‌اکبر ایزدی فرد، فصلنامه پژوهش‌های فقهی، دوره ۱۶، شماره ۲، ۱۳۹۹ش.[https://jorr.ut.ac.ir/article_74694_d2f385fc028ee94fff581cdab34f4d1e.pdf برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#جریان قاعدۀ نفی ظلم در فقه عدلی‌مسلک، محمد سلطانی رنانی، فصلنامه مطالعات حقوق تطبیقی معاصر، شماره ۲۱، ۱۳۹۹ش.[https://law.tabrizu.ac.ir/article_12633_c0551d5dd29d425d027322e28ac96d29.pdf برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#بررسی قاعده ی عدالت از دیدگاه فقه امامیه،علیرضا محمدبیکی و مهری توتونچیان، [[مطالعات فقه اقتصادی]]، سال اول زمستان ۱۳۹۸ شماره ۳،[https://ensani.ir/file/download/article/1634313951-10446-1400-19.pdf برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#نقش‌یابی عدالت در اجتهاد فقهی در پرتو بررسی چالش حکمت‌انگاری عدالت در خطابات قرآنی،علی الهی خراسانی و حمیدرضا تمدن، قم، [[پژوهشگاه علوم وفرهنگی اسلامی]]،بهار ۱۳۹۵ش.[https://jf.isca.ac.ir/article_64679_d54a92c7efa5f9a3353bf5a2b969782f.pdf برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#بررسی اعتبار قاعدۀ عدالت در موارد منصوص و غیرمنصوص، سیف الله صرامی، قم، پژوهشگاه علوم وفرهنگی اسلامی،بهار ۱۳۹۵ش.[https://jf.isca.ac.ir/article_64677_cd147de77fb29f7c6e9e1a46d1254ab0.pdf برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#نقش عدالت در قانونگذاری در حکومت اسلامی،حسنعلی علی‌اکبریان، قم، پژوهشگاه علوم وفرهنگی اسلامی،بهار ۱۳۹۵ش.[https://jf.isca.ac.ir/article_64669_6bb302a17b33a4c15d9ba151617015aa.pdf برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#نسبت قاعدۀ عدالت با قواعد فقهی دیگر،سید محمود طباطبائی، قم، پژوهشگاه علوم وفرهنگی اسلامی،بهار ۱۳۹۵ش.[https://jf.isca.ac.ir/article_64682_01b507070747986b619f5f27c0322089.pdf برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#اصل عدالت در فقه مذاهب اسلامی، عابدین مومنی و سیدمحمدمهدی حسینی، قم، [[فصلنامه مطالعات تقریبی مذاهب اسلامی، دانشگاه مذاهب اسلامی]]، دوره ۱۰، شماره ۳۹، بهار ۱۳۹۴ش.[https://foroughevahdat.mazaheb.ac.ir/article_9879_ec73a08511f0f15158c830720aee7588.pdf برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#نقش عدالت در فرآیند استنباط اول و دوم، [[ابوالقاسم علیدوست]]، قم، [[پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی]] (وابسته به دفتر تبلیغات اسلامی حوزه علمیه قم)، ۱۳۹۳ش.[https://iranjournals.nlai.ir/bitstream/handle/123456789/271205/3F3A26587538C248580970510EBFFF38.pdf?sequence=1&amp;amp;isAllowed=y برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#گونه‌های بهره‌گیری از عدالت در فقه و اجتهاد، سعید ضیائی‌فر،قم، [[مجله علمی پژوهش‌های فقهی]]، دوره ۱۰، شماره ۲، ۱۳۹۳ش، صص. ۳۰۵–۳۲۲. [https://journal.ut.ac.ir/article_52002_71bc389c97bac8a386a94e0125c910e0.pdf برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#درآمدی بر تطبیق قاعده عدالت، سیدمحمود صادق‌زاده طباطبایی، مشهد، [[دانشگاه فردوسی مشهد]]، ۱۳۹۳ش.[https://iranjournals.nlai.ir/bitstream/handle/123456789/817024/41779447B029539662D64EC67E569CD2.pdf?sequence=1&amp;amp;isAllowed=y برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#عدالت به مثابه قاعده فقهی و حقوقی، سید محمد اصغری، [[فصلنامه مطالعات حقوق خصوصی]]، دوره ۳۹، شماره ۱،خرداد ۱۳۸۸ش،[https://jlq.ut.ac.ir/article_28281_ceb8ecd0b9ced6868294e2178ca23fab.pdf برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#گفت‌وگو: مقایسه قاعده عدالت با قاعده لاضرر، [[حسنعلی علی‌اکبریان]]، قم، [[فصلنامه فقه،]] تابستان ۱۳۸۷ش، شماره ۵۶، صص ۱۹۶–۲۳۸.[https://jf.isca.ac.ir/article_3144.html برالی مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#جایگاه عدالت در استنباط احکام معاملات، سیدحسین سعادت مصطفوی و سیدهاشم پورمولا، دانشگاه امام صادق(ع)،فصلنامه پژوهش نامه حقوق اسلامی, ۱۳۸۷ش، دوره ۹، شماره ۱، شماره پیاپی ۲۷،[https://ilr.isu.ac.ir/article_1269_e00406144c1e7e35240afed70f34166a.pdf برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#جایگاه عدالت در استنباط مسائل فقهى حقوقى زنان، محمد سروش محلاتی، ماهنامه پیام زن، شماره ۱۵۵، ۱۳۸۳ش.[http://payamezan.eshragh.ir/article_52564.html برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#عدالت ‏به مثابه قاعده فقهى، مهدی مهریزی، نشریه نقد و نظر، شماره ۱۰-۱۱، ۱۳۷۶ش.[https://jpt.isca.ac.ir/article_22795_6f277ba15918f213da8821f34ef1027e.pdf برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
=== عربی ===&lt;br /&gt;
#العدالة بوصفها قاعدة فقهيّة، مهدي مهريزي، ترجمة: حسن علي الهاشمي، لبنان-بیروت، مجلة نصوص معاصرة، ۲۰۱۹م.([https://nosos.net/wp-content/uploads/nosos/n55-56.pdf#page=162&amp;amp;zoom=100,561,248 برای مطالعه کلیک کنید])&lt;br /&gt;
# قاعدة العدالة و دورهافی الاجتهاد الشرعی، یوسف الصانعی، ترجمه: مرقال هاشم، لبنان-بیروت، مجلة نصوص معاصرة، ۲۰۱۹م.[https://nosos.net/wp-content/uploads/nosos/n55-56.pdf#page=17&amp;amp;zoom=100,497,213 برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
# العدالة من منظوراجتهادی، احمدمبلغی، ترجمه: حسن علی مطر، لبنان-بیروت، مجلة نصوص معاصرة، ۲۰۱۹م.[https://nosos.net/wp-content/uploads/nosos/n55-56.pdf#page=58&amp;amp;zoom=100,561,246 برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
# العدالة بین التقعید الفقهی و الاصولی، محمدتقی شهیدی، ترجمه:مرقال هاشم، لبنان-بیروت، مجلة نصوص معاصرة، ۲۰۱۹م.[https://nosos.net/wp-content/uploads/nosos/n55-56.pdf#page=124&amp;amp;zoom=100,561,245 برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
# اصول العدالة السیاسة، سید صادق حقیقت، ترجمه:السید حسن الهاشمی، لبنان-بیروت، مجلة نصوص معاصرة، ۲۰۱۹م.[https://nosos.net/wp-content/uploads/nosos/n55-56.pdf#page=175&amp;amp;zoom=100,418,245 برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
# مفهوم الاعتدال والوسطية في الفكر الإسلامي المعاصر، محمد محفوظ، لبنان، مجلة الكلمة، مجلد ۲۴، شماره ۹۷، ۲۰۱۷م.[https://search.mandumah.com/Record/1005089 برای مطالعه چکیده کلیک کنید]&lt;br /&gt;
# الإعـــــــتدال في الأحكام الشرعية من زاوية نظـر أصـولية مقاصــــــدية، عباس علي حميد العبيدي، عراق، &#039;&#039;مجلة ديالى للبحوث الانسانية،۲۰۱۳م.&#039;&#039;[https://djhr.uodiyala.edu.iq/index.php/DJHR2022/article/view/766/687 برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
# ثلاث رسائل: العداله، التوبه، قاعده لاضرر، من تقریرات سید تقی طباطبائی قمی، کتبه عباس حاجیانی دشتی، محلاتی، ۱۳۹۳ش.[https://pic.ketab.ir/DataBase/bookpdf/93/93c20832.pdf برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
# رسالة في العدالة، بضميمة قاعدة «ما يضمن» و«حمل فعل المسلم على الصحة»، تألیف: سید علی موسوی قزوینی، قم: جماعة المدرسین في الحوزة العلمية بقم، مؤسسة النشر الإسلامي، ۱۳۷۷ش ۱۴۱۹ق.[https://ablibrary.net/books/5349?page=1&amp;amp;tab-id=3&amp;amp;page-label=1 برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
==پایانامه==&lt;br /&gt;
===فارسی===&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
# کاربرد قاعده عدالت در فرایند استنباط فقه جزایی اسلام با تأکید بر فقه امامیه، محمد عبدالرضایی، دکتری تخصصی، دانشکده الهیات، دانشگاه مفید، ۱۴۰۲ش&#039;&#039;&#039;.&#039;&#039;&#039;[https://ganj.irandoc.ac.ir/#/articles/31d332448230f69c479fdf6d5c3947b5 برای مطالعه چکیده کلیک کنید]&lt;br /&gt;
# تأثیر جنسیت بر کیفر در پرتو تقریری نوین از قاعده عدالت «مطالعه‌ای در باب مصادیق فقهی و تحلیل حقوقی»، منصوره فرجی، کارشناسی ارشد، گروه علوم انسانی، مؤسسه آموزش عالی خراسان، ایران، ۱۴۰۱ش.[https://ganj.irandoc.ac.ir/#/articles/cdb9a3fc6d99f78e1fcdce7294ea9f3a برای مطالعه چکیده کلیک کنید]&lt;br /&gt;
# نقش قاعده عدالت در خلق پول، علیرضا زینلی‌زاده، کارشناسی ارشد، دانشکده الهیات، دانشگاه تهران، ۱۴۰۰ش،[https://noordoc.ir/thesis/view/245004?pageNumber=6&amp;amp;viewType=pdf برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
# جایگاه و مفهوم عدالت در فقه و حقوق خانواده، قربانعلی جمالی عسکرانی، کارشناسی ارشد، دانشکده حقوق و الهیات، دانشگاه شهید اشرفی اصفهانی، ۱۳۹۸ش.[https://ganj.irandoc.ac.ir/#/articles/140bec9a2bcc4166823a0ddd92b59ce4 برای مطالعه چکیده  کلیک کنید]&lt;br /&gt;
# جایگاه عدالت در استنباط احکام، محمد مهریزی ثانی، دکتری، پردیس البرز، دانشگاه تهران، ایران، ۱۳۹۸ش،[https://noordoc.ir/thesis/view/75290?pageNumber=2&amp;amp;viewType=pdf برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
# بررسی احکام قاعده عدالت از منظر فقه شیعه، محمد کدوری، کارشناسی ارشد، دانشگاه آزاد اسلامی واحد بم، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، ۱۳۹۷ش.[https://ganj.irandoc.ac.ir/#/articles/e411bae77588df670aff9f03ad6e081c برای مطالعه چکیده کلیک کنید]&lt;br /&gt;
# تحلیل فقهی و حقوقی قاعده عدالت، سیدمحمدحسین تقوی اقدم، کارشناسی ارشد، دانشکده علوم انسانی، دانشگاه آزاد اسلامی واحد شهر قدس،۱۳۹۷ش،[https://ganj.irandoc.ac.ir/#/articles/db4d08efc40b7e3d6ff9414ad86f0e94 برای مطالعه چکیده کلیک کنید]&lt;br /&gt;
# میزان و چگونگی نقش قاعده عدالت در قانونگذاری و قضاوت، علی آخوندی، کارشناسی ارشد، دانشگاه آزاد اسلامی واحد تفت، ایران، ۱۳۹۶ش.[https://ganj.irandoc.ac.ir/#/articles/a511f9d00d2a38c1a2faf732d7986613 برای مطالعه چکیده کلیک کنید]&lt;br /&gt;
# جایگاه عدالت در استنباط احکام فقهی، سیدمیلاد عبداله‌زاده، کارشناسی ارشد، تهران،دانشکده حقوق و علوم سیاسی، دانشگاه علامه طباطبائی، ۱۳۹۶ش، [https://ganj.irandoc.ac.ir/#/articles/e46bafccec5e0f011ce6127a9b783938 برای مطالعه چکیده کلیک کنید]&lt;br /&gt;
# ضمان اعلی القیم در غصب بر اساس قاعده عدالت، رضیه سادات پورمولا، کارشناسی ارشد، دانشکده الهیات و معارف اسلامی، دانشگاه میبد،۱۳۹۵ش.[https://noordoc.ir/thesis/view/228560?pageNumber=2&amp;amp;viewType=pdf برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
# قاعده عدالت در فقه اسلامی، مرضیه ابراهیمی، کارشناس ارشد، دانشگاه آزاد اسلامی٬ واحد دماوند، دانشکده علوم انسانی، ۱۳۹۴ش.&lt;br /&gt;
# جایگاه عدالت به مثابه قاعده فقهی نزد مذاهب اسلامی، مهدیه میان‌محله، کارشناسی ارشد، دانشگاه ادیان و مذاهب، دانشکده مذاهب اسلامی، ۱۳۹۲ش.&lt;br /&gt;
# اعتبار و قلمرو قاعده عدالت در فقه از منظر کتاب و سنت، سیدمحمود صادق‌زاده طباطبایی، دکتری، دانشکده علوم حدیث، ۱۳۹۱ش.[https://ganj.irandoc.ac.ir/#/articles/0f86fe4843f11e7e7247365332209a54 برای مطالعه چکیده کلیک کنید]&lt;br /&gt;
# قاعده عدالت از منظر فقه امامیه، محمد داستین، کارشناسی ارشد، دانشگاه آزاد اسلامی، واحد یاسوج، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، ۱۳۹۰ش.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
===عربی===&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
# مبدأ العدالة في الفقه الامامي، نرجس صالح صاحب الموسوي، پایان‌نامه کارشناسی ارشد در عراق، جامعة کربلاء، كلية العلوم الاسلامية، ۲۰۱۹م.[https://uokerbala.edu.iq/wp-content/uploads/2020/08/Rp-Principle-of-justice-in-Islamic-jurisprudence.pdf برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
==سایر منابع==&lt;br /&gt;
===فارسی ===&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
# کرسی تخصصی «نقد نظریه قاعده عدالت»، سیف‌الله صرامی،  نشست کرسی تخصصی «نقد نظریه قاعده عدالت» درسایت شبکه اجتهاد،تاریخ درج:۱۴۰۱/۰۸/۰۸،تاریخ بازدید:۱۴۰۵/۰۷/۲۱ش. [https://ijtihadnet.ir/%d9%86%d9%82%d8%af-%d9%86%d8%b8%d8%b1%db%8c%d9%87-%d9%82%d8%a7%d8%b9%d8%af%d9%87-%d8%b9%d8%af%d8%a7%d9%84%d8%aa/ برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
# واکاوی قاعده عدالت از دیدگاه آیت‌الله صانعی،علی‌ بهادرزایی،یاداشت اینترنتی در سایت شبکه اجتهاد، تاریخ درج: ۱۳۹۹/۰۷/۰۷، تاریخ بازدید:۱۴۰۵/۰۷/۲۱ش [https://ijtihadnet.ir/%d9%88%d8%a7%da%a9%d8%a7%d9%88%db%8c-%d9%82%d8%a7%d8%b9%d8%af%d9%87-%d8%b9%d8%af%d8%a7%d9%84%d8%aa-%d8%a7%d8%b2-%d8%af%db%8c%d8%af%da%af%d8%a7%d9%87-%d8%a2%db%8c%d8%aa%e2%80%8c%d8%a7%d9%84%d9%84%d9%87/ برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
# عدالت به‌مثابه یک قاعده فقهی فراگیر، علی الهی‌خراسانی، پیش نشست همایش بین‌المللی «عدالت و اخلاق در مکتب اهل‌بیت(ع)» درسایت شبکه اجتهاد، تاریخ درج: ۱۳۹۵/۰۸/۱۰ش، تاریخ بازدید:۱۴۰۵/۰۷/۲۱ش. [https://ijtihadnet.ir/%d8%b9%d8%af%d8%a7%d9%84%d8%aa-%d8%a8%d9%87%e2%80%8c%d9%85%d8%ab%d8%a7%d8%a8%d9%87-%db%8c%da%a9-%d9%82%d8%a7%d8%b9%d8%af%d9%87-%d9%81%d9%82%d9%87%db%8c-%d9%81%d8%b1%d8%a7%da%af%db%8c%d8%b1/ برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
===عربی ===&lt;/div&gt;</summary>
		<author><name>Jalili</name></author>
	</entry>
	<entry>
		<id>https://ency.feqhemoaser.com/fa/index.php?title=%DA%A9%D8%A7%D8%B1%D8%A8%D8%B1:Jalili/%D8%B5%D9%81%D8%AD%D9%87_%D8%AA%D9%85%D8%B1%DB%8C%D9%86&amp;diff=70321</id>
		<title>کاربر:Jalili/صفحه تمرین</title>
		<link rel="alternate" type="text/html" href="https://ency.feqhemoaser.com/fa/index.php?title=%DA%A9%D8%A7%D8%B1%D8%A8%D8%B1:Jalili/%D8%B5%D9%81%D8%AD%D9%87_%D8%AA%D9%85%D8%B1%DB%8C%D9%86&amp;diff=70321"/>
		<updated>2026-10-13T13:58:27Z</updated>

		<summary type="html">&lt;p&gt;Jalili: اضافه کردن مقاله&lt;/p&gt;
&lt;hr /&gt;
&lt;div&gt;{{ambox&lt;br /&gt;
|style= background: #FFE4B5&lt;br /&gt;
|type=content&lt;br /&gt;
|image=[[پرونده:Writing.png|100px]]&lt;br /&gt;
|text= &#039;&#039;&#039;هشدار!&#039;&#039;&#039; این صفحه از روز [[۳۰]] [[مرداد]] [[۱۴۰۵]] در حال &#039;&#039;&#039;به‌روزسانی&#039;&#039;&#039; است.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
{{سخ}}پس از نهایی‌شدن، این برچسب برداشته می‌شود.}}&lt;br /&gt;
== قاعده عدالت (منابع مطالعاتی)==&lt;br /&gt;
[[قاعده عدالت]] از سوی برخی فقیهان و پژوهشگران به‌عنوان یکی از قواعد فقهی مطرح شده است. به باور این گروه این قاعده در استنباط احکام نقش دارد و حتی بر دیگر ادله و قواعد تقدم پیدا می‌کند. قاعده عدالت در کتاب‌های متقدم فقهی به‌صورت مدون دیده نمی‌شود، هرچند فقیهان متقدم گاهی به عادلانه یا ظالمانه بودن یک عمل استناد کرده‌اند. &lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
قاعده عدالت هم جنبه اثباتی دارد و هم جنبه سلبی؛ یعنی از یک طرف می‌تواند احکام ظالمانه را از دایره شریعت خارج کند و از طرف دیگر مستند احکام تازه‌ای شود که پیش‌تر در فقه مطرح نبوده‌اند. کسانی که این قاعده را می‌پذیرند، تشخیص مصادیق عدل و ظلم را به عرف عقلا یا عقل مستقل واگذار می‌کنند.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
پرسش‌های اصلی که در منابع درباره این قاعده مطرح شده، از این قرار است: آیا عدالت قاعده‌ای فقهی یا اصلی فراتر از فقه است که می‌تواند اطلاق دیگر ادله را محدود کند؟ دامنه کاربرد آن در موارد دارای نص و بدون نص تا کجاست؟ نسبت آن با قواعدی مثل [[قاعده لاضرر|لاضرر]]، [[قاعده عدل و انصاف|عدل و انصاف]]، غرور و قرعه چیست و آیا این‌ها زیرمجموعه عدالت به حساب می‌آیند؟ و آیا بر اساس آن می‌توان احکامی مانند جبران [[تورم|کاهش ارزش پول]]، [[مالکیت فکری]] یا [[برابری دیه زن و مرد]] را پذیرفت؟&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
درباره اعتبار این قاعده دو نگاه اصلی وجود دارد. موافقان به آیات قرآن، روایات، ملازمه میان حکم عقل و شرع، سیره عقلا و لزوم عرضه روایات بر اصل نفی ظلم تکیه می‌کنند و آن را گاهی قاعده فقهی، گاهی اصل حاکم و گاهی اصل فرافقهی می‌دانند. مخالفان بیشتر روی این نکته تأکید دارند که عقل ظنی حجت نیست و انسان نمی‌تواند به ملاک‌های کامل احکام احاطه پیدا کند؛ بنابراین تشخیص‌های عقلی درباره عدالت مشمول نهی از عمل به ظن می‌شود. این بحث عمدتاً در فقه امامیه دنبال شده و گاه به‌صورت تطبیقی با مذاهب دیگر نیز مطرح گردیده است.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
==کتاب==&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
=== فارسی ===&lt;br /&gt;
#جایگاه عدالت در فقه مذاهب خمسه اسلامی و حقوق، فریبا حاجی‌علی، تهران، آموزشی تألیفی ارشدان، ۱۴۰۴ش.[https://pic.ketab.ir/DataBase/bookpdf/04/14040422160.pdf برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#قاعده فراگیر عدالت در فقه اهل بیت (ع)، سید امیرحسین حسینی‌ ترکستانی، تهران، انتشارات اندیشه فاخته، ۱۴۰۴ش. [https://pic.ketab.ir/DataBase/bookpdf/04/14041022130.pdf صفحات ابتدایی در سامانه خانه کتاب]&lt;br /&gt;
#نسبت فقه و عدالت و دلالت‌های آن در نظام قانون‌گذاری اسلامی، محمدهادی حاضری، قم، [[دانشگاه باقرالعلوم(ع)]]، ۱۴۰۴ش.&lt;br /&gt;
#جستاری در فلسفه حقوق اسلامی عدالت، فقه و قانون: بررسی چالش‌های تحقق قانون عادلانه در نظام‌های حقوقی فقه‌مبنا، محمدهادی حاضری، تهران، [[انتشارات مجد]]، ۱۴۰۳ش.[https://pic.ketab.ir/DataBase/bookpdf/03/14030522075.pdf برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#عدالت و امنیت در فقه شیعه و اهل سنت، محمد عمیدی، تهران، نشریه راه دکتری، ۱۴۰۱ش.[https://pic.ketab.ir/DataBase/bookpdf/01/14011228521.pdf برای مطالعه صفحات اول کتاب کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#عدالت در فقه، محمود طباطبایی، تهران، انتشارات میراث شرق، ۱۴۰۱ش.[https://pic.ketab.ir/DataBase/bookpdf/01/14010616181.pdf برای مطالعه صفحات اول کتاب کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#جستاری فقهی و حقوقی پیرامون قاعده عدالت، حسین پندار، تهران، [[مؤسسه نشر سیمرغ آسمان آذرگان]]، ۱۳۹۷ش.[https://pic.ketab.ir/DataBase/bookpdf/97/97427150.pdf برای مطالعه صفحات اول کتاب کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#جایگاه عدالت در استنباط احکام معاملات، سید محمدهاشم پورمولا، تهران، دانشگاه امام صادق (ع)، ۱۳۹۴ش.[https://pic.ketab.ir/DataBase/bookpdf/94/94511118.pdf برای مطالعه صفحات اول کتاب کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#عدالت‌پژوهی در پرتو قرآن کریم، علی‌اصغر پورعزت، تهران، [[شرکت انتشارات علمی و فرهنگی]]، ۱۳۹۳ش.[https://pic.ketab.ir/DataBase/bookpdf/93/93409140.pdf برای مطالعه صفحات اول کتاب کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#قاعده فقهی عدالت، [[علی الهی‌خراسانی]]، با تقریظ آیت‌الله [[سید محمدمهدی موسوی خلخالی]]، مشهد، [[بنیاد پژوهش‌های اسلامی آستان قدس رضوی]]، ۱۳۹۲ش.[https://pic.ketab.ir/DataBase/bookpdf/92/92925128.pdf برای مطالعه صفحات اول کتاب کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#قاعده عدالت و نفی ظلم: به ضمیمه گفت‌وگو با حضرت آیه‌الله العظمی صانعی(مدظله)، هادی قابل‌ جامی، قم، انتشارات فقه الثقلین، ۱۳۹۰ش. [https://saanei.xyz/pictures/books/pdf/ghaede_edalat.pdf برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#عدالت به مثابه «قاعده»: همراه با قواعد: «لاضرر»، «لاحرج»، «عدل و انصاف»، سید محمد اصغری، تهران، [[انتشارات اطلاعات]]، ۱۳۸۸ش.[https://pic.ketab.ir/DataBase/bookpdf/88/88125072.pdf برای مطالعه صفحات اول کتاب کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#قاعده عدالت در فقه امامیه «گفت‌وگو با جمعی از اساتید حوزه و دانشگاه»، [[حسنعلی علی‌اکبریان]]، قم، [[پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی]]، ۱۳۸۶ش.[https://pic.ketab.ir/DataBase/bookpdf/87/87211606.pdf برای مطالعه صفحات اول کتاب کلیک] &lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
=== عربی ===&lt;br /&gt;
# مؤسسة العدالة في الشريعة الإسلامية، عبد السلام التونجي، طرابلس (لیبی)، منشورات کلیة الدعوة الاسلامیة، ۱۹۹۳م.([https://practice.univeyes.net/academy/fiqh00000/fiqh09001/fiqh09465.pdf برای مطالعه کتاب کلیک کنید])&lt;br /&gt;
# العدالة العقدية: دراسة في قاعدية العدالة ودورها في العقود المدنية، رياض أحمد عبد الغفور، مكتبة نور، ۲۰۲۲م.&lt;br /&gt;
# مسائل العدالة في الفقه الإسلامي: جمعًا ودراسة ومقارنة، تيسر بن صالح بن سعيد دبلول، عربستان، جامعة ام القری، ۲۰۲۰م.([https://docs.google.com/viewerng/viewer?url=https://ebook.univeyes.com/?download_books%3D118541-675c40fd0b16531409317b73240ab810&amp;amp;hl=ar برای مطالعه کلیک کنید])&lt;br /&gt;
# قاعده العدالة في فقه الإمامية: حوارات مع نخبة من أساتذة الحوزة والجامعة، حسنعلی علی اکبریان، ترجمه زین‌العابدین شمس‌الدین، بیروت، دارالصفوة، ۱۴۳۳ق/۲۰۱۲م.[https://www.noor-book.com/book/review/374268 برای مطالعه مختصری از کتاب کلیک کنید]&lt;br /&gt;
# العدالة في فقه أهل البيت عليهم السلام: تقريراً لبحث سماحة آية الله الحاج الشيخ مسلم الداوري،ممقرر محمدعلی علی صالح معلممسلم،داوری و  محقق حسن عبودی، قم، ۱۴۲۵ق/۲۰۰۴[https://noorlib.ir/book/view/113444/%D8%A7%D9%84%D8%B9%D8%AF%D8%A7%D9%84%D8%A9-%D9%81%D9%8A-%D9%81%D9%82%D9%87-%D8%A3%D9%87%D9%84-%D8%A7%D9%84%D8%A8%D9%8A%D8%AA-%D8%B9%D9%84%D9%8A%D9%87%D9%85-%D8%A7%D9%84%D8%B3%D9%84%D8%A7%D9%85:-%D8%AA%D9%82%D8%B1%DB%8C%D8%B1%D8%A7-%D9%84%D8%A8%D8%AD%D8%AB-%D8%B3%D9%85%D8%A7-%D8%AD%D8%A9-%D8%A2%DB%8C%D8%A9-%D8%A7-%D9%84%D9%84%D9%87-%D8%A7%D9%84%D8%AD%D8%A7-%D8%AC-%D8%A7%D9%84%D8%B4%DB%8C%D8%AD-%D9%85%D8%B3%D9%84%D9%85-%D8%A7%D9%84%D8%AF%D8%A7%D9%88%D8%B1%D9%8A?pageNumber=2&amp;amp;viewType=html برای مطالعه کتاب کلیک کنید]&lt;br /&gt;
# العدالة في فقه الإسلام، محمدرضا محرابی، [https://www.noor-book.com/book/review/626937 برای مطالعه درباره کتاب کلیک کنید]&lt;br /&gt;
# العدالة عند الأصوليين، أحمد بن محمد العنقري، ریاض،عربستان،جامعة الامام محمدبن سعود الاسلامیه،۲۰۰۸م.[https://practice.univeyes.net/academy/fiqh00000/fiqh06001/fiqh06766.pdf برای مطالعه کلیک کنید]مین، بیروت، دارالصف۱۴۳۳ق/۲۰۱۲م. [https://www.noor-book.com/book/review/556277 برای مطالعه مختصری از کتاب کلیک کنید]&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
==مقالات==&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
=== فارسی ===&lt;br /&gt;
#تحلیل تاریخی مفهوم عدالت در فقه امامیه و بازتاب آن در حقوق بشر جهانی، ثروت سلیمان‌زاده افشار، تهران[[، فصلنامه پژوهش‌های فقهی حقوق بشر]]، زمستان ۱۴۰۴ش.[https://www.jhsrj.ir/article_733113_944ae43c307e353d430f74179c1e57ea.pdf برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#بازخوانی قاعده عدالت و نقش جنسیت در تأثیر قوانین دیه و ارث؛ چالش‌ها و راهکارها، سید محمد حیدری خورمیزی، بابل، [[نشریه پژوهش‌های فقه و حقوق اسلامی،]] دوره ۲۱، شماره ۳، تابستان ۱۴۰۴ش. [https://sanad.iau.ir/Journal/ijrj/Article/1195553 برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#تحلیل فقهی حقوقی قاعده عدالت، مسلم سوری، قم، [[فصلنامه فقه و حقوق معاصر]]، بهار ۱۴۰۳ش، سال دهم، شماره ۲۷، صص ۶۸–۸۰.[https://journals.icscr.ir/wp-content/uploads/2024/05/4-1.pdf برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#تحلیل انتقادی مفهوم عدالت فقهی به‌مثابۀ ملکه، رحمت الله کریم‌زاده، مشهد، [[فصلنامه فقه و اصول، دانشگاه علوم اسلامی رضوی]]، دوره ۵۶، شماره ۱، بهار ۱۴۰۳ش،[https://jfiqh.um.ac.ir/article_45220_12a422c0676b655a5dbda563c5584404.pdf برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#بررسی تطبیقی مفاهیم عدالت و مساوات در فقه اسلامی و نظام‌های حقوقی بین‌المللی، مریم فراهانی، تبریز، [[فصلنامه معرفت و بصیرت اسلامی]]، زمستان ۱۴۰۲ش.[https://www.journaliki.com/index.php/journaliki/article/view/11/11 برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#تأمّلات اخلاقی جواز نکاح صغیره و تعارض آن با قاعدة عدالت، مریم مصلی‌نژاد، سیدمحسن سادات کیایی و فاطمه وجدانی، فصلنامه پژوهش‌های اخلاقی، دوره ۳، شماره ۲، شماره پیاپی ۱۰، تابستان ۱۴۰۱ش، صص. ۹۵–۱۱۸. [https://jer.znu.ac.ir/article_253546_65105580c03557de86c78dbdcb0f62db.pdf?lang=fa برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#کاربرد قاعده عدالت در خبررسانی از منظر حقوق مخاطب، مسلم ملکی، تهران، [[فصلنامه پژوهش‌های ارتباطی]]،۱۴۰۱ش. [https://www.magiran.com/paper/2507377/%da%a9%d8%a7%d8%b1%d8%a8%d8%b1%d8%af-%d9%82%d8%a7%d8%b9%d8%af%d9%87-%d8%b9%d8%af%d8%a7%d9%84%d8%aa-%d8%af%d8%b1-%d8%ae%d8%a8%d8%b1%d8%b1%d8%b3%d8%a7%d9%86%db%8c-%d8%a7%d8%b2-%d9%85%d9%86%d8%b8%d8%b1-%d8%ad%d9%82%d9%88%d9%82-%d9%85%d8%ae%d8%a7%d8%b7%d8%a8 برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#عدالت و ابواب فقهی آن در فقه اسلامی، سجاد صمندری، قم، [[فصلنامه پژوهش‌های حقوق تطبیقی عدل و انصاف]]، شماره ۱۲، بهار ۱۴۰۰ش.[https://www.ensani.ir/file/download/article/1631949352-10150-11-3.pdf برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#‫بررسی قاعدۀ فقهی عدالت در ارزشیابی آموزشی (با تأکید بر آموزش عالی)، محسن داودآبادی فراهانی، مهدی رعایائی و مجید طرقی اردکانی، تهران، فصلنامه دانش اسلامی، پژوهشگاه فرهنگ و معارف اسلامی،۱۴۰۰ش. [https://ksiu.nahad.ir/article_1117_ce0d1b108399e4f81eedcf4a3bfbb416.pdf برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#مفاد قاعده عدالت از دیدگاه استاد مطهری، سید علی حسینی و سید امرالله حسینی، تهران، [[پژوهش نامه فقه اجتماع]]&amp;lt;nowiki/&amp;gt;[[پژوهش نامه فقه اجتماع|ی]]، دوره ۹، شماره ۲، شماره پیاپی ۱۸، مرداد ۱۴۰۰ش، صص. ۲۳۳–۲۶۰. [https://sj.isu.ac.ir/article_76049_27606ea7bfa6d3f4bc85f44e965e1be8.pdf برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#عدالت در فقه سیاسی شیعه، هاشم نیازی و محمدهاشم رضایی، قم، [[فصلنامه گفتمان فقه حکومتی]]، بهار و تابستان ۱۴۰۰ش، سال پنجم، شماره ۸، صص ۷۳–۹۳.[https://m-e-t.ir/wp-content/uploads/2025/07/%D8%B4%D9%85%D8%A7%D8%B1%D9%878-73-95.pdf برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#‫اصل عدالت در معاهدات بین‌المللی از منظر مذاهب اسلامی، سید حمید جزایری و حمیدرضا طوسی، قم، فصلنامه مطالعات تطبیقی مذاهب فقهی، سال اول، شماره دوم، اسفند ۱۴۰۰ش. [https://fiqh.urd.ac.ir/article_88944_ec8c01c6cbed49f196d07b435341772b.pdf برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#‫همگرایی مفهوم عدالت فقهی در فقه مذاهب اسلامی، رامین فقانی، محمدمهدی زارعی و سعید ابراهیمی، بابل، فصلنامه فقه و مبانی حقوق اسلامی، سال ۱۴۰۰ش.[https://sanad.iau.ir/Journal/ijrj/Article/968303 برای مطالعه چکیده کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#مفاد قاعده عدالت از دیدگاه استاد مطهری، سیدعلی حسینی و سیدامرالله حسینی، تهران، [[دانشگاه امام صادق(ع)،]] ۱۳۹۹ش.[https://iranjournals.nlai.ir/bitstream/handle/123456789/925123/562F526AAC56A04137489D4F7C51AFC3.pdf?sequence=1&amp;amp;isAllowed=y برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#نقد و بررسی مبانی فقهی دیدگاه مشهور در مفهوم‌شناسی عدالت فقهی، رامین فغانی و محمدمهدی زارعی و سعید ابراهیمی و علی‌اکبر ایزدی فرد، فصلنامه پژوهش‌های فقهی، دوره ۱۶، شماره ۲، ۱۳۹۹ش.[https://jorr.ut.ac.ir/article_74694_d2f385fc028ee94fff581cdab34f4d1e.pdf برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#جریان قاعدۀ نفی ظلم در فقه عدلی‌مسلک، محمد سلطانی رنانی، فصلنامه مطالعات حقوق تطبیقی معاصر، شماره ۲۱، ۱۳۹۹ش.[https://law.tabrizu.ac.ir/article_12633_c0551d5dd29d425d027322e28ac96d29.pdf برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#بررسی قاعده ی عدالت از دیدگاه فقه امامیه،علیرضا محمدبیکی و مهری توتونچیان، [[مطالعات فقه اقتصادی]]، سال اول زمستان ۱۳۹۸ شماره ۳،[https://ensani.ir/file/download/article/1634313951-10446-1400-19.pdf برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#نقش‌یابی عدالت در اجتهاد فقهی در پرتو بررسی چالش حکمت‌انگاری عدالت در خطابات قرآنی،علی الهی خراسانی و حمیدرضا تمدن، قم، [[پژوهشگاه علوم وفرهنگی اسلامی]]،بهار ۱۳۹۵ش.[https://jf.isca.ac.ir/article_64679_d54a92c7efa5f9a3353bf5a2b969782f.pdf برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#بررسی اعتبار قاعدۀ عدالت در موارد منصوص و غیرمنصوص، سیف الله صرامی، قم، پژوهشگاه علوم وفرهنگی اسلامی،بهار ۱۳۹۵ش.[https://jf.isca.ac.ir/article_64677_cd147de77fb29f7c6e9e1a46d1254ab0.pdf برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#نقش عدالت در قانونگذاری در حکومت اسلامی،حسنعلی علی‌اکبریان، قم، پژوهشگاه علوم وفرهنگی اسلامی،بهار ۱۳۹۵ش.[https://jf.isca.ac.ir/article_64669_6bb302a17b33a4c15d9ba151617015aa.pdf برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#نسبت قاعدۀ عدالت با قواعد فقهی دیگر،سید محمود طباطبائی، قم، پژوهشگاه علوم وفرهنگی اسلامی،بهار ۱۳۹۵ش.[https://jf.isca.ac.ir/article_64682_01b507070747986b619f5f27c0322089.pdf برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#اصل عدالت در فقه مذاهب اسلامی، عابدین مومنی و سیدمحمدمهدی حسینی، قم، [[فصلنامه مطالعات تقریبی مذاهب اسلامی، دانشگاه مذاهب اسلامی]]، دوره ۱۰، شماره ۳۹، بهار ۱۳۹۴ش.[https://foroughevahdat.mazaheb.ac.ir/article_9879_ec73a08511f0f15158c830720aee7588.pdf برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#نقش عدالت در فرآیند استنباط اول و دوم، [[ابوالقاسم علیدوست]]، قم، [[پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی]] (وابسته به دفتر تبلیغات اسلامی حوزه علمیه قم)، ۱۳۹۳ش.[https://iranjournals.nlai.ir/bitstream/handle/123456789/271205/3F3A26587538C248580970510EBFFF38.pdf?sequence=1&amp;amp;isAllowed=y برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#گونه‌های بهره‌گیری از عدالت در فقه و اجتهاد، سعید ضیائی‌فر،قم، [[مجله علمی پژوهش‌های فقهی]]، دوره ۱۰، شماره ۲، ۱۳۹۳ش، صص. ۳۰۵–۳۲۲. [https://journal.ut.ac.ir/article_52002_71bc389c97bac8a386a94e0125c910e0.pdf برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#درآمدی بر تطبیق قاعده عدالت، سیدمحمود صادق‌زاده طباطبایی، مشهد، [[دانشگاه فردوسی مشهد]]، ۱۳۹۳ش.[https://iranjournals.nlai.ir/bitstream/handle/123456789/817024/41779447B029539662D64EC67E569CD2.pdf?sequence=1&amp;amp;isAllowed=y برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#عدالت به مثابه قاعده فقهی و حقوقی، سید محمد اصغری، [[فصلنامه مطالعات حقوق خصوصی]]، دوره ۳۹، شماره ۱،خرداد ۱۳۸۸ش،[https://jlq.ut.ac.ir/article_28281_ceb8ecd0b9ced6868294e2178ca23fab.pdf برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#گفت‌وگو: مقایسه قاعده عدالت با قاعده لاضرر، [[حسنعلی علی‌اکبریان]]، قم، [[فصلنامه فقه،]] تابستان ۱۳۸۷ش، شماره ۵۶، صص ۱۹۶–۲۳۸.[https://jf.isca.ac.ir/article_3144.html برالی مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#جایگاه عدالت در استنباط احکام معاملات، سیدحسین سعادت مصطفوی و سیدهاشم پورمولا، دانشگاه امام صادق(ع)،فصلنامه پژوهش نامه حقوق اسلامی, ۱۳۸۷ش، دوره ۹، شماره ۱، شماره پیاپی ۲۷،[https://ilr.isu.ac.ir/article_1269_e00406144c1e7e35240afed70f34166a.pdf برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#جایگاه عدالت در استنباط مسائل فقهى حقوقى زنان، محمد سروش محلاتی، ماهنامه پیام زن، شماره ۱۵۵، ۱۳۸۳ش.[http://payamezan.eshragh.ir/article_52564.html برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#عدالت ‏به مثابه قاعده فقهى، مهدی مهریزی، نشریه نقد و نظر، شماره ۱۰-۱۱، ۱۳۷۶ش.[https://jpt.isca.ac.ir/article_22795_6f277ba15918f213da8821f34ef1027e.pdf برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
=== عربی ===&lt;br /&gt;
#العدالة بوصفها قاعدة فقهيّة، مهدي مهريزي، ترجمة: حسن علي الهاشمي، لبنان-بیروت، مجلة نصوص معاصرة، ۲۰۱۹م.([https://nosos.net/wp-content/uploads/nosos/n55-56.pdf#page=162&amp;amp;zoom=100,561,248 برای مطالعه کلیک کنید])&lt;br /&gt;
# قاعدة العدالة و دورهافی الاجتهاد الشرعی، یوسف الصانعی، ترجمه: مرقال هاشم، لبنان-بیروت، مجلة نصوص معاصرة، ۲۰۱۹م.[https://nosos.net/wp-content/uploads/nosos/n55-56.pdf#page=17&amp;amp;zoom=100,497,213 برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
# العدالة من منظوراجتهادی، احمدمبلغی، ترجمه: حسن علی مطر، لبنان-بیروت، مجلة نصوص معاصرة، ۲۰۱۹م.[https://nosos.net/wp-content/uploads/nosos/n55-56.pdf#page=58&amp;amp;zoom=100,561,246 برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
# العدالة بین التقعید الفقهی و الاصولی، محمدتقی شهیدی، ترجمه:مرقال هاشم، لبنان-بیروت، مجلة نصوص معاصرة، ۲۰۱۹م.[https://nosos.net/wp-content/uploads/nosos/n55-56.pdf#page=124&amp;amp;zoom=100,561,245 برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
# اصول العدالة السیاسة، سید صادق حقیقت، ترجمه:السید حسن الهاشمی، لبنان-بیروت، مجلة نصوص معاصرة، ۲۰۱۹م.[https://nosos.net/wp-content/uploads/nosos/n55-56.pdf#page=175&amp;amp;zoom=100,418,245 برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
# مفهوم الاعتدال والوسطية في الفكر الإسلامي المعاصر، محمد محفوظ، لبنان، مجلة الكلمة، مجلد ۲۴، شماره ۹۷، ۲۰۱۷م.[https://search.mandumah.com/Record/1005089 برای مطالعه چکیده کلیک کنید]&lt;br /&gt;
# الإعـــــــتدال في الأحكام الشرعية من زاوية نظـر أصـولية مقاصــــــدية، عباس علي حميد العبيدي، عراق، &#039;&#039;مجلة ديالى للبحوث الانسانية،۲۰۱۳م.&#039;&#039;[https://djhr.uodiyala.edu.iq/index.php/DJHR2022/article/view/766/687 برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
# ثلاث رسائل: العداله، التوبه، قاعده لاضرر، من تقریرات سید تقی طباطبائی قمی، کتبه عباس حاجیانی دشتی، محلاتی، ۱۳۹۳ش.[https://pic.ketab.ir/DataBase/bookpdf/93/93c20832.pdf برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
# رسالة في العدالة، بضميمة قاعدة «ما يضمن» و«حمل فعل المسلم على الصحة»، تألیف: سید علی موسوی قزوینی، قم: جماعة المدرسین في الحوزة العلمية بقم، مؤسسة النشر الإسلامي، ۱۳۷۷ش ۱۴۱۹ق.[https://ablibrary.net/books/5349?page=1&amp;amp;tab-id=3&amp;amp;page-label=1 برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
==پایانامه==&lt;br /&gt;
===فارسی===&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
# کاربرد قاعده عدالت در فرایند استنباط فقه جزایی اسلام با تأکید بر فقه امامیه، محمد عبدالرضایی، دکتری تخصصی، دانشکده الهیات، دانشگاه مفید، ۱۴۰۲ش&#039;&#039;&#039;.&#039;&#039;&#039;[https://ganj.irandoc.ac.ir/#/articles/31d332448230f69c479fdf6d5c3947b5 برای مطالعه چکیده کلیک کنید]&lt;br /&gt;
# تأثیر جنسیت بر کیفر در پرتو تقریری نوین از قاعده عدالت «مطالعه‌ای در باب مصادیق فقهی و تحلیل حقوقی»، منصوره فرجی، کارشناسی ارشد، گروه علوم انسانی، مؤسسه آموزش عالی خراسان، ایران، ۱۴۰۱ش.[https://ganj.irandoc.ac.ir/#/articles/cdb9a3fc6d99f78e1fcdce7294ea9f3a برای مطالعه چکیده کلیک کنید]&lt;br /&gt;
# نقش قاعده عدالت در خلق پول، علیرضا زینلی‌زاده، کارشناسی ارشد، دانشکده الهیات، دانشگاه تهران، ۱۴۰۰ش،[https://noordoc.ir/thesis/view/245004?pageNumber=6&amp;amp;viewType=pdf برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
# جایگاه و مفهوم عدالت در فقه و حقوق خانواده، قربانعلی جمالی عسکرانی، کارشناسی ارشد، دانشکده حقوق و الهیات، دانشگاه شهید اشرفی اصفهانی، ۱۳۹۸ش.[https://ganj.irandoc.ac.ir/#/articles/140bec9a2bcc4166823a0ddd92b59ce4 برای مطالعه چکیده  کلیک کنید]&lt;br /&gt;
# جایگاه عدالت در استنباط احکام، محمد مهریزی ثانی، دکتری، پردیس البرز، دانشگاه تهران، ایران، ۱۳۹۸ش،[https://noordoc.ir/thesis/view/75290?pageNumber=2&amp;amp;viewType=pdf برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
# بررسی احکام قاعده عدالت از منظر فقه شیعه، محمد کدوری، کارشناسی ارشد، دانشگاه آزاد اسلامی واحد بم، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، ۱۳۹۷ش.[https://ganj.irandoc.ac.ir/#/articles/e411bae77588df670aff9f03ad6e081c برای مطالعه چکیده کلیک کنید]&lt;br /&gt;
# تحلیل فقهی و حقوقی قاعده عدالت، سیدمحمدحسین تقوی اقدم، کارشناسی ارشد، دانشکده علوم انسانی، دانشگاه آزاد اسلامی واحد شهر قدس،۱۳۹۷ش،[https://ganj.irandoc.ac.ir/#/articles/db4d08efc40b7e3d6ff9414ad86f0e94 برای مطالعه چکیده کلیک کنید]&lt;br /&gt;
# میزان و چگونگی نقش قاعده عدالت در قانونگذاری و قضاوت، علی آخوندی، کارشناسی ارشد، دانشگاه آزاد اسلامی واحد تفت، ایران، ۱۳۹۶ش.[https://ganj.irandoc.ac.ir/#/articles/a511f9d00d2a38c1a2faf732d7986613 برای مطالعه چکیده کلیک کنید]&lt;br /&gt;
# جایگاه عدالت در استنباط احکام فقهی، سیدمیلاد عبداله‌زاده، کارشناسی ارشد، تهران،دانشکده حقوق و علوم سیاسی، دانشگاه علامه طباطبائی، ۱۳۹۶ش، [https://ganj.irandoc.ac.ir/#/articles/e46bafccec5e0f011ce6127a9b783938 برای مطالعه چکیده کلیک کنید]&lt;br /&gt;
# ضمان اعلی القیم در غصب بر اساس قاعده عدالت، رضیه سادات پورمولا، کارشناسی ارشد، دانشکده الهیات و معارف اسلامی، دانشگاه میبد،۱۳۹۵ش.[https://noordoc.ir/thesis/view/228560?pageNumber=2&amp;amp;viewType=pdf برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
# قاعده عدالت در فقه اسلامی، مرضیه ابراهیمی، کارشناس ارشد، دانشگاه آزاد اسلامی٬ واحد دماوند، دانشکده علوم انسانی، ۱۳۹۴ش.&lt;br /&gt;
# جایگاه عدالت به مثابه قاعده فقهی نزد مذاهب اسلامی، مهدیه میان‌محله، کارشناسی ارشد، دانشگاه ادیان و مذاهب، دانشکده مذاهب اسلامی، ۱۳۹۲ش.&lt;br /&gt;
# اعتبار و قلمرو قاعده عدالت در فقه از منظر کتاب و سنت، سیدمحمود صادق‌زاده طباطبایی، دکتری، دانشکده علوم حدیث، ۱۳۹۱ش.[https://ganj.irandoc.ac.ir/#/articles/0f86fe4843f11e7e7247365332209a54 برای مطالعه چکیده کلیک کنید]&lt;br /&gt;
# قاعده عدالت از منظر فقه امامیه، محمد داستین، کارشناسی ارشد، دانشگاه آزاد اسلامی، واحد یاسوج، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، ۱۳۹۰ش.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
===عربی===&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
# مبدأ العدالة في الفقه الامامي، نرجس صالح صاحب الموسوي، پایان‌نامه کارشناسی ارشد در عراق، جامعة کربلاء، كلية العلوم الاسلامية، ۲۰۱۹م.[https://uokerbala.edu.iq/wp-content/uploads/2020/08/Rp-Principle-of-justice-in-Islamic-jurisprudence.pdf برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
==سایر منابع==&lt;br /&gt;
===فارسی ===&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
# واکاوی قاعده عدالت از دیدگاه آیت‌الله صانعی،علی‌ بهادرزایی،یاداشت اینترنتی در سایت شبکه اجتهاد. [https://ijtihadnet.ir/%d9%88%d8%a7%da%a9%d8%a7%d9%88%db%8c-%d9%82%d8%a7%d8%b9%d8%af%d9%87-%d8%b9%d8%af%d8%a7%d9%84%d8%aa-%d8%a7%d8%b2-%d8%af%db%8c%d8%af%da%af%d8%a7%d9%87-%d8%a2%db%8c%d8%aa%e2%80%8c%d8%a7%d9%84%d9%84%d9%87/ برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
# کرسی تخصصی «نقد نظریه قاعده عدالت»، سیف‌الله صرامی،  نشست کرسی تخصصی «نقد نظریه قاعده عدالت» درسایت شبکه اجتهاد. [https://ijtihadnet.ir/%d9%86%d9%82%d8%af-%d9%86%d8%b8%d8%b1%db%8c%d9%87-%d9%82%d8%a7%d8%b9%d8%af%d9%87-%d8%b9%d8%af%d8%a7%d9%84%d8%aa/ برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
# عدالت به‌مثابه یک قاعده فقهی فراگیر، علی الهی‌خراسانی، پیش نشست همایش بین‌المللی «عدالت و اخلاق در مکتب اهل‌بیت(ع)» درسایت شبکه اجتهاد. [https://ijtihadnet.ir/%d8%b9%d8%af%d8%a7%d9%84%d8%aa-%d8%a8%d9%87%e2%80%8c%d9%85%d8%ab%d8%a7%d8%a8%d9%87-%db%8c%da%a9-%d9%82%d8%a7%d8%b9%d8%af%d9%87-%d9%81%d9%82%d9%87%db%8c-%d9%81%d8%b1%d8%a7%da%af%db%8c%d8%b1/ برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
===عربی ===&lt;/div&gt;</summary>
		<author><name>Jalili</name></author>
	</entry>
	<entry>
		<id>https://ency.feqhemoaser.com/fa/index.php?title=%DA%A9%D8%A7%D8%B1%D8%A8%D8%B1:Jalili/%D8%B5%D9%81%D8%AD%D9%87_%D8%AA%D9%85%D8%B1%DB%8C%D9%86&amp;diff=70192</id>
		<title>کاربر:Jalili/صفحه تمرین</title>
		<link rel="alternate" type="text/html" href="https://ency.feqhemoaser.com/fa/index.php?title=%DA%A9%D8%A7%D8%B1%D8%A8%D8%B1:Jalili/%D8%B5%D9%81%D8%AD%D9%87_%D8%AA%D9%85%D8%B1%DB%8C%D9%86&amp;diff=70192"/>
		<updated>2026-10-08T07:55:34Z</updated>

		<summary type="html">&lt;p&gt;Jalili: &lt;/p&gt;
&lt;hr /&gt;
&lt;div&gt;{{ambox&lt;br /&gt;
|style= background: #FFE4B5&lt;br /&gt;
|type=content&lt;br /&gt;
|image=[[پرونده:Writing.png|100px]]&lt;br /&gt;
|text= &#039;&#039;&#039;هشدار!&#039;&#039;&#039; این صفحه از روز [[۳۰]] [[مرداد]] [[۱۴۰۵]] در حال &#039;&#039;&#039;به‌روزسانی&#039;&#039;&#039; است.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
{{سخ}}پس از نهایی‌شدن، این برچسب برداشته می‌شود.}}&lt;br /&gt;
== قاعده عدالت (منابع مطالعاتی)==&lt;br /&gt;
قاعده عدالت را بعضی از فقیهان و پژوهشگران امروز به‌عنوان یکی از قواعد فقهی مطرح کرده‌اند که می‌تواند در استنباط احکام نقش داشته باشد و حتی بر ادله و قواعد دیگر تقدم پیدا کند. این قاعده در کتاب‌های فقهی قدیمی به‌صورت مدون دیده نمی‌شود، هرچند فقیهان پیشین گاهی به عادلانه یا ظالمانه بودن یک عمل استناد کرده‌اند. قاعده هم جنبه اثباتی دارد و هم جنبه سلبی؛ یعنی از یک طرف می‌تواند احکام ظالمانه را از دایره شریعت خارج کند و از طرف دیگر مستند احکام تازه‌ای شود که پیش‌تر در فقه مطرح نبوده‌اند. کسانی که این قاعده را می‌پذیرند، تشخیص مصادیق عدل و ظلم را به عرف عقلا یا عقل مستقل واگذار می‌کنند.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
پرسش‌های اصلی که در منابع درباره این قاعده مطرح شده، از این قرار است: آیا عدالت واقعاً قاعده‌ای فقهی یا اصلی فراتر از فقه است که حجیت داشته باشد و بتواند اطلاق ادله را محدود کند؟ دامنه کاربرد آن در موارد دارای نص و بدون نص تا کجاست؟ نسبت آن با قواعدی مثل لاضرر، عدل و انصاف، غرور و قرعه چیست و آیا این‌ها زیرمجموعه عدالت به حساب می‌آیند؟ و آیا بر اساس آن می‌توان احکامی مانند جبران کاهش ارزش پول، مالکیت فکری یا برابری دیه زن و مرد را پذیرفت؟&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
درباره اعتبار این قاعده دو نگاه اصلی وجود دارد. موافقان به آیات قرآن، روایات، ملازمه میان حکم عقل و شرع، سیره عقلا و لزوم عرضه روایات بر اصل نفی ظلم تکیه می‌کنند و آن را گاهی قاعده فقهی، گاهی اصل حاکم و گاهی اصل فرافقهی می‌دانند. مخالفان بیشتر روی این نکته تأکید دارند که عقل ظنی حجت نیست و انسان نمی‌تواند به ملاک‌های کامل احکام احاطه پیدا کند؛ بنابراین تشخیص‌های عقلی درباره عدالت مشمول نهی از عمل به ظن می‌شود. این بحث عمدتاً در فقه امامیه دنبال شده و گاه به‌صورت تطبیقی با مذاهب دیگر نیز مطرح گردیده است.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
==کتاب==&lt;br /&gt;
=فارسی=&lt;br /&gt;
#جایگاه عدالت در فقه مذاهب خمسه اسلامی و حقوق، فریبا حاجی‌علی، تهران، آموزشی تألیفی ارشدان، ۱۴۰۴ش.[https://pic.ketab.ir/DataBase/bookpdf/04/14040422160.pdf برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#قاعده فراگیر عدالت در فقه اهل بیت (ع)، سید امیرحسین حسینی‌ ترکستانی، تهران، انتشارات اندیشه فاخته، ۱۴۰۴ش،&lt;br /&gt;
#نسبت فقه و عدالت و دلالت‌های آن در نظام قانون‌گذاری اسلامی، محمدهادی حاضری، قم، [[دانشگاه باقرالعلوم(ع)]]، ۱۴۰۴ش.&lt;br /&gt;
#جستاری در فلسفه حقوق اسلامی عدالت، فقه و قانون: بررسی چالش‌های تحقق قانون عادلانه در نظام‌های حقوقی فقه‌مبنا، محمدهادی حاضری، تهران، [[انتشارات مجد]]، ۱۴۰۳ش.[https://pic.ketab.ir/DataBase/bookpdf/03/14030522075.pdf برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#عدالت و امنیت در فقه شیعه و اهل سنت، محمد عمیدی، تهران، نشریه راه دکتری، ۱۴۰۱ش.[https://pic.ketab.ir/DataBase/bookpdf/01/14011228521.pdf برای مطالعه صفحات اول کتاب کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#عدالت در فقه، محمود طباطبایی، تهران، انتشارات میراث شرق، ۱۴۰۱ش.[https://pic.ketab.ir/DataBase/bookpdf/01/14010616181.pdf برای مطالعه صفحات اول کتاب کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#جستاری فقهی و حقوقی پیرامون قاعده عدالت، حسین پندار، تهران، [[مؤسسه نشر سیمرغ آسمان آذرگان]]، ۱۳۹۷ش.[https://pic.ketab.ir/DataBase/bookpdf/97/97427150.pdf برای مطالعه صفحات اول کتاب کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#جایگاه عدالت در استنباط احکام معاملات، سیدمحمدهاشم پورمولا، تهران، دانشگاه امام صادق (ع)، ۱۳۹۴ش.[https://pic.ketab.ir/DataBase/bookpdf/94/94511118.pdf برای مطالعه صفحات اول کتاب کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#عدالت‌پژوهی در پرتو قرآن کریم، علی‌اصغر پورعزت، تهران، [[شرکت انتشارات علمی و فرهنگی]]، ۱۳۹۳ش.[https://pic.ketab.ir/DataBase/bookpdf/93/93409140.pdf برای مطالعه صفحات اول کتاب کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#قاعده فقهی عدالت با تقریظ آیه‌الله سیدمحمدمهدی موسوی خلخالی و [[علی الهی‌خراسانی]]، مشهد، [[بنیاد پژوهش‌های اسلامی آستان قدس رضوی]]، ۱۳۹۲ش.[https://pic.ketab.ir/DataBase/bookpdf/92/92925128.pdf برای مطالعه صفحات اول کتاب کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#قاعده عدالت و نفی ظلم: به ضمیمه گفت‌وگو با حضرت آیه‌الله العظمی صانعی(مدظله)، هادی قابل‌جامی، قم، [[فصلنامه فقه الثقلین]]، ۱۳۹۰ش.[https://saanei.xyz/pictures/books/pdf/ghaede_edalat.pdf برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#عدالت به مثابه «قاعده»: همراه با قواعد: «لاضرر»، «لاحرج»، «عدل و انصاف»، سیدمحمد اصغری، تهران، [[انتشارات اطلاعات]]، ۱۳۸۸ش.[https://pic.ketab.ir/DataBase/bookpdf/88/88125072.pdf برای مطالعه صفحات اول کتاب کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#قاعده عدالت در فقه امامیه «گفت‌وگو با جمعی از اساتید حوزه و دانشگاه»، [[حسنعلی علی‌اکبریان]]، قم، [[پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی]]، ۱۳۸۶ش.[https://pic.ketab.ir/DataBase/bookpdf/87/87211606.pdf برای مطالعه صفحات اول کتاب کلیک] &lt;br /&gt;
=عربی=&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
# مؤسسة العدالة في الشريعة الإسلامية، عبد السلام التونجي، مكتبة عين الجامعة، ۲۰۲۵م.([https://practice.univeyes.net/academy/fiqh00000/fiqh09001/fiqh09465.pdf برای مطالعه کتاب کلیک کنید])&lt;br /&gt;
# العدالة العقدية: دراسة في قاعدية العدالة ودورها في العقود المدنية، رياض أحمد عبد الغفور، مكتبة نور، ۲۰۲۲م.&lt;br /&gt;
# مسائل العدالة في الفقه الإسلامي: جمعًا ودراسة ومقارنة، تيسر بن صالح بن سعيد دبلول، عربستان، جامعة ام القری، ۲۰۲۰م.([https://docs.google.com/viewerng/viewer?url=https://ebook.univeyes.com/?download_books%3D118541-675c40fd0b16531409317b73240ab810&amp;amp;hl=ar برای مطالعه کلیک کنید])&lt;br /&gt;
# قاعده العدالة في فقه الإمامية: حوارات مع نخبة من أساتذة الحوزة والجامعة، حسنعلی علی اکبریان، ترجمه زین‌العابدین شمس‌الدین، بیروت، دارالصفوة، ۱۴۳۳ق/۲۰۱۲م.[https://www.noor-book.com/book/review/374268 برای مطالعه مختصری از کتاب کلیک کنید]&lt;br /&gt;
# العدالة في فقه أهل البيت عليهم السلام: تقريراً لبحث سماحة آية الله الحاج الشيخ مسلم الداوري،ممقرر محمدعلی علی صالح معلممسلم،داوری و  محقق حسن عبودی، قم، ۱۴۲۵ق/۲۰۰۴[https://noorlib.ir/book/view/113444/%D8%A7%D9%84%D8%B9%D8%AF%D8%A7%D9%84%D8%A9-%D9%81%D9%8A-%D9%81%D9%82%D9%87-%D8%A3%D9%87%D9%84-%D8%A7%D9%84%D8%A8%D9%8A%D8%AA-%D8%B9%D9%84%D9%8A%D9%87%D9%85-%D8%A7%D9%84%D8%B3%D9%84%D8%A7%D9%85:-%D8%AA%D9%82%D8%B1%DB%8C%D8%B1%D8%A7-%D9%84%D8%A8%D8%AD%D8%AB-%D8%B3%D9%85%D8%A7-%D8%AD%D8%A9-%D8%A2%DB%8C%D8%A9-%D8%A7-%D9%84%D9%84%D9%87-%D8%A7%D9%84%D8%AD%D8%A7-%D8%AC-%D8%A7%D9%84%D8%B4%DB%8C%D8%AD-%D9%85%D8%B3%D9%84%D9%85-%D8%A7%D9%84%D8%AF%D8%A7%D9%88%D8%B1%D9%8A?pageNumber=2&amp;amp;viewType=html برای مطالعه کتاب کلیک کنید]&lt;br /&gt;
# العدالة في فقه الإسلام، محمدرضا محرابی، [https://www.noor-book.com/book/review/626937 برای مطالعه درباره کتاب کلیک کنید]&lt;br /&gt;
# العدالة عند الأصوليين، أحمد بن محمد العنقري، ریاض،عربستان،جامعة الامام محمدبن سعود الاسلامیه،۲۰۰۸م.[https://practice.univeyes.net/academy/fiqh00000/fiqh06001/fiqh06766.pdf برای مطالعه کلیک کنید]مین، بیروت، دارالصف۱۴۳۳ق/۲۰۱۲م. [https://www.noor-book.com/book/review/556277 برای مطالعه مختصری از کتاب کلیک کنید]&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
==مقالات==&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
=فارسی=&lt;br /&gt;
#&lt;br /&gt;
#تحلیل تاریخی مفهوم عدالت در فقه امامیه و بازتاب آن در حقوق بشر جهانی، ثروت سلیمان‌زاده افشار، تهران[[، فصلنامه پژوهش‌های فقهی حقوق بشر]]، زمستان ۱۴۰۴ش.[https://www.jhsrj.ir/article_733113_944ae43c307e353d430f74179c1e57ea.pdf برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#بازخوانی قاعده عدالت و نقش جنسیت در تأثیر قوانین دیه و ارث؛ چالش‌ها و راهکارها، سید محمد حیدری خورمیزی، بابل، [[نشریه پژوهش‌های فقه و حقوق اسلامی،]] دوره ۲۱، شماره ۳، تابستان ۱۴۰۴ش. [https://sanad.iau.ir/Journal/ijrj/Article/1195553 برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#تحلیل فقهی حقوقی قاعده عدالت، مسلم سوری، قم، [[فصلنامه فقه و حقوق معاصر]]، بهار ۱۴۰۳ش، سال دهم، شماره ۲۷، صص ۶۸–۸۰.[https://journals.icscr.ir/wp-content/uploads/2024/05/4-1.pdf برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#تحلیل انتقادی مفهوم عدالت فقهی به‌مثابۀ ملکه، رحمت الله کریم‌زاده، مشهد، [[فصلنامه فقه و اصول، دانشگاه علوم اسلامی رضوی]]، دوره ۵۶، شماره ۱، بهار ۱۴۰۳ش،[https://jfiqh.um.ac.ir/article_45220_12a422c0676b655a5dbda563c5584404.pdf برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#بررسی تطبیقی مفاهیم عدالت و مساوات در فقه اسلامی و نظام‌های حقوقی بین‌المللی، مریم فراهانی، قم، [[فصلنامه معرفت و بصیرت اسلامی]]، زمستان ۱۴۰۲ش.[https://www.journaliki.com/index.php/journaliki/article/view/11/11 برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#تأمّلات اخلاقی جواز نکاح صغیره و تعارض آن با قاعدة عدالت، مریم مصلی‌نژاد، سیدمحسن سادات کیایی و فاطمه وجدانی، فصلنامه پژوهش‌های اخلاقی، دوره ۳، شماره ۲، شماره پیاپی ۱۰، تابستان ۱۴۰۱ش، صص. ۹۵–۱۱۸. [https://jer.znu.ac.ir/article_253546_65105580c03557de86c78dbdcb0f62db.pdf?lang=fa برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#کاربرد قاعده عدالت در خبررسانی از منظر حقوق مخاطب، مسلم ملکی، تهران، [[فصلنامه پژوهش‌های ارتباطی]]،۱۴۰۱ش. [https://www.magiran.com/paper/2507377/%da%a9%d8%a7%d8%b1%d8%a8%d8%b1%d8%af-%d9%82%d8%a7%d8%b9%d8%af%d9%87-%d8%b9%d8%af%d8%a7%d9%84%d8%aa-%d8%af%d8%b1-%d8%ae%d8%a8%d8%b1%d8%b1%d8%b3%d8%a7%d9%86%db%8c-%d8%a7%d8%b2-%d9%85%d9%86%d8%b8%d8%b1-%d8%ad%d9%82%d9%88%d9%82-%d9%85%d8%ae%d8%a7%d8%b7%d8%a8 برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#عدالت و ابواب فقهی آن در فقه اسلامی، سجاد صمندری، قم، [[فصلنامه پژوهش‌های حقوق تطبیقی عدل و انصاف]]، شماره ۱۲، بهار ۱۴۰۰ش.[https://www.ensani.ir/file/download/article/1631949352-10150-11-3.pdf برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#مفاد قاعده عدالت از دیدگاه استاد مطهری، سید علی حسینی و سید امرالله حسینی، تهران، [[پژوهش نامه فقه اجتماع]]&amp;lt;nowiki/&amp;gt;[[پژوهش نامه فقه اجتماع|ی]]، دوره ۹، شماره ۲، شماره پیاپی ۱۸، مرداد ۱۴۰۰ش، صص. ۲۳۳–۲۶۰. [https://sj.isu.ac.ir/article_76049_27606ea7bfa6d3f4bc85f44e965e1be8.pdf برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#عدالت در فقه سیاسی شیعه، هاشم نیازی و محمدهاشم رضایی، قم، [[فصلنامه گفتمان فقه حکومتی]]، بهار و تابستان ۱۴۰۰ش، سال پنجم، شماره ۸، صص ۷۳–۹۳.[https://m-e-t.ir/wp-content/uploads/2025/07/%D8%B4%D9%85%D8%A7%D8%B1%D9%878-73-95.pdf برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#مفاد قاعده عدالت از دیدگاه استاد مطهری، سیدعلی حسینی و سیدامرالله حسینی، تهران، [[دانشگاه امام صادق(ع)،]] ۱۳۹۹ش.[https://iranjournals.nlai.ir/bitstream/handle/123456789/925123/562F526AAC56A04137489D4F7C51AFC3.pdf?sequence=1&amp;amp;isAllowed=y برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#نقد و بررسی مبانی فقهی دیدگاه مشهور در مفهوم‌شناسی عدالت فقهی، رامین فغانی و محمدمهدی زارعی و سعید ابراهیمی و علی‌اکبر ایزدی فرد، فصلنامه پژوهش‌های فقهی، دوره ۱۶، شماره ۲، ۱۳۹۹ش.[https://jorr.ut.ac.ir/article_74694_d2f385fc028ee94fff581cdab34f4d1e.pdf برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#جریان قاعدۀ نفی ظلم در فقه عدلی‌مسلک، محمد سلطانی رنانی، فصلنامه مطالعات حقوق تطبیقی معاصر، شماره ۲۱، ۱۳۹۹ش.[https://law.tabrizu.ac.ir/article_12633_c0551d5dd29d425d027322e28ac96d29.pdf برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#بررسی قاعده ی عدالت از دیدگاه فقه امامیه،علیرضا محمدبیکی و مهری توتونچیان، [[مطالعات فقه اقتصادی]]، سال اول زمستان ۱۳۹۸ شماره ۳،[https://ensani.ir/file/download/article/1634313951-10446-1400-19.pdf برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#نقش‌یابی عدالت در اجتهاد فقهی در پرتو بررسی چالش حکمت‌انگاری عدالت در خطابات قرآنی،علی الهی خراسانی و حمیدرضا تمدن، قم، [[پژوهشگاه علوم وفرهنگی اسلامی]]،بهار ۱۳۹۵ش.[https://jf.isca.ac.ir/article_64679_d54a92c7efa5f9a3353bf5a2b969782f.pdf برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#بررسی اعتبار قاعدۀ عدالت در موارد منصوص و غیرمنصوص، سیف الله صرامی، قم، پژوهشگاه علوم وفرهنگی اسلامی،بهار ۱۳۹۵ش.[https://jf.isca.ac.ir/article_64677_cd147de77fb29f7c6e9e1a46d1254ab0.pdf برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#نقش عدالت در قانونگذاری در حکومت اسلامی،حسنعلی علی‌اکبریان، قم، پژوهشگاه علوم وفرهنگی اسلامی،بهار ۱۳۹۵ش.[https://jf.isca.ac.ir/article_64669_6bb302a17b33a4c15d9ba151617015aa.pdf برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#نسبت قاعدۀ عدالت با قواعد فقهی دیگر،سید محمود طباطبائی، قم، پژوهشگاه علوم وفرهنگی اسلامی،بهار ۱۳۹۵ش.[https://jf.isca.ac.ir/article_64682_01b507070747986b619f5f27c0322089.pdf برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#اصل عدالت در فقه مذاهب اسلامی، عابدین مومنی و سیدمحمدمهدی حسینی، قم، [[فصلنامه مطالعات تقریبی مذاهب اسلامی، دانشگاه مذاهب اسلامی]]، دوره ۱۰، شماره ۳۹، بهار ۱۳۹۴ش.[https://foroughevahdat.mazaheb.ac.ir/article_9879_ec73a08511f0f15158c830720aee7588.pdf برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#نقش عدالت در فرآیند استنباط اول و دوم، [[ابوالقاسم علیدوست]]، قم، [[پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی]] (وابسته به دفتر تبلیغات اسلامی حوزه علمیه قم)، ۱۳۹۳ش.[https://iranjournals.nlai.ir/bitstream/handle/123456789/271205/3F3A26587538C248580970510EBFFF38.pdf?sequence=1&amp;amp;isAllowed=y برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#گونه‌های بهره‌گیری از عدالت در فقه و اجتهاد، سعید ضیائی‌فر،قم، [[مجله علمی پژوهش‌های فقهی]]، دوره ۱۰، شماره ۲، ۱۳۹۳ش، صص. ۳۰۵–۳۲۲. [https://journal.ut.ac.ir/article_52002_71bc389c97bac8a386a94e0125c910e0.pdf برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#درآمدی بر تطبیق قاعده عدالت، سیدمحمود صادق‌زاده طباطبایی، مشهد، [[دانشگاه فردوسی مشهد]]، ۱۳۹۳ش.[https://iranjournals.nlai.ir/bitstream/handle/123456789/817024/41779447B029539662D64EC67E569CD2.pdf?sequence=1&amp;amp;isAllowed=y برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#عدالت به مثابه قاعده فقهی و حقوقی، سید محمد اصغری، [[فصلنامه مطالعات حقوق خصوصی]]، دوره ۳۹، شماره ۱،خرداد ۱۳۸۸ش،[https://jlq.ut.ac.ir/article_28281_ceb8ecd0b9ced6868294e2178ca23fab.pdf برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#گفت‌وگو: مقایسه قاعده عدالت با قاعده لاضرر، [[حسنعلی علی‌اکبریان]]، قم، [[فصلنامه فقه،]] تابستان ۱۳۸۷ش، شماره ۵۶، صص ۱۹۶–۲۳۸.[https://jf.isca.ac.ir/article_3144.html برالی مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#جایگاه عدالت در استنباط احکام معاملات، سیدحسین سعادت مصطفوی و سیدهاشم پورمولا، دانشگاه امام صادق(ع)،فصلنامه پژوهش نامه حقوق اسلامی, ۱۳۸۷ش، دوره ۹، شماره ۱، شماره پیاپی ۲۷،[https://ilr.isu.ac.ir/article_1269_e00406144c1e7e35240afed70f34166a.pdf برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#جایگاه عدالت در استنباط مسائل فقهى حقوقى زنان، محمد سروش محلاتی، ماهنامه پیام زن، شماره ۱۵۵، ۱۳۸۳ش.[http://payamezan.eshragh.ir/article_52564.html برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#عدالت ‏به مثابه قاعده فقهى، مهدی مهریزی، نشریه نقد و نظر، شماره ۱۰-۱۱، ۱۳۷۶ش.[https://jpt.isca.ac.ir/article_22795_6f277ba15918f213da8821f34ef1027e.pdf برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
=عربی=&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
#العدالة بوصفها قاعدة فقهيّة، مهدي مهريزي، ترجمة: حسن علي الهاشمي، لبنان-بیروت، مجلة نصوص معاصرة، ۲۰۱۹م.([https://nosos.net/wp-content/uploads/nosos/n55-56.pdf#page=162&amp;amp;zoom=100,561,248 برای مطالعه کلیک کنید])&lt;br /&gt;
# قاعدة العدالة و دورهافی الاجتهاد الشرعی، یوسف الصانعی، ترجمه: مرقال هاشم، لبنان-بیروت، مجلة نصوص معاصرة، ۲۰۱۹م.[https://nosos.net/wp-content/uploads/nosos/n55-56.pdf#page=17&amp;amp;zoom=100,497,213 برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
# العدالة من منظوراجتهادی، احمدمبلغی، ترجمه: حسن علی مطر، لبنان-بیروت، مجلة نصوص معاصرة، ۲۰۱۹م.[https://nosos.net/wp-content/uploads/nosos/n55-56.pdf#page=58&amp;amp;zoom=100,561,246 برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
# العدالة بین التقعید الفقهی و الاصولی، محمدتقی شهیدی، ترجمه:مرقال هاشم، لبنان-بیروت، مجلة نصوص معاصرة، ۲۰۱۹م.[https://nosos.net/wp-content/uploads/nosos/n55-56.pdf#page=124&amp;amp;zoom=100,561,245 برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
# اصول العدالة السیاسة، سید صادق حقیقت، ترجمه:السید حسن الهاشمی، لبنان-بیروت، مجلة نصوص معاصرة، ۲۰۱۹م.[https://nosos.net/wp-content/uploads/nosos/n55-56.pdf#page=175&amp;amp;zoom=100,418,245 برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
# مفهوم الاعتدال والوسطية في الفكر الإسلامي المعاصر، محمد محفوظ، لبنان، مجلة الكلمة، مجلد ۲۴، شماره ۹۷، ۲۰۱۷م.[https://search.mandumah.com/Record/1005089 برای مطالعه چکیده کلیک کنید]&lt;br /&gt;
# الإعـــــــتدال في الأحكام الشرعية من زاوية نظـر أصـولية مقاصــــــدية، عباس علي حميد العبيدي، عراق، &#039;&#039;مجلة ديالى للبحوث الانسانية،۲۰۱۳م.&#039;&#039;[https://djhr.uodiyala.edu.iq/index.php/DJHR2022/article/view/766/687 برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
# ثلاث رسائل: العداله، التوبه، قاعده لاضرر، من تقریرات سید تقی طباطبائی قمی، کتبه عباس حاجیانی دشتی، محلاتی، ۱۳۹۳ش.[https://pic.ketab.ir/DataBase/bookpdf/93/93c20832.pdf برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
# رسالة في العدالة، بضميمة قاعدة «ما يضمن» و«حمل فعل المسلم على الصحة»، تألیف: سید علی موسوی قزوینی، قم: جماعة المدرسین في الحوزة العلمية بقم، مؤسسة النشر الإسلامي، ۱۳۷۷ش ۱۴۱۹ق.[https://ablibrary.net/books/5349?page=1&amp;amp;tab-id=3&amp;amp;page-label=1 برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
==پایانامه==&lt;br /&gt;
===فارسی===&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
# کاربرد قاعده عدالت در فرایند استنباط فقه جزایی اسلام با تأکید بر فقه امامیه، محمد عبدالرضایی، دکتری تخصصی، دانشکده الهیات، دانشگاه مفید، ۱۴۰۲ش&#039;&#039;&#039;.&#039;&#039;&#039;[https://ganj.irandoc.ac.ir/#/articles/31d332448230f69c479fdf6d5c3947b5 برای مطالعه چکیده کلیک کنید]&lt;br /&gt;
# تأثیر جنسیت بر کیفر در پرتو تقریری نوین از قاعده عدالت «مطالعه‌ای در باب مصادیق فقهی و تحلیل حقوقی»، منصوره فرجی، کارشناسی ارشد، گروه علوم انسانی، مؤسسه آموزش عالی خراسان، ایران، ۱۴۰۱ش.[https://ganj.irandoc.ac.ir/#/articles/cdb9a3fc6d99f78e1fcdce7294ea9f3a برای مطالعه چکیده کلیک کنید]&lt;br /&gt;
# نقش قاعده عدالت در خلق پول، علیرضا زینلی‌زاده، کارشناسی ارشد، دانشکده الهیات، دانشگاه تهران، ۱۴۰۰ش،[https://noordoc.ir/thesis/view/245004?pageNumber=6&amp;amp;viewType=pdf برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
# جایگاه و مفهوم عدالت در فقه و حقوق خانواده، قربانعلی جمالی عسکرانی، کارشناسی ارشد، دانشکده حقوق و الهیات، دانشگاه شهید اشرفی اصفهانی، ۱۳۹۸ش.[https://ganj.irandoc.ac.ir/#/articles/140bec9a2bcc4166823a0ddd92b59ce4 برای مطالعه چکیده  کلیک کنید]&lt;br /&gt;
# جایگاه عدالت در استنباط احکام، محمد مهریزی ثانی، دکتری، پردیس البرز، دانشگاه تهران، ایران، ۱۳۹۸ش،[https://noordoc.ir/thesis/view/75290?pageNumber=2&amp;amp;viewType=pdf برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
# بررسی احکام قاعده عدالت از منظر فقه شیعه، محمد کدوری، کارشناسی ارشد، دانشگاه آزاد اسلامی واحد بم، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، ۱۳۹۷ش.[https://ganj.irandoc.ac.ir/#/articles/e411bae77588df670aff9f03ad6e081c برای مطالعه چکیده کلیک کنید]&lt;br /&gt;
# تحلیل فقهی و حقوقی قاعده عدالت، سیدمحمدحسین تقوی اقدم، کارشناسی ارشد، دانشکده علوم انسانی، دانشگاه آزاد اسلامی واحد شهر قدس،۱۳۹۷ش،[https://ganj.irandoc.ac.ir/#/articles/db4d08efc40b7e3d6ff9414ad86f0e94 برای مطالعه چکیده کلیک کنید]&lt;br /&gt;
# میزان و چگونگی نقش قاعده عدالت در قانونگذاری و قضاوت، علی آخوندی، کارشناسی ارشد، دانشگاه آزاد اسلامی واحد تفت، ایران، ۱۳۹۶ش.[https://ganj.irandoc.ac.ir/#/articles/a511f9d00d2a38c1a2faf732d7986613 برای مطالعه چکیده کلیک کنید]&lt;br /&gt;
# جایگاه عدالت در استنباط احکام فقهی، سیدمیلاد عبداله‌زاده، کارشناسی ارشد، تهران،دانشکده حقوق و علوم سیاسی، دانشگاه علامه طباطبائی، ۱۳۹۶ش، [https://ganj.irandoc.ac.ir/#/articles/e46bafccec5e0f011ce6127a9b783938 برای مطالعه چکیده کلیک کنید]&lt;br /&gt;
# ضمان اعلی القیم در غصب بر اساس قاعده عدالت، رضیه سادات پورمولا، کارشناسی ارشد، دانشکده الهیات و معارف اسلامی، دانشگاه میبد،۱۳۹۵ش.[https://noordoc.ir/thesis/view/228560?pageNumber=2&amp;amp;viewType=pdf برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
# قاعده عدالت در فقه اسلامی، مرضیه ابراهیمی، کارشناس ارشد، دانشگاه آزاد اسلامی٬ واحد دماوند، دانشکده علوم انسانی، ۱۳۹۴ش.&lt;br /&gt;
# جایگاه عدالت به مثابه قاعده فقهی نزد مذاهب اسلامی، مهدیه میان‌محله، کارشناسی ارشد، دانشگاه ادیان و مذاهب، دانشکده مذاهب اسلامی، ۱۳۹۲ش.&lt;br /&gt;
# اعتبار و قلمرو قاعده عدالت در فقه از منظر کتاب و سنت، سیدمحمود صادق‌زاده طباطبایی، دکتری، دانشکده علوم حدیث، ۱۳۹۱ش.[https://ganj.irandoc.ac.ir/#/articles/0f86fe4843f11e7e7247365332209a54 برای مطالعه چکیده کلیک کنید]&lt;br /&gt;
# قاعده عدالت از منظر فقه امامیه، محمد داستین، کارشناسی ارشد، دانشگاه آزاد اسلامی، واحد یاسوج، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، ۱۳۹۰ش.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
===عربی===&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
# مبدأ العدالة في الفقه الامامي، نرجس صالح صاحب الموسوي، پایان‌نامه کارشناسی ارشد در عراق، جامعة کربلاء، كلية العلوم الاسلامية، ۲۰۱۹م.[https://uokerbala.edu.iq/wp-content/uploads/2020/08/Rp-Principle-of-justice-in-Islamic-jurisprudence.pdf برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
==سایر منابع==&lt;br /&gt;
===فارسی ===&lt;br /&gt;
===عربی ===&lt;/div&gt;</summary>
		<author><name>Jalili</name></author>
	</entry>
	<entry>
		<id>https://ency.feqhemoaser.com/fa/index.php?title=%DA%A9%D8%A7%D8%B1%D8%A8%D8%B1:Jalili/%D8%B5%D9%81%D8%AD%D9%87_%D8%AA%D9%85%D8%B1%DB%8C%D9%86&amp;diff=69946</id>
		<title>کاربر:Jalili/صفحه تمرین</title>
		<link rel="alternate" type="text/html" href="https://ency.feqhemoaser.com/fa/index.php?title=%DA%A9%D8%A7%D8%B1%D8%A8%D8%B1:Jalili/%D8%B5%D9%81%D8%AD%D9%87_%D8%AA%D9%85%D8%B1%DB%8C%D9%86&amp;diff=69946"/>
		<updated>2026-10-01T13:49:02Z</updated>

		<summary type="html">&lt;p&gt;Jalili: اضافه کردن مقاله&lt;/p&gt;
&lt;hr /&gt;
&lt;div&gt;{{ambox&lt;br /&gt;
|style= background: #FFE4B5&lt;br /&gt;
|type=content&lt;br /&gt;
|image=[[پرونده:Writing.png|100px]]&lt;br /&gt;
|text= &#039;&#039;&#039;هشدار!&#039;&#039;&#039; این صفحه از روز [[۳۰]] [[مرداد]] [[۱۴۰۵]] در حال &#039;&#039;&#039;به‌روزسانی&#039;&#039;&#039; است.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
{{سخ}}پس از نهایی‌شدن، این برچسب برداشته می‌شود.}}&lt;br /&gt;
== قاعده عدالت (منابع مطالعاتی)==&lt;br /&gt;
قاعده عدالت را بعضی از فقیهان و پژوهشگران امروز به‌عنوان یکی از قواعد فقهی مطرح کرده‌اند که می‌تواند در استنباط احکام نقش داشته باشد و حتی بر ادله و قواعد دیگر تقدم پیدا کند. این قاعده در کتاب‌های فقهی قدیمی به‌صورت مدون دیده نمی‌شود، هرچند فقیهان پیشین گاهی به عادلانه یا ظالمانه بودن یک عمل استناد کرده‌اند. قاعده هم جنبه اثباتی دارد و هم جنبه سلبی؛ یعنی از یک طرف می‌تواند احکام ظالمانه را از دایره شریعت خارج کند و از طرف دیگر مستند احکام تازه‌ای شود که پیش‌تر در فقه مطرح نبوده‌اند. کسانی که این قاعده را می‌پذیرند، تشخیص مصادیق عدل و ظلم را به عرف عقلا یا عقل مستقل واگذار می‌کنند.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
پرسش‌های اصلی که در منابع درباره این قاعده مطرح شده، از این قرار است: آیا عدالت واقعاً قاعده‌ای فقهی یا اصلی فراتر از فقه است که حجیت داشته باشد و بتواند اطلاق ادله را محدود کند؟ دامنه کاربرد آن در موارد دارای نص و بدون نص تا کجاست؟ نسبت آن با قواعدی مثل لاضرر، عدل و انصاف، غرور و قرعه چیست و آیا این‌ها زیرمجموعه عدالت به حساب می‌آیند؟ و آیا بر اساس آن می‌توان احکامی مانند جبران کاهش ارزش پول، مالکیت فکری یا برابری دیه زن و مرد را پذیرفت؟&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
درباره اعتبار این قاعده دو نگاه اصلی وجود دارد. موافقان به آیات قرآن، روایات، ملازمه میان حکم عقل و شرع، سیره عقلا و لزوم عرضه روایات بر اصل نفی ظلم تکیه می‌کنند و آن را گاهی قاعده فقهی، گاهی اصل حاکم و گاهی اصل فرافقهی می‌دانند. مخالفان بیشتر روی این نکته تأکید دارند که عقل ظنی حجت نیست و انسان نمی‌تواند به ملاک‌های کامل احکام احاطه پیدا کند؛ بنابراین تشخیص‌های عقلی درباره عدالت مشمول نهی از عمل به ظن می‌شود. این بحث عمدتاً در فقه امامیه دنبال شده و گاه به‌صورت تطبیقی با مذاهب دیگر نیز مطرح گردیده است.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
==کتاب==&lt;br /&gt;
=فارسی=&lt;br /&gt;
#جایگاه عدالت در فقه مذاهب خمسه اسلامی و حقوق، فریبا حاجی‌علی، تهران، آموزشی تألیفی ارشدان، ۱۴۰۴ش.[https://pic.ketab.ir/DataBase/bookpdf/04/14040422160.pdf برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#قاعده فراگیر عدالت در فقه اهل بیت (ع)، سید امیرحسین حسینی‌ ترکستانی، تهران، انتشارات اندیشه فاخته، ۱۴۰۴ش،&lt;br /&gt;
#نسبت فقه و عدالت و دلالت‌های آن در نظام قانون‌گذاری اسلامی، محمدهادی حاضری، قم، [[دانشگاه باقرالعلوم(ع)]]، ۱۴۰۴ش.&lt;br /&gt;
#جستاری در فلسفه حقوق اسلامی عدالت، فقه و قانون: بررسی چالش‌های تحقق قانون عادلانه در نظام‌های حقوقی فقه‌مبنا، محمدهادی حاضری، تهران، [[انتشارات مجد]]، ۱۴۰۳ش.[https://pic.ketab.ir/DataBase/bookpdf/03/14030522075.pdf برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#عدالت و امنیت در فقه شیعه و اهل سنت، محمد عمیدی، تهران، نشریه راه دکتری، ۱۴۰۱ش.[https://pic.ketab.ir/DataBase/bookpdf/01/14011228521.pdf برای مطالعه صفحات اول کتاب کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#عدالت در فقه، محمود طباطبایی، تهران، انتشارات میراث شرق، ۱۴۰۱ش.[https://pic.ketab.ir/DataBase/bookpdf/01/14010616181.pdf برای مطالعه صفحات اول کتاب کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#جستاری فقهی و حقوقی پیرامون قاعده عدالت، حسین پندار، تهران، [[مؤسسه نشر سیمرغ آسمان آذرگان]]، ۱۳۹۷ش.[https://pic.ketab.ir/DataBase/bookpdf/97/97427150.pdf برای مطالعه صفحات اول کتاب کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#جایگاه عدالت در استنباط احکام معاملات، سیدمحمدهاشم پورمولا، تهران، دانشگاه امام صادق (ع)، ۱۳۹۴ش.[https://pic.ketab.ir/DataBase/bookpdf/94/94511118.pdf برای مطالعه صفحات اول کتاب کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#عدالت‌پژوهی در پرتو قرآن کریم، علی‌اصغر پورعزت، تهران، [[شرکت انتشارات علمی و فرهنگی]]، ۱۳۹۳ش.[https://pic.ketab.ir/DataBase/bookpdf/93/93409140.pdf برای مطالعه صفحات اول کتاب کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#قاعده فقهی عدالت با تقریظ آیه‌الله سیدمحمدمهدی موسوی خلخالی و [[علی الهی‌خراسانی]]، مشهد، [[بنیاد پژوهش‌های اسلامی آستان قدس رضوی]]، ۱۳۹۲ش.[https://pic.ketab.ir/DataBase/bookpdf/92/92925128.pdf برای مطالعه صفحات اول کتاب کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#قاعده عدالت و نفی ظلم: به ضمیمه گفت‌وگو با حضرت آیه‌الله العظمی صانعی(مدظله)، هادی قابل‌جامی، قم، [[فصلنامه فقه الثقلین]]، ۱۳۹۰ش.[https://saanei.xyz/pictures/books/pdf/ghaede_edalat.pdf برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#عدالت به مثابه «قاعده»: همراه با قواعد: «لاضرر»، «لاحرج»، «عدل و انصاف»، سیدمحمد اصغری، تهران، [[انتشارات اطلاعات]]، ۱۳۸۸ش.[https://pic.ketab.ir/DataBase/bookpdf/88/88125072.pdf برای مطالعه صفحات اول کتاب کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#قاعده عدالت در فقه امامیه «گفت‌وگو با جمعی از اساتید حوزه و دانشگاه»، [[حسنعلی علی‌اکبریان]]، قم، [[پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی]]، ۱۳۸۶ش.[https://pic.ketab.ir/DataBase/bookpdf/87/87211606.pdf برای مطالعه صفحات اول کتاب کلیک] &lt;br /&gt;
=عربی=&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
# مؤسسة العدالة في الشريعة الإسلامية، عبد السلام التونجي، مكتبة عين الجامعة، ۲۰۲۵م.([https://practice.univeyes.net/academy/fiqh00000/fiqh09001/fiqh09465.pdf برای مطالعه کتاب کلیک کنید])&lt;br /&gt;
# العدالة العقدية: دراسة في قاعدية العدالة ودورها في العقود المدنية، رياض أحمد عبد الغفور، مكتبة نور، ۲۰۲۲م.&lt;br /&gt;
# مسائل العدالة في الفقه الإسلامي: جمعًا ودراسة ومقارنة، تيسر بن صالح بن سعيد دبلول، عربستان، جامعة ام القری، ۲۰۲۰م.([https://docs.google.com/viewerng/viewer?url=https://ebook.univeyes.com/?download_books%3D118541-675c40fd0b16531409317b73240ab810&amp;amp;hl=ar برای مطالعه کلیک کنید])&lt;br /&gt;
# قاعده العدالة في فقه الإمامية: حوارات مع نخبة من أساتذة الحوزة والجامعة، حسنعلی علی اکبریان، ترجمه زین‌العابدین شمس‌الدین، بیروت، دارالصفوة، ۱۴۳۳ق/۲۰۱۲م.[https://www.noor-book.com/book/review/374268 برای مطالعه مختصری از کتاب کلیک کنید]&lt;br /&gt;
# العدالة في فقه أهل البيت عليهم السلام: تقريراً لبحث سماحة آية الله الحاج الشيخ مسلم الداوري،ممقرر محمدعلی علی صالح معلممسلم،داوری و  محقق حسن عبودی، قم، ۱۴۲۵ق/۲۰۰۴[https://noorlib.ir/book/view/113444/%D8%A7%D9%84%D8%B9%D8%AF%D8%A7%D9%84%D8%A9-%D9%81%D9%8A-%D9%81%D9%82%D9%87-%D8%A3%D9%87%D9%84-%D8%A7%D9%84%D8%A8%D9%8A%D8%AA-%D8%B9%D9%84%D9%8A%D9%87%D9%85-%D8%A7%D9%84%D8%B3%D9%84%D8%A7%D9%85:-%D8%AA%D9%82%D8%B1%DB%8C%D8%B1%D8%A7-%D9%84%D8%A8%D8%AD%D8%AB-%D8%B3%D9%85%D8%A7-%D8%AD%D8%A9-%D8%A2%DB%8C%D8%A9-%D8%A7-%D9%84%D9%84%D9%87-%D8%A7%D9%84%D8%AD%D8%A7-%D8%AC-%D8%A7%D9%84%D8%B4%DB%8C%D8%AD-%D9%85%D8%B3%D9%84%D9%85-%D8%A7%D9%84%D8%AF%D8%A7%D9%88%D8%B1%D9%8A?pageNumber=2&amp;amp;viewType=html برای مطالعه کتاب کلیک کنید]&lt;br /&gt;
# العدالة في فقه الإسلام، محمدرضا محرابی، [https://www.noor-book.com/book/review/626937 برای مطالعه درباره کتاب کلیک کنید]&lt;br /&gt;
# العدالة عند الأصوليين، أحمد بن محمد العنقري، ریاض،عربستان،جامعة الامام محمدبن سعود الاسلامیه،۲۰۰۸م.[https://practice.univeyes.net/academy/fiqh00000/fiqh06001/fiqh06766.pdf برای مطالعه کلیک کنید]مین، بیروت، دارالصف۱۴۳۳ق/۲۰۱۲م. [https://www.noor-book.com/book/review/556277 برای مطالعه مختصری از کتاب کلیک کنید]&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
==مقالات==&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
=فارسی=&lt;br /&gt;
#&lt;br /&gt;
#تحلیل تاریخی مفهوم عدالت در فقه امامیه و بازتاب آن در حقوق بشر جهانی، ثروت سلیمان‌زاده افشار، تهران[[، فصلنامه پژوهش‌های فقهی حقوق بشر]]، زمستان ۱۴۰۴ش.[https://www.jhsrj.ir/article_733113_944ae43c307e353d430f74179c1e57ea.pdf برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#بازخوانی قاعده عدالت و نقش جنسیت در تأثیر قوانین دیه و ارث؛ چالش‌ها و راهکارها، سید محمد حیدری خورمیزی، بابل، [[نشریه پژوهش‌های فقه و حقوق اسلامی،]] دوره ۲۱، شماره ۳، تابستان ۱۴۰۴ش. [https://sanad.iau.ir/Journal/ijrj/Article/1195553 برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#تحلیل فقهی حقوقی قاعده عدالت، مسلم سوری، قم، [[فصلنامه فقه و حقوق معاصر]]، بهار ۱۴۰۳ش، سال دهم، شماره ۲۷، صص ۶۸–۸۰.[https://journals.icscr.ir/wp-content/uploads/2024/05/4-1.pdf برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#تحلیل انتقادی مفهوم عدالت فقهی به‌مثابۀ ملکه، رحمت الله کریم‌زاده، مشهد، [[فصلنامه فقه و اصول، دانشگاه علوم اسلامی رضوی]]، دوره ۵۶، شماره ۱، بهار ۱۴۰۳ش،[https://jfiqh.um.ac.ir/article_45220_12a422c0676b655a5dbda563c5584404.pdf برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#بررسی تطبیقی مفاهیم عدالت و مساوات در فقه اسلامی و نظام‌های حقوقی بین‌المللی، مریم فراهانی، قم، [[فصلنامه معرفت و بصیرت اسلامی]]، زمستان ۱۴۰۲ش.[https://www.journaliki.com/index.php/journaliki/article/view/11/11 برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#تأمّلات اخلاقی جواز نکاح صغیره و تعارض آن با قاعدة عدالت، مریم مصلی‌نژاد، سیدمحسن سادات کیایی و فاطمه وجدانی، فصلنامه پژوهش‌های اخلاقی، دوره ۳، شماره ۲، شماره پیاپی ۱۰، تابستان ۱۴۰۱ش، صص. ۹۵–۱۱۸. [https://jer.znu.ac.ir/article_253546_65105580c03557de86c78dbdcb0f62db.pdf?lang=fa برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#کاربرد قاعده عدالت در خبررسانی از منظر حقوق مخاطب، مسلم ملکی، تهران، [[فصلنامه پژوهش‌های ارتباطی]]،۱۴۰۱ش. [https://www.magiran.com/paper/2507377/%da%a9%d8%a7%d8%b1%d8%a8%d8%b1%d8%af-%d9%82%d8%a7%d8%b9%d8%af%d9%87-%d8%b9%d8%af%d8%a7%d9%84%d8%aa-%d8%af%d8%b1-%d8%ae%d8%a8%d8%b1%d8%b1%d8%b3%d8%a7%d9%86%db%8c-%d8%a7%d8%b2-%d9%85%d9%86%d8%b8%d8%b1-%d8%ad%d9%82%d9%88%d9%82-%d9%85%d8%ae%d8%a7%d8%b7%d8%a8 برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#عدالت و ابواب فقهی آن در فقه اسلامی، سجاد صمندری، قم، [[فصلنامه پژوهش‌های حقوق تطبیقی عدل و انصاف]]، شماره ۱۲، بهار ۱۴۰۰ش.[https://www.ensani.ir/file/download/article/1631949352-10150-11-3.pdf برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#مفاد قاعده عدالت از دیدگاه استاد مطهری، سید علی حسینی و سید امرالله حسینی، تهران، [[پژوهش نامه فقه اجتماع]]&amp;lt;nowiki/&amp;gt;[[پژوهش نامه فقه اجتماع|ی]]، دوره ۹، شماره ۲، شماره پیاپی ۱۸، مرداد ۱۴۰۰ش، صص. ۲۳۳–۲۶۰. [https://sj.isu.ac.ir/article_76049_27606ea7bfa6d3f4bc85f44e965e1be8.pdf برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#عدالت در فقه سیاسی شیعه، هاشم نیازی و محمدهاشم رضایی، قم، [[فصلنامه گفتمان فقه حکومتی]]، بهار و تابستان ۱۴۰۰ش، سال پنجم، شماره ۸، صص ۷۳–۹۳.[https://m-e-t.ir/wp-content/uploads/2025/07/%D8%B4%D9%85%D8%A7%D8%B1%D9%878-73-95.pdf برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#مفاد قاعده عدالت از دیدگاه استاد مطهری، سیدعلی حسینی و سیدامرالله حسینی، تهران، [[دانشگاه امام صادق(ع)،]] ۱۳۹۹ش.[https://iranjournals.nlai.ir/bitstream/handle/123456789/925123/562F526AAC56A04137489D4F7C51AFC3.pdf?sequence=1&amp;amp;isAllowed=y برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#نقد و بررسی مبانی فقهی دیدگاه مشهور در مفهوم‌شناسی عدالت فقهی، رامین فغانی و محمدمهدی زارعی و سعید ابراهیمی و علی‌اکبر ایزدی فرد، فصلنامه پژوهش‌های فقهی، دوره ۱۶، شماره ۲، ۱۳۹۹ش.[https://jorr.ut.ac.ir/article_74694_d2f385fc028ee94fff581cdab34f4d1e.pdf برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#جریان قاعدۀ نفی ظلم در فقه عدلی‌مسلک، محمد سلطانی رنانی، فصلنامه مطالعات حقوق تطبیقی معاصر، شماره ۲۱، ۱۳۹۹ش.[https://law.tabrizu.ac.ir/article_12633_c0551d5dd29d425d027322e28ac96d29.pdf برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#بررسی قاعده ی عدالت از دیدگاه فقه امامیه،علیرضا محمدبیکی و مهری توتونچیان، [[مطالعات فقه اقتصادی]]، سال اول زمستان ۱۳۹۸ شماره ۳،[https://ensani.ir/file/download/article/1634313951-10446-1400-19.pdf برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#نقش‌یابی عدالت در اجتهاد فقهی در پرتو بررسی چالش حکمت‌انگاری عدالت در خطابات قرآنی،علی الهی خراسانی و حمیدرضا تمدن، قم، [[پژوهشگاه علوم وفرهنگی اسلامی]]،بهار ۱۳۹۵ش.[https://jf.isca.ac.ir/article_64679_d54a92c7efa5f9a3353bf5a2b969782f.pdf برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#بررسی اعتبار قاعدۀ عدالت در موارد منصوص و غیرمنصوص، سیف الله صرامی، قم، پژوهشگاه علوم وفرهنگی اسلامی،بهار ۱۳۹۵ش.[https://jf.isca.ac.ir/article_64677_cd147de77fb29f7c6e9e1a46d1254ab0.pdf برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#نقش عدالت در قانونگذاری در حکومت اسلامی،حسنعلی علی‌اکبریان، قم، پژوهشگاه علوم وفرهنگی اسلامی،بهار ۱۳۹۵ش.[https://jf.isca.ac.ir/article_64669_6bb302a17b33a4c15d9ba151617015aa.pdf برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#نسبت قاعدۀ عدالت با قواعد فقهی دیگر،سید محمود طباطبائی، قم، پژوهشگاه علوم وفرهنگی اسلامی،بهار ۱۳۹۵ش.[https://jf.isca.ac.ir/article_64682_01b507070747986b619f5f27c0322089.pdf برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#اصل عدالت در فقه مذاهب اسلامی، عابدین مومنی و سیدمحمدمهدی حسینی، قم، [[فصلنامه مطالعات تقریبی مذاهب اسلامی، دانشگاه مذاهب اسلامی]]، دوره ۱۰، شماره ۳۹، بهار ۱۳۹۴ش.[https://foroughevahdat.mazaheb.ac.ir/article_9879_ec73a08511f0f15158c830720aee7588.pdf برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#نقش عدالت در فرآیند استنباط اول و دوم، [[ابوالقاسم علیدوست]]، قم، [[پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی]] (وابسته به دفتر تبلیغات اسلامی حوزه علمیه قم)، ۱۳۹۳ش.[https://iranjournals.nlai.ir/bitstream/handle/123456789/271205/3F3A26587538C248580970510EBFFF38.pdf?sequence=1&amp;amp;isAllowed=y برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#گونه‌های بهره‌گیری از عدالت در فقه و اجتهاد، سعید ضیائی‌فر،قم، [[مجله علمی پژوهش‌های فقهی]]، دوره ۱۰، شماره ۲، ۱۳۹۳ش، صص. ۳۰۵–۳۲۲. [https://journal.ut.ac.ir/article_52002_71bc389c97bac8a386a94e0125c910e0.pdf برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#درآمدی بر تطبیق قاعده عدالت، سیدمحمود صادق‌زاده طباطبایی، مشهد، [[دانشگاه فردوسی مشهد]]، ۱۳۹۳ش.[https://iranjournals.nlai.ir/bitstream/handle/123456789/817024/41779447B029539662D64EC67E569CD2.pdf?sequence=1&amp;amp;isAllowed=y برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#عدالت به مثابه قاعده فقهی و حقوقی، سید محمد اصغری، [[فصلنامه مطالعات حقوق خصوصی]]، دوره ۳۹، شماره ۱،خرداد ۱۳۸۸ش،[https://jlq.ut.ac.ir/article_28281_ceb8ecd0b9ced6868294e2178ca23fab.pdf برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#گفت‌وگو: مقایسه قاعده عدالت با قاعده لاضرر، [[حسنعلی علی‌اکبریان]]، قم، [[فصلنامه فقه،]] تابستان ۱۳۸۷ش، شماره ۵۶، صص ۱۹۶–۲۳۸.[https://jf.isca.ac.ir/article_3144.html برالی مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#جایگاه عدالت در استنباط احکام معاملات، سیدحسین سعادت مصطفوی و سیدهاشم پورمولا، دانشگاه امام صادق(ع)،فصلنامه پژوهش نامه حقوق اسلامی, ۱۳۸۷ش، دوره ۹، شماره ۱، شماره پیاپی ۲۷،[https://ilr.isu.ac.ir/article_1269_e00406144c1e7e35240afed70f34166a.pdf برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#جایگاه عدالت در استنباط مسائل فقهى حقوقى زنان، محمد سروش محلاتی، ماهنامه پیام زن، شماره ۱۵۵، ۱۳۸۳ش.[http://payamezan.eshragh.ir/article_52564.html برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#عدالت ‏به مثابه قاعده فقهى، مهدی مهریزی، نشریه نقد و نظر، شماره ۱۰-۱۱، ۱۳۷۶ش.[https://jpt.isca.ac.ir/article_22795_6f277ba15918f213da8821f34ef1027e.pdf برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
=عربی=&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
#العدالة بوصفها قاعدة فقهيّة، مهدي مهريزي، ترجمة: حسن علي الهاشمي، لبنان-بیروت، مجلة نصوص معاصرة، ۲۰۱۹م.([https://nosos.net/wp-content/uploads/nosos/n55-56.pdf#page=162&amp;amp;zoom=100,561,248 برای مطالعه کلیک کنید])&lt;br /&gt;
# قاعدة العدالة و دورهافی الاجتهاد الشرعی، یوسف الصانعی، ترجمه: مرقال هاشم، لبنان-بیروت، مجلة نصوص معاصرة، ۲۰۱۹م.[https://nosos.net/wp-content/uploads/nosos/n55-56.pdf#page=17&amp;amp;zoom=100,497,213 برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
# العدالة من منظوراجتهادی، احمدمبلغی، ترجمه: حسن علی مطر، لبنان-بیروت، مجلة نصوص معاصرة، ۲۰۱۹م.[https://nosos.net/wp-content/uploads/nosos/n55-56.pdf#page=58&amp;amp;zoom=100,561,246 برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
# العدالة بین التقعید الفقهی و الاصولی، محمدتقی شهیدی، ترجمه:مرقال هاشم، لبنان-بیروت، مجلة نصوص معاصرة، ۲۰۱۹م.[https://nosos.net/wp-content/uploads/nosos/n55-56.pdf#page=124&amp;amp;zoom=100,561,245 برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
# اصول العدالة السیاسة، سید صادق حقیقت، ترجمه:السید حسن الهاشمی، لبنان-بیروت، مجلة نصوص معاصرة، ۲۰۱۹م.[https://nosos.net/wp-content/uploads/nosos/n55-56.pdf#page=175&amp;amp;zoom=100,418,245 برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
# مفهوم الاعتدال والوسطية في الفكر الإسلامي المعاصر، محمد محفوظ، لبنان، مجلة الكلمة، مجلد ۲۴، شماره ۹۷، ۲۰۱۷م.[https://search.mandumah.com/Record/1005089 برای مطالعه چکیده کلیک کنید]&lt;br /&gt;
# الإعـــــــتدال في الأحكام الشرعية من زاوية نظـر أصـولية مقاصــــــدية، عباس علي حميد العبيدي، عراق، &#039;&#039;مجلة ديالى للبحوث الانسانية،۲۰۱۳م.&#039;&#039;[https://djhr.uodiyala.edu.iq/index.php/DJHR2022/article/view/766/687 برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
# ثلاث رسائل: العداله، التوبه، قاعده لاضرر، من تقریرات سید تقی طباطبائی قمی، کتبه عباس حاجیانی دشتی، محلاتی، ۱۳۹۳ش.[https://pic.ketab.ir/DataBase/bookpdf/93/93c20832.pdf برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
# رسالة في العدالة، بضميمة قاعدة «ما يضمن» و«حمل فعل المسلم على الصحة»، تألیف: سید علی موسوی قزوینی، قم: جماعة المدرسین في الحوزة العلمية بقم، مؤسسة النشر الإسلامي، ۱۳۷۷ش ۱۴۱۹ق.[https://ablibrary.net/books/5349?page=1&amp;amp;tab-id=3&amp;amp;page-label=1 برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
==پایانامه==&lt;br /&gt;
===فارسی===&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
# کاربرد قاعده عدالت در فرایند استنباط فقه جزایی اسلام با تأکید بر فقه امامیه، محمد عبدالرضایی، دکتری تخصصی، دانشکده الهیات، دانشگاه مفید، ۱۴۰۲ش&#039;&#039;&#039;.&#039;&#039;&#039;[https://ganj.irandoc.ac.ir/#/articles/31d332448230f69c479fdf6d5c3947b5 برای مطالعه چکیده کلیک کنید]&lt;br /&gt;
# تأثیر جنسیت بر کیفر در پرتو تقریری نوین از قاعده عدالت «مطالعه‌ای در باب مصادیق فقهی و تحلیل حقوقی»، منصوره فرجی، کارشناسی ارشد، گروه علوم انسانی، مؤسسه آموزش عالی خراسان، ایران، ۱۴۰۱ش.[https://ganj.irandoc.ac.ir/#/articles/cdb9a3fc6d99f78e1fcdce7294ea9f3a برای مطالعه چکیده کلیک کنید]&lt;br /&gt;
# نقش قاعده عدالت در خلق پول، علیرضا زینلی‌زاده، کارشناسی ارشد، دانشکده الهیات، دانشگاه تهران، ۱۴۰۰ش،[https://noordoc.ir/thesis/view/245004?pageNumber=6&amp;amp;viewType=pdf برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
# جایگاه و مفهوم عدالت در فقه و حقوق خانواده، قربانعلی جمالی عسکرانی، کارشناسی ارشد، دانشکده حقوق و الهیات، دانشگاه شهید اشرفی اصفهانی، ۱۳۹۸ش.[https://ganj.irandoc.ac.ir/#/articles/140bec9a2bcc4166823a0ddd92b59ce4 برای مطالعه چکیده  کلیک کنید]&lt;br /&gt;
# جایگاه عدالت در استنباط احکام، محمد مهریزی ثانی، دکتری، پردیس البرز، دانشگاه تهران، ایران، ۱۳۹۸ش،[https://noordoc.ir/thesis/view/75290?pageNumber=2&amp;amp;viewType=pdf برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
# بررسی احکام قاعده عدالت از منظر فقه شیعه، محمد کدوری، کارشناسی ارشد، دانشگاه آزاد اسلامی واحد بم، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، ۱۳۹۷ش.[https://ganj.irandoc.ac.ir/#/articles/e411bae77588df670aff9f03ad6e081c برای مطالعه چکیده کلیک کنید]&lt;br /&gt;
# تحلیل فقهی و حقوقی قاعده عدالت، سیدمحمدحسین تقوی اقدم، کارشناسی ارشد، دانشکده علوم انسانی، دانشگاه آزاد اسلامی واحد شهر قدس،۱۳۹۷ش،[https://ganj.irandoc.ac.ir/#/articles/db4d08efc40b7e3d6ff9414ad86f0e94 برای مطالعه چکیده کلیک کنید]&lt;br /&gt;
# میزان و چگونگی نقش قاعده عدالت در قانونگذاری و قضاوت، علی آخوندی، کارشناسی ارشد، دانشگاه آزاد اسلامی واحد تفت، ایران، ۱۳۹۶ش.[https://ganj.irandoc.ac.ir/#/articles/a511f9d00d2a38c1a2faf732d7986613 برای مطالعه چکیده کلیک کنید]&lt;br /&gt;
# جایگاه عدالت در استنباط احکام فقهی، سیدمیلاد عبداله‌زاده، کارشناسی ارشد، تهران،دانشکده حقوق و علوم سیاسی، دانشگاه علامه طباطبائی، ۱۳۹۶ش، [https://ganj.irandoc.ac.ir/#/articles/e46bafccec5e0f011ce6127a9b783938 برای مطالعه چکیده کلیک کنید]&lt;br /&gt;
# ضمان اعلی القیم در غصب بر اساس قاعده عدالت، رضیه سادات پورمولا، کارشناسی ارشد، دانشکده الهیات و معارف اسلامی، دانشگاه میبد،۱۳۹۵ش.[https://noordoc.ir/thesis/view/228560?pageNumber=2&amp;amp;viewType=pdf برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
# قاعده عدالت در فقه اسلامی، مرضیه ابراهیمی، کارشناس ارشد، دانشگاه آزاد اسلامی٬ واحد دماوند، دانشکده علوم انسانی، ۱۳۹۴ش.&lt;br /&gt;
# جایگاه عدالت به مثابه قاعده فقهی نزد مذاهب اسلامی، مهدیه میان‌محله، کارشناسی ارشد، دانشگاه ادیان و مذاهب، دانشکده مذاهب اسلامی، ۱۳۹۲ش.&lt;br /&gt;
# اعتبار و قلمرو قاعده عدالت در فقه از منظر کتاب و سنت، سیدمحمود صادق‌زاده طباطبایی، دکتری، دانشکده علوم حدیث، ۱۳۹۱ش.[https://ganj.irandoc.ac.ir/#/articles/0f86fe4843f11e7e7247365332209a54 برای مطالعه چکیده کلیک کنید]&lt;br /&gt;
# قاعده عدالت از منظر فقه امامیه، محمد داستین، کارشناسی ارشد، دانشگاه آزاد اسلامی، واحد یاسوج، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، ۱۳۹۰ش.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
===عربی===&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
# مبدأ العدالة في الفقه الامامي، نرجس صالح صاحب الموسوي، پایان‌نامه کارشناسی ارشد در عراق، جامعة کربلاء، كلية العلوم الاسلامية، ۲۰۱۹م. &lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
==سایر منابع==&lt;br /&gt;
===فارسی ===&lt;br /&gt;
===عربی ===&lt;/div&gt;</summary>
		<author><name>Jalili</name></author>
	</entry>
	<entry>
		<id>https://ency.feqhemoaser.com/fa/index.php?title=%DA%A9%D8%A7%D8%B1%D8%A8%D8%B1:Jalili/%D8%B5%D9%81%D8%AD%D9%87_%D8%AA%D9%85%D8%B1%DB%8C%D9%86&amp;diff=69944</id>
		<title>کاربر:Jalili/صفحه تمرین</title>
		<link rel="alternate" type="text/html" href="https://ency.feqhemoaser.com/fa/index.php?title=%DA%A9%D8%A7%D8%B1%D8%A8%D8%B1:Jalili/%D8%B5%D9%81%D8%AD%D9%87_%D8%AA%D9%85%D8%B1%DB%8C%D9%86&amp;diff=69944"/>
		<updated>2026-10-01T12:32:36Z</updated>

		<summary type="html">&lt;p&gt;Jalili: اضافه کردن مقاله&lt;/p&gt;
&lt;hr /&gt;
&lt;div&gt;{{ambox&lt;br /&gt;
|style= background: #FFE4B5&lt;br /&gt;
|type=content&lt;br /&gt;
|image=[[پرونده:Writing.png|100px]]&lt;br /&gt;
|text= &#039;&#039;&#039;هشدار!&#039;&#039;&#039; این صفحه از روز [[۳۰]] [[مرداد]] [[۱۴۰۵]] در حال &#039;&#039;&#039;به‌روزسانی&#039;&#039;&#039; است.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
{{سخ}}پس از نهایی‌شدن، این برچسب برداشته می‌شود.}}&lt;br /&gt;
== قاعده عدالت (منابع مطالعاتی)==&lt;br /&gt;
قاعده عدالت را بعضی از فقیهان و پژوهشگران امروز به‌عنوان یکی از قواعد فقهی مطرح کرده‌اند که می‌تواند در استنباط احکام نقش داشته باشد و حتی بر ادله و قواعد دیگر تقدم پیدا کند. این قاعده در کتاب‌های فقهی قدیمی به‌صورت مدون دیده نمی‌شود، هرچند فقیهان پیشین گاهی به عادلانه یا ظالمانه بودن یک عمل استناد کرده‌اند. قاعده هم جنبه اثباتی دارد و هم جنبه سلبی؛ یعنی از یک طرف می‌تواند احکام ظالمانه را از دایره شریعت خارج کند و از طرف دیگر مستند احکام تازه‌ای شود که پیش‌تر در فقه مطرح نبوده‌اند. کسانی که این قاعده را می‌پذیرند، تشخیص مصادیق عدل و ظلم را به عرف عقلا یا عقل مستقل واگذار می‌کنند.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
پرسش‌های اصلی که در منابع درباره این قاعده مطرح شده، از این قرار است: آیا عدالت واقعاً قاعده‌ای فقهی یا اصلی فراتر از فقه است که حجیت داشته باشد و بتواند اطلاق ادله را محدود کند؟ دامنه کاربرد آن در موارد دارای نص و بدون نص تا کجاست؟ نسبت آن با قواعدی مثل لاضرر، عدل و انصاف، غرور و قرعه چیست و آیا این‌ها زیرمجموعه عدالت به حساب می‌آیند؟ و آیا بر اساس آن می‌توان احکامی مانند جبران کاهش ارزش پول، مالکیت فکری یا برابری دیه زن و مرد را پذیرفت؟&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
درباره اعتبار این قاعده دو نگاه اصلی وجود دارد. موافقان به آیات قرآن، روایات، ملازمه میان حکم عقل و شرع، سیره عقلا و لزوم عرضه روایات بر اصل نفی ظلم تکیه می‌کنند و آن را گاهی قاعده فقهی، گاهی اصل حاکم و گاهی اصل فرافقهی می‌دانند. مخالفان بیشتر روی این نکته تأکید دارند که عقل ظنی حجت نیست و انسان نمی‌تواند به ملاک‌های کامل احکام احاطه پیدا کند؛ بنابراین تشخیص‌های عقلی درباره عدالت مشمول نهی از عمل به ظن می‌شود. این بحث عمدتاً در فقه امامیه دنبال شده و گاه به‌صورت تطبیقی با مذاهب دیگر نیز مطرح گردیده است.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
==کتاب==&lt;br /&gt;
=فارسی=&lt;br /&gt;
#جایگاه عدالت در فقه مذاهب خمسه اسلامی و حقوق، فریبا حاجی‌علی، تهران، آموزشی تألیفی ارشدان، ۱۴۰۴ش.[https://pic.ketab.ir/DataBase/bookpdf/04/14040422160.pdf برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#قاعده فراگیر عدالت در فقه اهل بیت (ع)، سید امیرحسین حسینی‌ ترکستانی، تهران، انتشارات اندیشه فاخته، ۱۴۰۴ش،&lt;br /&gt;
#نسبت فقه و عدالت و دلالت‌های آن در نظام قانون‌گذاری اسلامی، محمدهادی حاضری، قم، [[دانشگاه باقرالعلوم(ع)]]، ۱۴۰۴ش.&lt;br /&gt;
#جستاری در فلسفه حقوق اسلامی عدالت، فقه و قانون: بررسی چالش‌های تحقق قانون عادلانه در نظام‌های حقوقی فقه‌مبنا، محمدهادی حاضری، تهران، [[انتشارات مجد]]، ۱۴۰۳ش.[https://pic.ketab.ir/DataBase/bookpdf/03/14030522075.pdf برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#عدالت و امنیت در فقه شیعه و اهل سنت، محمد عمیدی، تهران، نشریه راه دکتری، ۱۴۰۱ش.[https://pic.ketab.ir/DataBase/bookpdf/01/14011228521.pdf برای مطالعه صفحات اول کتاب کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#عدالت در فقه، محمود طباطبایی، تهران، انتشارات میراث شرق، ۱۴۰۱ش.[https://pic.ketab.ir/DataBase/bookpdf/01/14010616181.pdf برای مطالعه صفحات اول کتاب کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#جستاری فقهی و حقوقی پیرامون قاعده عدالت، حسین پندار، تهران، [[مؤسسه نشر سیمرغ آسمان آذرگان]]، ۱۳۹۷ش.[https://pic.ketab.ir/DataBase/bookpdf/97/97427150.pdf برای مطالعه صفحات اول کتاب کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#جایگاه عدالت در استنباط احکام معاملات، سیدمحمدهاشم پورمولا، تهران، دانشگاه امام صادق (ع)، ۱۳۹۴ش.[https://pic.ketab.ir/DataBase/bookpdf/94/94511118.pdf برای مطالعه صفحات اول کتاب کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#عدالت‌پژوهی در پرتو قرآن کریم، علی‌اصغر پورعزت، تهران، [[شرکت انتشارات علمی و فرهنگی]]، ۱۳۹۳ش.[https://pic.ketab.ir/DataBase/bookpdf/93/93409140.pdf برای مطالعه صفحات اول کتاب کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#قاعده فقهی عدالت با تقریظ آیه‌الله سیدمحمدمهدی موسوی خلخالی و [[علی الهی‌خراسانی]]، مشهد، [[بنیاد پژوهش‌های اسلامی آستان قدس رضوی]]، ۱۳۹۲ش.[https://pic.ketab.ir/DataBase/bookpdf/92/92925128.pdf برای مطالعه صفحات اول کتاب کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#قاعده عدالت و نفی ظلم: به ضمیمه گفت‌وگو با حضرت آیه‌الله العظمی صانعی(مدظله)، هادی قابل‌جامی، قم، [[فصلنامه فقه الثقلین]]، ۱۳۹۰ش.[https://saanei.xyz/pictures/books/pdf/ghaede_edalat.pdf برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#عدالت به مثابه «قاعده»: همراه با قواعد: «لاضرر»، «لاحرج»، «عدل و انصاف»، سیدمحمد اصغری، تهران، [[انتشارات اطلاعات]]، ۱۳۸۸ش.[https://pic.ketab.ir/DataBase/bookpdf/88/88125072.pdf برای مطالعه صفحات اول کتاب کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#قاعده عدالت در فقه امامیه «گفت‌وگو با جمعی از اساتید حوزه و دانشگاه»، [[حسنعلی علی‌اکبریان]]، قم، [[پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی]]، ۱۳۸۶ش.[https://pic.ketab.ir/DataBase/bookpdf/87/87211606.pdf برای مطالعه صفحات اول کتاب کلیک] &lt;br /&gt;
=عربی=&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
# مؤسسة العدالة في الشريعة الإسلامية، عبد السلام التونجي، مكتبة عين الجامعة، ۲۰۲۵م.([https://practice.univeyes.net/academy/fiqh00000/fiqh09001/fiqh09465.pdf برای مطالعه کتاب کلیک کنید])&lt;br /&gt;
# العدالة العقدية: دراسة في قاعدية العدالة ودورها في العقود المدنية، رياض أحمد عبد الغفور، مكتبة نور، ۲۰۲۲م.&lt;br /&gt;
# مسائل العدالة في الفقه الإسلامي: جمعًا ودراسة ومقارنة، تيسر بن صالح بن سعيد دبلول، عربستان، جامعة ام القری، ۲۰۲۰م.([https://docs.google.com/viewerng/viewer?url=https://ebook.univeyes.com/?download_books%3D118541-675c40fd0b16531409317b73240ab810&amp;amp;hl=ar برای مطالعه کلیک کنید])&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
==مقالات==&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
=فارسی=&lt;br /&gt;
#&lt;br /&gt;
#تحلیل تاریخی مفهوم عدالت در فقه امامیه و بازتاب آن در حقوق بشر جهانی، ثروت سلیمان‌زاده افشار، تهران[[، فصلنامه پژوهش‌های فقهی حقوق بشر]]، زمستان ۱۴۰۴ش.[https://www.jhsrj.ir/article_733113_944ae43c307e353d430f74179c1e57ea.pdf برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#بازخوانی قاعده عدالت و نقش جنسیت در تأثیر قوانین دیه و ارث؛ چالش‌ها و راهکارها، سید محمد حیدری خورمیزی، بابل، [[نشریه پژوهش‌های فقه و حقوق اسلامی،]] دوره ۲۱، شماره ۳، تابستان ۱۴۰۴ش. [https://sanad.iau.ir/Journal/ijrj/Article/1195553 برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#تحلیل فقهی حقوقی قاعده عدالت، مسلم سوری، قم، [[فصلنامه فقه و حقوق معاصر]]، بهار ۱۴۰۳ش، سال دهم، شماره ۲۷، صص ۶۸–۸۰.[https://journals.icscr.ir/wp-content/uploads/2024/05/4-1.pdf برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#تحلیل انتقادی مفهوم عدالت فقهی به‌مثابۀ ملکه، رحمت الله کریم‌زاده، مشهد، [[فصلنامه فقه و اصول، دانشگاه علوم اسلامی رضوی]]، دوره ۵۶، شماره ۱، بهار ۱۴۰۳ش،[https://jfiqh.um.ac.ir/article_45220_12a422c0676b655a5dbda563c5584404.pdf برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#بررسی تطبیقی مفاهیم عدالت و مساوات در فقه اسلامی و نظام‌های حقوقی بین‌المللی، مریم فراهانی، قم، [[فصلنامه معرفت و بصیرت اسلامی]]، زمستان ۱۴۰۲ش.[https://www.journaliki.com/index.php/journaliki/article/view/11/11 برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#تأمّلات اخلاقی جواز نکاح صغیره و تعارض آن با قاعدة عدالت، مریم مصلی‌نژاد، سیدمحسن سادات کیایی و فاطمه وجدانی، فصلنامه پژوهش‌های اخلاقی، دوره ۳، شماره ۲، شماره پیاپی ۱۰، تابستان ۱۴۰۱ش، صص. ۹۵–۱۱۸. [https://jer.znu.ac.ir/article_253546_65105580c03557de86c78dbdcb0f62db.pdf?lang=fa برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#کاربرد قاعده عدالت در خبررسانی از منظر حقوق مخاطب، مسلم ملکی، تهران، [[فصلنامه پژوهش‌های ارتباطی]]،۱۴۰۱ش. [https://www.magiran.com/paper/2507377/%da%a9%d8%a7%d8%b1%d8%a8%d8%b1%d8%af-%d9%82%d8%a7%d8%b9%d8%af%d9%87-%d8%b9%d8%af%d8%a7%d9%84%d8%aa-%d8%af%d8%b1-%d8%ae%d8%a8%d8%b1%d8%b1%d8%b3%d8%a7%d9%86%db%8c-%d8%a7%d8%b2-%d9%85%d9%86%d8%b8%d8%b1-%d8%ad%d9%82%d9%88%d9%82-%d9%85%d8%ae%d8%a7%d8%b7%d8%a8 برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#عدالت و ابواب فقهی آن در فقه اسلامی، سجاد صمندری، قم، [[فصلنامه پژوهش‌های حقوق تطبیقی عدل و انصاف]]، شماره ۱۲، بهار ۱۴۰۰ش.[https://www.ensani.ir/file/download/article/1631949352-10150-11-3.pdf برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#مفاد قاعده عدالت از دیدگاه استاد مطهری، سید علی حسینی و سید امرالله حسینی، تهران، [[پژوهش نامه فقه اجتماع]]&amp;lt;nowiki/&amp;gt;[[پژوهش نامه فقه اجتماع|ی]]، دوره ۹، شماره ۲، شماره پیاپی ۱۸، مرداد ۱۴۰۰ش، صص. ۲۳۳–۲۶۰. [https://sj.isu.ac.ir/article_76049_27606ea7bfa6d3f4bc85f44e965e1be8.pdf برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#عدالت در فقه سیاسی شیعه، هاشم نیازی و محمدهاشم رضایی، قم، [[فصلنامه گفتمان فقه حکومتی]]، بهار و تابستان ۱۴۰۰ش، سال پنجم، شماره ۸، صص ۷۳–۹۳.[https://m-e-t.ir/wp-content/uploads/2025/07/%D8%B4%D9%85%D8%A7%D8%B1%D9%878-73-95.pdf برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#مفاد قاعده عدالت از دیدگاه استاد مطهری، سیدعلی حسینی و سیدامرالله حسینی، تهران، [[دانشگاه امام صادق(ع)،]] ۱۳۹۹ش.[https://iranjournals.nlai.ir/bitstream/handle/123456789/925123/562F526AAC56A04137489D4F7C51AFC3.pdf?sequence=1&amp;amp;isAllowed=y برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#نقد و بررسی مبانی فقهی دیدگاه مشهور در مفهوم‌شناسی عدالت فقهی، رامین فغانی و محمدمهدی زارعی و سعید ابراهیمی و علی‌اکبر ایزدی فرد، فصلنامه پژوهش‌های فقهی، دوره ۱۶، شماره ۲، ۱۳۹۹ش.[https://jorr.ut.ac.ir/article_74694_d2f385fc028ee94fff581cdab34f4d1e.pdf برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#جریان قاعدۀ نفی ظلم در فقه عدلی‌مسلک، محمد سلطانی رنانی، فصلنامه مطالعات حقوق تطبیقی معاصر، شماره ۲۱، ۱۳۹۹ش.[https://law.tabrizu.ac.ir/article_12633_c0551d5dd29d425d027322e28ac96d29.pdf برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#بررسی قاعده ی عدالت از دیدگاه فقه امامیه،علیرضا محمدبیکی و مهری توتونچیان، [[مطالعات فقه اقتصادی]]، سال اول زمستان ۱۳۹۸ شماره ۳،[https://ensani.ir/file/download/article/1634313951-10446-1400-19.pdf برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#نقش‌یابی عدالت در اجتهاد فقهی در پرتو بررسی چالش حکمت‌انگاری عدالت در خطابات قرآنی،علی الهی خراسانی و حمیدرضا تمدن، قم، [[پژوهشگاه علوم وفرهنگی اسلامی]]،بهار ۱۳۹۵ش.[https://jf.isca.ac.ir/article_64679_d54a92c7efa5f9a3353bf5a2b969782f.pdf برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#بررسی اعتبار قاعدۀ عدالت در موارد منصوص و غیرمنصوص، سیف الله صرامی، قم، پژوهشگاه علوم وفرهنگی اسلامی،بهار ۱۳۹۵ش.[https://jf.isca.ac.ir/article_64677_cd147de77fb29f7c6e9e1a46d1254ab0.pdf برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#نقش عدالت در قانونگذاری در حکومت اسلامی،حسنعلی علی‌اکبریان، قم، پژوهشگاه علوم وفرهنگی اسلامی،بهار ۱۳۹۵ش.[https://jf.isca.ac.ir/article_64669_6bb302a17b33a4c15d9ba151617015aa.pdf برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#نسبت قاعدۀ عدالت با قواعد فقهی دیگر،سید محمود طباطبائی، قم، پژوهشگاه علوم وفرهنگی اسلامی،بهار ۱۳۹۵ش.[https://jf.isca.ac.ir/article_64682_01b507070747986b619f5f27c0322089.pdf برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#اصل عدالت در فقه مذاهب اسلامی، عابدین مومنی و سیدمحمدمهدی حسینی، قم، [[فصلنامه مطالعات تقریبی مذاهب اسلامی، دانشگاه مذاهب اسلامی]]، دوره ۱۰، شماره ۳۹، بهار ۱۳۹۴ش.[https://foroughevahdat.mazaheb.ac.ir/article_9879_ec73a08511f0f15158c830720aee7588.pdf برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#نقش عدالت در فرآیند استنباط اول و دوم، [[ابوالقاسم علیدوست]]، قم، [[پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی]] (وابسته به دفتر تبلیغات اسلامی حوزه علمیه قم)، ۱۳۹۳ش.[https://iranjournals.nlai.ir/bitstream/handle/123456789/271205/3F3A26587538C248580970510EBFFF38.pdf?sequence=1&amp;amp;isAllowed=y برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#گونه‌های بهره‌گیری از عدالت در فقه و اجتهاد، سعید ضیائی‌فر،قم، [[مجله علمی پژوهش‌های فقهی]]، دوره ۱۰، شماره ۲، ۱۳۹۳ش، صص. ۳۰۵–۳۲۲. [https://journal.ut.ac.ir/article_52002_71bc389c97bac8a386a94e0125c910e0.pdf برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#درآمدی بر تطبیق قاعده عدالت، سیدمحمود صادق‌زاده طباطبایی، مشهد، [[دانشگاه فردوسی مشهد]]، ۱۳۹۳ش.[https://iranjournals.nlai.ir/bitstream/handle/123456789/817024/41779447B029539662D64EC67E569CD2.pdf?sequence=1&amp;amp;isAllowed=y برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#عدالت به مثابه قاعده فقهی و حقوقی، سید محمد اصغری، [[فصلنامه مطالعات حقوق خصوصی]]، دوره ۳۹، شماره ۱،خرداد ۱۳۸۸ش،[https://jlq.ut.ac.ir/article_28281_ceb8ecd0b9ced6868294e2178ca23fab.pdf برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#گفت‌وگو: مقایسه قاعده عدالت با قاعده لاضرر، [[حسنعلی علی‌اکبریان]]، قم، [[فصلنامه فقه،]] تابستان ۱۳۸۷ش، شماره ۵۶، صص ۱۹۶–۲۳۸.[https://jf.isca.ac.ir/article_3144.html برالی مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#جایگاه عدالت در استنباط احکام معاملات، سیدحسین سعادت مصطفوی و سیدهاشم پورمولا، دانشگاه امام صادق(ع)،فصلنامه پژوهش نامه حقوق اسلامی, ۱۳۸۷ش، دوره ۹، شماره ۱، شماره پیاپی ۲۷،[https://ilr.isu.ac.ir/article_1269_e00406144c1e7e35240afed70f34166a.pdf برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#جایگاه عدالت در استنباط مسائل فقهى حقوقى زنان، محمد سروش محلاتی، ماهنامه پیام زن، شماره ۱۵۵، ۱۳۸۳ش.[http://payamezan.eshragh.ir/article_52564.html برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#عدالت ‏به مثابه قاعده فقهى، مهدی مهریزی، نشریه نقد و نظر، شماره ۱۰-۱۱، ۱۳۷۶ش.[https://jpt.isca.ac.ir/article_22795_6f277ba15918f213da8821f34ef1027e.pdf برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
=عربی=&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
#العدالة بوصفها قاعدة فقهيّة، مهدي مهريزي، ترجمة: حسن علي الهاشمي، لبنان-بیروت، مجلة نصوص معاصرة، ۲۰۱۹م.([https://nosos.net/wp-content/uploads/nosos/n55-56.pdf#page=162&amp;amp;zoom=100,561,248 برای مطالعه کلیک کنید])&lt;br /&gt;
# قاعدة العدالة و دورهافی الاجتهاد الشرعی، یوسف الصانعی، ترجمه: مرقال هاشم، لبنان-بیروت، مجلة نصوص معاصرة، ۲۰۱۹م.[https://nosos.net/wp-content/uploads/nosos/n55-56.pdf#page=17&amp;amp;zoom=100,497,213 برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
# العدالة من منظوراجتهادی، احمدمبلغی، ترجمه: حسن علی مطر، لبنان-بیروت، مجلة نصوص معاصرة، ۲۰۱۹م.[https://nosos.net/wp-content/uploads/nosos/n55-56.pdf#page=58&amp;amp;zoom=100,561,246 برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
# العدالة بین التقعید الفقهی و الاصولی، محمدتقی شهیدی، ترجمه:مرقال هاشم، لبنان-بیروت، مجلة نصوص معاصرة، ۲۰۱۹م.[https://nosos.net/wp-content/uploads/nosos/n55-56.pdf#page=124&amp;amp;zoom=100,561,245 برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
# اصول العدالة السیاسة، سید صادق حقیقت، ترجمه:السید حسن الهاشمی، لبنان-بیروت، مجلة نصوص معاصرة، ۲۰۱۹م.[https://nosos.net/wp-content/uploads/nosos/n55-56.pdf#page=175&amp;amp;zoom=100,418,245 برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
# مفهوم الاعتدال والوسطية في الفكر الإسلامي المعاصر، محمد محفوظ، لبنان، مجلة الكلمة، مجلد ۲۴، شماره ۹۷، ۲۰۱۷م.[https://search.mandumah.com/Record/1005089 برای مطالعه چکیده کلیک کنید]&lt;br /&gt;
# الإعـــــــتدال في الأحكام الشرعية من زاوية نظـر أصـولية مقاصــــــدية، عباس علي حميد العبيدي، عراق، &#039;&#039;مجلة ديالى للبحوث الانسانية،۲۰۱۳م.&#039;&#039;[https://djhr.uodiyala.edu.iq/index.php/DJHR2022/article/view/766/687 برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
# ثلاث رسائل: العداله، التوبه، قاعده لاضرر، من تقریرات سید تقی طباطبائی قمی، کتبه عباس حاجیانی دشتی، محلاتی، ۱۳۹۳ش.[https://pic.ketab.ir/DataBase/bookpdf/93/93c20832.pdf برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
# رسالة في العدالة، بضميمة قاعدة «ما يضمن» و«حمل فعل المسلم على الصحة»، تألیف: سید علی موسوی قزوینی، قم: جماعة المدرسین في الحوزة العلمية بقم، مؤسسة النشر الإسلامي، ۱۳۷۷ش ۱۴۱۹ق.[https://ablibrary.net/books/5349?page=1&amp;amp;tab-id=3&amp;amp;page-label=1 برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
==پایانامه==&lt;br /&gt;
===فارسی===&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
# کاربرد قاعده عدالت در فرایند استنباط فقه جزایی اسلام با تأکید بر فقه امامیه، محمد عبدالرضایی، دکتری تخصصی، دانشکده الهیات، دانشگاه مفید، ۱۴۰۲ش&#039;&#039;&#039;.&#039;&#039;&#039;[https://ganj.irandoc.ac.ir/#/articles/31d332448230f69c479fdf6d5c3947b5 برای مطالعه چکیده کلیک کنید]&lt;br /&gt;
# تأثیر جنسیت بر کیفر در پرتو تقریری نوین از قاعده عدالت «مطالعه‌ای در باب مصادیق فقهی و تحلیل حقوقی»، منصوره فرجی، کارشناسی ارشد، گروه علوم انسانی، مؤسسه آموزش عالی خراسان، ایران، ۱۴۰۱ش.[https://ganj.irandoc.ac.ir/#/articles/cdb9a3fc6d99f78e1fcdce7294ea9f3a برای مطالعه چکیده کلیک کنید]&lt;br /&gt;
# نقش قاعده عدالت در خلق پول، علیرضا زینلی‌زاده، کارشناسی ارشد، دانشکده الهیات، دانشگاه تهران، ۱۴۰۰ش،[https://noordoc.ir/thesis/view/245004?pageNumber=6&amp;amp;viewType=pdf برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
# جایگاه و مفهوم عدالت در فقه و حقوق خانواده، قربانعلی جمالی عسکرانی، کارشناسی ارشد، دانشکده حقوق و الهیات، دانشگاه شهید اشرفی اصفهانی، ۱۳۹۸ش.[https://ganj.irandoc.ac.ir/#/articles/140bec9a2bcc4166823a0ddd92b59ce4 برای مطالعه چکیده  کلیک کنید]&lt;br /&gt;
# جایگاه عدالت در استنباط احکام، محمد مهریزی ثانی، دکتری، پردیس البرز، دانشگاه تهران، ایران، ۱۳۹۸ش،[https://noordoc.ir/thesis/view/75290?pageNumber=2&amp;amp;viewType=pdf برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
# بررسی احکام قاعده عدالت از منظر فقه شیعه، محمد کدوری، کارشناسی ارشد، دانشگاه آزاد اسلامی واحد بم، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، ۱۳۹۷ش.[https://ganj.irandoc.ac.ir/#/articles/e411bae77588df670aff9f03ad6e081c برای مطالعه چکیده کلیک کنید]&lt;br /&gt;
# تحلیل فقهی و حقوقی قاعده عدالت، سیدمحمدحسین تقوی اقدم، کارشناسی ارشد، دانشکده علوم انسانی، دانشگاه آزاد اسلامی واحد شهر قدس،۱۳۹۷ش،[https://ganj.irandoc.ac.ir/#/articles/db4d08efc40b7e3d6ff9414ad86f0e94 برای مطالعه چکیده کلیک کنید]&lt;br /&gt;
# میزان و چگونگی نقش قاعده عدالت در قانونگذاری و قضاوت، علی آخوندی، کارشناسی ارشد، دانشگاه آزاد اسلامی واحد تفت، ایران، ۱۳۹۶ش.[https://ganj.irandoc.ac.ir/#/articles/a511f9d00d2a38c1a2faf732d7986613 برای مطالعه چکیده کلیک کنید]&lt;br /&gt;
# جایگاه عدالت در استنباط احکام فقهی، سیدمیلاد عبداله‌زاده، کارشناسی ارشد، تهران،دانشکده حقوق و علوم سیاسی، دانشگاه علامه طباطبائی، ۱۳۹۶ش، [https://ganj.irandoc.ac.ir/#/articles/e46bafccec5e0f011ce6127a9b783938 برای مطالعه چکیده کلیک کنید]&lt;br /&gt;
# ضمان اعلی القیم در غصب بر اساس قاعده عدالت، رضیه سادات پورمولا، کارشناسی ارشد، دانشکده الهیات و معارف اسلامی، دانشگاه میبد،۱۳۹۵ش.[https://noordoc.ir/thesis/view/228560?pageNumber=2&amp;amp;viewType=pdf برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
# قاعده عدالت در فقه اسلامی، مرضیه ابراهیمی، کارشناس ارشد، دانشگاه آزاد اسلامی٬ واحد دماوند، دانشکده علوم انسانی، ۱۳۹۴ش.&lt;br /&gt;
# جایگاه عدالت به مثابه قاعده فقهی نزد مذاهب اسلامی، مهدیه میان‌محله، کارشناسی ارشد، دانشگاه ادیان و مذاهب، دانشکده مذاهب اسلامی، ۱۳۹۲ش.&lt;br /&gt;
# اعتبار و قلمرو قاعده عدالت در فقه از منظر کتاب و سنت، سیدمحمود صادق‌زاده طباطبایی، دکتری، دانشکده علوم حدیث، ۱۳۹۱ش.[https://ganj.irandoc.ac.ir/#/articles/0f86fe4843f11e7e7247365332209a54 برای مطالعه چکیده کلیک کنید]&lt;br /&gt;
# قاعده عدالت از منظر فقه امامیه، محمد داستین، کارشناسی ارشد، دانشگاه آزاد اسلامی، واحد یاسوج، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، ۱۳۹۰ش.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
===عربی===&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
# مبدأ العدالة في الفقه الامامي، نرجس صالح صاحب الموسوي، پایان‌نامه کارشناسی ارشد در عراق، جامعة کربلاء، كلية العلوم الاسلامية، ۲۰۱۹م. &lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
==سایر منابع==&lt;br /&gt;
===فارسی ===&lt;br /&gt;
===عربی ===&lt;/div&gt;</summary>
		<author><name>Jalili</name></author>
	</entry>
	<entry>
		<id>https://ency.feqhemoaser.com/fa/index.php?title=%DA%A9%D8%A7%D8%B1%D8%A8%D8%B1:Jalili/%D8%B5%D9%81%D8%AD%D9%87_%D8%AA%D9%85%D8%B1%DB%8C%D9%86&amp;diff=69755</id>
		<title>کاربر:Jalili/صفحه تمرین</title>
		<link rel="alternate" type="text/html" href="https://ency.feqhemoaser.com/fa/index.php?title=%DA%A9%D8%A7%D8%B1%D8%A8%D8%B1:Jalili/%D8%B5%D9%81%D8%AD%D9%87_%D8%AA%D9%85%D8%B1%DB%8C%D9%86&amp;diff=69755"/>
		<updated>2026-09-24T13:14:51Z</updated>

		<summary type="html">&lt;p&gt;Jalili: اضافه کردن مقاله&lt;/p&gt;
&lt;hr /&gt;
&lt;div&gt;{{ambox&lt;br /&gt;
|style= background: #FFE4B5&lt;br /&gt;
|type=content&lt;br /&gt;
|image=[[پرونده:Writing.png|100px]]&lt;br /&gt;
|text= &#039;&#039;&#039;هشدار!&#039;&#039;&#039; این صفحه از روز [[۳۰]] [[مرداد]] [[۱۴۰۵]] در حال &#039;&#039;&#039;به‌روزسانی&#039;&#039;&#039; است.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
{{سخ}}پس از نهایی‌شدن، این برچسب برداشته می‌شود.}}&lt;br /&gt;
== قاعده عدالت (منابع مطالعاتی)==&lt;br /&gt;
قاعده عدالت را بعضی از فقیهان و پژوهشگران امروز به‌عنوان یکی از قواعد فقهی مطرح کرده‌اند که می‌تواند در استنباط احکام نقش داشته باشد و حتی بر ادله و قواعد دیگر تقدم پیدا کند. این قاعده در کتاب‌های فقهی قدیمی به‌صورت مدون دیده نمی‌شود، هرچند فقیهان پیشین گاهی به عادلانه یا ظالمانه بودن یک عمل استناد کرده‌اند. قاعده هم جنبه اثباتی دارد و هم جنبه سلبی؛ یعنی از یک طرف می‌تواند احکام ظالمانه را از دایره شریعت خارج کند و از طرف دیگر مستند احکام تازه‌ای شود که پیش‌تر در فقه مطرح نبوده‌اند. کسانی که این قاعده را می‌پذیرند، تشخیص مصادیق عدل و ظلم را به عرف عقلا یا عقل مستقل واگذار می‌کنند.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
پرسش‌های اصلی که در منابع درباره این قاعده مطرح شده، از این قرار است: آیا عدالت واقعاً قاعده‌ای فقهی یا اصلی فراتر از فقه است که حجیت داشته باشد و بتواند اطلاق ادله را محدود کند؟ دامنه کاربرد آن در موارد دارای نص و بدون نص تا کجاست؟ نسبت آن با قواعدی مثل لاضرر، عدل و انصاف، غرور و قرعه چیست و آیا این‌ها زیرمجموعه عدالت به حساب می‌آیند؟ و آیا بر اساس آن می‌توان احکامی مانند جبران کاهش ارزش پول، مالکیت فکری یا برابری دیه زن و مرد را پذیرفت؟&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
درباره اعتبار این قاعده دو نگاه اصلی وجود دارد. موافقان به آیات قرآن، روایات، ملازمه میان حکم عقل و شرع، سیره عقلا و لزوم عرضه روایات بر اصل نفی ظلم تکیه می‌کنند و آن را گاهی قاعده فقهی، گاهی اصل حاکم و گاهی اصل فرافقهی می‌دانند. مخالفان بیشتر روی این نکته تأکید دارند که عقل ظنی حجت نیست و انسان نمی‌تواند به ملاک‌های کامل احکام احاطه پیدا کند؛ بنابراین تشخیص‌های عقلی درباره عدالت مشمول نهی از عمل به ظن می‌شود. این بحث عمدتاً در فقه امامیه دنبال شده و گاه به‌صورت تطبیقی با مذاهب دیگر نیز مطرح گردیده است.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
==کتاب==&lt;br /&gt;
=فارسی=&lt;br /&gt;
#جایگاه عدالت در فقه مذاهب خمسه اسلامی و حقوق، فریبا حاجی‌علی، تهران، آموزشی تألیفی ارشدان، ۱۴۰۴ش.[https://pic.ketab.ir/DataBase/bookpdf/04/14040422160.pdf برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#قاعده فراگیر عدالت در فقه اهل بیت (ع)، سید امیرحسین حسینی‌ ترکستانی، تهران، انتشارات اندیشه فاخته، ۱۴۰۴ش،&lt;br /&gt;
#نسبت فقه و عدالت و دلالت‌های آن در نظام قانون‌گذاری اسلامی، محمدهادی حاضری، قم، [[دانشگاه باقرالعلوم(ع)]]، ۱۴۰۴ش.&lt;br /&gt;
#جستاری در فلسفه حقوق اسلامی عدالت، فقه و قانون: بررسی چالش‌های تحقق قانون عادلانه در نظام‌های حقوقی فقه‌مبنا، محمدهادی حاضری، تهران، [[انتشارات مجد]]، ۱۴۰۳ش.[https://pic.ketab.ir/DataBase/bookpdf/03/14030522075.pdf برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#عدالت و امنیت در فقه شیعه و اهل سنت، محمد عمیدی، تهران، نشریه راه دکتری، ۱۴۰۱ش.[https://pic.ketab.ir/DataBase/bookpdf/01/14011228521.pdf برای مطالعه صفحات اول کتاب کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#عدالت در فقه، محمود طباطبایی، تهران، انتشارات میراث شرق، ۱۴۰۱ش.[https://pic.ketab.ir/DataBase/bookpdf/01/14010616181.pdf برای مطالعه صفحات اول کتاب کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#جستاری فقهی و حقوقی پیرامون قاعده عدالت، حسین پندار، تهران، [[مؤسسه نشر سیمرغ آسمان آذرگان]]، ۱۳۹۷ش.[https://pic.ketab.ir/DataBase/bookpdf/97/97427150.pdf برای مطالعه صفحات اول کتاب کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#جایگاه عدالت در استنباط احکام معاملات، سیدمحمدهاشم پورمولا، تهران، دانشگاه امام صادق (ع)، ۱۳۹۴ش.[https://pic.ketab.ir/DataBase/bookpdf/94/94511118.pdf برای مطالعه صفحات اول کتاب کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#عدالت‌پژوهی در پرتو قرآن کریم، علی‌اصغر پورعزت، تهران، [[شرکت انتشارات علمی و فرهنگی]]، ۱۳۹۳ش.[https://pic.ketab.ir/DataBase/bookpdf/93/93409140.pdf برای مطالعه صفحات اول کتاب کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#قاعده فقهی عدالت با تقریظ آیه‌الله سیدمحمدمهدی موسوی خلخالی و [[علی الهی‌خراسانی]]، مشهد، [[بنیاد پژوهش‌های اسلامی آستان قدس رضوی]]، ۱۳۹۲ش.[https://pic.ketab.ir/DataBase/bookpdf/92/92925128.pdf برای مطالعه صفحات اول کتاب کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#قاعده عدالت و نفی ظلم: به ضمیمه گفت‌وگو با حضرت آیه‌الله العظمی صانعی(مدظله)، هادی قابل‌جامی، قم، [[فصلنامه فقه الثقلین]]، ۱۳۹۰ش.[https://saanei.xyz/pictures/books/pdf/ghaede_edalat.pdf برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#عدالت به مثابه «قاعده»: همراه با قواعد: «لاضرر»، «لاحرج»، «عدل و انصاف»، سیدمحمد اصغری، تهران، [[انتشارات اطلاعات]]، ۱۳۸۸ش.[https://pic.ketab.ir/DataBase/bookpdf/88/88125072.pdf برای مطالعه صفحات اول کتاب کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#قاعده عدالت در فقه امامیه «گفت‌وگو با جمعی از اساتید حوزه و دانشگاه»، [[حسنعلی علی‌اکبریان]]، قم، [[پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی]]، ۱۳۸۶ش.[https://pic.ketab.ir/DataBase/bookpdf/87/87211606.pdf برای مطالعه صفحات اول کتاب کلیک] &lt;br /&gt;
=عربی=&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
# مؤسسة العدالة في الشريعة الإسلامية، عبد السلام التونجي، مكتبة عين الجامعة، ۲۰۲۵م.([https://practice.univeyes.net/academy/fiqh00000/fiqh09001/fiqh09465.pdf برای مطالعه کتاب کلیک کنید])&lt;br /&gt;
# العدالة العقدية: دراسة في قاعدية العدالة ودورها في العقود المدنية، رياض أحمد عبد الغفور، مكتبة نور، ۲۰۲۲م.&lt;br /&gt;
# مسائل العدالة في الفقه الإسلامي: جمعًا ودراسة ومقارنة، تيسر بن صالح بن سعيد دبلول، عربستان، جامعة ام القری، ۲۰۲۰م.([https://docs.google.com/viewerng/viewer?url=https://ebook.univeyes.com/?download_books%3D118541-675c40fd0b16531409317b73240ab810&amp;amp;hl=ar برای مطالعه کلیک کنید])&lt;br /&gt;
# العدالة بوصفها قاعدة فقهيّة، مهدي مهريزي، ترجمة: حسن علي الهاشمي، لبنان-بیروت، مجلة نصوص معاصرة، ۲۰۱۹م.([https://nosos.net/wp-content/uploads/nosos/n55-56.pdf#page=162&amp;amp;zoom=100,561,248 برای مطالعه کلیک کنید])&lt;br /&gt;
# قاعدة العدالة و دورهافی الاجتهاد الشرعی، یوسف الصانعی، ترجمه: مرقال هاشم، لبنان-بیروت، مجلة نصوص معاصرة، ۲۰۱۹م.[https://nosos.net/wp-content/uploads/nosos/n55-56.pdf#page=17&amp;amp;zoom=100,497,213 برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
# العدالة من منظوراجتهادی، احمدمبلغی، ترجمه: حسن علی مطر، لبنان-بیروت، مجلة نصوص معاصرة، ۲۰۱۹م.[https://nosos.net/wp-content/uploads/nosos/n55-56.pdf#page=58&amp;amp;zoom=100,561,246 برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
# العدالة بین التقعید الفقهی و الاصولی، محمدتقی شهیدی، ترجمه:مرقال هاشم، لبنان-بیروت، مجلة نصوص معاصرة، ۲۰۱۹م.[https://nosos.net/wp-content/uploads/nosos/n55-56.pdf#page=124&amp;amp;zoom=100,561,245 برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
# اصول العدالة السیاسة، سید صادق حقیقت، ترجمه:السید حسن الهاشمی، لبنان-بیروت، مجلة نصوص معاصرة، ۲۰۱۹م.[https://nosos.net/wp-content/uploads/nosos/n55-56.pdf#page=175&amp;amp;zoom=100,418,245 برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
# مفهوم الاعتدال والوسطية في الفكر الإسلامي المعاصر، محمد محفوظ، لبنان، مجلة الكلمة، مجلد ۲۴، شماره ۹۷، ۲۰۱۷م.[https://search.mandumah.com/Record/1005089 برای مطالعه چکیده کلیک کنید]&lt;br /&gt;
# الإعـــــــتدال في الأحكام الشرعية من زاوية نظـر أصـولية مقاصــــــدية، عباس علي حميد العبيدي، عراق، &#039;&#039;مجلة ديالى للبحوث الانسانية،۲۰۱۳م.&#039;&#039;[https://djhr.uodiyala.edu.iq/index.php/DJHR2022/article/view/766/687 برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
# ثلاث رسائل: العداله، التوبه، قاعده لاضرر، من تقریرات سید تقی طباطبائی قمی، کتبه عباس حاجیانی دشتی، محلاتی، ۱۳۹۳ش.[https://pic.ketab.ir/DataBase/bookpdf/93/93c20832.pdf برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
# رسالة في العدالة، بضميمة قاعدة «ما يضمن» و«حمل فعل المسلم على الصحة»، تألیف: سید علی موسوی قزوینی، قم: جماعة المدرسین في الحوزة العلمية بقم، مؤسسة النشر الإسلامي، ۱۳۷۷ش ۱۴۱۹ق.[https://ablibrary.net/books/5349?page=1&amp;amp;tab-id=3&amp;amp;page-label=1 برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
==مقالات==&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
=فارسی=&lt;br /&gt;
#&lt;br /&gt;
#تحلیل تاریخی مفهوم عدالت در فقه امامیه و بازتاب آن در حقوق بشر جهانی، ثروت سلیمان‌زاده افشار، تهران[[، فصلنامه پژوهش‌های فقهی حقوق بشر]]، زمستان ۱۴۰۴ش.[https://www.jhsrj.ir/article_733113_944ae43c307e353d430f74179c1e57ea.pdf برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#بازخوانی قاعده عدالت و نقش جنسیت در تأثیر قوانین دیه و ارث؛ چالش‌ها و راهکارها، سید محمد حیدری خورمیزی، بابل، [[نشریه پژوهش‌های فقه و حقوق اسلامی،]] دوره ۲۱، شماره ۳، تابستان ۱۴۰۴ش. [https://sanad.iau.ir/Journal/ijrj/Article/1195553 برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#تحلیل فقهی حقوقی قاعده عدالت، مسلم سوری، قم، [[فصلنامه فقه و حقوق معاصر]]، بهار ۱۴۰۳ش، سال دهم، شماره ۲۷، صص ۶۸–۸۰.[https://journals.icscr.ir/wp-content/uploads/2024/05/4-1.pdf برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#تحلیل انتقادی مفهوم عدالت فقهی به‌مثابۀ ملکه، رحمت الله کریم‌زاده، مشهد، [[فصلنامه فقه و اصول، دانشگاه علوم اسلامی رضوی]]، دوره ۵۶، شماره ۱، بهار ۱۴۰۳ش،[https://jfiqh.um.ac.ir/article_45220_12a422c0676b655a5dbda563c5584404.pdf برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#بررسی تطبیقی مفاهیم عدالت و مساوات در فقه اسلامی و نظام‌های حقوقی بین‌المللی، مریم فراهانی، قم، [[فصلنامه معرفت و بصیرت اسلامی]]، زمستان ۱۴۰۲ش.[https://www.journaliki.com/index.php/journaliki/article/view/11/11 برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#تأمّلات اخلاقی جواز نکاح صغیره و تعارض آن با قاعدة عدالت، مریم مصلی‌نژاد، سیدمحسن سادات کیایی و فاطمه وجدانی، فصلنامه پژوهش‌های اخلاقی، دوره ۳، شماره ۲، شماره پیاپی ۱۰، تابستان ۱۴۰۱ش، صص. ۹۵–۱۱۸. [https://jer.znu.ac.ir/article_253546_65105580c03557de86c78dbdcb0f62db.pdf?lang=fa برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#کاربرد قاعده عدالت در خبررسانی از منظر حقوق مخاطب، مسلم ملکی، تهران، [[فصلنامه پژوهش‌های ارتباطی]]،۱۴۰۱ش. [https://www.magiran.com/paper/2507377/%da%a9%d8%a7%d8%b1%d8%a8%d8%b1%d8%af-%d9%82%d8%a7%d8%b9%d8%af%d9%87-%d8%b9%d8%af%d8%a7%d9%84%d8%aa-%d8%af%d8%b1-%d8%ae%d8%a8%d8%b1%d8%b1%d8%b3%d8%a7%d9%86%db%8c-%d8%a7%d8%b2-%d9%85%d9%86%d8%b8%d8%b1-%d8%ad%d9%82%d9%88%d9%82-%d9%85%d8%ae%d8%a7%d8%b7%d8%a8 برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#عدالت و ابواب فقهی آن در فقه اسلامی، سجاد صمندری، قم، [[فصلنامه پژوهش‌های حقوق تطبیقی عدل و انصاف]]، شماره ۱۲، بهار ۱۴۰۰ش.[https://www.ensani.ir/file/download/article/1631949352-10150-11-3.pdf برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#مفاد قاعده عدالت از دیدگاه استاد مطهری، سید علی حسینی و سید امرالله حسینی، تهران، [[پژوهش نامه فقه اجتماع]]&amp;lt;nowiki/&amp;gt;[[پژوهش نامه فقه اجتماع|ی]]، دوره ۹، شماره ۲، شماره پیاپی ۱۸، مرداد ۱۴۰۰ش، صص. ۲۳۳–۲۶۰. [https://sj.isu.ac.ir/article_76049_27606ea7bfa6d3f4bc85f44e965e1be8.pdf برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#عدالت در فقه سیاسی شیعه، هاشم نیازی و محمدهاشم رضایی، قم، [[فصلنامه گفتمان فقه حکومتی]]، بهار و تابستان ۱۴۰۰ش، سال پنجم، شماره ۸، صص ۷۳–۹۳.[https://m-e-t.ir/wp-content/uploads/2025/07/%D8%B4%D9%85%D8%A7%D8%B1%D9%878-73-95.pdf برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#مفاد قاعده عدالت از دیدگاه استاد مطهری، سیدعلی حسینی و سیدامرالله حسینی، تهران، [[دانشگاه امام صادق(ع)،]] ۱۳۹۹ش.[https://iranjournals.nlai.ir/bitstream/handle/123456789/925123/562F526AAC56A04137489D4F7C51AFC3.pdf?sequence=1&amp;amp;isAllowed=y برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#نقد و بررسی مبانی فقهی دیدگاه مشهور در مفهوم‌شناسی عدالت فقهی، رامین فغانی و محمدمهدی زارعی و سعید ابراهیمی و علی‌اکبر ایزدی فرد، فصلنامه پژوهش‌های فقهی، دوره ۱۶، شماره ۲، ۱۳۹۹ش.[https://jorr.ut.ac.ir/article_74694_d2f385fc028ee94fff581cdab34f4d1e.pdf برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#جریان قاعدۀ نفی ظلم در فقه عدلی‌مسلک، محمد سلطانی رنانی، فصلنامه مطالعات حقوق تطبیقی معاصر، شماره ۲۱، ۱۳۹۹ش.[https://law.tabrizu.ac.ir/article_12633_c0551d5dd29d425d027322e28ac96d29.pdf برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#بررسی قاعده ی عدالت از دیدگاه فقه امامیه،علیرضا محمدبیکی و مهری توتونچیان، [[مطالعات فقه اقتصادی]]، سال اول زمستان ۱۳۹۸ شماره ۳،[https://ensani.ir/file/download/article/1634313951-10446-1400-19.pdf برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#نقش‌یابی عدالت در اجتهاد فقهی در پرتو بررسی چالش حکمت‌انگاری عدالت در خطابات قرآنی،علی الهی خراسانی و حمیدرضا تمدن، قم، [[پژوهشگاه علوم وفرهنگی اسلامی]]،بهار ۱۳۹۵ش.[https://jf.isca.ac.ir/article_64679_d54a92c7efa5f9a3353bf5a2b969782f.pdf برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#بررسی اعتبار قاعدۀ عدالت در موارد منصوص و غیرمنصوص، سیف الله صرامی، قم، پژوهشگاه علوم وفرهنگی اسلامی،بهار ۱۳۹۵ش.[https://jf.isca.ac.ir/article_64677_cd147de77fb29f7c6e9e1a46d1254ab0.pdf برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#نقش عدالت در قانونگذاری در حکومت اسلامی،حسنعلی علی‌اکبریان، قم، پژوهشگاه علوم وفرهنگی اسلامی،بهار ۱۳۹۵ش.[https://jf.isca.ac.ir/article_64669_6bb302a17b33a4c15d9ba151617015aa.pdf برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#نسبت قاعدۀ عدالت با قواعد فقهی دیگر،سید محمود طباطبائی، قم، پژوهشگاه علوم وفرهنگی اسلامی،بهار ۱۳۹۵ش.[https://jf.isca.ac.ir/article_64682_01b507070747986b619f5f27c0322089.pdf برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#اصل عدالت در فقه مذاهب اسلامی، عابدین مومنی و سیدمحمدمهدی حسینی، قم، [[فصلنامه مطالعات تقریبی مذاهب اسلامی، دانشگاه مذاهب اسلامی]]، دوره ۱۰، شماره ۳۹، بهار ۱۳۹۴ش.[https://foroughevahdat.mazaheb.ac.ir/article_9879_ec73a08511f0f15158c830720aee7588.pdf برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#نقش عدالت در فرآیند استنباط اول و دوم، [[ابوالقاسم علیدوست]]، قم، [[پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی]] (وابسته به دفتر تبلیغات اسلامی حوزه علمیه قم)، ۱۳۹۳ش.[https://iranjournals.nlai.ir/bitstream/handle/123456789/271205/3F3A26587538C248580970510EBFFF38.pdf?sequence=1&amp;amp;isAllowed=y برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#گونه‌های بهره‌گیری از عدالت در فقه و اجتهاد، سعید ضیائی‌فر،قم، [[مجله علمی پژوهش‌های فقهی]]، دوره ۱۰، شماره ۲، ۱۳۹۳ش، صص. ۳۰۵–۳۲۲. [https://journal.ut.ac.ir/article_52002_71bc389c97bac8a386a94e0125c910e0.pdf برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#درآمدی بر تطبیق قاعده عدالت، سیدمحمود صادق‌زاده طباطبایی، مشهد، [[دانشگاه فردوسی مشهد]]، ۱۳۹۳ش.[https://iranjournals.nlai.ir/bitstream/handle/123456789/817024/41779447B029539662D64EC67E569CD2.pdf?sequence=1&amp;amp;isAllowed=y برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#عدالت به مثابه قاعده فقهی و حقوقی، سید محمد اصغری، [[فصلنامه مطالعات حقوق خصوصی]]، دوره ۳۹، شماره ۱،خرداد ۱۳۸۸ش،[https://jlq.ut.ac.ir/article_28281_ceb8ecd0b9ced6868294e2178ca23fab.pdf برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#گفت‌وگو: مقایسه قاعده عدالت با قاعده لاضرر، [[حسنعلی علی‌اکبریان]]، قم، [[فصلنامه فقه،]] تابستان ۱۳۸۷ش، شماره ۵۶، صص ۱۹۶–۲۳۸.[https://jf.isca.ac.ir/article_3144.html برالی مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#جایگاه عدالت در استنباط احکام معاملات، سیدحسین سعادت مصطفوی و سیدهاشم پورمولا، دانشگاه امام صادق(ع)،فصلنامه پژوهش نامه حقوق اسلامی, ۱۳۸۷ش، دوره ۹، شماره ۱، شماره پیاپی ۲۷،[https://ilr.isu.ac.ir/article_1269_e00406144c1e7e35240afed70f34166a.pdf برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#جایگاه عدالت در استنباط مسائل فقهى حقوقى زنان، محمد سروش محلاتی، ماهنامه پیام زن، شماره ۱۵۵، ۱۳۸۳ش.[http://payamezan.eshragh.ir/article_52564.html برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#عدالت ‏به مثابه قاعده فقهى، مهدی مهریزی، نشریه نقد و نظر، شماره ۱۰-۱۱، ۱۳۷۶ش.[https://jpt.isca.ac.ir/article_22795_6f277ba15918f213da8821f34ef1027e.pdf برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
=عربی=&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
==پایانامه==&lt;br /&gt;
===فارسی===&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
# کاربرد قاعده عدالت در فرایند استنباط فقه جزایی اسلام با تأکید بر فقه امامیه، محمد عبدالرضایی، دکتری تخصصی، دانشکده الهیات، دانشگاه مفید، ۱۴۰۲ش&#039;&#039;&#039;.&#039;&#039;&#039;[https://ganj.irandoc.ac.ir/#/articles/31d332448230f69c479fdf6d5c3947b5 برای مطالعه چکیده کلیک کنید]&lt;br /&gt;
# تأثیر جنسیت بر کیفر در پرتو تقریری نوین از قاعده عدالت «مطالعه‌ای در باب مصادیق فقهی و تحلیل حقوقی»، منصوره فرجی، کارشناسی ارشد، گروه علوم انسانی، مؤسسه آموزش عالی خراسان، ایران، ۱۴۰۱ش.[https://ganj.irandoc.ac.ir/#/articles/cdb9a3fc6d99f78e1fcdce7294ea9f3a برای مطالعه چکیده کلیک کنید]&lt;br /&gt;
# نقش قاعده عدالت در خلق پول، علیرضا زینلی‌زاده، کارشناسی ارشد، دانشکده الهیات، دانشگاه تهران، ۱۴۰۰ش،[https://noordoc.ir/thesis/view/245004?pageNumber=6&amp;amp;viewType=pdf برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
# جایگاه و مفهوم عدالت در فقه و حقوق خانواده، قربانعلی جمالی عسکرانی، کارشناسی ارشد، دانشکده حقوق و الهیات، دانشگاه شهید اشرفی اصفهانی، ۱۳۹۸ش.[https://ganj.irandoc.ac.ir/#/articles/140bec9a2bcc4166823a0ddd92b59ce4 برای مطالعه چکیده  کلیک کنید]&lt;br /&gt;
# جایگاه عدالت در استنباط احکام، محمد مهریزی ثانی، دکتری، پردیس البرز، دانشگاه تهران، ایران، ۱۳۹۸ش،[https://noordoc.ir/thesis/view/75290?pageNumber=2&amp;amp;viewType=pdf برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
# بررسی احکام قاعده عدالت از منظر فقه شیعه، محمد کدوری، کارشناسی ارشد، دانشگاه آزاد اسلامی واحد بم، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، ۱۳۹۷ش.[https://ganj.irandoc.ac.ir/#/articles/e411bae77588df670aff9f03ad6e081c برای مطالعه چکیده کلیک کنید]&lt;br /&gt;
# تحلیل فقهی و حقوقی قاعده عدالت، سیدمحمدحسین تقوی اقدم، کارشناسی ارشد، دانشکده علوم انسانی، دانشگاه آزاد اسلامی واحد شهر قدس،۱۳۹۷ش،[https://ganj.irandoc.ac.ir/#/articles/db4d08efc40b7e3d6ff9414ad86f0e94 برای مطالعه چکیده کلیک کنید]&lt;br /&gt;
# میزان و چگونگی نقش قاعده عدالت در قانونگذاری و قضاوت، علی آخوندی، کارشناسی ارشد، دانشگاه آزاد اسلامی واحد تفت، ایران، ۱۳۹۶ش.[https://ganj.irandoc.ac.ir/#/articles/a511f9d00d2a38c1a2faf732d7986613 برای مطالعه چکیده کلیک کنید]&lt;br /&gt;
# جایگاه عدالت در استنباط احکام فقهی، سیدمیلاد عبداله‌زاده، کارشناسی ارشد، تهران،دانشکده حقوق و علوم سیاسی، دانشگاه علامه طباطبائی، ۱۳۹۶ش، [https://ganj.irandoc.ac.ir/#/articles/e46bafccec5e0f011ce6127a9b783938 برای مطالعه چکیده کلیک کنید]&lt;br /&gt;
# ضمان اعلی القیم در غصب بر اساس قاعده عدالت، رضیه سادات پورمولا، کارشناسی ارشد، دانشکده الهیات و معارف اسلامی، دانشگاه میبد،۱۳۹۵ش.[https://noordoc.ir/thesis/view/228560?pageNumber=2&amp;amp;viewType=pdf برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
# قاعده عدالت در فقه اسلامی، مرضیه ابراهیمی، کارشناس ارشد، دانشگاه آزاد اسلامی٬ واحد دماوند، دانشکده علوم انسانی، ۱۳۹۴ش.&lt;br /&gt;
# جایگاه عدالت به مثابه قاعده فقهی نزد مذاهب اسلامی، مهدیه میان‌محله، کارشناسی ارشد، دانشگاه ادیان و مذاهب، دانشکده مذاهب اسلامی، ۱۳۹۲ش.&lt;br /&gt;
# اعتبار و قلمرو قاعده عدالت در فقه از منظر کتاب و سنت، سیدمحمود صادق‌زاده طباطبایی، دکتری، دانشکده علوم حدیث، ۱۳۹۱ش.[https://ganj.irandoc.ac.ir/#/articles/0f86fe4843f11e7e7247365332209a54 برای مطالعه چکیده کلیک کنید]&lt;br /&gt;
# قاعده عدالت از منظر فقه امامیه، محمد داستین، کارشناسی ارشد، دانشگاه آزاد اسلامی، واحد یاسوج، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، ۱۳۹۰ش.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
===عربی===&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
# مبدأ العدالة في الفقه الامامي، نرجس صالح صاحب الموسوي، پایان‌نامه کارشناسی ارشد در عراق، جامعة کربلاء، كلية العلوم الاسلامية، ۲۰۱۹م. &lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
==سایر منابع==&lt;br /&gt;
===فارسی ===&lt;br /&gt;
===عربی ===&lt;/div&gt;</summary>
		<author><name>Jalili</name></author>
	</entry>
	<entry>
		<id>https://ency.feqhemoaser.com/fa/index.php?title=%DA%A9%D8%A7%D8%B1%D8%A8%D8%B1:Jalili/%D8%B5%D9%81%D8%AD%D9%87_%D8%AA%D9%85%D8%B1%DB%8C%D9%86&amp;diff=69709</id>
		<title>کاربر:Jalili/صفحه تمرین</title>
		<link rel="alternate" type="text/html" href="https://ency.feqhemoaser.com/fa/index.php?title=%DA%A9%D8%A7%D8%B1%D8%A8%D8%B1:Jalili/%D8%B5%D9%81%D8%AD%D9%87_%D8%AA%D9%85%D8%B1%DB%8C%D9%86&amp;diff=69709"/>
		<updated>2026-09-22T15:59:43Z</updated>

		<summary type="html">&lt;p&gt;Jalili: &lt;/p&gt;
&lt;hr /&gt;
&lt;div&gt;{{ambox&lt;br /&gt;
|style= background: #FFE4B5&lt;br /&gt;
|type=content&lt;br /&gt;
|image=[[پرونده:Writing.png|100px]]&lt;br /&gt;
|text= &#039;&#039;&#039;هشدار!&#039;&#039;&#039; این صفحه از روز [[۳۰]] [[مرداد]] [[۱۴۰۵]] در حال &#039;&#039;&#039;به‌روزسانی&#039;&#039;&#039; است.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
{{سخ}}پس از نهایی‌شدن، این برچسب برداشته می‌شود.}}&lt;br /&gt;
== قاعده عدالت (منابع مطالعاتی)==&lt;br /&gt;
قاعده عدالت را بعضی از فقیهان و پژوهشگران امروز به‌عنوان یکی از قواعد فقهی مطرح کرده‌اند که می‌تواند در استنباط احکام نقش داشته باشد و حتی بر ادله و قواعد دیگر تقدم پیدا کند. این قاعده در کتاب‌های فقهی قدیمی به‌صورت مدون دیده نمی‌شود، هرچند فقیهان پیشین گاهی به عادلانه یا ظالمانه بودن یک عمل استناد کرده‌اند. قاعده هم جنبه اثباتی دارد و هم جنبه سلبی؛ یعنی از یک طرف می‌تواند احکام ظالمانه را از دایره شریعت خارج کند و از طرف دیگر مستند احکام تازه‌ای شود که پیش‌تر در فقه مطرح نبوده‌اند. کسانی که این قاعده را می‌پذیرند، تشخیص مصادیق عدل و ظلم را به عرف عقلا یا عقل مستقل واگذار می‌کنند.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
پرسش‌های اصلی که در منابع درباره این قاعده مطرح شده، از این قرار است: آیا عدالت واقعاً قاعده‌ای فقهی یا اصلی فراتر از فقه است که حجیت داشته باشد و بتواند اطلاق ادله را محدود کند؟ دامنه کاربرد آن در موارد دارای نص و بدون نص تا کجاست؟ نسبت آن با قواعدی مثل لاضرر، عدل و انصاف، غرور و قرعه چیست و آیا این‌ها زیرمجموعه عدالت به حساب می‌آیند؟ و آیا بر اساس آن می‌توان احکامی مانند جبران کاهش ارزش پول، مالکیت فکری یا برابری دیه زن و مرد را پذیرفت؟&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
درباره اعتبار این قاعده دو نگاه اصلی وجود دارد. موافقان به آیات قرآن، روایات، ملازمه میان حکم عقل و شرع، سیره عقلا و لزوم عرضه روایات بر اصل نفی ظلم تکیه می‌کنند و آن را گاهی قاعده فقهی، گاهی اصل حاکم و گاهی اصل فرافقهی می‌دانند. مخالفان بیشتر روی این نکته تأکید دارند که عقل ظنی حجت نیست و انسان نمی‌تواند به ملاک‌های کامل احکام احاطه پیدا کند؛ بنابراین تشخیص‌های عقلی درباره عدالت مشمول نهی از عمل به ظن می‌شود. این بحث عمدتاً در فقه امامیه دنبال شده و گاه به‌صورت تطبیقی با مذاهب دیگر نیز مطرح گردیده است.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
==کتاب==&lt;br /&gt;
=فارسی=&lt;br /&gt;
#جایگاه عدالت در فقه مذاهب خمسه اسلامی و حقوق، فریبا حاجی‌علی، تهران، آموزشی تألیفی ارشدان، ۱۴۰۴ش.[https://pic.ketab.ir/DataBase/bookpdf/04/14040422160.pdf برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#قاعده فراگیر عدالت در فقه اهل بیت (ع)، سید امیرحسین حسینی‌ ترکستانی، تهران، انتشارات اندیشه فاخته، ۱۴۰۴ش،&lt;br /&gt;
#نسبت فقه و عدالت و دلالت‌های آن در نظام قانون‌گذاری اسلامی، محمدهادی حاضری، قم، [[دانشگاه باقرالعلوم(ع)]]، ۱۴۰۴ش.&lt;br /&gt;
#جستاری در فلسفه حقوق اسلامی عدالت، فقه و قانون: بررسی چالش‌های تحقق قانون عادلانه در نظام‌های حقوقی فقه‌مبنا، محمدهادی حاضری، تهران، [[انتشارات مجد]]، ۱۴۰۳ش.[https://pic.ketab.ir/DataBase/bookpdf/03/14030522075.pdf برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#عدالت و امنیت در فقه شیعه و اهل سنت، محمد عمیدی، تهران، نشریه راه دکتری، ۱۴۰۱ش.[https://pic.ketab.ir/DataBase/bookpdf/01/14011228521.pdf برای مطالعه صفحات اول کتاب کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#عدالت در فقه، محمود طباطبایی، تهران، انتشارات میراث شرق، ۱۴۰۱ش.[https://pic.ketab.ir/DataBase/bookpdf/01/14010616181.pdf برای مطالعه صفحات اول کتاب کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#جستاری فقهی و حقوقی پیرامون قاعده عدالت، حسین پندار، تهران، [[مؤسسه نشر سیمرغ آسمان آذرگان]]، ۱۳۹۷ش.[https://pic.ketab.ir/DataBase/bookpdf/97/97427150.pdf برای مطالعه صفحات اول کتاب کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#جایگاه عدالت در استنباط احکام معاملات، سیدمحمدهاشم پورمولا، تهران، دانشگاه امام صادق (ع)، ۱۳۹۴ش.[https://pic.ketab.ir/DataBase/bookpdf/94/94511118.pdf برای مطالعه صفحات اول کتاب کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#عدالت‌پژوهی در پرتو قرآن کریم، علی‌اصغر پورعزت، تهران، [[شرکت انتشارات علمی و فرهنگی]]، ۱۳۹۳ش.[https://pic.ketab.ir/DataBase/bookpdf/93/93409140.pdf برای مطالعه صفحات اول کتاب کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#قاعده فقهی عدالت با تقریظ آیه‌الله سیدمحمدمهدی موسوی خلخالی و [[علی الهی‌خراسانی]]، مشهد، [[بنیاد پژوهش‌های اسلامی آستان قدس رضوی]]، ۱۳۹۲ش.[https://pic.ketab.ir/DataBase/bookpdf/92/92925128.pdf برای مطالعه صفحات اول کتاب کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#قاعده عدالت و نفی ظلم: به ضمیمه گفت‌وگو با حضرت آیه‌الله العظمی صانعی(مدظله)، هادی قابل‌جامی، قم، [[فصلنامه فقه الثقلین]]، ۱۳۹۰ش.[https://saanei.xyz/pictures/books/pdf/ghaede_edalat.pdf برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#عدالت به مثابه «قاعده»: همراه با قواعد: «لاضرر»، «لاحرج»، «عدل و انصاف»، سیدمحمد اصغری، تهران، [[انتشارات اطلاعات]]، ۱۳۸۸ش.[https://pic.ketab.ir/DataBase/bookpdf/88/88125072.pdf برای مطالعه صفحات اول کتاب کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#قاعده عدالت در فقه امامیه «گفت‌وگو با جمعی از اساتید حوزه و دانشگاه»، [[حسنعلی علی‌اکبریان]]، قم، [[پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی]]، ۱۳۸۶ش.[https://pic.ketab.ir/DataBase/bookpdf/87/87211606.pdf برای مطالعه صفحات اول کتاب کلیک] &lt;br /&gt;
=عربی=&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
# مؤسسة العدالة في الشريعة الإسلامية، عبد السلام التونجي، مكتبة عين الجامعة، ۲۰۲۵م.([https://practice.univeyes.net/academy/fiqh00000/fiqh09001/fiqh09465.pdf برای مطالعه کتاب کلیک کنید])&lt;br /&gt;
# العدالة العقدية: دراسة في قاعدية العدالة ودورها في العقود المدنية، رياض أحمد عبد الغفور، مكتبة نور، ۲۰۲۲م.&lt;br /&gt;
# مسائل العدالة في الفقه الإسلامي: جمعًا ودراسة ومقارنة، تيسر بن صالح بن سعيد دبلول، عربستان، جامعة ام القری، ۲۰۲۰م.([https://docs.google.com/viewerng/viewer?url=https://ebook.univeyes.com/?download_books%3D118541-675c40fd0b16531409317b73240ab810&amp;amp;hl=ar برای مطالعه کلیک کنید])&lt;br /&gt;
# العدالة بوصفها قاعدة فقهيّة، مهدي مهريزي، ترجمة: حسن علي الهاشمي، لبنان-بیروت، مجلة نصوص معاصرة، ۲۰۱۹م.([https://nosos.net/wp-content/uploads/nosos/n55-56.pdf#page=162&amp;amp;zoom=100,561,248 برای مطالعه کلیک کنید])&lt;br /&gt;
# قاعدة العدالة و دورهافی الاجتهاد الشرعی، یوسف الصانعی، ترجمه: مرقال هاشم، لبنان-بیروت، مجلة نصوص معاصرة، ۲۰۱۹م.[https://nosos.net/wp-content/uploads/nosos/n55-56.pdf#page=17&amp;amp;zoom=100,497,213 برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
# العدالة من منظوراجتهادی، احمدمبلغی، ترجمه: حسن علی مطر، لبنان-بیروت، مجلة نصوص معاصرة، ۲۰۱۹م.[https://nosos.net/wp-content/uploads/nosos/n55-56.pdf#page=58&amp;amp;zoom=100,561,246 برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
# العدالة بین التقعید الفقهی و الاصولی، محمدتقی شهیدی، ترجمه:مرقال هاشم، لبنان-بیروت، مجلة نصوص معاصرة، ۲۰۱۹م.[https://nosos.net/wp-content/uploads/nosos/n55-56.pdf#page=124&amp;amp;zoom=100,561,245 برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
# اصول العدالة السیاسة، سید صادق حقیقت، ترجمه:السید حسن الهاشمی، لبنان-بیروت، مجلة نصوص معاصرة، ۲۰۱۹م.[https://nosos.net/wp-content/uploads/nosos/n55-56.pdf#page=175&amp;amp;zoom=100,418,245 برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
# مفهوم الاعتدال والوسطية في الفكر الإسلامي المعاصر، محمد محفوظ، لبنان، مجلة الكلمة، مجلد ۲۴، شماره ۹۷، ۲۰۱۷م.[https://search.mandumah.com/Record/1005089 برای مطالعه چکیده کلیک کنید]&lt;br /&gt;
# الإعـــــــتدال في الأحكام الشرعية من زاوية نظـر أصـولية مقاصــــــدية، عباس علي حميد العبيدي، عراق، &#039;&#039;مجلة ديالى للبحوث الانسانية،۲۰۱۳م.&#039;&#039;[https://djhr.uodiyala.edu.iq/index.php/DJHR2022/article/view/766/687 برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
# ثلاث رسائل: العداله، التوبه، قاعده لاضرر، من تقریرات سید تقی طباطبائی قمی، کتبه عباس حاجیانی دشتی، محلاتی، ۱۳۹۳ش.[https://pic.ketab.ir/DataBase/bookpdf/93/93c20832.pdf برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
# رسالة في العدالة، بضميمة قاعدة «ما يضمن» و«حمل فعل المسلم على الصحة»، تألیف: سید علی موسوی قزوینی، قم: جماعة المدرسین في الحوزة العلمية بقم، مؤسسة النشر الإسلامي، ۱۳۷۷ش ۱۴۱۹ق.[https://ablibrary.net/books/5349?page=1&amp;amp;tab-id=3&amp;amp;page-label=1 برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
==مقالات==&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
=فارسی=&lt;br /&gt;
#&lt;br /&gt;
#تحلیل تاریخی مفهوم عدالت در فقه امامیه و بازتاب آن در حقوق بشر جهانی، ثروت سلیمان‌زاده افشار، تهران[[، فصلنامه پژوهش‌های فقهی حقوق بشر]]، زمستان ۱۴۰۴ش.[https://www.jhsrj.ir/article_733113_944ae43c307e353d430f74179c1e57ea.pdf برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#بازخوانی قاعده عدالت و نقش جنسیت در تأثیر قوانین دیه و ارث؛ چالش‌ها و راهکارها، سید محمد حیدری خورمیزی، بابل، [[نشریه پژوهش‌های فقه و حقوق اسلامی،]] دوره ۲۱، شماره ۳، تابستان ۱۴۰۴ش. [https://sanad.iau.ir/Journal/ijrj/Article/1195553 برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#تحلیل فقهی حقوقی قاعده عدالت، مسلم سوری، قم، [[فصلنامه فقه و حقوق معاصر]]، بهار ۱۴۰۳ش، سال دهم، شماره ۲۷، صص ۶۸–۸۰.[https://journals.icscr.ir/wp-content/uploads/2024/05/4-1.pdf برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#تحلیل انتقادی مفهوم عدالت فقهی به‌مثابۀ ملکه، رحمت الله کریم‌زاده، مشهد، [[فصلنامه فقه و اصول، دانشگاه علوم اسلامی رضوی]]، دوره ۵۶، شماره ۱، بهار ۱۴۰۳ش،[https://jfiqh.um.ac.ir/article_45220_12a422c0676b655a5dbda563c5584404.pdf برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#بررسی تطبیقی مفاهیم عدالت و مساوات در فقه اسلامی و نظام‌های حقوقی بین‌المللی، مریم فراهانی، قم، [[فصلنامه معرفت و بصیرت اسلامی]]، زمستان ۱۴۰۲ش.[https://www.journaliki.com/index.php/journaliki/article/view/11/11 برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#تأمّلات اخلاقی جواز نکاح صغیره و تعارض آن با قاعدة عدالت، مریم مصلی‌نژاد، سیدمحسن سادات کیایی و فاطمه وجدانی، فصلنامه پژوهش‌های اخلاقی، دوره ۳، شماره ۲، شماره پیاپی ۱۰، تابستان ۱۴۰۱ش، صص. ۹۵–۱۱۸. [https://jer.znu.ac.ir/article_253546_65105580c03557de86c78dbdcb0f62db.pdf?lang=fa برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#کاربرد قاعده عدالت در خبررسانی از منظر حقوق مخاطب، مسلم ملکی، تهران، [[فصلنامه پژوهش‌های ارتباطی]]،۱۴۰۱ش. [https://www.magiran.com/paper/2507377/%da%a9%d8%a7%d8%b1%d8%a8%d8%b1%d8%af-%d9%82%d8%a7%d8%b9%d8%af%d9%87-%d8%b9%d8%af%d8%a7%d9%84%d8%aa-%d8%af%d8%b1-%d8%ae%d8%a8%d8%b1%d8%b1%d8%b3%d8%a7%d9%86%db%8c-%d8%a7%d8%b2-%d9%85%d9%86%d8%b8%d8%b1-%d8%ad%d9%82%d9%88%d9%82-%d9%85%d8%ae%d8%a7%d8%b7%d8%a8 برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#عدالت و ابواب فقهی آن در فقه اسلامی، سجاد صمندری، قم، [[فصلنامه پژوهش‌های حقوق تطبیقی عدل و انصاف]]، شماره ۱۲، بهار ۱۴۰۰ش.[https://www.ensani.ir/file/download/article/1631949352-10150-11-3.pdf برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#مفاد قاعده عدالت از دیدگاه استاد مطهری، سید علی حسینی و سید امرالله حسینی، تهران، [[پژوهش نامه فقه اجتماع]]&amp;lt;nowiki/&amp;gt;[[پژوهش نامه فقه اجتماع|ی]]، دوره ۹، شماره ۲، شماره پیاپی ۱۸، مرداد ۱۴۰۰ش، صص. ۲۳۳–۲۶۰. [https://sj.isu.ac.ir/article_76049_27606ea7bfa6d3f4bc85f44e965e1be8.pdf برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#عدالت در فقه سیاسی شیعه، هاشم نیازی و محمدهاشم رضایی، قم، [[فصلنامه گفتمان فقه حکومتی]]، بهار و تابستان ۱۴۰۰ش، سال پنجم، شماره ۸، صص ۷۳–۹۳.[https://m-e-t.ir/wp-content/uploads/2025/07/%D8%B4%D9%85%D8%A7%D8%B1%D9%878-73-95.pdf برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#مفاد قاعده عدالت از دیدگاه استاد مطهری، سیدعلی حسینی و سیدامرالله حسینی، تهران، [[دانشگاه امام صادق(ع)،]] ۱۳۹۹ش.[https://iranjournals.nlai.ir/bitstream/handle/123456789/925123/562F526AAC56A04137489D4F7C51AFC3.pdf?sequence=1&amp;amp;isAllowed=y برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#بررسی قاعده ی عدالت از دیدگاه فقه امامیه،علیرضا محمدبیکی و مهری توتونچیان، [[مطالعات فقه اقتصادی]]، سال اول زمستان ۱۳۹۸ شماره ۳،[https://ensani.ir/file/download/article/1634313951-10446-1400-19.pdf برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#نقش‌یابی عدالت در اجتهاد فقهی در پرتو بررسی چالش حکمت‌انگاری عدالت در خطابات قرآنی،علی الهی خراسانی و حمیدرضا تمدن، قم، [[پژوهشگاه علوم وفرهنگی اسلامی]]،بهار ۱۳۹۵ش.[https://jf.isca.ac.ir/article_64679_d54a92c7efa5f9a3353bf5a2b969782f.pdf برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#بررسی اعتبار قاعدۀ عدالت در موارد منصوص و غیرمنصوص، سیف الله صرامی، قم، پژوهشگاه علوم وفرهنگی اسلامی،بهار ۱۳۹۵ش.[https://jf.isca.ac.ir/article_64677_cd147de77fb29f7c6e9e1a46d1254ab0.pdf برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#نقش عدالت در قانونگذاری در حکومت اسلامی،حسنعلی علی‌اکبریان، قم، پژوهشگاه علوم وفرهنگی اسلامی،بهار ۱۳۹۵ش.[https://jf.isca.ac.ir/article_64669_6bb302a17b33a4c15d9ba151617015aa.pdf برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#نسبت قاعدۀ عدالت با قواعد فقهی دیگر،سید محمود طباطبائی، قم، پژوهشگاه علوم وفرهنگی اسلامی،بهار ۱۳۹۵ش.[https://jf.isca.ac.ir/article_64682_01b507070747986b619f5f27c0322089.pdf برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#اصل عدالت در فقه مذاهب اسلامی، عابدین مومنی و سیدمحمدمهدی حسینی، قم، [[فصلنامه مطالعات تقریبی مذاهب اسلامی، دانشگاه مذاهب اسلامی]]، دوره ۱۰، شماره ۳۹، بهار ۱۳۹۴ش.[https://foroughevahdat.mazaheb.ac.ir/article_9879_ec73a08511f0f15158c830720aee7588.pdf برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#نقش عدالت در فرآیند استنباط اول و دوم، [[ابوالقاسم علیدوست]]، قم، [[پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی]] (وابسته به دفتر تبلیغات اسلامی حوزه علمیه قم)، ۱۳۹۳ش.[https://iranjournals.nlai.ir/bitstream/handle/123456789/271205/3F3A26587538C248580970510EBFFF38.pdf?sequence=1&amp;amp;isAllowed=y برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#گونه‌های بهره‌گیری از عدالت در فقه و اجتهاد، سعید ضیائی‌فر،قم، [[مجله علمی پژوهش‌های فقهی]]، دوره ۱۰، شماره ۲، ۱۳۹۳ش، صص. ۳۰۵–۳۲۲. [https://journal.ut.ac.ir/article_52002_71bc389c97bac8a386a94e0125c910e0.pdf برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#درآمدی بر تطبیق قاعده عدالت، سیدمحمود صادق‌زاده طباطبایی، مشهد، [[دانشگاه فردوسی مشهد]]، ۱۳۹۳ش.[https://iranjournals.nlai.ir/bitstream/handle/123456789/817024/41779447B029539662D64EC67E569CD2.pdf?sequence=1&amp;amp;isAllowed=y برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#عدالت به مثابه قاعده فقهی و حقوقی، سید محمد اصغری، [[فصلنامه مطالعات حقوق خصوصی]]، دوره ۳۹، شماره ۱،خرداد ۱۳۸۸ش،[https://jlq.ut.ac.ir/article_28281_ceb8ecd0b9ced6868294e2178ca23fab.pdf برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#گفت‌وگو: مقایسه قاعده عدالت با قاعده لاضرر، [[حسنعلی علی‌اکبریان]]، قم، [[فصلنامه فقه،]] تابستان ۱۳۸۷ش، شماره ۵۶، صص ۱۹۶–۲۳۸.[https://jf.isca.ac.ir/article_3144.html برالی مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#جایگاه عدالت در استنباط احکام معاملات، سیدحسین سعادت مصطفوی و سیدهاشم پورمولا، دانشگاه امام صادق(ع)،فصلنامه پژوهش نامه حقوق اسلامی, ۱۳۸۷ش، دوره ۹، شماره ۱، شماره پیاپی ۲۷،[https://ilr.isu.ac.ir/article_1269_e00406144c1e7e35240afed70f34166a.pdf برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
=عربی=&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
==پایانامه==&lt;br /&gt;
===فارسی===&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
# کاربرد قاعده عدالت در فرایند استنباط فقه جزایی اسلام با تأکید بر فقه امامیه، محمد عبدالرضایی، دکتری تخصصی، دانشکده الهیات، دانشگاه مفید، ۱۴۰۲ش&#039;&#039;&#039;.&#039;&#039;&#039;[https://ganj.irandoc.ac.ir/#/articles/31d332448230f69c479fdf6d5c3947b5 برای مطالعه چکیده کلیک کنید]&lt;br /&gt;
# تأثیر جنسیت بر کیفر در پرتو تقریری نوین از قاعده عدالت «مطالعه‌ای در باب مصادیق فقهی و تحلیل حقوقی»، منصوره فرجی، کارشناسی ارشد، گروه علوم انسانی، مؤسسه آموزش عالی خراسان، ایران، ۱۴۰۱ش.[https://ganj.irandoc.ac.ir/#/articles/cdb9a3fc6d99f78e1fcdce7294ea9f3a برای مطالعه چکیده کلیک کنید]&lt;br /&gt;
# نقش قاعده عدالت در خلق پول، علیرضا زینلی‌زاده، کارشناسی ارشد، دانشکده الهیات، دانشگاه تهران، ۱۴۰۰ش،[https://noordoc.ir/thesis/view/245004?pageNumber=6&amp;amp;viewType=pdf برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
# جایگاه و مفهوم عدالت در فقه و حقوق خانواده، قربانعلی جمالی عسکرانی، کارشناسی ارشد، دانشکده حقوق و الهیات، دانشگاه شهید اشرفی اصفهانی، ۱۳۹۸ش.[https://ganj.irandoc.ac.ir/#/articles/140bec9a2bcc4166823a0ddd92b59ce4 برای مطالعه چکیده  کلیک کنید]&lt;br /&gt;
# جایگاه عدالت در استنباط احکام، محمد مهریزی ثانی، دکتری، پردیس البرز، دانشگاه تهران، ایران، ۱۳۹۸ش،[https://noordoc.ir/thesis/view/75290?pageNumber=2&amp;amp;viewType=pdf برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
# بررسی احکام قاعده عدالت از منظر فقه شیعه، محمد کدوری، کارشناسی ارشد، دانشگاه آزاد اسلامی واحد بم، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، ۱۳۹۷ش.[https://ganj.irandoc.ac.ir/#/articles/e411bae77588df670aff9f03ad6e081c برای مطالعه چکیده کلیک کنید]&lt;br /&gt;
# تحلیل فقهی و حقوقی قاعده عدالت، سیدمحمدحسین تقوی اقدم، کارشناسی ارشد، دانشکده علوم انسانی، دانشگاه آزاد اسلامی واحد شهر قدس،۱۳۹۷ش،[https://ganj.irandoc.ac.ir/#/articles/db4d08efc40b7e3d6ff9414ad86f0e94 برای مطالعه چکیده کلیک کنید]&lt;br /&gt;
# میزان و چگونگی نقش قاعده عدالت در قانونگذاری و قضاوت، علی آخوندی، کارشناسی ارشد، دانشگاه آزاد اسلامی واحد تفت، ایران، ۱۳۹۶ش.[https://ganj.irandoc.ac.ir/#/articles/a511f9d00d2a38c1a2faf732d7986613 برای مطالعه چکیده کلیک کنید]&lt;br /&gt;
# جایگاه عدالت در استنباط احکام فقهی، سیدمیلاد عبداله‌زاده، کارشناسی ارشد، تهران،دانشکده حقوق و علوم سیاسی، دانشگاه علامه طباطبائی، ۱۳۹۶ش، [https://ganj.irandoc.ac.ir/#/articles/e46bafccec5e0f011ce6127a9b783938 برای مطالعه چکیده کلیک کنید]&lt;br /&gt;
# ضمان اعلی القیم در غصب بر اساس قاعده عدالت، رضیه سادات پورمولا، کارشناسی ارشد، دانشکده الهیات و معارف اسلامی، دانشگاه میبد،۱۳۹۵ش.[https://noordoc.ir/thesis/view/228560?pageNumber=2&amp;amp;viewType=pdf برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
# قاعده عدالت در فقه اسلامی، مرضیه ابراهیمی، کارشناس ارشد، دانشگاه آزاد اسلامی٬ واحد دماوند، دانشکده علوم انسانی، ۱۳۹۴ش.&lt;br /&gt;
# جایگاه عدالت به مثابه قاعده فقهی نزد مذاهب اسلامی، مهدیه میان‌محله، کارشناسی ارشد، دانشگاه ادیان و مذاهب، دانشکده مذاهب اسلامی، ۱۳۹۲ش.&lt;br /&gt;
# اعتبار و قلمرو قاعده عدالت در فقه از منظر کتاب و سنت، سیدمحمود صادق‌زاده طباطبایی، دکتری، دانشکده علوم حدیث، ۱۳۹۱ش.[https://ganj.irandoc.ac.ir/#/articles/0f86fe4843f11e7e7247365332209a54 برای مطالعه چکیده کلیک کنید]&lt;br /&gt;
# قاعده عدالت از منظر فقه امامیه، محمد داستین، کارشناسی ارشد، دانشگاه آزاد اسلامی، واحد یاسوج، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، ۱۳۹۰ش.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
===عربی===&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
# مبدأ العدالة في الفقه الامامي، نرجس صالح صاحب الموسوي، پایان‌نامه کارشناسی ارشد در عراق، جامعة کربلاء، كلية العلوم الاسلامية، ۲۰۱۹م. &lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
==سایر منابع==&lt;br /&gt;
===فارسی ===&lt;br /&gt;
===عربی ===&lt;/div&gt;</summary>
		<author><name>Jalili</name></author>
	</entry>
	<entry>
		<id>https://ency.feqhemoaser.com/fa/index.php?title=%DA%A9%D8%A7%D8%B1%D8%A8%D8%B1:Jalili/%D8%B5%D9%81%D8%AD%D9%87_%D8%AA%D9%85%D8%B1%DB%8C%D9%86&amp;diff=69706</id>
		<title>کاربر:Jalili/صفحه تمرین</title>
		<link rel="alternate" type="text/html" href="https://ency.feqhemoaser.com/fa/index.php?title=%DA%A9%D8%A7%D8%B1%D8%A8%D8%B1:Jalili/%D8%B5%D9%81%D8%AD%D9%87_%D8%AA%D9%85%D8%B1%DB%8C%D9%86&amp;diff=69706"/>
		<updated>2026-09-22T14:34:18Z</updated>

		<summary type="html">&lt;p&gt;Jalili: &lt;/p&gt;
&lt;hr /&gt;
&lt;div&gt;{{ambox&lt;br /&gt;
|style= background: #FFE4B5&lt;br /&gt;
|type=content&lt;br /&gt;
|image=[[پرونده:Writing.png|100px]]&lt;br /&gt;
|text= &#039;&#039;&#039;هشدار!&#039;&#039;&#039; این صفحه از روز [[۳۰]] [[مرداد]] [[۱۴۰۵]] در حال &#039;&#039;&#039;به‌روزسانی&#039;&#039;&#039; است.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
{{سخ}}پس از نهایی‌شدن، این برچسب برداشته می‌شود.}}&lt;br /&gt;
== قاعده عدالت (منابع مطالعاتی)==&lt;br /&gt;
قاعده عدالت از موضوعات مهم و چالش‌برانگیز در فقه معاصر است که در پیوند با مباحثی چون قواعد فقهی، اجتهاد، قانون‌گذاری اسلامی و نظام‌سازی فقهی قرار دارد.‎ این موضوع در دهه‌های اخیر با توجه به نیاز به طراحی نظام‌های حقوقی عادلانه، مورد توجه ویژه فقها و حقوق‌دانان قرار گرفته است.‎ درباره این موضوع کتاب‌ها، مقالات و پژوهش‌های متعددی منتشر شده است.‎ پرسش‌های فقهی مرتبط با این موضوع عبارتند از:‎ آیا عدالت قاعده فقهی مستقل است؟ مجاری و مصادیق قاعده عدالت کدام است؟ نسبت قاعده عدالت با قواعد لاضرر، لاحرج و انصاف چیست؟ نقش عدالت در استنباط و اجتهاد فقهی چگونه تبیین می‌شود؟&lt;br /&gt;
==کتاب==&lt;br /&gt;
=فارسی=&lt;br /&gt;
#جایگاه عدالت در فقه مذاهب خمسه اسلامی و حقوق، فریبا حاجی‌علی، تهران، آموزشی تألیفی ارشدان، ۱۴۰۴ش.[https://pic.ketab.ir/DataBase/bookpdf/04/14040422160.pdf برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#قاعده فراگیر عدالت در فقه اهل بیت (ع)، سید امیرحسین حسینی‌ ترکستانی، تهران، انتشارات اندیشه فاخته، ۱۴۰۴ش،&lt;br /&gt;
#نسبت فقه و عدالت و دلالت‌های آن در نظام قانون‌گذاری اسلامی، محمدهادی حاضری، قم، [[دانشگاه باقرالعلوم(ع)]]، ۱۴۰۴ش.&lt;br /&gt;
#جستاری در فلسفه حقوق اسلامی عدالت، فقه و قانون: بررسی چالش‌های تحقق قانون عادلانه در نظام‌های حقوقی فقه‌مبنا، محمدهادی حاضری، تهران، [[انتشارات مجد]]، ۱۴۰۳ش.[https://pic.ketab.ir/DataBase/bookpdf/03/14030522075.pdf برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#عدالت و امنیت در فقه شیعه و اهل سنت، محمد عمیدی، تهران، نشریه راه دکتری، ۱۴۰۱ش.[https://pic.ketab.ir/DataBase/bookpdf/01/14011228521.pdf برای مطالعه صفحات اول کتاب کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#عدالت در فقه، محمود طباطبایی، تهران، انتشارات میراث شرق، ۱۴۰۱ش.[https://pic.ketab.ir/DataBase/bookpdf/01/14010616181.pdf برای مطالعه صفحات اول کتاب کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#جستاری فقهی و حقوقی پیرامون قاعده عدالت، حسین پندار، تهران، [[مؤسسه نشر سیمرغ آسمان آذرگان]]، ۱۳۹۷ش.[https://pic.ketab.ir/DataBase/bookpdf/97/97427150.pdf برای مطالعه صفحات اول کتاب کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#جایگاه عدالت در استنباط احکام معاملات، سیدمحمدهاشم پورمولا، تهران، دانشگاه امام صادق (ع)، ۱۳۹۴ش.[https://pic.ketab.ir/DataBase/bookpdf/94/94511118.pdf برای مطالعه صفحات اول کتاب کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#عدالت‌پژوهی در پرتو قرآن کریم، علی‌اصغر پورعزت، تهران، [[شرکت انتشارات علمی و فرهنگی]]، ۱۳۹۳ش.[https://pic.ketab.ir/DataBase/bookpdf/93/93409140.pdf برای مطالعه صفحات اول کتاب کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#قاعده فقهی عدالت با تقریظ آیه‌الله سیدمحمدمهدی موسوی خلخالی و [[علی الهی‌خراسانی]]، مشهد، [[بنیاد پژوهش‌های اسلامی آستان قدس رضوی]]، ۱۳۹۲ش.[https://pic.ketab.ir/DataBase/bookpdf/92/92925128.pdf برای مطالعه صفحات اول کتاب کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#قاعده عدالت و نفی ظلم: به ضمیمه گفت‌وگو با حضرت آیه‌الله العظمی صانعی(مدظله)، هادی قابل‌جامی، قم، [[فصلنامه فقه الثقلین]]، ۱۳۹۰ش.[https://saanei.xyz/pictures/books/pdf/ghaede_edalat.pdf برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#عدالت به مثابه «قاعده»: همراه با قواعد: «لاضرر»، «لاحرج»، «عدل و انصاف»، سیدمحمد اصغری، تهران، [[انتشارات اطلاعات]]، ۱۳۸۸ش.[https://pic.ketab.ir/DataBase/bookpdf/88/88125072.pdf برای مطالعه صفحات اول کتاب کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#قاعده عدالت در فقه امامیه «گفت‌وگو با جمعی از اساتید حوزه و دانشگاه»، [[حسنعلی علی‌اکبریان]]، قم، [[پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی]]، ۱۳۸۶ش.[https://pic.ketab.ir/DataBase/bookpdf/87/87211606.pdf برای مطالعه صفحات اول کتاب کلیک] &lt;br /&gt;
=عربی=&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
# مؤسسة العدالة في الشريعة الإسلامية، عبد السلام التونجي، مكتبة عين الجامعة، ۲۰۲۵م.([https://practice.univeyes.net/academy/fiqh00000/fiqh09001/fiqh09465.pdf برای مطالعه کتاب کلیک کنید])&lt;br /&gt;
# العدالة العقدية: دراسة في قاعدية العدالة ودورها في العقود المدنية، رياض أحمد عبد الغفور، مكتبة نور، ۲۰۲۲م.&lt;br /&gt;
# مسائل العدالة في الفقه الإسلامي: جمعًا ودراسة ومقارنة، تيسر بن صالح بن سعيد دبلول، عربستان، جامعة ام القری، ۲۰۲۰م.([https://docs.google.com/viewerng/viewer?url=https://ebook.univeyes.com/?download_books%3D118541-675c40fd0b16531409317b73240ab810&amp;amp;hl=ar برای مطالعه کلیک کنید])&lt;br /&gt;
# العدالة بوصفها قاعدة فقهيّة، مهدي مهريزي، ترجمة: حسن علي الهاشمي، لبنان-بیروت، مجلة نصوص معاصرة، ۲۰۱۹م.([https://nosos.net/wp-content/uploads/nosos/n55-56.pdf#page=162&amp;amp;zoom=100,561,248 برای مطالعه کلیک کنید])&lt;br /&gt;
# قاعدة العدالة و دورهافی الاجتهاد الشرعی، یوسف الصانعی، ترجمه: مرقال هاشم، لبنان-بیروت، مجلة نصوص معاصرة، ۲۰۱۹م.[https://nosos.net/wp-content/uploads/nosos/n55-56.pdf#page=17&amp;amp;zoom=100,497,213 برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
# العدالة من منظوراجتهادی، احمدمبلغی، ترجمه: حسن علی مطر، لبنان-بیروت، مجلة نصوص معاصرة، ۲۰۱۹م.[https://nosos.net/wp-content/uploads/nosos/n55-56.pdf#page=58&amp;amp;zoom=100,561,246 برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
# العدالة بین التقعید الفقهی و الاصولی، محمدتقی شهیدی، ترجمه:مرقال هاشم، لبنان-بیروت، مجلة نصوص معاصرة، ۲۰۱۹م.[https://nosos.net/wp-content/uploads/nosos/n55-56.pdf#page=124&amp;amp;zoom=100,561,245 برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
# اصول العدالة السیاسة، سید صادق حقیقت، ترجمه:السید حسن الهاشمی، لبنان-بیروت، مجلة نصوص معاصرة، ۲۰۱۹م.[https://nosos.net/wp-content/uploads/nosos/n55-56.pdf#page=175&amp;amp;zoom=100,418,245 برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
# مفهوم الاعتدال والوسطية في الفكر الإسلامي المعاصر، محمد محفوظ، لبنان، مجلة الكلمة، مجلد ۲۴، شماره ۹۷، ۲۰۱۷م.[https://search.mandumah.com/Record/1005089 برای مطالعه چکیده کلیک کنید]&lt;br /&gt;
# الإعـــــــتدال في الأحكام الشرعية من زاوية نظـر أصـولية مقاصــــــدية، عباس علي حميد العبيدي، عراق، &#039;&#039;مجلة ديالى للبحوث الانسانية،۲۰۱۳م.&#039;&#039;[https://djhr.uodiyala.edu.iq/index.php/DJHR2022/article/view/766/687 برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
# ثلاث رسائل: العداله، التوبه، قاعده لاضرر، من تقریرات سید تقی طباطبائی قمی، کتبه عباس حاجیانی دشتی، محلاتی، ۱۳۹۳ش.[https://pic.ketab.ir/DataBase/bookpdf/93/93c20832.pdf برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
# رسالة في العدالة، بضميمة قاعدة «ما يضمن» و«حمل فعل المسلم على الصحة»، تألیف: سید علی موسوی قزوینی، قم: جماعة المدرسین في الحوزة العلمية بقم، مؤسسة النشر الإسلامي، ۱۳۷۷ش ۱۴۱۹ق.[https://ablibrary.net/books/5349?page=1&amp;amp;tab-id=3&amp;amp;page-label=1 برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
==مقالات==&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
=فارسی=&lt;br /&gt;
#&lt;br /&gt;
#تحلیل تاریخی مفهوم عدالت در فقه امامیه و بازتاب آن در حقوق بشر جهانی، ثروت سلیمان‌زاده افشار، تهران[[، فصلنامه پژوهش‌های فقهی حقوق بشر]]، زمستان ۱۴۰۴ش.[https://www.jhsrj.ir/article_733113_944ae43c307e353d430f74179c1e57ea.pdf برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#بازخوانی قاعده عدالت و نقش جنسیت در تأثیر قوانین دیه و ارث؛ چالش‌ها و راهکارها، سید محمد حیدری خورمیزی، بابل، [[نشریه پژوهش‌های فقه و حقوق اسلامی،]] دوره ۲۱، شماره ۳، تابستان ۱۴۰۴ش. [https://sanad.iau.ir/Journal/ijrj/Article/1195553 برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#تحلیل فقهی حقوقی قاعده عدالت، مسلم سوری، قم، [[فصلنامه فقه و حقوق معاصر]]، بهار ۱۴۰۳ش، سال دهم، شماره ۲۷، صص ۶۸–۸۰.[https://journals.icscr.ir/wp-content/uploads/2024/05/4-1.pdf برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#تحلیل انتقادی مفهوم عدالت فقهی به‌مثابۀ ملکه، رحمت الله کریم‌زاده، مشهد، [[فصلنامه فقه و اصول، دانشگاه علوم اسلامی رضوی]]، دوره ۵۶، شماره ۱، بهار ۱۴۰۳ش،[https://jfiqh.um.ac.ir/article_45220_12a422c0676b655a5dbda563c5584404.pdf برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#بررسی تطبیقی مفاهیم عدالت و مساوات در فقه اسلامی و نظام‌های حقوقی بین‌المللی، مریم فراهانی، قم، [[فصلنامه معرفت و بصیرت اسلامی]]، زمستان ۱۴۰۲ش.[https://www.journaliki.com/index.php/journaliki/article/view/11/11 برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#تأمّلات اخلاقی جواز نکاح صغیره و تعارض آن با قاعدة عدالت، مریم مصلی‌نژاد، سیدمحسن سادات کیایی و فاطمه وجدانی، فصلنامه پژوهش‌های اخلاقی، دوره ۳، شماره ۲، شماره پیاپی ۱۰، تابستان ۱۴۰۱ش، صص. ۹۵–۱۱۸. [https://jer.znu.ac.ir/article_253546_65105580c03557de86c78dbdcb0f62db.pdf?lang=fa برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#کاربرد قاعده عدالت در خبررسانی از منظر حقوق مخاطب، مسلم ملکی، تهران، [[فصلنامه پژوهش‌های ارتباطی]]،۱۴۰۱ش. [https://www.magiran.com/paper/2507377/%da%a9%d8%a7%d8%b1%d8%a8%d8%b1%d8%af-%d9%82%d8%a7%d8%b9%d8%af%d9%87-%d8%b9%d8%af%d8%a7%d9%84%d8%aa-%d8%af%d8%b1-%d8%ae%d8%a8%d8%b1%d8%b1%d8%b3%d8%a7%d9%86%db%8c-%d8%a7%d8%b2-%d9%85%d9%86%d8%b8%d8%b1-%d8%ad%d9%82%d9%88%d9%82-%d9%85%d8%ae%d8%a7%d8%b7%d8%a8 برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#عدالت و ابواب فقهی آن در فقه اسلامی، سجاد صمندری، قم، [[فصلنامه پژوهش‌های حقوق تطبیقی عدل و انصاف]]، شماره ۱۲، بهار ۱۴۰۰ش.[https://www.ensani.ir/file/download/article/1631949352-10150-11-3.pdf برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#مفاد قاعده عدالت از دیدگاه استاد مطهری، سید علی حسینی و سید امرالله حسینی، تهران، [[پژوهش نامه فقه اجتماع]]&amp;lt;nowiki/&amp;gt;[[پژوهش نامه فقه اجتماع|ی]]، دوره ۹، شماره ۲، شماره پیاپی ۱۸، مرداد ۱۴۰۰ش، صص. ۲۳۳–۲۶۰. [https://sj.isu.ac.ir/article_76049_27606ea7bfa6d3f4bc85f44e965e1be8.pdf برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#عدالت در فقه سیاسی شیعه، هاشم نیازی و محمدهاشم رضایی، قم، [[فصلنامه گفتمان فقه حکومتی]]، بهار و تابستان ۱۴۰۰ش، سال پنجم، شماره ۸، صص ۷۳–۹۳.[https://m-e-t.ir/wp-content/uploads/2025/07/%D8%B4%D9%85%D8%A7%D8%B1%D9%878-73-95.pdf برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#مفاد قاعده عدالت از دیدگاه استاد مطهری، سیدعلی حسینی و سیدامرالله حسینی، تهران، [[دانشگاه امام صادق(ع)،]] ۱۳۹۹ش.[https://iranjournals.nlai.ir/bitstream/handle/123456789/925123/562F526AAC56A04137489D4F7C51AFC3.pdf?sequence=1&amp;amp;isAllowed=y برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#بررسی قاعده ی عدالت از دیدگاه فقه امامیه،علیرضا محمدبیکی و مهری توتونچیان، [[مطالعات فقه اقتصادی]]، سال اول زمستان ۱۳۹۸ شماره ۳،[https://ensani.ir/file/download/article/1634313951-10446-1400-19.pdf برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#نقش‌یابی عدالت در اجتهاد فقهی در پرتو بررسی چالش حکمت‌انگاری عدالت در خطابات قرآنی،علی الهی خراسانی و حمیدرضا تمدن، قم، [[پژوهشگاه علوم وفرهنگی اسلامی]]،بهار ۱۳۹۵ش.[https://jf.isca.ac.ir/article_64679_d54a92c7efa5f9a3353bf5a2b969782f.pdf برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#بررسی اعتبار قاعدۀ عدالت در موارد منصوص و غیرمنصوص، سیف الله صرامی، قم، پژوهشگاه علوم وفرهنگی اسلامی،بهار ۱۳۹۵ش.[https://jf.isca.ac.ir/article_64677_cd147de77fb29f7c6e9e1a46d1254ab0.pdf برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#نقش عدالت در قانونگذاری در حکومت اسلامی،حسنعلی علی‌اکبریان، قم، پژوهشگاه علوم وفرهنگی اسلامی،بهار ۱۳۹۵ش.[https://jf.isca.ac.ir/article_64669_6bb302a17b33a4c15d9ba151617015aa.pdf برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#نسبت قاعدۀ عدالت با قواعد فقهی دیگر،سید محمود طباطبائی، قم، پژوهشگاه علوم وفرهنگی اسلامی،بهار ۱۳۹۵ش.[https://jf.isca.ac.ir/article_64682_01b507070747986b619f5f27c0322089.pdf برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#اصل عدالت در فقه مذاهب اسلامی، عابدین مومنی و سیدمحمدمهدی حسینی، قم، [[فصلنامه مطالعات تقریبی مذاهب اسلامی، دانشگاه مذاهب اسلامی]]، دوره ۱۰، شماره ۳۹، بهار ۱۳۹۴ش.[https://foroughevahdat.mazaheb.ac.ir/article_9879_ec73a08511f0f15158c830720aee7588.pdf برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#نقش عدالت در فرآیند استنباط اول و دوم، [[ابوالقاسم علیدوست]]، قم، [[پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی]] (وابسته به دفتر تبلیغات اسلامی حوزه علمیه قم)، ۱۳۹۳ش.[https://iranjournals.nlai.ir/bitstream/handle/123456789/271205/3F3A26587538C248580970510EBFFF38.pdf?sequence=1&amp;amp;isAllowed=y برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#گونه‌های بهره‌گیری از عدالت در فقه و اجتهاد، سعید ضیائی‌فر،قم، [[مجله علمی پژوهش‌های فقهی]]، دوره ۱۰، شماره ۲، ۱۳۹۳ش، صص. ۳۰۵–۳۲۲. [https://journal.ut.ac.ir/article_52002_71bc389c97bac8a386a94e0125c910e0.pdf برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#درآمدی بر تطبیق قاعده عدالت، سیدمحمود صادق‌زاده طباطبایی، مشهد، [[دانشگاه فردوسی مشهد]]، ۱۳۹۳ش.[https://iranjournals.nlai.ir/bitstream/handle/123456789/817024/41779447B029539662D64EC67E569CD2.pdf?sequence=1&amp;amp;isAllowed=y برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#عدالت به مثابه قاعده فقهی و حقوقی، سید محمد اصغری، [[فصلنامه مطالعات حقوق خصوصی]]، دوره ۳۹، شماره ۱،خرداد ۱۳۸۸ش،[https://jlq.ut.ac.ir/article_28281_ceb8ecd0b9ced6868294e2178ca23fab.pdf برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#گفت‌وگو: مقایسه قاعده عدالت با قاعده لاضرر، [[حسنعلی علی‌اکبریان]]، قم، [[فصلنامه فقه،]] تابستان ۱۳۸۷ش، شماره ۵۶، صص ۱۹۶–۲۳۸.[https://jf.isca.ac.ir/article_3144.html برالی مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#جایگاه عدالت در استنباط احکام معاملات، سیدحسین سعادت مصطفوی و سیدهاشم پورمولا، دانشگاه امام صادق(ع)،فصلنامه پژوهش نامه حقوق اسلامی, ۱۳۸۷ش، دوره ۹، شماره ۱، شماره پیاپی ۲۷،[https://ilr.isu.ac.ir/article_1269_e00406144c1e7e35240afed70f34166a.pdf برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
=عربی=&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
==پایانامه==&lt;br /&gt;
===فارسی===&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
# کاربرد قاعده عدالت در فرایند استنباط فقه جزایی اسلام با تأکید بر فقه امامیه، محمد عبدالرضایی، دکتری تخصصی، دانشکده الهیات، دانشگاه مفید، ۱۴۰۲ش&#039;&#039;&#039;.&#039;&#039;&#039;[https://ganj.irandoc.ac.ir/#/articles/31d332448230f69c479fdf6d5c3947b5 برای مطالعه چکیده کلیک کنید]&lt;br /&gt;
# تأثیر جنسیت بر کیفر در پرتو تقریری نوین از قاعده عدالت «مطالعه‌ای در باب مصادیق فقهی و تحلیل حقوقی»، منصوره فرجی، کارشناسی ارشد، گروه علوم انسانی، مؤسسه آموزش عالی خراسان، ایران، ۱۴۰۱ش.[https://ganj.irandoc.ac.ir/#/articles/cdb9a3fc6d99f78e1fcdce7294ea9f3a برای مطالعه چکیده کلیک کنید]&lt;br /&gt;
# نقش قاعده عدالت در خلق پول، علیرضا زینلی‌زاده، کارشناسی ارشد، دانشکده الهیات، دانشگاه تهران، ۱۴۰۰ش،[https://noordoc.ir/thesis/view/245004?pageNumber=6&amp;amp;viewType=pdf برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
# جایگاه و مفهوم عدالت در فقه و حقوق خانواده، قربانعلی جمالی عسکرانی، کارشناسی ارشد، دانشکده حقوق و الهیات، دانشگاه شهید اشرفی اصفهانی، ۱۳۹۸ش.[https://ganj.irandoc.ac.ir/#/articles/140bec9a2bcc4166823a0ddd92b59ce4 برای مطالعه چکیده  کلیک کنید]&lt;br /&gt;
# جایگاه عدالت در استنباط احکام، محمد مهریزی ثانی، دکتری، پردیس البرز، دانشگاه تهران، ایران، ۱۳۹۸ش،[https://noordoc.ir/thesis/view/75290?pageNumber=2&amp;amp;viewType=pdf برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
# بررسی احکام قاعده عدالت از منظر فقه شیعه، محمد کدوری، کارشناسی ارشد، دانشگاه آزاد اسلامی واحد بم، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، ۱۳۹۷ش.[https://ganj.irandoc.ac.ir/#/articles/e411bae77588df670aff9f03ad6e081c برای مطالعه چکیده کلیک کنید]&lt;br /&gt;
# تحلیل فقهی و حقوقی قاعده عدالت، سیدمحمدحسین تقوی اقدم، کارشناسی ارشد، دانشکده علوم انسانی، دانشگاه آزاد اسلامی واحد شهر قدس،۱۳۹۷ش،[https://ganj.irandoc.ac.ir/#/articles/db4d08efc40b7e3d6ff9414ad86f0e94 برای مطالعه چکیده کلیک کنید]&lt;br /&gt;
# میزان و چگونگی نقش قاعده عدالت در قانونگذاری و قضاوت، علی آخوندی، کارشناسی ارشد، دانشگاه آزاد اسلامی واحد تفت، ایران، ۱۳۹۶ش.[https://ganj.irandoc.ac.ir/#/articles/a511f9d00d2a38c1a2faf732d7986613 برای مطالعه چکیده کلیک کنید]&lt;br /&gt;
# جایگاه عدالت در استنباط احکام فقهی، سیدمیلاد عبداله‌زاده، کارشناسی ارشد، تهران،دانشکده حقوق و علوم سیاسی، دانشگاه علامه طباطبائی، ۱۳۹۶ش، [https://ganj.irandoc.ac.ir/#/articles/e46bafccec5e0f011ce6127a9b783938 برای مطالعه چکیده کلیک کنید]&lt;br /&gt;
# ضمان اعلی القیم در غصب بر اساس قاعده عدالت، رضیه سادات پورمولا، کارشناسی ارشد، دانشکده الهیات و معارف اسلامی، دانشگاه میبد،۱۳۹۵ش.[https://noordoc.ir/thesis/view/228560?pageNumber=2&amp;amp;viewType=pdf برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
# قاعده عدالت در فقه اسلامی، مرضیه ابراهیمی، کارشناس ارشد، دانشگاه آزاد اسلامی٬ واحد دماوند، دانشکده علوم انسانی، ۱۳۹۴ش.&lt;br /&gt;
# جایگاه عدالت به مثابه قاعده فقهی نزد مذاهب اسلامی، مهدیه میان‌محله، کارشناسی ارشد، دانشگاه ادیان و مذاهب، دانشکده مذاهب اسلامی، ۱۳۹۲ش.&lt;br /&gt;
# اعتبار و قلمرو قاعده عدالت در فقه از منظر کتاب و سنت، سیدمحمود صادق‌زاده طباطبایی، دکتری، دانشکده علوم حدیث، ۱۳۹۱ش.[https://ganj.irandoc.ac.ir/#/articles/0f86fe4843f11e7e7247365332209a54 برای مطالعه چکیده کلیک کنید]&lt;br /&gt;
# قاعده عدالت از منظر فقه امامیه، محمد داستین، کارشناسی ارشد، دانشگاه آزاد اسلامی، واحد یاسوج، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، ۱۳۹۰ش.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
===عربی===&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
# مبدأ العدالة في الفقه الامامي، نرجس صالح صاحب الموسوي، پایان‌نامه کارشناسی ارشد در عراق، جامعة کربلاء، كلية العلوم الاسلامية، ۲۰۱۹م. &lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
==سایر منابع==&lt;br /&gt;
===فارسی ===&lt;br /&gt;
===عربی ===&lt;/div&gt;</summary>
		<author><name>Jalili</name></author>
	</entry>
	<entry>
		<id>https://ency.feqhemoaser.com/fa/index.php?title=%DA%A9%D8%A7%D8%B1%D8%A8%D8%B1:Jalili/%D8%B5%D9%81%D8%AD%D9%87_%D8%AA%D9%85%D8%B1%DB%8C%D9%86&amp;diff=69704</id>
		<title>کاربر:Jalili/صفحه تمرین</title>
		<link rel="alternate" type="text/html" href="https://ency.feqhemoaser.com/fa/index.php?title=%DA%A9%D8%A7%D8%B1%D8%A8%D8%B1:Jalili/%D8%B5%D9%81%D8%AD%D9%87_%D8%AA%D9%85%D8%B1%DB%8C%D9%86&amp;diff=69704"/>
		<updated>2026-09-22T14:17:33Z</updated>

		<summary type="html">&lt;p&gt;Jalili: اضافه کردن مقاله&lt;/p&gt;
&lt;hr /&gt;
&lt;div&gt;{{ambox&lt;br /&gt;
|style= background: #FFE4B5&lt;br /&gt;
|type=content&lt;br /&gt;
|image=[[پرونده:Writing.png|100px]]&lt;br /&gt;
|text= &#039;&#039;&#039;هشدار!&#039;&#039;&#039; این صفحه از روز [[۳۰]] [[مرداد]] [[۱۴۰۵]] در حال &#039;&#039;&#039;به‌روزسانی&#039;&#039;&#039; است.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
{{سخ}}پس از نهایی‌شدن، این برچسب برداشته می‌شود.}}&lt;br /&gt;
== قاعده عدالت (منابع مطالعاتی)==&lt;br /&gt;
قاعده عدالت از موضوعات مهم و چالش‌برانگیز در فقه معاصر است که در پیوند با مباحثی چون قواعد فقهی، اجتهاد، قانون‌گذاری اسلامی و نظام‌سازی فقهی قرار دارد.‎ این موضوع در دهه‌های اخیر با توجه به نیاز به طراحی نظام‌های حقوقی عادلانه، مورد توجه ویژه فقها و حقوق‌دانان قرار گرفته است.‎ درباره این موضوع کتاب‌ها، مقالات و پژوهش‌های متعددی منتشر شده است.‎ پرسش‌های فقهی مرتبط با این موضوع عبارتند از:‎ آیا عدالت قاعده فقهی مستقل است؟ مجاری و مصادیق قاعده عدالت کدام است؟ نسبت قاعده عدالت با قواعد لاضرر، لاحرج و انصاف چیست؟ نقش عدالت در استنباط و اجتهاد فقهی چگونه تبیین می‌شود؟&lt;br /&gt;
==کتاب==&lt;br /&gt;
=فارسی=&lt;br /&gt;
#جایگاه عدالت در فقه مذاهب خمسه اسلامی و حقوق، فریبا حاجی‌علی، تهران، آموزشی تألیفی ارشدان، ۱۴۰۴ش.[https://pic.ketab.ir/DataBase/bookpdf/04/14040422160.pdf برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#قاعده فراگیر عدالت در فقه اهل بیت (ع)، سید امیرحسین حسینی‌ ترکستانی، تهران، انتشارات اندیشه فاخته، ۱۴۰۴ش،&lt;br /&gt;
#نسبت فقه و عدالت و دلالت‌های آن در نظام قانون‌گذاری اسلامی، محمدهادی حاضری، قم، [[دانشگاه باقرالعلوم(ع)]]، ۱۴۰۴ش.&lt;br /&gt;
#جستاری در فلسفه حقوق اسلامی عدالت، فقه و قانون: بررسی چالش‌های تحقق قانون عادلانه در نظام‌های حقوقی فقه‌مبنا، محمدهادی حاضری، تهران، [[انتشارات مجد]]، ۱۴۰۳ش.[https://pic.ketab.ir/DataBase/bookpdf/03/14030522075.pdf برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#عدالت و امنیت در فقه شیعه و اهل سنت، محمد عمیدی، تهران، نشریه راه دکتری، ۱۴۰۱ش.[https://pic.ketab.ir/DataBase/bookpdf/01/14011228521.pdf برای مطالعه صفحات اول کتاب کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#عدالت در فقه، محمود طباطبایی، تهران، انتشارات میراث شرق، ۱۴۰۱ش.[https://pic.ketab.ir/DataBase/bookpdf/01/14010616181.pdf برای مطالعه صفحات اول کتاب کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#جستاری فقهی و حقوقی پیرامون قاعده عدالت، حسین پندار، تهران، [[مؤسسه نشر سیمرغ آسمان آذرگان]]، ۱۳۹۷ش.[https://pic.ketab.ir/DataBase/bookpdf/97/97427150.pdf برای مطالعه صفحات اول کتاب کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#جایگاه عدالت در استنباط احکام معاملات، سیدمحمدهاشم پورمولا، تهران، دانشگاه امام صادق (ع)، ۱۳۹۴ش.[https://pic.ketab.ir/DataBase/bookpdf/94/94511118.pdf برای مطالعه صفحات اول کتاب کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#عدالت‌پژوهی در پرتو قرآن کریم، علی‌اصغر پورعزت، تهران، [[شرکت انتشارات علمی و فرهنگی]]، ۱۳۹۳ش.[https://pic.ketab.ir/DataBase/bookpdf/93/93409140.pdf برای مطالعه صفحات اول کتاب کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#قاعده فقهی عدالت با تقریظ آیه‌الله سیدمحمدمهدی موسوی خلخالی و [[علی الهی‌خراسانی]]، مشهد، [[بنیاد پژوهش‌های اسلامی آستان قدس رضوی]]، ۱۳۹۲ش.[https://pic.ketab.ir/DataBase/bookpdf/92/92925128.pdf برای مطالعه صفحات اول کتاب کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#قاعده عدالت و نفی ظلم: به ضمیمه گفت‌وگو با حضرت آیه‌الله العظمی صانعی(مدظله)، هادی قابل‌جامی، قم، [[فصلنامه فقه الثقلین]]، ۱۳۹۰ش.[https://saanei.xyz/pictures/books/pdf/ghaede_edalat.pdf برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#عدالت به مثابه «قاعده»: همراه با قواعد: «لاضرر»، «لاحرج»، «عدل و انصاف»، سیدمحمد اصغری، تهران، [[انتشارات اطلاعات]]، ۱۳۸۸ش.[https://pic.ketab.ir/DataBase/bookpdf/88/88125072.pdf برای مطالعه صفحات اول کتاب کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#قاعده عدالت در فقه امامیه «گفت‌وگو با جمعی از اساتید حوزه و دانشگاه»، [[حسنعلی علی‌اکبریان]]، قم، [[پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی]]، ۱۳۸۶ش.[https://pic.ketab.ir/DataBase/bookpdf/87/87211606.pdf برای مطالعه صفحات اول کتاب کلیک] &lt;br /&gt;
=عربی=&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
# مؤسسة العدالة في الشريعة الإسلامية، عبد السلام التونجي، مكتبة عين الجامعة، ۲۰۲۵م.([https://practice.univeyes.net/academy/fiqh00000/fiqh09001/fiqh09465.pdf برای مطالعه کتاب کلیک کنید])&lt;br /&gt;
# العدالة العقدية: دراسة في قاعدية العدالة ودورها في العقود المدنية، رياض أحمد عبد الغفور، مكتبة نور، ۲۰۲۲م.&lt;br /&gt;
# مسائل العدالة في الفقه الإسلامي: جمعًا ودراسة ومقارنة، تيسر بن صالح بن سعيد دبلول، عربستان، جامعة ام القری، ۲۰۲۰م.([https://docs.google.com/viewerng/viewer?url=https://ebook.univeyes.com/?download_books%3D118541-675c40fd0b16531409317b73240ab810&amp;amp;hl=ar برای مطالعه کلیک کنید])&lt;br /&gt;
# العدالة بوصفها قاعدة فقهيّة، مهدي مهريزي، ترجمة: حسن علي الهاشمي، لبنان-بیروت، مجلة نصوص معاصرة، ۲۰۱۹م.([https://nosos.net/wp-content/uploads/nosos/n55-56.pdf#page=162&amp;amp;zoom=100,561,248 برای مطالعه کلیک کنید])&lt;br /&gt;
# قاعدة العدالة و دورهافی الاجتهاد الشرعی، یوسف الصانعی، ترجمه: مرقال هاشم، لبنان-بیروت، مجلة نصوص معاصرة، ۲۰۱۹م.[https://nosos.net/wp-content/uploads/nosos/n55-56.pdf#page=17&amp;amp;zoom=100,497,213 برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
# العدالة من منظوراجتهادی، احمدمبلغی، ترجمه: حسن علی مطر، لبنان-بیروت، مجلة نصوص معاصرة، ۲۰۱۹م.[https://nosos.net/wp-content/uploads/nosos/n55-56.pdf#page=58&amp;amp;zoom=100,561,246 برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
# العدالة بین التقعید الفقهی و الاصولی، محمدتقی شهیدی، ترجمه:مرقال هاشم، لبنان-بیروت، مجلة نصوص معاصرة، ۲۰۱۹م.[https://nosos.net/wp-content/uploads/nosos/n55-56.pdf#page=124&amp;amp;zoom=100,561,245 برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
# اصول العدالة السیاسة، سید صادق حقیقت، ترجمه:السید حسن الهاشمی، لبنان-بیروت، مجلة نصوص معاصرة، ۲۰۱۹م.[https://nosos.net/wp-content/uploads/nosos/n55-56.pdf#page=175&amp;amp;zoom=100,418,245 برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
# مفهوم الاعتدال والوسطية في الفكر الإسلامي المعاصر، محمد محفوظ، لبنان، مجلة الكلمة، مجلد ۲۴، شماره ۹۷، ۲۰۱۷م.[https://search.mandumah.com/Record/1005089 برای مطالعه چکیده کلیک کنید]&lt;br /&gt;
# قاعدة «العدل والإنصاف»، تألیف: السيد محمّد كاظم المصطفوي، في: كتاب مائة قاعدة فقهية، ۲۰۱۶م.[https://noorlib.ir/book/view/14660?pageNumber=159&amp;amp;viewType=pdf برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
# الإعـــــــتدال في الأحكام الشرعية من زاوية نظـر أصـولية مقاصــــــدية، عباس علي حميد العبيدي، عراق، &#039;&#039;مجلة ديالى للبحوث الانسانية،۲۰۱۳م.&#039;&#039;[https://djhr.uodiyala.edu.iq/index.php/DJHR2022/article/view/766/687 برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
# ثلاث رسائل: العداله، التوبه، قاعده لاضرر، من تقریرات سید تقی طباطبائی قمی، کتبه عباس حاجیانی دشتی، محلاتی، ۱۳۹۳ش.[https://pic.ketab.ir/DataBase/bookpdf/93/93c20832.pdf برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
# رسالة في العدالة، بضميمة قاعدة «ما يضمن» و«حمل فعل المسلم على الصحة»، تألیف: سید علی موسوی قزوینی، قم: جماعة المدرسین في الحوزة العلمية بقم، مؤسسة النشر الإسلامي، ۱۳۷۷ش ۱۴۱۹ق.[https://ablibrary.net/books/5349?page=1&amp;amp;tab-id=3&amp;amp;page-label=1 برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
==مقالات==&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
=فارسی=&lt;br /&gt;
#&lt;br /&gt;
#تحلیل تاریخی مفهوم عدالت در فقه امامیه و بازتاب آن در حقوق بشر جهانی، ثروت سلیمان‌زاده افشار، تهران[[، فصلنامه پژوهش‌های فقهی حقوق بشر]]، زمستان ۱۴۰۴ش.[https://www.jhsrj.ir/article_733113_944ae43c307e353d430f74179c1e57ea.pdf برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#بازخوانی قاعده عدالت و نقش جنسیت در تأثیر قوانین دیه و ارث؛ چالش‌ها و راهکارها، سید محمد حیدری خورمیزی، بابل، [[نشریه پژوهش‌های فقه و حقوق اسلامی،]] دوره ۲۱، شماره ۳، تابستان ۱۴۰۴ش. [https://sanad.iau.ir/Journal/ijrj/Article/1195553 برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#تحلیل فقهی حقوقی قاعده عدالت، مسلم سوری، قم، [[فصلنامه فقه و حقوق معاصر]]، بهار ۱۴۰۳ش، سال دهم، شماره ۲۷، صص ۶۸–۸۰.[https://journals.icscr.ir/wp-content/uploads/2024/05/4-1.pdf برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#تحلیل انتقادی مفهوم عدالت فقهی به‌مثابۀ ملکه، رحمت الله کریم‌زاده، مشهد، [[فصلنامه فقه و اصول، دانشگاه علوم اسلامی رضوی]]، دوره ۵۶، شماره ۱، بهار ۱۴۰۳ش،[https://jfiqh.um.ac.ir/article_45220_12a422c0676b655a5dbda563c5584404.pdf برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#بررسی تطبیقی مفاهیم عدالت و مساوات در فقه اسلامی و نظام‌های حقوقی بین‌المللی، مریم فراهانی، قم، [[فصلنامه معرفت و بصیرت اسلامی]]، زمستان ۱۴۰۲ش.[https://www.journaliki.com/index.php/journaliki/article/view/11/11 برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#تأمّلات اخلاقی جواز نکاح صغیره و تعارض آن با قاعدة عدالت، مریم مصلی‌نژاد، سیدمحسن سادات کیایی و فاطمه وجدانی، فصلنامه پژوهش‌های اخلاقی، دوره ۳، شماره ۲، شماره پیاپی ۱۰، تابستان ۱۴۰۱ش، صص. ۹۵–۱۱۸. [https://jer.znu.ac.ir/article_253546_65105580c03557de86c78dbdcb0f62db.pdf?lang=fa برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#کاربرد قاعده عدالت در خبررسانی از منظر حقوق مخاطب، مسلم ملکی، تهران، [[فصلنامه پژوهش‌های ارتباطی]]،۱۴۰۱ش. [https://www.magiran.com/paper/2507377/%da%a9%d8%a7%d8%b1%d8%a8%d8%b1%d8%af-%d9%82%d8%a7%d8%b9%d8%af%d9%87-%d8%b9%d8%af%d8%a7%d9%84%d8%aa-%d8%af%d8%b1-%d8%ae%d8%a8%d8%b1%d8%b1%d8%b3%d8%a7%d9%86%db%8c-%d8%a7%d8%b2-%d9%85%d9%86%d8%b8%d8%b1-%d8%ad%d9%82%d9%88%d9%82-%d9%85%d8%ae%d8%a7%d8%b7%d8%a8 برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#عدالت و ابواب فقهی آن در فقه اسلامی، سجاد صمندری، قم، [[فصلنامه پژوهش‌های حقوق تطبیقی عدل و انصاف]]، شماره ۱۲، بهار ۱۴۰۰ش.[https://www.ensani.ir/file/download/article/1631949352-10150-11-3.pdf برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#مفاد قاعده عدالت از دیدگاه استاد مطهری، سید علی حسینی و سید امرالله حسینی، تهران، [[پژوهش نامه فقه اجتماع]]&amp;lt;nowiki/&amp;gt;[[پژوهش نامه فقه اجتماع|ی]]، دوره ۹، شماره ۲، شماره پیاپی ۱۸، مرداد ۱۴۰۰ش، صص. ۲۳۳–۲۶۰. [https://sj.isu.ac.ir/article_76049_27606ea7bfa6d3f4bc85f44e965e1be8.pdf برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#عدالت در فقه سیاسی شیعه، هاشم نیازی و محمدهاشم رضایی، قم، [[فصلنامه گفتمان فقه حکومتی]]، بهار و تابستان ۱۴۰۰ش، سال پنجم، شماره ۸، صص ۷۳–۹۳.[https://m-e-t.ir/wp-content/uploads/2025/07/%D8%B4%D9%85%D8%A7%D8%B1%D9%878-73-95.pdf برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#مفاد قاعده عدالت از دیدگاه استاد مطهری، سیدعلی حسینی و سیدامرالله حسینی، تهران، [[دانشگاه امام صادق(ع)،]] ۱۳۹۹ش.[https://iranjournals.nlai.ir/bitstream/handle/123456789/925123/562F526AAC56A04137489D4F7C51AFC3.pdf?sequence=1&amp;amp;isAllowed=y برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#بررسی قاعده ی عدالت از دیدگاه فقه امامیه،علیرضا محمدبیکی و مهری توتونچیان، [[مطالعات فقه اقتصادی]]، سال اول زمستان ۱۳۹۸ شماره ۳،[https://ensani.ir/file/download/article/1634313951-10446-1400-19.pdf برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#نقش‌یابی عدالت در اجتهاد فقهی در پرتو بررسی چالش حکمت‌انگاری عدالت در خطابات قرآنی،علی الهی خراسانی و حمیدرضا تمدن، قم، [[پژوهشگاه علوم وفرهنگی اسلامی]]،بهار ۱۳۹۵ش.[https://jf.isca.ac.ir/article_64679_d54a92c7efa5f9a3353bf5a2b969782f.pdf برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#بررسی اعتبار قاعدۀ عدالت در موارد منصوص و غیرمنصوص، سیف الله صرامی، قم، پژوهشگاه علوم وفرهنگی اسلامی،بهار ۱۳۹۵ش.[https://jf.isca.ac.ir/article_64677_cd147de77fb29f7c6e9e1a46d1254ab0.pdf برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#نقش عدالت در قانونگذاری در حکومت اسلامی،حسنعلی علی‌اکبریان، قم، پژوهشگاه علوم وفرهنگی اسلامی،بهار ۱۳۹۵ش.[https://jf.isca.ac.ir/article_64669_6bb302a17b33a4c15d9ba151617015aa.pdf برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#نسبت قاعدۀ عدالت با قواعد فقهی دیگر،سید محمود طباطبائی، قم، پژوهشگاه علوم وفرهنگی اسلامی،بهار ۱۳۹۵ش.[https://jf.isca.ac.ir/article_64682_01b507070747986b619f5f27c0322089.pdf برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#اصل عدالت در فقه مذاهب اسلامی، عابدین مومنی و سیدمحمدمهدی حسینی، قم، [[فصلنامه مطالعات تقریبی مذاهب اسلامی، دانشگاه مذاهب اسلامی]]، دوره ۱۰، شماره ۳۹، بهار ۱۳۹۴ش.[https://foroughevahdat.mazaheb.ac.ir/article_9879_ec73a08511f0f15158c830720aee7588.pdf برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#نقش عدالت در فرآیند استنباط اول و دوم، [[ابوالقاسم علیدوست]]، قم، [[پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی]] (وابسته به دفتر تبلیغات اسلامی حوزه علمیه قم)، ۱۳۹۳ش.[https://iranjournals.nlai.ir/bitstream/handle/123456789/271205/3F3A26587538C248580970510EBFFF38.pdf?sequence=1&amp;amp;isAllowed=y برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#گونه‌های بهره‌گیری از عدالت در فقه و اجتهاد، سعید ضیائی‌فر،قم، [[مجله علمی پژوهش‌های فقهی]]، دوره ۱۰، شماره ۲، ۱۳۹۳ش، صص. ۳۰۵–۳۲۲. [https://journal.ut.ac.ir/article_52002_71bc389c97bac8a386a94e0125c910e0.pdf برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#درآمدی بر تطبیق قاعده عدالت، سیدمحمود صادق‌زاده طباطبایی، مشهد، [[دانشگاه فردوسی مشهد]]، ۱۳۹۳ش.[https://iranjournals.nlai.ir/bitstream/handle/123456789/817024/41779447B029539662D64EC67E569CD2.pdf?sequence=1&amp;amp;isAllowed=y برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#عدالت به مثابه قاعده فقهی و حقوقی، سید محمد اصغری، [[فصلنامه مطالعات حقوق خصوصی]]، دوره ۳۹، شماره ۱،خرداد ۱۳۸۸ش،[https://jlq.ut.ac.ir/article_28281_ceb8ecd0b9ced6868294e2178ca23fab.pdf برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#گفت‌وگو: مقایسه قاعده عدالت با قاعده لاضرر، [[حسنعلی علی‌اکبریان]]، قم، [[فصلنامه فقه،]] تابستان ۱۳۸۷ش، شماره ۵۶، صص ۱۹۶–۲۳۸.[https://jf.isca.ac.ir/article_3144.html برالی مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#جایگاه عدالت در استنباط احکام معاملات، سیدحسین سعادت مصطفوی و سیدهاشم پورمولا، دانشگاه امام صادق(ع)،فصلنامه پژوهش نامه حقوق اسلامی, ۱۳۸۷ش، دوره ۹، شماره ۱، شماره پیاپی ۲۷،[https://ilr.isu.ac.ir/article_1269_e00406144c1e7e35240afed70f34166a.pdf برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
=عربی=&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
==پایانامه==&lt;br /&gt;
===فارسی===&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
# کاربرد قاعده عدالت در فرایند استنباط فقه جزایی اسلام با تأکید بر فقه امامیه، محمد عبدالرضایی، دکتری تخصصی، دانشکده الهیات، دانشگاه مفید، ۱۴۰۲ش&#039;&#039;&#039;.&#039;&#039;&#039;[https://ganj.irandoc.ac.ir/#/articles/31d332448230f69c479fdf6d5c3947b5 برای مطالعه چکیده کلیک کنید]&lt;br /&gt;
# تأثیر جنسیت بر کیفر در پرتو تقریری نوین از قاعده عدالت «مطالعه‌ای در باب مصادیق فقهی و تحلیل حقوقی»، منصوره فرجی، کارشناسی ارشد، گروه علوم انسانی، مؤسسه آموزش عالی خراسان، ایران، ۱۴۰۱ش.[https://ganj.irandoc.ac.ir/#/articles/cdb9a3fc6d99f78e1fcdce7294ea9f3a برای مطالعه چکیده کلیک کنید]&lt;br /&gt;
# نقش قاعده عدالت در خلق پول، علیرضا زینلی‌زاده، کارشناسی ارشد، دانشکده الهیات، دانشگاه تهران، ۱۴۰۰ش،[https://noordoc.ir/thesis/view/245004?pageNumber=6&amp;amp;viewType=pdf برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
# جایگاه و مفهوم عدالت در فقه و حقوق خانواده، قربانعلی جمالی عسکرانی، کارشناسی ارشد، دانشکده حقوق و الهیات، دانشگاه شهید اشرفی اصفهانی، ۱۳۹۸ش.[https://ganj.irandoc.ac.ir/#/articles/140bec9a2bcc4166823a0ddd92b59ce4 برای مطالعه چکیده  کلیک کنید]&lt;br /&gt;
# جایگاه عدالت در استنباط احکام، محمد مهریزی ثانی، دکتری، پردیس البرز، دانشگاه تهران، ایران، ۱۳۹۸ش،[https://noordoc.ir/thesis/view/75290?pageNumber=2&amp;amp;viewType=pdf برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
# بررسی احکام قاعده عدالت از منظر فقه شیعه، محمد کدوری، کارشناسی ارشد، دانشگاه آزاد اسلامی واحد بم، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، ۱۳۹۷ش.[https://ganj.irandoc.ac.ir/#/articles/e411bae77588df670aff9f03ad6e081c برای مطالعه چکیده کلیک کنید]&lt;br /&gt;
# تحلیل فقهی و حقوقی قاعده عدالت، سیدمحمدحسین تقوی اقدم، کارشناسی ارشد، دانشکده علوم انسانی، دانشگاه آزاد اسلامی واحد شهر قدس،۱۳۹۷ش،[https://ganj.irandoc.ac.ir/#/articles/db4d08efc40b7e3d6ff9414ad86f0e94 برای مطالعه چکیده کلیک کنید]&lt;br /&gt;
# میزان و چگونگی نقش قاعده عدالت در قانونگذاری و قضاوت، علی آخوندی، کارشناسی ارشد، دانشگاه آزاد اسلامی واحد تفت، ایران، ۱۳۹۶ش.[https://ganj.irandoc.ac.ir/#/articles/a511f9d00d2a38c1a2faf732d7986613 برای مطالعه چکیده کلیک کنید]&lt;br /&gt;
# جایگاه عدالت در استنباط احکام فقهی، سیدمیلاد عبداله‌زاده، کارشناسی ارشد، تهران،دانشکده حقوق و علوم سیاسی، دانشگاه علامه طباطبائی، ۱۳۹۶ش، [https://ganj.irandoc.ac.ir/#/articles/e46bafccec5e0f011ce6127a9b783938 برای مطالعه چکیده کلیک کنید]&lt;br /&gt;
# ضمان اعلی القیم در غصب بر اساس قاعده عدالت، رضیه سادات پورمولا، کارشناسی ارشد، دانشکده الهیات و معارف اسلامی، دانشگاه میبد،۱۳۹۵ش.[https://noordoc.ir/thesis/view/228560?pageNumber=2&amp;amp;viewType=pdf برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
# قاعده عدالت در فقه اسلامی، مرضیه ابراهیمی، کارشناس ارشد، دانشگاه آزاد اسلامی٬ واحد دماوند، دانشکده علوم انسانی، ۱۳۹۴ش.&lt;br /&gt;
# جایگاه عدالت به مثابه قاعده فقهی نزد مذاهب اسلامی، مهدیه میان‌محله، کارشناسی ارشد، دانشگاه ادیان و مذاهب، دانشکده مذاهب اسلامی، ۱۳۹۲ش.&lt;br /&gt;
# اعتبار و قلمرو قاعده عدالت در فقه از منظر کتاب و سنت، سیدمحمود صادق‌زاده طباطبایی، دکتری، دانشکده علوم حدیث، ۱۳۹۱ش.[https://ganj.irandoc.ac.ir/#/articles/0f86fe4843f11e7e7247365332209a54 برای مطالعه چکیده کلیک کنید]&lt;br /&gt;
# قاعده عدالت از منظر فقه امامیه، محمد داستین، کارشناسی ارشد، دانشگاه آزاد اسلامی، واحد یاسوج، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، ۱۳۹۰ش.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
===عربی===&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
# مبدأ العدالة في الفقه الامامي، نرجس صالح صاحب الموسوي، پایان‌نامه کارشناسی ارشد در عراق، جامعة کربلاء، كلية العلوم الاسلامية، ۲۰۱۹م. &lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
==سایر منابع==&lt;br /&gt;
===فارسی ===&lt;br /&gt;
===عربی ===&lt;/div&gt;</summary>
		<author><name>Jalili</name></author>
	</entry>
	<entry>
		<id>https://ency.feqhemoaser.com/fa/index.php?title=%DA%A9%D8%A7%D8%B1%D8%A8%D8%B1:Jalili/%D8%B5%D9%81%D8%AD%D9%87_%D8%AA%D9%85%D8%B1%DB%8C%D9%86&amp;diff=69694</id>
		<title>کاربر:Jalili/صفحه تمرین</title>
		<link rel="alternate" type="text/html" href="https://ency.feqhemoaser.com/fa/index.php?title=%DA%A9%D8%A7%D8%B1%D8%A8%D8%B1:Jalili/%D8%B5%D9%81%D8%AD%D9%87_%D8%AA%D9%85%D8%B1%DB%8C%D9%86&amp;diff=69694"/>
		<updated>2026-09-22T13:11:12Z</updated>

		<summary type="html">&lt;p&gt;Jalili: اصلاحات&lt;/p&gt;
&lt;hr /&gt;
&lt;div&gt;{{ambox&lt;br /&gt;
|style= background: #FFE4B5&lt;br /&gt;
|type=content&lt;br /&gt;
|image=[[پرونده:Writing.png|100px]]&lt;br /&gt;
|text= &#039;&#039;&#039;هشدار!&#039;&#039;&#039; این صفحه از روز [[۳۰]] [[مرداد]] [[۱۴۰۵]] در حال &#039;&#039;&#039;به‌روزسانی&#039;&#039;&#039; است.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
{{سخ}}پس از نهایی‌شدن، این برچسب برداشته می‌شود.}}&lt;br /&gt;
== قاعده عدالت (منابع مطالعاتی)==&lt;br /&gt;
قاعده عدالت از موضوعات مهم و چالش‌برانگیز در فقه معاصر است که در پیوند با مباحثی چون قواعد فقهی، اجتهاد، قانون‌گذاری اسلامی و نظام‌سازی فقهی قرار دارد.‎ این موضوع در دهه‌های اخیر با توجه به نیاز به طراحی نظام‌های حقوقی عادلانه، مورد توجه ویژه فقها و حقوق‌دانان قرار گرفته است.‎ درباره این موضوع کتاب‌ها، مقالات و پژوهش‌های متعددی منتشر شده است.‎ پرسش‌های فقهی مرتبط با این موضوع عبارتند از:‎ آیا عدالت قاعده فقهی مستقل است؟ مجاری و مصادیق قاعده عدالت کدام است؟ نسبت قاعده عدالت با قواعد لاضرر، لاحرج و انصاف چیست؟ نقش عدالت در استنباط و اجتهاد فقهی چگونه تبیین می‌شود؟&lt;br /&gt;
==کتاب==&lt;br /&gt;
=فارسی=&lt;br /&gt;
#جایگاه عدالت در فقه مذاهب خمسه اسلامی و حقوق، فریبا حاجی‌علی، تهران، آموزشی تألیفی ارشدان، ۱۴۰۴ش.[https://pic.ketab.ir/DataBase/bookpdf/04/14040422160.pdf برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#قاعده فراگیر عدالت در فقه اهل بیت (ع)، سید امیرحسین حسینی‌ ترکستانی، تهران، انتشارات اندیشه فاخته، ۱۴۰۴ش،&lt;br /&gt;
#نسبت فقه و عدالت و دلالت‌های آن در نظام قانون‌گذاری اسلامی، محمدهادی حاضری، قم، [[دانشگاه باقرالعلوم(ع)]]، ۱۴۰۴ش.&lt;br /&gt;
#جستاری در فلسفه حقوق اسلامی عدالت، فقه و قانون: بررسی چالش‌های تحقق قانون عادلانه در نظام‌های حقوقی فقه‌مبنا، محمدهادی حاضری، تهران، [[انتشارات مجد]]، ۱۴۰۳ش.[https://pic.ketab.ir/DataBase/bookpdf/03/14030522075.pdf برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#عدالت و امنیت در فقه شیعه و اهل سنت، محمد عمیدی، تهران، نشریه راه دکتری، ۱۴۰۱ش.[https://pic.ketab.ir/DataBase/bookpdf/01/14011228521.pdf برای مطالعه صفحات اول کتاب کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#عدالت در فقه، محمود طباطبایی، تهران، انتشارات میراث شرق، ۱۴۰۱ش.[https://pic.ketab.ir/DataBase/bookpdf/01/14010616181.pdf برای مطالعه صفحات اول کتاب کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#جستاری فقهی و حقوقی پیرامون قاعده عدالت، حسین پندار، تهران، [[مؤسسه نشر سیمرغ آسمان آذرگان]]، ۱۳۹۷ش.[https://pic.ketab.ir/DataBase/bookpdf/97/97427150.pdf برای مطالعه صفحات اول کتاب کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#جایگاه عدالت در استنباط احکام معاملات، سیدمحمدهاشم پورمولا، تهران، دانشگاه امام صادق (ع)، ۱۳۹۴ش.[https://pic.ketab.ir/DataBase/bookpdf/94/94511118.pdf برای مطالعه صفحات اول کتاب کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#عدالت‌پژوهی در پرتو قرآن کریم، علی‌اصغر پورعزت، تهران، [[شرکت انتشارات علمی و فرهنگی]]، ۱۳۹۳ش.[https://pic.ketab.ir/DataBase/bookpdf/93/93409140.pdf برای مطالعه صفحات اول کتاب کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#قاعده فقهی عدالت با تقریظ آیه‌الله سیدمحمدمهدی موسوی خلخالی و [[علی الهی‌خراسانی]]، مشهد، [[بنیاد پژوهش‌های اسلامی آستان قدس رضوی]]، ۱۳۹۲ش.[https://pic.ketab.ir/DataBase/bookpdf/92/92925128.pdf برای مطالعه صفحات اول کتاب کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#قاعده عدالت و نفی ظلم: به ضمیمه گفت‌وگو با حضرت آیه‌الله العظمی صانعی(مدظله)، هادی قابل‌جامی، قم، [[فصلنامه فقه الثقلین]]، ۱۳۹۰ش.[https://saanei.xyz/pictures/books/pdf/ghaede_edalat.pdf برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#عدالت به مثابه «قاعده»: همراه با قواعد: «لاضرر»، «لاحرج»، «عدل و انصاف»، سیدمحمد اصغری، تهران، [[انتشارات اطلاعات]]، ۱۳۸۸ش.[https://pic.ketab.ir/DataBase/bookpdf/88/88125072.pdf برای مطالعه صفحات اول کتاب کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#قاعده عدالت در فقه امامیه «گفت‌وگو با جمعی از اساتید حوزه و دانشگاه»، [[حسنعلی علی‌اکبریان]]، قم، [[پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی]]، ۱۳۸۶ش.[https://pic.ketab.ir/DataBase/bookpdf/87/87211606.pdf برای مطالعه صفحات اول کتاب کلیک] &lt;br /&gt;
=عربی=&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
# مؤسسة العدالة في الشريعة الإسلامية، عبد السلام التونجي، مكتبة عين الجامعة، ۲۰۲۵م.([https://practice.univeyes.net/academy/fiqh00000/fiqh09001/fiqh09465.pdf برای مطالعه کتاب کلیک کنید])&lt;br /&gt;
# العدالة العقدية: دراسة في قاعدية العدالة ودورها في العقود المدنية، رياض أحمد عبد الغفور، مكتبة نور، ۲۰۲۲م.&lt;br /&gt;
# مسائل العدالة في الفقه الإسلامي: جمعًا ودراسة ومقارنة، تيسر بن صالح بن سعيد دبلول، عربستان، جامعة ام القری، ۲۰۲۰م.([https://docs.google.com/viewerng/viewer?url=https://ebook.univeyes.com/?download_books%3D118541-675c40fd0b16531409317b73240ab810&amp;amp;hl=ar برای مطالعه کلیک کنید])&lt;br /&gt;
# العدالة بوصفها قاعدة فقهيّة، مهدي مهريزي، ترجمة: حسن علي الهاشمي، لبنان-بیروت، مجلة نصوص معاصرة، ۲۰۱۹م.([https://nosos.net/wp-content/uploads/nosos/n55-56.pdf#page=162&amp;amp;zoom=100,561,248 برای مطالعه کلیک کنید])&lt;br /&gt;
# قاعدة العدالة و دورهافی الاجتهاد الشرعی، یوسف الصانعی، ترجمه: مرقال هاشم، لبنان-بیروت، مجلة نصوص معاصرة، ۲۰۱۹م.[https://nosos.net/wp-content/uploads/nosos/n55-56.pdf#page=17&amp;amp;zoom=100,497,213 برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
# العدالة من منظوراجتهادی، احمدمبلغی، ترجمه: حسن علی مطر، لبنان-بیروت، مجلة نصوص معاصرة، ۲۰۱۹م.[https://nosos.net/wp-content/uploads/nosos/n55-56.pdf#page=58&amp;amp;zoom=100,561,246 برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
# العدالة بین التقعید الفقهی و الاصولی، محمدتقی شهیدی، ترجمه:مرقال هاشم، لبنان-بیروت، مجلة نصوص معاصرة، ۲۰۱۹م.[https://nosos.net/wp-content/uploads/nosos/n55-56.pdf#page=124&amp;amp;zoom=100,561,245 برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
# اصول العدالة السیاسة، سید صادق حقیقت، ترجمه:السید حسن الهاشمی، لبنان-بیروت، مجلة نصوص معاصرة، ۲۰۱۹م.[https://nosos.net/wp-content/uploads/nosos/n55-56.pdf#page=175&amp;amp;zoom=100,418,245 برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
# مفهوم الاعتدال والوسطية في الفكر الإسلامي المعاصر، محمد محفوظ، لبنان، مجلة الكلمة، مجلد ۲۴، شماره ۹۷، ۲۰۱۷م.[https://search.mandumah.com/Record/1005089 برای مطالعه چکیده کلیک کنید]&lt;br /&gt;
# قاعدة «العدل والإنصاف»، تألیف: السيد محمّد كاظم المصطفوي، في: كتاب مائة قاعدة فقهية، ۲۰۱۶م.[https://noorlib.ir/book/view/14660?pageNumber=159&amp;amp;viewType=pdf برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
# الإعـــــــتدال في الأحكام الشرعية من زاوية نظـر أصـولية مقاصــــــدية، عباس علي حميد العبيدي، عراق، &#039;&#039;مجلة ديالى للبحوث الانسانية،۲۰۱۳م.&#039;&#039;[https://djhr.uodiyala.edu.iq/index.php/DJHR2022/article/view/766/687 برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
# ثلاث رسائل: العداله، التوبه، قاعده لاضرر، من تقریرات سید تقی طباطبائی قمی، کتبه عباس حاجیانی دشتی، محلاتی، ۱۳۹۳ش.[https://pic.ketab.ir/DataBase/bookpdf/93/93c20832.pdf برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
# رسالة في العدالة، بضميمة قاعدة «ما يضمن» و«حمل فعل المسلم على الصحة»، تألیف: سید علی موسوی قزوینی، قم: جماعة المدرسین في الحوزة العلمية بقم، مؤسسة النشر الإسلامي، ۱۳۷۷ش ۱۴۱۹ق.[https://ablibrary.net/books/5349?page=1&amp;amp;tab-id=3&amp;amp;page-label=1 برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
==مقالات==&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
=فارسی=&lt;br /&gt;
#تحلیل تاریخی مفهوم عدالت در فقه امامیه و بازتاب آن در حقوق بشر جهانی، ثروت سلیمان‌زاده افشار، تهران[[، فصلنامه پژوهش‌های فقهی حقوق بشر]]، زمستان ۱۴۰۴ش.[https://www.jhsrj.ir/article_733113_944ae43c307e353d430f74179c1e57ea.pdf برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#بازخوانی قاعده عدالت و نقش جنسیت در تأثیر قوانین دیه و ارث؛ چالش‌ها و راهکارها، سید محمد حیدری خورمیزی، بابل، [[نشریه پژوهش‌های فقه و حقوق اسلامی،]] دوره ۲۱، شماره ۳، تابستان ۱۴۰۴ش. [https://sanad.iau.ir/Journal/ijrj/Article/1195553 برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#تحلیل فقهی حقوقی قاعده عدالت، مسلم سوری، قم، [[فصلنامه فقه و حقوق معاصر]]، بهار ۱۴۰۳ش، سال دهم، شماره ۲۷، صص ۶۸–۸۰.[https://journals.icscr.ir/wp-content/uploads/2024/05/4-1.pdf برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#تحلیل انتقادی مفهوم عدالت فقهی به‌مثابۀ ملکه، رحمت الله کریم‌زاده، مشهد، [[فصلنامه فقه و اصول، دانشگاه علوم اسلامی رضوی]]، دوره ۵۶، شماره ۱، بهار ۱۴۰۳ش،[https://jfiqh.um.ac.ir/article_45220_12a422c0676b655a5dbda563c5584404.pdf برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#بررسی تطبیقی مفاهیم عدالت و مساوات در فقه اسلامی و نظام‌های حقوقی بین‌المللی، مریم فراهانی، قم، [[فصلنامه معرفت و بصیرت اسلامی]]، زمستان ۱۴۰۲ش.[https://www.journaliki.com/index.php/journaliki/article/view/11/11 برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#تأمّلات اخلاقی جواز نکاح صغیره و تعارض آن با قاعدة عدالت، مریم مصلی‌نژاد، سیدمحسن سادات کیایی و فاطمه وجدانی، فصلنامه پژوهش‌های اخلاقی، دوره ۳، شماره ۲، شماره پیاپی ۱۰، تابستان ۱۴۰۱ش، صص. ۹۵–۱۱۸. [https://jer.znu.ac.ir/article_253546_65105580c03557de86c78dbdcb0f62db.pdf?lang=fa برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#کاربرد قاعده عدالت در خبررسانی از منظر حقوق مخاطب، مسلم ملکی، تهران، [[فصلنامه پژوهش‌های ارتباطی]]،۱۴۰۱ش. [https://www.magiran.com/paper/2507377/%da%a9%d8%a7%d8%b1%d8%a8%d8%b1%d8%af-%d9%82%d8%a7%d8%b9%d8%af%d9%87-%d8%b9%d8%af%d8%a7%d9%84%d8%aa-%d8%af%d8%b1-%d8%ae%d8%a8%d8%b1%d8%b1%d8%b3%d8%a7%d9%86%db%8c-%d8%a7%d8%b2-%d9%85%d9%86%d8%b8%d8%b1-%d8%ad%d9%82%d9%88%d9%82-%d9%85%d8%ae%d8%a7%d8%b7%d8%a8 برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#عدالت و ابواب فقهی آن در فقه اسلامی، سجاد صمندری، قم، [[فصلنامه پژوهش‌های حقوق تطبیقی عدل و انصاف]]، شماره ۱۲، بهار ۱۴۰۰ش.[https://www.ensani.ir/file/download/article/1631949352-10150-11-3.pdf برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#مفاد قاعده عدالت از دیدگاه استاد مطهری، سید علی حسینی و سید امرالله حسینی، تهران، [[پژوهش نامه فقه اجتماع]]&amp;lt;nowiki/&amp;gt;[[پژوهش نامه فقه اجتماع|ی]]، دوره ۹، شماره ۲، شماره پیاپی ۱۸، مرداد ۱۴۰۰ش، صص. ۲۳۳–۲۶۰. [https://sj.isu.ac.ir/article_76049_27606ea7bfa6d3f4bc85f44e965e1be8.pdf برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#عدالت در فقه سیاسی شیعه، هاشم نیازی و محمدهاشم رضایی، قم، [[فصلنامه گفتمان فقه حکومتی]]، بهار و تابستان ۱۴۰۰ش، سال پنجم، شماره ۸، صص ۷۳–۹۳.[https://m-e-t.ir/wp-content/uploads/2025/07/%D8%B4%D9%85%D8%A7%D8%B1%D9%878-73-95.pdf برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#مفاد قاعده عدالت از دیدگاه استاد مطهری، سیدعلی حسینی و سیدامرالله حسینی، تهران، [[دانشگاه امام صادق(ع)،]] ۱۳۹۹ش.[https://iranjournals.nlai.ir/bitstream/handle/123456789/925123/562F526AAC56A04137489D4F7C51AFC3.pdf?sequence=1&amp;amp;isAllowed=y برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#بررسی قاعده ی عدالت از دیدگاه فقه امامیه،علیرضا محمدبیکی و مهری توتونچیان، [[مطالعات فقه اقتصادی]]، سال اول زمستان ۱۳۹۸ شماره ۳،[https://ensani.ir/file/download/article/1634313951-10446-1400-19.pdf برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#نقش‌یابی عدالت در اجتهاد فقهی در پرتو بررسی چالش حکمت‌انگاری عدالت در خطابات قرآنی،علی الهی خراسانی و حمیدرضا تمدن، قم، [[پژوهشگاه علوم وفرهنگی اسلامی]]،بهار ۱۳۹۵ش.[https://jf.isca.ac.ir/article_64679_d54a92c7efa5f9a3353bf5a2b969782f.pdf برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#بررسی اعتبار قاعدۀ عدالت در موارد منصوص و غیرمنصوص، سیف الله صرامی، قم، پژوهشگاه علوم وفرهنگی اسلامی،بهار ۱۳۹۵ش.[https://jf.isca.ac.ir/article_64677_cd147de77fb29f7c6e9e1a46d1254ab0.pdf برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#نقش عدالت در قانونگذاری در حکومت اسلامی،حسنعلی علی‌اکبریان، قم، پژوهشگاه علوم وفرهنگی اسلامی،بهار ۱۳۹۵ش.[https://jf.isca.ac.ir/article_64669_6bb302a17b33a4c15d9ba151617015aa.pdf برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#نسبت قاعدۀ عدالت با قواعد فقهی دیگر،سید محمود طباطبائی، قم، پژوهشگاه علوم وفرهنگی اسلامی،بهار ۱۳۹۵ش.[https://jf.isca.ac.ir/article_64682_01b507070747986b619f5f27c0322089.pdf برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#اصل عدالت در فقه مذاهب اسلامی، عابدین مومنی و سیدمحمدمهدی حسینی، قم، [[فصلنامه مطالعات تقریبی مذاهب اسلامی، دانشگاه مذاهب اسلامی]]، دوره ۱۰، شماره ۳۹، بهار ۱۳۹۴ش.[https://foroughevahdat.mazaheb.ac.ir/article_9879_ec73a08511f0f15158c830720aee7588.pdf برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#نقش عدالت در فرآیند استنباط اول و دوم، [[ابوالقاسم علیدوست]]، قم، [[پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی]] (وابسته به دفتر تبلیغات اسلامی حوزه علمیه قم)، ۱۳۹۳ش.[https://iranjournals.nlai.ir/bitstream/handle/123456789/271205/3F3A26587538C248580970510EBFFF38.pdf?sequence=1&amp;amp;isAllowed=y برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#گونه‌های بهره‌گیری از عدالت در فقه و اجتهاد، سعید ضیائی‌فر،قم، [[مجله علمی پژوهش‌های فقهی]]، دوره ۱۰، شماره ۲، ۱۳۹۳ش، صص. ۳۰۵–۳۲۲. [https://journal.ut.ac.ir/article_52002_71bc389c97bac8a386a94e0125c910e0.pdf برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#درآمدی بر تطبیق قاعده عدالت، سیدمحمود صادق‌زاده طباطبایی، مشهد، [[دانشگاه فردوسی مشهد]]، ۱۳۹۳ش.[https://iranjournals.nlai.ir/bitstream/handle/123456789/817024/41779447B029539662D64EC67E569CD2.pdf?sequence=1&amp;amp;isAllowed=y برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#عدالت به مثابه قاعده فقهی و حقوقی، سید محمد اصغری، [[فصلنامه مطالعات حقوق خصوصی]]، دوره ۳۹، شماره ۱،خرداد ۱۳۸۸ش،[https://jlq.ut.ac.ir/article_28281_ceb8ecd0b9ced6868294e2178ca23fab.pdf برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#گفت‌وگو: مقایسه قاعده عدالت با قاعده لاضرر، [[حسنعلی علی‌اکبریان]]، قم، [[فصلنامه فقه،]] تابستان ۱۳۸۷ش، شماره ۵۶، صص ۱۹۶–۲۳۸.[https://jf.isca.ac.ir/article_3144.html برالی مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#جایگاه عدالت در استنباط احکام معاملات، سیدحسین سعادت مصطفوی و سیدهاشم پورمولا، دانشگاه امام صادق(ع)،فصلنامه پژوهش نامه حقوق اسلامی, ۱۳۸۷ش، دوره ۹، شماره ۱، شماره پیاپی ۲۷،[https://ilr.isu.ac.ir/article_1269_e00406144c1e7e35240afed70f34166a.pdf برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
=عربی=&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
==پایانامه==&lt;br /&gt;
3️⃣معرفی پایا‌ن‌نامه:::::: عنوان رساله، نویسنده، ارشد/دکتری، دانشکده، دانشگاه، کشور، سال دفاع، لینک.&lt;br /&gt;
===فارسی===&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
# کاربرد قاعده عدالت در فرایند استنباط فقه جزایی اسلام با تأکید بر فقه امامیه، محمد عبدالرضایی، دکتری تخصصی، دانشکده الهیات، دانشگاه مفید، ۱۴۰۲ش&#039;&#039;&#039;.&#039;&#039;&#039;[https://ganj.irandoc.ac.ir/#/articles/31d332448230f69c479fdf6d5c3947b5 برای مطالعه چکیده کلیک کنید]&lt;br /&gt;
# نقش قاعده عدالت در خلق پول، علیرضا زینلی‌زاده، کارشناسی ارشد، دانشکده الهیات، دانشگاه تهران، ۱۴۰۰ش،[https://noordoc.ir/thesis/view/245004?pageNumber=6&amp;amp;viewType=pdf برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
# جایگاه و مفهوم عدالت در فقه و حقوق خانواده، قربانعلی جمالی عسکرانی، کارشناسی ارشد، دانشکده حقوق و الهیات، دانشگاه شهید اشرفی اصفهانی، ۱۳۹۸ش.[https://ganj.irandoc.ac.ir/#/articles/140bec9a2bcc4166823a0ddd92b59ce4 برای مطالعه چکیده  کلیک کنید]&lt;br /&gt;
# جایگاه عدالت در استنباط احکام، محمد مهریزی ثانی، دکتری، پردیس البرز، دانشگاه تهران، ایران، ۱۳۹۸ش،[https://noordoc.ir/thesis/view/75290?pageNumber=2&amp;amp;viewType=pdf برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
# بررسی احکام قاعده عدالت از منظر فقه شیعه، محمد کدوری، کارشناسی ارشد، دانشگاه آزاد اسلامی واحد بم، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، ۱۳۹۷ش.[https://ganj.irandoc.ac.ir/#/articles/e411bae77588df670aff9f03ad6e081c برای مطالعه چکیده کلیک کنید]&lt;br /&gt;
# تحلیل فقهی و حقوقی قاعده عدالت، سیدمحمدحسین تقوی اقدم، کارشناسی ارشد، دانشکده علوم انسانی، دانشگاه آزاد اسلامی واحد شهر قدس،۱۳۹۷ش،[https://ganj.irandoc.ac.ir/#/articles/db4d08efc40b7e3d6ff9414ad86f0e94 برای مطالعه چکیده کلیک کنید]&lt;br /&gt;
# جایگاه عدالت در استنباط احکام فقهی، سیدمیلاد عبداله‌زاده، کارشناسی ارشد، تهران،دانشکده حقوق و علوم سیاسی، دانشگاه علامه طباطبائی، ۱۳۹۶ش، [https://ganj.irandoc.ac.ir/#/articles/e46bafccec5e0f011ce6127a9b783938 برای مطالعه چکیده کلیک کنید]&lt;br /&gt;
# ضمان اعلی القیم در غصب بر اساس قاعده عدالت، رضیه سادات پورمولا، کارشناسی ارشد، دانشکده الهیات و معارف اسلامی، دانشگاه میبد،۱۳۹۵ش.[https://noordoc.ir/thesis/view/228560?pageNumber=2&amp;amp;viewType=pdf برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
# قاعده عدالت در فقه اسلامی، مرضیه ابراهیمی، کارشناس ارشد، دانشگاه آزاد اسلامی٬ واحد دماوند، دانشکده علوم انسانی، ۱۳۹۴ش.&lt;br /&gt;
# جایگاه عدالت به مثابه قاعده فقهی نزد مذاهب اسلامی، مهدیه میان‌محله، کارشناسی ارشد، دانشگاه ادیان و مذاهب، دانشکده مذاهب اسلامی، ۱۳۹۲ش.&lt;br /&gt;
# اعتبار و قلمرو قاعده عدالت در فقه از منظر کتاب و سنت، سیدمحمود صادق‌زاده طباطبایی، دکتری، دانشکده علوم حدیث، ۱۳۹۱ش. &lt;br /&gt;
# قاعده عدالت از منظر فقه امامیه، محمد داستین، کارشناسی ارشد، دانشگاه آزاد اسلامی، واحد یاسوج، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، ۱۳۹۰ش.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
===عربی===&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
# مبدأ العدالة في الفقه الامامي، نرجس صالح صاحب الموسوي، پایان‌نامه کارشناسی ارشد در عراق، جامعة کربلاء، كلية العلوم الاسلامية، ۲۰۱۹م. &lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
==سایر منابع==&lt;br /&gt;
===فارسی ===&lt;br /&gt;
===عربی ===&lt;br /&gt;
﻿﻿الدرس الرابع والتسعون: تحقيق قاعدة العدل والإنصاف، الشیخ عبدالله الدقاق، بحث الفقه، ۲۰۲۳م.[https://eshia.ir/feqh/archive/text/Daqqaq/Feqh/43/441029/Default.htm برای مطالعه درس کلیک کنید]&lt;/div&gt;</summary>
		<author><name>Jalili</name></author>
	</entry>
	<entry>
		<id>https://ency.feqhemoaser.com/fa/index.php?title=%D9%81%D9%82%D9%87_%D8%AE%D8%A7%D9%86%D9%88%D8%A7%D8%AF%D9%87_(%D9%85%D9%86%D8%A7%D8%A8%D8%B9_%D9%85%D8%B7%D8%A7%D9%84%D8%B9%D8%A7%D8%AA%DB%8C)&amp;diff=69683</id>
		<title>فقه خانواده (منابع مطالعاتی)</title>
		<link rel="alternate" type="text/html" href="https://ency.feqhemoaser.com/fa/index.php?title=%D9%81%D9%82%D9%87_%D8%AE%D8%A7%D9%86%D9%88%D8%A7%D8%AF%D9%87_(%D9%85%D9%86%D8%A7%D8%A8%D8%B9_%D9%85%D8%B7%D8%A7%D9%84%D8%B9%D8%A7%D8%AA%DB%8C)&amp;diff=69683"/>
		<updated>2026-09-22T10:36:59Z</updated>

		<summary type="html">&lt;p&gt;Jalili: &lt;/p&gt;
&lt;hr /&gt;
&lt;div&gt;{{منابع مطالعاتی}}&lt;br /&gt;
[[فقه خانواده]] به بررسی احکام و روابط خانوادگی بر پایه منابع و مبانی فقه اسلامی می‌پردازد.‎ بخش مهمی از این احکام در ابواب نکاح، [[طلاق]]، [[نفقه]]، [[حضانت]]، ولایت و ارث مطرح شده و مسئله استقلال فقه خانواده به عنوان یک حوزه منسجم فقهی مورد توجه قرار گرفته است.‎ از مبانی این حوزه، جایگاه و اهداف خانواده در شریعت، مبنای حقوق و تکالیف اعضای خانواده، نقش عرف و مصلحت و نسبت احکام اولیه و ثانویه است.‎ همچنین روش استنباط احکام خانواده از کتاب، سنت، اجماع و عقل و تأثیر شرایط اجتماعی در فهم موضوعات، از مباحث بنیادین آن به شمار می‌رود.‎&lt;br /&gt;
پرسش‌های اصلی عبارت‌اند از:‎ آیا فقه خانواده دانشی مستقل است؟ مبانی و اصول حاکم بر استنباط احکام آن چیست؟ جایگاه عرف و مصلحت خانواده در استنباط و اجرای احکام چگونه است؟ و چه نسبتی میان فقه خانواده و فقه زنان، فقه کودک، فقه اجتماعی و حقوق خانواده وجود دارد؟&lt;br /&gt;
در دوره معاصر، تحولات اجتماعی و تغییر الگوهای خانواده، زمینه توجه بیشتر به چیستی، مبانی، قلمرو و روش استنباط احکام فقه خانواده را فراهم کرده و در این زمینه کتاب‌ها، مقالات و پژوهش‌های متعددی منتشر شده است.‎&lt;br /&gt;
==کتاب==&lt;br /&gt;
===فارسی===&lt;br /&gt;
#قلمرو مداخله حکومت اسلامی در مقررات تشکیل خانواده از منظر فقه و حقوق با تاکید بر مقاصد الشریعه، محمدعلی محمدی نیا، شیراز، نشر شاهچراغ، ۱۴۰۵ش.[https://pic.ketab.ir/DataBase/bookpdf/05/14050219337.pdf برای مطالعه صفحات نخست کتاب کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#مباحث نوین فقه و حقوق خانواده (نکاح، طلاق، نفقه و تمکین)، حسین قلمی بادی، نیشابور، نشر فروغ سیمرغ، ۱۴۰۵ش.[https://pic.ketab.ir/DataBase/bookpdf/05/14050126259.pdf صفحات ابتدایی در سامانه خانه کتاب]&lt;br /&gt;
#اصول حاکم بر نظام حقوقی خانواده در اسلام (اصول ناظر بر ماهیت جمعی و ماهیت اجتماعی خانواده)، فریبا حاجی‌علی، تهران، دانشکده غیردولتی غیرانتفاعی رفاه، ۱۴۰۴ش.[https://pic.ketab.ir/DataBase/bookpdf/04/14040922077.pdf برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#حقوق خانواده در ترازوی فقه و قانون، نیره محمدعلی ابراهیم، قم، نشر اهل علم، ۱۴۰۴ش.[https://pic.ketab.ir/DataBase/bookpdf/04/14040214207.pdf صفحات ابتدایی در سامانه خانه کتاب]&lt;br /&gt;
#حقوق خانواده در قرآن: بررسی و نقد شبهات، سعید داوودی، تهران، انتشارات پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی، ۱۴۰۴ش.[https://pic.ketab.ir/DataBase/bookpdf/04/14040922031.pdf صفحات ابتدایی در سامانه خانه کتاب]&lt;br /&gt;
#فقه و حقوق اداره خانواده، جواد حبیبی‌تبار، سید موسی موسوی، تهران، نوین آیین، ۱۴۰۳ش.[https://pic.ketab.ir/DataBase/bookpdf/03/14030918090.pdf برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#حقوق خانواده با نگاه به آیه ۳۴ سوره مبارکه نساء، سید مجتبی موسوی، قم، نشر دژبرار، ۱۴۰۳ش.[https://pic.ketab.ir/DataBase/bookpdf/03/14030127176.pdf صفحات ابتدایی در سامانه خانه کتاب]&lt;br /&gt;
#کاربرد فقه در حقوق خانواده، منیره حیدری، تهران، امتداد حکمت، ۱۴۰۳ش.[https://pic.ketab.ir/DataBase/bookpdf/03/14030821208.pdf برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#بررسی مبانی فقهی و حقوقی دخالت دولت در حقوق خانواده، سعید خدادادی و رضا زارع و منوچهر خدارحمی، قم، نشر برزان، ۱۴۰۳ش.[https://pic.ketab.ir/DataBase/bookpdf/03/14031208058.pdf صفحات ابتدایی در سامانه خانه کتاب]&lt;br /&gt;
#بررسی فقهی و حقوقی نقش عناوین ثانویه در حقوق خانواده با رویکرد آرای محاکم، اکرم کریمی میاندوآب، بناب، نشر یارلاق قلم، ۱۴۰۳ش.[https://pic.ketab.ir/DataBase/bookpdf/03/14030708100.pdf صفحات ابتدایی در سامانه خانه کتاب] &lt;br /&gt;
#قاعده لاضرر در حقوق خانواده از دیدگاه قرآن کریم، رقیه ارژنگی‌پور، تهران، نشر استاد شهریار، ۱۴۰۳ش.[https://pic.ketab.ir/DataBase/bookpdf/03/14031023217.pdf صفحات ابتدایی در سامانه خانه کتاب] &lt;br /&gt;
#سوء استفاده از حق غیرمالی در حقوق خانواده، روح‌الله محمدرضائی، تهران، نشر نورآوران دانش، ۱۴۰۳ش. [https://pic.ketab.ir/DataBase/bookpdf/03/14030906188.pdf صفحات ابتدایی در سامانه خانه کتاب] &lt;br /&gt;
#حقوق خانواده (حضانت، آسیب‌ها، وظایف)، امیربهادر آتیه دوست سبزوار، شیروان، نشر محمدزاده، ۱۴۰۳ش.[https://pic.ketab.ir/DataBase/bookpdf/03/14030528246.pdf صفحات ابتدایی در سامانه خانه کتاب]&lt;br /&gt;
#طراحی نظام جامع حمایت خانواده در فقه و نظام حقوقی ایران، [[فرج‌الله هدایت‌نیا]]، قم، [[پژوهشکده حوزه و دانشگاه]]، ۱۴۰۲ش.[https://pic.ketab.ir/DataBase/bookpdf/00/14001215451.pdf برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#سوءاستفاده از حق در حقوق خانواده با تاکید بر رویه قضایی، محدثه سادات حسینی خلیلی، تهران، نشر کیان دانش، ۱۴۰۲ش. [https://pic.ketab.ir/DataBase/bookpdf/02/14021020055.pdf صفحات ابتدایی در سامانه خانه کتاب]&lt;br /&gt;
#مجموعه مقالات حقوق خانواده (جلد یک)، رضا بیرانوند، تهران، نشر قانون یار، ۱۴۰۲ش.[https://pic.ketab.ir/DataBase/bookpdf/02/14020827074.pdf صفحات ابتدایی در سامانه خانه کتاب]&lt;br /&gt;
#مجموعه مقالات حقوق خانواده (جلد دو)، رضا بیرانوند، تهران، نشر قانون یار، ۱۴۰۲ش. [https://pic.ketab.ir/DataBase/bookpdf/02/14020827073.pdf صفحات ابتدایی در سامانه خانه کتاب]&lt;br /&gt;
#حقوق خانواده در بستر تحولات تقنینی، بهمن مرادی‌فر، کرمانشاه، نشر دینور، ۱۴۰۲ش.[https://pic.ketab.ir/DataBase/bookpdf/02/14021002200.pdf صفحات ابتدایی در سامانه خانه کتاب]&lt;br /&gt;
#قواعد فقه حاکم بر خانواده، سیده زهرا موسوی و زهرا فهرستی، قم، پژوهشگاه حوزه و دانشگاه، ۱۴۰۱ش.[https://rihu.ac.ir/file/download/gsiBook/65f687cec7982-.pdf برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#پژوهش‌های نوین در فقه خانواده، گروهی از نویسندگان، تهران، [[دانشگاه بین‌المللی مذاهب اسلامی]]، ۱۴۰۱ش.[https://pic.ketab.ir/DataBase/bookpdf/02/14020218627.pdf برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#کاربرد قاعده نفی عسر و حرج در نظام حقوق خانواده (درآمدی تحلیلی برکاربرد قاعده نفی عسر و حرج در نظام حقوق خانواده)، فرزانه رستگارنیک، همدان، نشر فراگیران سینا، ۱۴۰۱ش.[https://pic.ketab.ir/DataBase/bookpdf/01/14010212369.pdf صفحات ابتدایی در سامانه خانه کتاب]&lt;br /&gt;
#کارکردهای عفاف در حقوق خانواده، فرج‌الله هدایت‌نیا، تهران، انتشارات پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی، ۱۴۰۱ش.[https://pic.ketab.ir/DataBase/bookpdf/01/14011216533.pdf صفحات ابتدایی در سامانه خانه کتاب]&lt;br /&gt;
#بررسی نظریه حمایت در حقوق و تطبیق آن بر حقوق خانواده، امیرحسین شیرزاد و احسان باقری‌دانا، تهران، نشر ارشدان، ۱۴۰۱ش.[https://pic.ketab.ir/DataBase/bookpdf/01/14010718042.pdf صفحات ابتدایی در سامانه خانه کتاب]&lt;br /&gt;
#قواعد فقه کاربردی در حقوق خانواده، سید ابوالقاسم نقیبی، تهران، [[انتشارات سمت]]، ۱۴۰۰ش. [https://pic.ketab.ir/DataBase/bookpdf/03/14030418260.pdf برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#حقوق خانواده در جمهوری اسلامی ایران، فرج‌الله هدایت‌نیا، قم، [[پژوهشگاه حوزه و دانشگاه]]، ۱۴۰۰ش.[https://pic.ketab.ir/DataBase/bookpdf/00/1400422271.pdf صفحات ابتدایی در سامانه خانه کتاب]&lt;br /&gt;
#کرامت انسانی در حقوق خانواده، محمدرضا بیکیان و اعظم خدایاری وطن، تهران، نشر برتراندیشان، ۱۴۰۰ش.[https://pic.ketab.ir/DataBase/bookpdf/00/1400816069.pdf صفحات ابتدایی در سامانه خانه کتاب]&lt;br /&gt;
#حقوق خانواده در اسلام، پویا عنبرستانی، کرج، نشر پاپریک، ۱۴۰۰ش.[https://pic.ketab.ir/DataBase/bookpdf/00/1400211089.pdf برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#قواعد فقهی خانواده، لیلا ثمنی، قم، [[دانشگاه ادیان و مذاهب]]، ۱۳۹۹ ش،[https://pic.ketab.ir/DataBase/bookpdf/00/1400815216.pdf برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#مجموعه مقالات حقوق خانواده، امید محمدی، تهران، نشر اندیشه سبز نوین، ۱۳۹۹ش.[https://pic.ketab.ir/DataBase/bookpdf/99/99716017.pdf صفحات ابتدایی در سامانه خانه کتاب]&lt;br /&gt;
#اصل مصلحت در نظام قانونگذاری اسلامی و تطبیق آن در حقوق خانواده، محمدرضا مرادی پشت دربندی، تهران، نشر آفتاب گیتی، ۱۳۹۹ش.[https://pic.ketab.ir/DataBase/bookpdf/99/99429038.pdf صفحات ابتدایی در سامانه خانه کتاب]&lt;br /&gt;
#اختلال جنسی و حقوق خانواده، فرج‌الله هدایت‌نیا، تهران، انتشارات پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی، ۱۳۹۹ش.[https://pic.ketab.ir/DataBase/bookpdf/99/99916056.pdf صفحات ابتدایی در سامانه خانه کتاب]&lt;br /&gt;
#آسیب‌شناسی حقوق خانواده با تاکید بر طلاق و مهریه، امین نجفیان و مصطفی غفوریان‌نژاد، قم، نشر مصباح اندیشه، ۱۳۹۹ش.[https://pic.ketab.ir/DataBase/bookpdf/99/99727928.pdf صفحات ابتدایی در سامانه خانه کتاب]&lt;br /&gt;
#حقوق خانواده در ایران، سید علیرضا میرشفیعی، تهران، نشر کاوش هنر، ۱۳۹۹ش.[https://pic.ketab.ir/DataBase/bookpdf/99/99617017.pdf صفحات ابتدایی در سامانه خانه کتاب]&lt;br /&gt;
#تعهدات غیرمالی در حقوق خانواده و حقوق کودک، سعیده مصطفی‌لو و عبدالستار قازلی کر، گرگان، نشر یاقوت سرخ، ۱۳۹۹ش.[https://pic.ketab.ir/DataBase/bookpdf/99/99b04199.pdf صفحات ابتدایی در سامانه خانه کتاب]&lt;br /&gt;
#تشکیل خانواده از منظر فقه و حقوق موضوعه، [[جواد حبیبی‌تبار]]، قم، [[مرکز بین‌المللی ترجمه و نشر المصطفی (ص)]]، ۱۳۹۸ش،[https://pic.ketab.ir/DataBase/bookpdf/98/98b16947.pdf برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#قلمرو اصل آزادی قراردادها در حقوق خانواده، ایوب رنجبری و نیلوفر کمالی، قم، نشر مشعل هدایت، ۱۳۹۸ش.[https://pic.ketab.ir/DataBase/bookpdf/98/98b12937.pdf صفحات ابتدایی در سامانه خانه کتاب]&lt;br /&gt;
#داوری در حقوق خانواده در فقه و حقوق ایران، سید حسن میرزایی، تهران، نشر امجد، ۱۳۹۸ش.[https://pic.ketab.ir/DataBase/bookpdf/98/98423057.pdf صفحات ابتدایی در سامانه خانه کتاب]&lt;br /&gt;
#حقوق خانواده (بررسی فقهی - حقوقی نفقه و تمکین)، محمدرسول آهنگران و اباذر افشار، تهران، نشر سنجش و دانش، ۱۳۹۸ش.[https://pic.ketab.ir/DataBase/bookpdf/98/98a09118.pdf صفحات ابتدایی در سامانه خانه کتاب]&lt;br /&gt;
#فقه خانواده در جهان معاصر، [[وهبة الزحیلی]]، مترجم عبدالعزیز سلیمی، تهران، [[انتشارات احسان]]، ۱۳۹۷ش (چاپ ششم؛ سال تألیف عربی متفاوت است).[https://www.gisoom.com/book/1751897/کتاب-احکام-آداب-حقوق-و-مسئولیتها-فقه-خانواده-در-جهان-معاصر/ برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#بررسی فقهی حقوق خانواده: نکاح و انحلال آن، [[سید مصطفی محقق داماد]]، تهران، مرکز نشر علوم اسلامی، ۱۳۹۷ش.[https://pic.ketab.ir/DataBase/bookpdf/97/97423657.pdf صفحات ابتدایی در سامانه خانه کتاب]&lt;br /&gt;
#حقوق خانواده (تحلیلی فقهی - حقوقی)، غلامرضا یزدانی، تهران، نشر مجد، ۱۳۹۷ش.[https://pic.ketab.ir/DataBase/bookpdf/97/97a19179.pdf صفحات ابتدایی در سامانه خانه کتاب]&lt;br /&gt;
#قواعد فقه خانواده، فهیمه ملک‌زاده، تهران، انتشارات مجد، ۱۳۹۶ش.[https://pic.ketab.ir/DataBase/bookpdf/96/96810125.pdfبرای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#حق و حکم در حقوق خانواده، زینب خانی‌زاده، تهران، نشر ارشدان، ۱۳۹۶ش.[https://pic.ketab.ir/DataBase/bookpdf/96/96c28244.pdf صفحات ابتدایی کتاب در سامانه خانه کتاب]&lt;br /&gt;
#حقوق خانواده، محمد روشن، تهران، نشر جنگل، ۱۳۹۶ش.[https://pic.ketab.ir/DataBase/bookpdf/96/96418318.pdf صفحات ابتدایی در سامانه خانه کتاب]&lt;br /&gt;
#مبانی حقوق خانواده در اسلام و غرب، فائزه عظیم‌زاده‌اردبیلی و عاطفه ذبیحی‌بیدگلی، تهران، [[دانشگاه امام صادق(ع)]]، ۱۳۹۶ش.[https://pic.ketab.ir/DataBase/bookpdf/96/96516040.pdf برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#بایسته‌های حقوق خانواده در ایران، محمدرضا زمانی درمزاری، تهران، نشر کلک سیمین، ۱۳۹۶ش.[https://pic.ketab.ir/DataBase/bookpdf/96/96218150.pdf صفحات ابتدایی در سامانه خانه کتاب]&lt;br /&gt;
#کاربرد قواعد فقه قضایی در حقوق خانواده (قاعده بینه، اقرار و ولایت حاکم)، خدیجه مرادی و میلاد خدایی، تهران، نشر خرسندی، ۱۳۹۶ش.[https://pic.ketab.ir/DataBase/bookpdf/96/96220160.pdf صفحات ابتدایی در سامانه خانه کتاب]&lt;br /&gt;
#حقوق خانواده: چالش‌ها و راهکارها، فرج‌الله هدایت‌نیا، تهران، انتشارات پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی، ۱۳۹۵ش.[https://pic.ketab.ir/DataBase/bookpdf/95/95b03037.pdf صفحات ابتدایی در سامانه خانه کتاب]&lt;br /&gt;
#خانواده در اسلام: گفتارهایی کوتاه پیرامون خانواده، [[سید محمد صدر]]، مترجم مهدی نوری کیذقانی، قم، دفتر نشر معارف، ۱۳۹۵ش.[https://noorlib.ir/book/view/56538/%D8%AE%D8%A7%D9%86%D9%88%D8%A7%D8%AF%D9%87-%D8%AF%D8%B1-%D8%A7%D8%B3%D9%84%D8%A7%D9%85:-%DA%AF%D9%81%D8%AA%D8%A7%D8%B1%D9%87%D8%A7%DB%8C%DB%8C-%DA%A9%D9%88%D8%AA%D8%A7%D9%87-%D9%BE%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%85%D9%88%D9%86-%D8%AE%D8%A7%D9%86%D9%88%D8%A7%D8%AF%D9%87?pageNumber=3&amp;amp;viewType=pdf برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#حقوق خانواده در آیات الاحکام : نکاح، طلاق، ظهار، ایلاء، لعان، سید حسن مرتضوی راد و محمدرضا سالاری، تهران، نشر باغ کاغذی، ۱۳۹۵ش.[https://pic.ketab.ir/DataBase/bookpdf/95/95c30374.pdf صفحات ابتدایی در سامانه خانه کتاب]&lt;br /&gt;
#حقوق خانواده: ازدواج، طلاق و فرزندان، عبدالحسین شیروی، تهران، نشر سمت، ۱۳۹۵ش.[https://pic.ketab.ir/DataBase/bookpdf/95/95703012.pdf صفحات ابتدایی کتاب در سامانه خانه کتاب]&lt;br /&gt;
#خانواده در اسلام، [[حسین بستان]]، قم، [[پژوهشکده حوزه و دانشگاه]]، ۱۳۹۰ش.[https://ofoghandisha.com/wp-content/uploads/2025/09/04-2.pdf برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#فلسفه حقوق خانواده در اسلام و غرب، ابوالفضل بورغانی‌فراهانی، تهران، اندیشه آفاق، ۱۳۸۹ش.[https://pic.ketab.ir/DataBase/bookpdf/89/89323022.pdf برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#خانواده از دیدگاه فقه و حقوق اسلامی، قدرت‌الله مشایخی، قم، [[دانشگاه الزهرا(س)]]، ۱۳۸۸ش.[https://samt.ac.ir/file/download/gsiBook/12371557915796file.pdf برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#فلسفه حقوق خانواده: نقد و بررسی قوانین خانواده در ایران، فرج‌الله هدایت‌نیا، تهران، شورای فرهنگی اجتماعی زنان و خانواده، روابط عمومی، ۱۳۸۸ش.[https://pic.ketab.ir/DataBase/bookpdf/88/88610089.pdf برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#فلسفه حقوق خانواده: مبانی و منابع، [[محمود حکمت‌نیا]] و مهدی میرداداشی و فرج‌الله هدایت‌نیا، تهران، ایران، شورای فرهنگی اجتماعی زنان و خانواده، روابط عمومی، ۱۳۸۶ش.[https://pic.ketab.ir/DataBase/bookpdf/88/88817167.pdf برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#فقه خانواده، علی‌اصغر الهامی‌نیا، قم، مرکز تحقیقات اسلامی سپاه پاسداران، ۱۳۸۶ش. [https://lib.eshia.ir/26402/1/0 برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#حقوق خانواده در قانون مدنی جمهوری اسلامی ایران، علی‌محمد یثربی‌ قمی، قم، [[سازمان تبلیغات اسلامی]]، ۱۳۷۶ش.[https://pic.ketab.ir/DataBase/bookpdf/87/87430014.pdf برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
===عربی===&lt;br /&gt;
#الأسرة في الإسلام، [[سید محمد صدر]]، نجف اشرف، [[هیئة تراث الشهید السعید السید محمد صدر]]، ،۲۰۲۴م.[https://alturaath.com/book/%D8%A7%D9%84%D8%A3%D8%B3%D8%B1%D8%A9%20%D9%81%D9%8A%20%D8%A7%D9%84%D8%A5%D8%B3%D9%84%D8%A7%D9%85?bookID=391 برای مطالعه کلیک کنید] (کتاب توسط  مهدی نوری کیذقانی به فارسی ترجمه شده است) &lt;br /&gt;
#فقه الأسرة، فاضل الصفار، کتاب الکترونیکی در سایت نویسنده، ۲۰۲۳م.[https://alsaffar14.net/filestorage/33/169195135764d920fd6c16f.pdf متن کتاب را از اینجا بخوانید] &lt;br /&gt;
#فقه الأسرة المسلمة، حسن ایوب، قاهره، نشر دار السلام، ۲۰۲۳م.[https://noorlib.ir/book/view/66162 متن کتاب را از اینجا بخوانید] &lt;br /&gt;
#فقه الاسرة، علوی بن عبدالقادر السقاف، عربستان سعودی، نشر مؤسسة الدرر السنية، ۲۰۱۹م.&lt;br /&gt;
#فقه الأسرة و قضايا المرأة، [[یوسف القرضاوی]]، ترکیه، الدار الشامیة، ۱۴۳۸ق.[https://qaradawibooks.com/book-34 متن کتاب را از اینجا بخوانید] &lt;br /&gt;
#الوجیز في الفقه الإسلامی (احكام الزواج و فقه الأسرة)، [[سید محمدتقی مدرسی]]، قم، انتشارات محبان الحسین، ۱۴۲۷ق.[https://lib.eshia.ir/71884/1/2 متن کتاب را از اینجا بخوانید] &lt;br /&gt;
#فقه نظام الاسرة في القرآن الکريم، غدیر حمودی، بیروت، دار الولاء،۱۴۲۳ق.[https://noorlib.ir/book/view/155324/%D9%81%D9%82%D9%87-%D9%86%D8%B8%D8%A7%D9%85-%D8%A7%D9%84%D8%A7%D8%B3%D8%B1%D8%A9-%D9%81%D9%8A-%D8%A7%D9%84%D9%82%D8%B1%D8%A2%D9%86-%D8%A7%D9%84%DA%A9%D8%B1%D9%8A%D9%85?viewType=pdf برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#فقه الاسرة بحوث فی الفقه المقارن و الاجتماع، حسن موسی صفار، بیروت، دارالهادی، ۲۰۱۱م.[https://noorlib.ir/book/view/89494/%D9%81%D9%82%D9%87-%D8%A7%D9%84%D8%A3%D8%B3%D8%B1%D8%A9?viewType=pdf برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#فقه الأسرة، أحمد علي طه ريان، مدینه، جامعة المدینة العالمیة، ۲۰۰۹م.[https://lib.efatwa.ir/44213/1/1 برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#فقه الاسرة، جامعه المدینة العالمیة، مدینه، نشر جامعه المدینة العالمیة، ۲۰۰۹م.[https://noorlib.ir/book/view/68264 متن کتاب را از اینجا بخوانید]&lt;br /&gt;
#النظرية العامة والنظم الإجرائية لحماية الأسرة فى القانون والفقه، رمضان أشرف، دار الكتاب الحديث، ۲۰۰۸م.[https://www.noor-book.com/book/review/499724 برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#فقه الاسرة: بحث مقارن لنظام الاسرة وحقوقها في ضوء الکتاب و السنة و القوانين الوضعية، فاضل صفار، لبنان، مرکز الفقاهةللدراسات و البحوث الفقهیة،۱۴۲۷ق.[https://noorlib.ir/book/info/162812/%D9%81%D9%82%D9%87-%D8%A7%D9%84%D8%A7%D8%B3%D8%B1%D8%A9:-%D8%A8%D8%AD%D8%AB-%D9%85%D9%82%D8%A7%D8%B1%D9%86-%D9%84%D9%86%D8%B8%D8%A7%D9%85-%D8%A7%D9%84%D8%A7%D8%B3%D8%B1%D8%A9-%D9%88-%D8%AD%D9%82%D9%88%D9%82%D9%87%D8%A7-%D9%81%D9%8A-%D8%B6%D9%88%D8%A1-%D8%A7%D9%84%DA%A9%D8%AA%D8%A7%D8%A8-%D9%88-%D8%A7%D9%84%D8%B3%D9%86%D8%A9-%D9%88-%D8%A7%D9%84%D9%82%D9%88%D8%A7%D9%86%D9%8A%D9%86-%D8%A7%D9%84%D9%88%D8%B6%D8%B9%D9%8A%D8%A9 برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#فقه الأسرة المسلمة، ایوب حسن، قاهره، دار السلام، ۱۴۲۳ق.[https://noorlib.ir/book/view/66162/%D9%81%D9%82%D9%87-%D8%A7%D9%84%D8%A3%D8%B3%D8%B1%D8%A9-%D8%A7%D9%84%D9%85%D8%B3%D9%84%D9%85%D8%A9?viewType=pdfبرای مطالعه کلیک کنید.]&lt;br /&gt;
#فلسفة نظام الأسرة في الإسلام، احمدکبیسی، العین، دار الکتاب الجامعي، ۲۰۰۳م.[https://noorlib.ir/book/view/101267/%D9%81%D9%84%D8%B3%D9%81%D8%A9-%D9%86%D8%B8%D8%A7%D9%85-%D8%A7%D9%84%D8%A3%D8%B3%D8%B1%D8%A9-%D9%81%D9%8A-%D8%A7%D9%84%D8%A5%D8%B3%D9%84%D8%A7%D9%85/?viewType=pdf برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#الأسرة المسلمة و تحديات العصر، حسن محمدحفناوی، ابوظبی، المجمع الثقافي، ۲۰۰۱م.[https://noorlib.ir/book/view/74355/%D8%A7%D9%84%D8%A3%D8%B3%D8%B1%D8%A9-%D8%A7%D9%84%D9%85%D8%B3%D9%84%D9%85%D8%A9-%D9%88-%D8%AA%D8%AD%D8%AF%D9%8A%D8%A7%D8%AA-%D8%A7%D9%84%D8%B9%D8%B5%D8%B1/?viewType=pdf برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#محاضرات في نظام الأسرة في الإسلام، محمود حموده و تیستر طه و نصر علی نصر و عماد قدومی، عمان، دار الفرقان، ۱۹۹۲م.[https://noorlib.ir/book/info/101272/%D9%85%D8%AD%D8%A7%D8%B6%D8%B1%D8%A7%D8%AA-%D9%81%D9%8A-%D9%86%D8%B8%D8%A7%D9%85-%D8%A7%D9%84%D8%A3%D8%B3%D8%B1%D8%A9-%D9%81%D9%8A-%D8%A7%D9%84%D8%A5%D8%B3%D9%84%D8%A7%D9%85 برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#نظام الإسلام، سمیح عاطف زین، بیروت، دار الکتاب اللبناني، ۱۹۸۹م.[https://noorlib.ir/book/info/80099/%D9%86%D8%B8%D8%A7%D9%85-%D8%A7%D9%84%D8%A5%D8%B3%D9%84%D8%A7%D9%85 برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#نظام الأسرة في الإسلام، [[باقر شریف قرشی]]، بیروت، دار الأضواء، ۱۴۰۸ق.[https://noorlib.ir/book/view/77512/%D9%86%D8%B8%D8%A7%D9%85-%D8%A7%D9%84%D8%A3%D8%B3%D8%B1%D8%A9-%D9%81%D9%8A-%D8%A7%D9%84%D8%A5%D8%B3%D9%84%D8%A7%D9%85?viewType=pdfبرای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#تنظيم الأسرة و تنظيم النسل، محمدابوزهره، قاهره، دارالفکر العربي، ۱۹۷۶م.[https://noorlib.ir/book/view/82684/%D8%AA%D9%86%D8%B8%D9%8A%D9%85-%D8%A7%D9%84%D8%A3%D8%B3%D8%B1%D8%A9-%D9%88-%D8%AA%D9%86%D8%B8%D9%8A%D9%85-%D8%A7%D9%84%D9%86%D8%B3%D9%84/?pageNumber=2&amp;amp;viewType=pdf برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#أحكام الأسرة في الشريعة الإسلامية، مصطفی السباعی، دمشق، دارالقلم، ۱۳۸۰ق/۱۹۶۱م.[https://academic.univeyes.net/academy/women0000/Women00925.pdf برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#فقه الأسرة المقارن، عبدالرحمن الجزيري، بیروت، دار الکتب العلمیة،۱۳۵۸ق/۱۹۳۹م.[https://drive.uqu.edu.sa/_/mmadmawi/files/fq.pdf برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
==مقالات==&lt;br /&gt;
===فارسی===&lt;br /&gt;
#قاعده اقدام و کاربرد آن در حقوق خانواده، معصومه شهریاری و زهرا سادات میرهاشمی و زهرا راستی، دوفصلنامه مطالعات فقهی و حقوقی زن و خانواده، شماره ۱۵، ۱۴۰۴ش.[https://zan-khanevade.urd.ac.ir/article_230369_45724da5d3d0c9e50a6e0c072edd909b.pdf برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#حضور ناکافی حاکمیت در حقوق خانواده؛ بازخوانی ظرفیت‌ها و راهکارهای فقه امامیه، علیرضا عابدی سرآسیا و سمیه ذوقی و محمدتقی فخلعی، دوفصلنامه مطالعات اسلامی زنان و خانواده، شماره ۲۲، ۱۴۰۴ش.[https://pubs.jz.ac.ir/article_240337_7320c1aef06835bf1fac457e9a8e9f63.pdf برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#قاعده فقهی لزوم تصویب قوانین خانواده بر پایۀ «معروف»، بی بی رحیمه ابراهیمی، [[فصلنامه فقه و اصول]]، شماره ۱۳۸، ۱۴۰۳ش.[https://jfiqh.um.ac.ir/article_46007_89599d85cfa823d8886146af161ea5b3.pdf برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#مواجهه فقه در برابر تحولات خانواده پس از انقلاب اسلامی، مجید دهقان، [[فصلنامه مطالعات جنسیت و خانواده]]، شماره ۲۴، ۱۴۰۳ش.[https://www.jgfs.ir/article_226592_395bc3fb0d4da0e42192da3ddcf9bfe7.pdf برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#کمینه‌گرایی در حقوق کیفری خانواده، فرج‌الله هدایت‌نیا، [[فصلنامه حقوق اسلامی]]، شماره ۸۰، ۱۴۰۳ش.[https://hoquq.iict.ac.ir/article_713255_c05494785b6478296a5cbf01b69420e8.pdf برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#طراحی ساختار جامع فقه خانواده،[[فرج الله هدایت‌نیا]]، فصلنامه حقوق اسلامی، شماره ۷۶، ۱۴۰۲ش.[https://hoquq.iict.ac.ir/article_704781_4ab353ca8e5bc43b1a81140199139855.pdf برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#نگرشی نوین بر نظریه تفاوت و تعادل و کاربست آن در حقوق خانواده، زهرا آل اسحاق خوئینی و فائزه عظیم‌زاده اردبیلی، دوفصلنامه مطالعات فقه امامیه، شماره ۲۰، ۱۴۰۲ش.[https://pfe.journals.miu.ac.ir/article_8257_a3c7e6d76b042aff7fb895bfea396a43.pdf برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#خوانش انتقادی رویکرد فقه ‌سنتی به حقوق ‌زنان (مبانی و چالش‌ها)، علی شفیعی و منصور امیرزاده جیرکلی و محمدرضا کاظمی گلوردی، فصلنامه فقه و اصول، شماره ۱۳۳، ۱۴۰۲ش.[https://jfiqh.um.ac.ir/article_40303_2f233bb83fcd9c49e2959f96f2463b64.pdf برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#بررسی نظریه حقوق واحد خانواده، علیرضا باریکلو و مرضیه زکی زاده، فصلنامه پژوهشنامه اسلامی زنان و خانواده، شماره ۳۱، ۱۴۰۲ش.[https://pzk.journals.miu.ac.ir/article_8261_74744129bb9ecb8d7e17eaa656322924.pdf برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#واکاوی ماهیت نهاد خانواده در فقه امامیه و حقوق ایران، سید ابوالقاسم نقیبی و معصومه شهریاری، [[فصلنامه مطالعات فقه و حقوق اسلامی]]، شماره ۷۰، سال ۱۴۰۱ش.[https://jfr.sbu.ac.ir/article_102719_4f18b49b993ff5f276a692742de01467.pdf برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#اصول حاکم بر دادرسی‌های خانواده در فقه و حقوق با رویکردی به آرای امام خمینی(س)، حبیب صادقی و سید مهدی قریشی و محمدحسن جوادی، [[فصلنامه پژوهشنامه متین]]، شماره ۹۵ سال ۱۴۰۱ش. [https://matin.ri-khomeini.ac.ir/article_160224_96259b8cb7d6760179810378cd2b41e9.pdf برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#انواع مسئولیت تشکیل خانواده در فقه نظام جامع خانواده، سید محمد طباطبائی و [[سید منذر حکیم]]، [[دوفصلنامه مطالعات اسلامی زنان و خانواده]]، شماره ۱۵، ۱۴۰۰ش.[https://pubs.jz.ac.ir/article_145124_cd9710f903a190d004c26a86b2eb2d15.pdf برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#بررسی تشیید خانواده در فقه امامیه و ارزیابی تأثیرات مثبت قوانین در راستای تشیید مبانی خانواده، فهیمه محلاتی و جواد حبیبی‌تبار، [[فصلنامه سبک زندگی اسلامی با محوریت سلامت]]، دوره ۵، شماره ۳، ۱۴۰۰ش. [https://iranjournals.nlai.ir/bitstream/handle/123456789/921289/0A2287E264BFF2EDF066A7DB9543B912.pdf?sequence=1&amp;amp;isAllowed=y برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#واکاوی مفهوم «حقوق نَرم» و جریان آن در نظام حقوقی خانواده از نگاه دینی، سید موسی موسوی و جواد حبیبی‌تبار و محمود حکمت نیا و محسن فتاحی، دوفصلنامه مطالعات فقهی و حقوقی زن و خانواده، شماره ۷، ۱۴۰۰ش.[https://zan-khanevade.urd.ac.ir/article_137088_9ab97c80c75ba6ace089ee8013b753af.pdf برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#گستره فقه نسبت به امور خانواده و تربیت، محمد مطهری، [[دوفصلنامه گفتمان فقه تربیتی]]، شماره ۲۰، ۱۳۹۹ش.[https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/1798827 برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#کاربرد انصاف در فقه خانواده، محمد اسحاقی و فریبا حاجی‌علی و زینب نفر، [[فصلنامه مطالعات راهبردی زنان]]، شماره ۸۸، ۱۳۹۹ش. [https://www.jwss.ir/article_128235_97a00cfa9d795fd7e264c3132f5417ca.pdf برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#ظرفیت‌های فقه امامیه و به‌روزرسانی فقه خانواده، فرج‌الله هدایت‌نیا، تهران، [[دوفصلنامه مطالعات فقهی حقوقی زن و خانواده]]، شماره ۲، ۱۳۹۷ش.[https://zan-khanevade.urd.ac.ir/article_82353_75ecc7815c90984683f5428c68f09933.pdf برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#تحلیل تأثیر تحول ساختار قدرت در خانواده بر حقوق زوج، فرزانه شفیع‌زاده و مریم السادات محقق داماد و کبری پورعبدالله، فصلنامه پژوهش‌های فقه و حقوق اسلامی، شماره ۶۱، ۱۳۹۹ش.[https://iranjournals.nlai.ir/bitstream/handle/123456789/683066/6B75761CD8C8B83B752C41FD79BA2DB7.pdf?sequence=1&amp;amp;isAllowed=y برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#ظرفیت‌های فقه و حقوق خانواده در همگرایی حقوقی جهان اسلام، جواد حبیبی‌تبار و سیامک قیاسی، دوفصلنامه مطالعات فقهی و حقوقی زن و خانواده، شماره ۱، ۱۳۹۷ش.[https://zan-khanevade.urd.ac.ir/article_80199_9c6b1425b0dda313030ec5fbe7c4c618.pdf برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#بررسی تطبیقی احکام خانواده در فقه و حقوق امامیه، زهرا معماریان و احمد مرادخانی، [[فصلنامه مطالعات فقهی و فلسفی]]، شماره ۲۹، ۱۳۹۶ش.  [https://iranjournals.nlai.ir/bitstream/handle/123456789/420395/ACA67BA0DCF988D9EEAEDB66AD5C14BB.pdf?sequence=1&amp;amp;isAllowed=y برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#بررسی حقوق و تکالیف غیرمالی زوجین براساس مصلحت خانواده با رویکردی بر نظر امام خمینی(س)، [[سید محمد موسوی بجنوردی]] و بتول مهرگان صومعه سرایی، فصلنامه پٰژوهشننامه متین، شماره ۷۶، ۱۳۹۶ش. [https://matin.ri-khomeini.ac.ir/article_58102_f4b27d5d47e27996af75486f6045a8a6.pdf برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#پژوهشی در مصلحت و اضطرار شرعی در فقه خانواده، ابوالفضل علیشاهی، [[فصلنامه جستارهای فقهی و اصولی]]، شماره ۳، ۱۳۹۵ش. [http://jostar-fiqh.maalem.ir/article_22678_d9573974d4279d8346402b90437d461f.pdf برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#تناسب احکام با طبیعت و فطرت مبنایی برای عدالت در حقوق خانواده، مهدی فیروزی و زهرا عظیمی، [[فصلنامه فقه]]، شماره ۸۷، ۱۳۹۵ش.[https://jf.isca.ac.ir/article_64678_76e14651f4e7668c2b291d1f9d5a7e4c.pdf برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#امکان سنجی پذیرش نظریه «شخصیت حقوقی خانواده» در حقوق ایران، کشورهای اسلامی، غرب و فقه اسلام، سید مهدی دادمرزی، [[فصلنامه پژوهش‌های حقوق تطبیقی]]، شماره ۸۹، ۱۳۹۴ش.[https://clr.modares.ac.ir/article_13910_e60eb4c0fcedab496bcf7fb6d240dd42.pdf برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#اصل مصلحت در نظام قانونگذاری اسلامی و تطبیق آن در حقوق خانواده با رویکردی به اندیشه های امام خمینی(س)، طوبی شاکری گلپایگانی و مهدیه محمد تقی زاده، فصلنامه پژوهش‌نامه متین، شماره ۶۹، ۱۳۹۴. [https://matin.ri-khomeini.ac.ir/article_47951_99346f284eb8b6231910a13568f29d0f.pdf برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#کاربرد قاعده ی «امتناع ناشی از سوء اختیار» در حوزه فقه خانواده، منیر حق‌خواه، فصلنامه مطالعات راهبردی زنان، شماره ۶۶، ۱۳۹۳ش.[https://www.jwss.ir/article_13233_8f1bac3967e0ff70ebc09d8ca5e08633.pdf برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#بررسی قاعده ی قضایی «الحاکم ولی الممتنع» و کاربرد آن در حقوق خانواده، سید ابوالقاسم نقیبی، [[فصلنامه دیدگاه‌های حقوق قضایی]]، شماره ۶۶، ۱۳۹۳ش.[https://iranjournals.nlai.ir/bitstream/handle/123456789/567558/A3E51632C84CACCC3ED8EED20D45766D.pdf?sequence=1&amp;amp;isAllowed=y برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#جهانی شدن و حقوق خانواده، معصومه مظاهری و عاطفه آقاجانی معمار، فصلنامه مطالعات راهبردی جهانی شدن، شماره ۱۶، ۱۳۹۳ش. [https://sspp.iranjournals.ir/article_11632_5711796ea0dc17a1d5120d62732105f1.pdf برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#کارکرد قاعده نفی حرج درحقوق خانواده، اعظم امین و نسرین کریمی و عصمت‌السادات طباطبایی لطفی، فصنامه مطالعات فقهی و فلسفی، شماره ۱۵، ۱۳۹۲ش.[https://iranjournals.nlai.ir/bitstream/handle/123456789/420247/16BCF168ECFD97F01352BFF02C4F618C.pdf?sequence=1&amp;amp;isAllowed=y برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#قواعد فقه قضایی و کاربرد آن در حقوق خانواده (قاعده «بینه» و «اقرار»)، سید ابوالقاسم نقیبی، فصلنامه فقه و حقوق خانواده، شماره ۵۸، ۱۳۹۲ش.[https://iranjournals.nlai.ir/bitstream/handle/123456789/379510/6434C90F3685B0BD449C7C628D6662AD.pdf?sequence=1&amp;amp;isAllowed=y برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#نظریه ی امام خمینی (ره) درباره ی لاضرر و کاربرد آن در حقوق خانواده، [[محمد سروش محلاتی]]، فصلنامه مطالعات راهبردی زنان، شماره ۵۱، ۱۳۹۰ش.[https://www.jwss.ir/article_12452_89113bde06950fede1c11c346ea78046.pdf برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#قواعد اختصاصی فقه خانواده و کاربرد آن در قانون مدنی، سید ابوالقاسم نقیبی، [[دانشگاه امام صادق]]، [[دو فصلنامه فقه و حقوق خانواده]]،  شماره ۵۵، ۱۳۹۰ش.[https://flj.isu.ac.ir/article_39433_b6339541958d9ab4daf28fdd7f5784ed.pdf برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#نگاهی به رشته فقه خانواده، [[احمد حاجی ده‌آبادی]]، فصلنامه مطالعات معرفتی در دانشگاه اسلامی، سال ۱۵، شماره ۳، ۱۳۹۰ش.[https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/889439 برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#بررسی برخی از کاربردهای قاعده لاضرر در حقوق خانواده، امان‌الله علیمردانی و رقیه ارژنگی‌پور، فصلنامه فقه و مبانی حقوق اسلامی، شماره ۷-۹، ۱۳۹۰ش.  [https://iranjournals.nlai.ir/bitstream/handle/123456789/22405/21A939EA713E56CAF8FC22548B8D1994.pdf?sequence=1&amp;amp;isAllowed=y برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#باز تعریف نظام خانواده از منظر اسلام وبررسی نقش آن در تعامل دانشجو و دانشگاه، محمدحسین پسندید&#039;&#039;ه&#039;&#039; و رضا اسماعیلی، اصفهان، همایش رسالت دانشگاهیان در ترویج و توسعه فرهنگ نماز، ۱۳۹۰ش.[https://elmnet.ir/doc/20314278-13516 برای مطالعه چکیده کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#قواعد عام فقه و کاربرد آن در حقوق خانواده، سید ابوالقاسم نقیبی، دوفصلنامه فقه و حقوق خانواده، شماره ۵۳، ۱۳۸۹ش.[https://iranjournals.nlai.ir/bitstream/handle/123456789/379482/FFA017404D0DCEF3D7BA7A62DD836255.pdf?sequence=1&amp;amp;isAllowed=y برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#سوء‌استفاده از حق در حقوق خانواده از منظر فقه امامیه و حقوق ایران، سید ابوالقاسم نقیبی، دوفصلنامه فقه و حقوق خانواده، شماره ۴۷، ۱۳۸۶ش.[https://iranjournals.nlai.ir/bitstream/handle/123456789/379596/19782E66CADCF94B405BF9ACA13FC5DC.pdf?sequence=1&amp;amp;isAllowed=y برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#معرفی پژوهش «فقه و حقوق خانواده و فلسفه آن»، محمدجواد کاظمی‌پور، تهران، [[فصلنامه حقوق اسلامی]]، شماره ۹، ۱۳۸۵ش.[https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/108811/%D9%85%D8%B9%D8%B1%D9%81%DB%8C-%D9%BE%DA%98%D9%88%D9%87%D8%B4-%D9%81%D9%82%D9%87-%D9%88-%D8%AD%D9%82%D9%88%D9%82-%D8%AE%D8%A7%D9%86%D9%88%D8%A7%D8%AF%D9%87-%D9%88-%D9%81%D9%84%D8%B3%D9%81%D9%87-%D8%A7%D9%86 برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
===عربی===&lt;br /&gt;
#عناية فقهاء الغرب الإسلامي بفقه الأسرة وأثره على الاستقرار الأسري مع نماذج تطبيقية، بشرى الزرقاني، مجلة المدونة، مجمع الفقه الإسلامي بالهند، المجلد۱۲, العدد ۴۵، ۲۰۲۵م.[https://search.mandumah.com/Record/1626333 برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#مقومات الأسرة المسلمة، عبدالکریم بوداود، الرباط، مراکش، منار الإسلام ، ۱۴۴۵ق/۲۰۲۴م.[https://islamanar.com/wp-content/uploads/2024/08/%D9%85%D9%82%D9%88%D9%85%D8%A7%D8%AA-%D8%A7%D9%84%D8%A3%D8%B3%D8%B1%D8%A9-%D8%A7%D9%84%D9%85%D8%B3%D9%84%D9%85%D8%A9.pdf برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#مقاصد محددات مفهوم الأسرة المسلمة وتحديات التفكيك الحداثي: دراسة تحليلية نقدية، غالية بوهدة و زهية حويشي، مالزی، مجلة فكريةنصف سنوية محكمة تصدره االجامعة الإسلامية العالمية ماليزیا، ۲۰۲۴م&#039;&#039;&#039;.&#039;&#039;&#039;[https://journals.iium.edu.my/at-tajdid/index.php/tajdid/article/view/1047/828 برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#مقاصد تكوين الأسرة في الشريعة الإسلامية: دراسة تأصيلية، ناصر عيسى أحمد البلوشي، یمن، مجلة القلم، جامعة القلم للعلوم الإنسانية والتطبيقية، المجلد۶، العدد ۱۴، السنة ۲۰۱۹م.[https://search.mandumah.com/Record/992789 برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#مقاصد الأسرة و أسس بنائها في الرؤية الإسلامية، ماهرحسين محمدحسن حصوة،  الأردن، الأسرة المسلمة في ظل التغيرات المعاصرة، المعهد العالمي للفكر الإسلامي، ۲۰۱۵م.[https://search.mandumah.com/Record/484021 برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
==پایانامه==&lt;br /&gt;
===فارسی===&lt;br /&gt;
#تحلیل و بررسی فقه خانواده با رویکرد به جامعیت قرآن کریم، احمد توکلی، کارشناسی ارشد، دانشگاه علوم و معارف قرآن کریم - دانشکده علوم قرآنی میبد، ۱۳۹۵ش.[https://alefbalib.com/index.aspx?pid=256&amp;amp;PdfID=464917&amp;amp;fv=trueبرای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#قواعد فقهی قرانی در فقه خانواده، (یک مطالعه تطبیقی)،  سعد حاتم، کارشناسی ارشد، جامعه المصطفی العالمیه، دانشگاه مجازی المصطفی(ص)، ۱۳۹۹ش.[https://ganj.irandoc.ac.ir/#/articles/59761749d1b8fbc1eafbcb82f74d52f2 برای مطالعه چکیده کلیک کنید]&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
==منابع دیگر==&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
# فقه خانواده؛ چیستی، ساختار و نظام مسائل، حسین بستان نجفی، گفتگو در سایت شبکه اجتهاد، تاریخ درج ۵ شهریور ۱۳۹۸، تاریخ بازدی ۲۵ شهریور ۱۴۰۵ش.[https://ijtihadnet.ir/%D9%81%D9%82%D9%87-%D8%AE%D8%A7%D9%86%D9%88%D8%A7%D8%AF%D9%87%D8%9B-%DA%86%DB%8C%D8%B3%D8%AA%DB%8C%D8%8C-%D8%B3%D8%A7%D8%AE%D8%AA%D8%A7%D8%B1-%D9%88-%D9%86%D8%B8%D8%A7%D9%85-%D9%85%D8%B3%D8%A7%D8%A6/ برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
# صوت درس خارج سیدمنذرحکیم درباره فقه نظام خانواده،۱۳۹۷ [https://monzerhakim.ir/fa/?p=991 برای گوش کردن کلیک کنید]&lt;br /&gt;
# .دوفصلنامه علمی &amp;quot;فقه و حقوق خانواده&amp;quot; اولین نشریه تخصصی در حوزه فقه و حقوق خانواده است که درحال حاضر ۳۰دوره به صورت مقاله، چاپ کرده است.[https://flj.isu.ac.ir/ برای مطالعه فصلنامه ها کلیک کنید]&lt;/div&gt;</summary>
		<author><name>Jalili</name></author>
	</entry>
	<entry>
		<id>https://ency.feqhemoaser.com/fa/index.php?title=%DA%A9%D8%A7%D8%B1%D8%A8%D8%B1:Jalili/%D8%B5%D9%81%D8%AD%D9%87_%D8%AA%D9%85%D8%B1%DB%8C%D9%86&amp;diff=69682</id>
		<title>کاربر:Jalili/صفحه تمرین</title>
		<link rel="alternate" type="text/html" href="https://ency.feqhemoaser.com/fa/index.php?title=%DA%A9%D8%A7%D8%B1%D8%A8%D8%B1:Jalili/%D8%B5%D9%81%D8%AD%D9%87_%D8%AA%D9%85%D8%B1%DB%8C%D9%86&amp;diff=69682"/>
		<updated>2026-09-22T10:27:51Z</updated>

		<summary type="html">&lt;p&gt;Jalili: &lt;/p&gt;
&lt;hr /&gt;
&lt;div&gt;{{ambox&lt;br /&gt;
|style= background: #FFE4B5&lt;br /&gt;
|type=content&lt;br /&gt;
|image=[[پرونده:Writing.png|100px]]&lt;br /&gt;
|text= &#039;&#039;&#039;هشدار!&#039;&#039;&#039; این صفحه از روز [[۳۰]] [[مرداد]] [[۱۴۰۵]] در حال &#039;&#039;&#039;به‌روزسانی&#039;&#039;&#039; است.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
{{سخ}}پس از نهایی‌شدن، این برچسب برداشته می‌شود.}}&lt;br /&gt;
== قاعده عدالت (منابع مطالعاتی)==&lt;br /&gt;
قاعده عدالت از موضوعات مهم و چالش‌برانگیز در فقه معاصر است که در پیوند با مباحثی چون قواعد فقهی، اجتهاد، قانون‌گذاری اسلامی و نظام‌سازی فقهی قرار دارد.‎ این موضوع در دهه‌های اخیر با توجه به نیاز به طراحی نظام‌های حقوقی عادلانه، مورد توجه ویژه فقها و حقوق‌دانان قرار گرفته است.‎ درباره این موضوع کتاب‌ها، مقالات و پژوهش‌های متعددی منتشر شده است.‎ پرسش‌های فقهی مرتبط با این موضوع عبارتند از:‎ آیا عدالت قاعده فقهی مستقل است؟ مجاری و مصادیق قاعده عدالت کدام است؟ نسبت قاعده عدالت با قواعد لاضرر، لاحرج و انصاف چیست؟ نقش عدالت در استنباط و اجتهاد فقهی چگونه تبیین می‌شود؟&lt;br /&gt;
==کتاب==&lt;br /&gt;
=فارسی=&lt;br /&gt;
#جایگاه عدالت در فقه مذاهب خمسه اسلامی و حقوق، فریبا حاجی‌علی، تهران، [[آموزشی تألیفی ارشدان]]، ۱۴۰۴ش.[https://pic.ketab.ir/DataBase/bookpdf/04/14040422160.pdf برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#قاعده فراگیر عدالت در فقه اهل بیت (ع)، سیدامیرحسین حسینی‌ترکستانی، تهران، [[انتشارات اندیشه فاخته،]] ۱۴۰۴ش،&lt;br /&gt;
#نسبت فقه و عدالت و دلالت‌های آن در نظام قانون‌گذاری اسلامی، محمدهادی حاضری، قم، [[دانشگاه باقرالعلوم(ع)]]، ۱۴۰۴ش.&lt;br /&gt;
#جستاری در فلسفه حقوق اسلامی عدالت، فقه و قانون: بررسی چالش‌های تحقق قانون عادلانه در نظام‌های حقوقی فقه‌مبنا، محمدهادی حاضری، تهران، [[انتشارات مجد]]، ۱۴۰۳ش.[https://pic.ketab.ir/DataBase/bookpdf/03/14030522075.pdf برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#عدالت و امنیت در فقه شیعه و اهل سنت، محمد عمیدی، تهران، [[نشریه راه دکتری]]، ۱۴۰۱ش.[https://pic.ketab.ir/DataBase/bookpdf/01/14011228521.pdf برای مطالعه صفحات اول کتاب کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#عدالت در فقه، محمود طباطبایی، تهران، [[انتشارات میراث شرق،]] ۱۴۰۱ش.[https://pic.ketab.ir/DataBase/bookpdf/01/14010616181.pdf برای مطالعه صفحات اول کتاب کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#جستاری فقهی و حقوقی پیرامون قاعده عدالت، حسین پندار، تهران، [[مؤسسه نشر سیمرغ آسمان آذرگان]]، ۱۳۹۷ش.[https://pic.ketab.ir/DataBase/bookpdf/97/97427150.pdf برای مطالعه صفحات اول کتاب کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#عدالت‌پژوهی در پرتو قرآن کریم، علی‌اصغر پورعزت، تهران، [[شرکت انتشارات علمی و فرهنگی]]، ۱۳۹۳ش.[https://pic.ketab.ir/DataBase/bookpdf/93/93409140.pdf برای مطالعه صفحات اول کتاب کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#قاعده فقهی عدالت با تقریظ آیه‌الله سیدمحمدمهدی موسوی خلخالی و [[علی الهی‌خراسانی]]، مشهد، [[بنیاد پژوهش‌های اسلامی آستان قدس رضوی]]، ۱۳۹۲ش.[https://pic.ketab.ir/DataBase/bookpdf/92/92925128.pdf برای مطالعه صفحات اول کتاب کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#قاعده عدالت و نفی ظلم: به ضمیمه گفت‌وگو با حضرت آیه‌الله العظمی صانعی(مدظله)، هادی قابل‌جامی، قم، [[فصلنامه فقه الثقلین]]، ۱۳۹۰ش.[https://saanei.xyz/pictures/books/pdf/ghaede_edalat.pdf برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#عدالت به مثابه «قاعده»: همراه با قواعد: «لاضرر»، «لاحرج»، «عدل و انصاف»، سیدمحمد اصغری، تهران، [[انتشارات اطلاعات]]، ۱۳۸۸ش.[https://pic.ketab.ir/DataBase/bookpdf/88/88125072.pdf برای مطالعه صفحات اول کتاب کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#قاعده عدالت در فقه امامیه «گفت‌وگو با جمعی از اساتید حوزه و دانشگاه»، [[حسنعلی علی‌اکبریان]]، قم، [[پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی]]، ۱۳۸۶ش.[https://pic.ketab.ir/DataBase/bookpdf/87/87211606.pdf برای مطالعه صفحات اول کتاب کلیک] &lt;br /&gt;
=عربی=&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
# مؤسسة العدالة في الشريعة الإسلامية، عبد السلام التونجي، مكتبة عين الجامعة، ۲۰۲۵م.([https://practice.univeyes.net/academy/fiqh00000/fiqh09001/fiqh09465.pdf برای مطالعه کتاب کلیک کنید])&lt;br /&gt;
# العدالة العقدية: دراسة في قاعدية العدالة ودورها في العقود المدنية، رياض أحمد عبد الغفور، مكتبة نور، ۲۰۲۲م.&lt;br /&gt;
# مسائل العدالة في الفقه الإسلامي: جمعًا ودراسة ومقارنة، تيسر بن صالح بن سعيد دبلول، عربستان، جامعة ام القری، ۲۰۲۰م.([https://docs.google.com/viewerng/viewer?url=https://ebook.univeyes.com/?download_books%3D118541-675c40fd0b16531409317b73240ab810&amp;amp;hl=ar برای مطالعه کلیک کنید])&lt;br /&gt;
# العدالة بوصفها قاعدة فقهيّة، مهدي مهريزي، ترجمة: حسن علي الهاشمي، لبنان-بیروت، مجلة نصوص معاصرة، ۲۰۱۹م.([https://nosos.net/wp-content/uploads/nosos/n55-56.pdf#page=162&amp;amp;zoom=100,561,248 برای مطالعه کلیک کنید])&lt;br /&gt;
# قاعدة العدالة و دورهافی الاجتهاد الشرعی، یوسف الصانعی، ترجمه: مرقال هاشم، لبنان-بیروت، مجلة نصوص معاصرة، ۲۰۱۹م.[https://nosos.net/wp-content/uploads/nosos/n55-56.pdf#page=17&amp;amp;zoom=100,497,213 برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
# العدالة من منظوراجتهادی، احمدمبلغی، ترجمه: حسن علی مطر، لبنان-بیروت، مجلة نصوص معاصرة، ۲۰۱۹م.[https://nosos.net/wp-content/uploads/nosos/n55-56.pdf#page=58&amp;amp;zoom=100,561,246 برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
# العدالة بین التقعید الفقهی و الاصولی، محمدتقی شهیدی، ترجمه:مرقال هاشم، لبنان-بیروت، مجلة نصوص معاصرة، ۲۰۱۹م.[https://nosos.net/wp-content/uploads/nosos/n55-56.pdf#page=124&amp;amp;zoom=100,561,245 برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
# اصول العدالة السیاسة، سید صادق حقیقت، ترجمه:السید حسن الهاشمی، لبنان-بیروت، مجلة نصوص معاصرة، ۲۰۱۹م.[https://nosos.net/wp-content/uploads/nosos/n55-56.pdf#page=175&amp;amp;zoom=100,418,245 برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
# مفهوم الاعتدال والوسطية في الفكر الإسلامي المعاصر، محمد محفوظ، لبنان، مجلة الكلمة، مجلد ۲۴، شماره ۹۷، ۲۰۱۷م.[https://search.mandumah.com/Record/1005089 برای مطالعه چکیده کلیک کنید]&lt;br /&gt;
# قاعدة «العدل والإنصاف»، تألیف: السيد محمّد كاظم المصطفوي، في: كتاب مائة قاعدة فقهية، ۲۰۱۶م.[https://noorlib.ir/book/view/14660?pageNumber=159&amp;amp;viewType=pdf برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
# الإعـــــــتدال في الأحكام الشرعية من زاوية نظـر أصـولية مقاصــــــدية، عباس علي حميد العبيدي، عراق، &#039;&#039;مجلة ديالى للبحوث الانسانية،۲۰۱۳م.&#039;&#039;[https://djhr.uodiyala.edu.iq/index.php/DJHR2022/article/view/766/687 برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
# ثلاث رسائل: العداله، التوبه، قاعده لاضرر، من تقریرات سید تقی طباطبائی قمی، کتبه عباس حاجیانی دشتی، محلاتی، ۱۳۹۳ش.[https://pic.ketab.ir/DataBase/bookpdf/93/93c20832.pdf برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
# رسالة في العدالة، بضميمة قاعدة «ما يضمن» و«حمل فعل المسلم على الصحة»، تألیف: سید علی موسوی قزوینی، قم: جماعة المدرسین في الحوزة العلمية بقم، مؤسسة النشر الإسلامي، ۱۳۷۷ش ۱۴۱۹ق.[https://ablibrary.net/books/5349?page=1&amp;amp;tab-id=3&amp;amp;page-label=1 برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
==مقالات==&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
=فارسی=&lt;br /&gt;
#تحلیل تاریخی مفهوم عدالت در فقه امامیه و بازتاب آن در حقوق بشر جهانی، ثروت سلیمان‌زاده افشار، تهران[[، فصلنامه پژوهش‌های فقهی حقوق بشر]]، زمستان ۱۴۰۴ش.[https://www.jhsrj.ir/article_733113_944ae43c307e353d430f74179c1e57ea.pdf برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#بازخوانی قاعده عدالت و نقش جنسیت در تأثیر قوانین دیه و ارث؛ چالش‌ها و راهکارها، سید محمد حیدری خورمیزی، بابل، [[نشریه پژوهش‌های فقه و حقوق اسلامی،]] دوره ۲۱، شماره ۳، تابستان ۱۴۰۴ش. [https://sanad.iau.ir/Journal/ijrj/Article/1195553 برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#تحلیل فقهی حقوقی قاعده عدالت، مسلم سوری، قم، [[فصلنامه فقه و حقوق معاصر]]، بهار ۱۴۰۳ش، سال دهم، شماره ۲۷، صص ۶۸–۸۰.[https://journals.icscr.ir/wp-content/uploads/2024/05/4-1.pdf برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#تحلیل انتقادی مفهوم عدالت فقهی به‌مثابۀ ملکه، رحمت الله کریم‌زاده، مشهد، [[فصلنامه فقه و اصول، دانشگاه علوم اسلامی رضوی]]، دوره ۵۶، شماره ۱، بهار ۱۴۰۳ش،[https://jfiqh.um.ac.ir/article_45220_12a422c0676b655a5dbda563c5584404.pdf برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#بررسی تطبیقی مفاهیم عدالت و مساوات در فقه اسلامی و نظام‌های حقوقی بین‌المللی، مریم فراهانی، قم، [[فصلنامه معرفت و بصیرت اسلامی]]، زمستان ۱۴۰۲ش.[https://www.journaliki.com/index.php/journaliki/article/view/11/11 برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#تأمّلات اخلاقی جواز نکاح صغیره و تعارض آن با قاعدة عدالت، مریم مصلی‌نژاد، سیدمحسن سادات کیایی و فاطمه وجدانی، فصلنامه پژوهش‌های اخلاقی، دوره ۳، شماره ۲، شماره پیاپی ۱۰، تابستان ۱۴۰۱ش، صص. ۹۵–۱۱۸. [https://jer.znu.ac.ir/article_253546_65105580c03557de86c78dbdcb0f62db.pdf?lang=fa برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#کاربرد قاعده عدالت در خبررسانی از منظر حقوق مخاطب، مسلم ملکی، تهران، [[فصلنامه پژوهش‌های ارتباطی]]،۱۴۰۱ش. [https://www.magiran.com/paper/2507377/%da%a9%d8%a7%d8%b1%d8%a8%d8%b1%d8%af-%d9%82%d8%a7%d8%b9%d8%af%d9%87-%d8%b9%d8%af%d8%a7%d9%84%d8%aa-%d8%af%d8%b1-%d8%ae%d8%a8%d8%b1%d8%b1%d8%b3%d8%a7%d9%86%db%8c-%d8%a7%d8%b2-%d9%85%d9%86%d8%b8%d8%b1-%d8%ad%d9%82%d9%88%d9%82-%d9%85%d8%ae%d8%a7%d8%b7%d8%a8 برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#عدالت و ابواب فقهی آن در فقه اسلامی، سجاد صمندری، قم، [[فصلنامه پژوهش‌های حقوق تطبیقی عدل و انصاف]]، شماره ۱۲، بهار ۱۴۰۰ش.[https://www.ensani.ir/file/download/article/1631949352-10150-11-3.pdf برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#مفاد قاعده عدالت از دیدگاه استاد مطهری، سید علی حسینی و سید امرالله حسینی، تهران، [[پژوهش نامه فقه اجتماع]]&amp;lt;nowiki/&amp;gt;[[پژوهش نامه فقه اجتماع|ی]]، دوره ۹، شماره ۲، شماره پیاپی ۱۸، مرداد ۱۴۰۰ش، صص. ۲۳۳–۲۶۰. [https://sj.isu.ac.ir/article_76049_27606ea7bfa6d3f4bc85f44e965e1be8.pdf برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#عدالت در فقه سیاسی شیعه، هاشم نیازی و محمدهاشم رضایی، قم، [[فصلنامه گفتمان فقه حکومتی]]، بهار و تابستان ۱۴۰۰ش، سال پنجم، شماره ۸، صص ۷۳–۹۳.[https://m-e-t.ir/wp-content/uploads/2025/07/%D8%B4%D9%85%D8%A7%D8%B1%D9%878-73-95.pdf برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#مفاد قاعده عدالت از دیدگاه استاد مطهری، سیدعلی حسینی و سیدامرالله حسینی، تهران، [[دانشگاه امام صادق(ع)،]] ۱۳۹۹ش.[https://iranjournals.nlai.ir/bitstream/handle/123456789/925123/562F526AAC56A04137489D4F7C51AFC3.pdf?sequence=1&amp;amp;isAllowed=y برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#بررسی قاعده ی عدالت از دیدگاه فقه امامیه،علیرضا محمدبیکی و مهری توتونچیان، [[مطالعات فقه اقتصادی]]، سال اول زمستان ۱۳۹۸ شماره ۳،[https://ensani.ir/file/download/article/1634313951-10446-1400-19.pdf برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#نقش‌یابی عدالت در اجتهاد فقهی در پرتو بررسی چالش حکمت‌انگاری عدالت در خطابات قرآنی،علی الهی خراسانی و حمیدرضا تمدن، قم، [[پژوهشگاه علوم وفرهنگی اسلامی]]،بهار ۱۳۹۵ش.[https://jf.isca.ac.ir/article_64679_d54a92c7efa5f9a3353bf5a2b969782f.pdf برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#بررسی اعتبار قاعدۀ عدالت در موارد منصوص و غیرمنصوص، سیف الله صرامی، قم، پژوهشگاه علوم وفرهنگی اسلامی،بهار ۱۳۹۵ش.[https://jf.isca.ac.ir/article_64677_cd147de77fb29f7c6e9e1a46d1254ab0.pdf برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#نقش عدالت در قانونگذاری در حکومت اسلامی،حسنعلی علی‌اکبریان، قم، پژوهشگاه علوم وفرهنگی اسلامی،بهار ۱۳۹۵ش.[https://jf.isca.ac.ir/article_64669_6bb302a17b33a4c15d9ba151617015aa.pdf برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#نسبت قاعدۀ عدالت با قواعد فقهی دیگر،سید محمود طباطبائی، قم، پژوهشگاه علوم وفرهنگی اسلامی،بهار ۱۳۹۵ش.[https://jf.isca.ac.ir/article_64682_01b507070747986b619f5f27c0322089.pdf برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#اصل عدالت در فقه مذاهب اسلامی، عابدین مومنی و سیدمحمدمهدی حسینی، قم، [[فصلنامه مطالعات تقریبی مذاهب اسلامی، دانشگاه مذاهب اسلامی]]، دوره ۱۰، شماره ۳۹، بهار ۱۳۹۴ش.[https://foroughevahdat.mazaheb.ac.ir/article_9879_ec73a08511f0f15158c830720aee7588.pdf برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#نقش عدالت در فرآیند استنباط اول و دوم، [[ابوالقاسم علیدوست]]، قم، [[پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی]] (وابسته به دفتر تبلیغات اسلامی حوزه علمیه قم)، ۱۳۹۳ش.[https://iranjournals.nlai.ir/bitstream/handle/123456789/271205/3F3A26587538C248580970510EBFFF38.pdf?sequence=1&amp;amp;isAllowed=y برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#گونه‌های بهره‌گیری از عدالت در فقه و اجتهاد، سعید ضیائی‌فر،قم، [[مجله علمی پژوهش‌های فقهی]]، دوره ۱۰، شماره ۲، ۱۳۹۳ش، صص. ۳۰۵–۳۲۲. [https://journal.ut.ac.ir/article_52002_71bc389c97bac8a386a94e0125c910e0.pdf برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#درآمدی بر تطبیق قاعده عدالت، سیدمحمود صادق‌زاده طباطبایی، مشهد، [[دانشگاه فردوسی مشهد]]، ۱۳۹۳ش.[https://iranjournals.nlai.ir/bitstream/handle/123456789/817024/41779447B029539662D64EC67E569CD2.pdf?sequence=1&amp;amp;isAllowed=y برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#عدالت به مثابه قاعده فقهی و حقوقی، سید محمد اصغری، [[فصلنامه مطالعات حقوق خصوصی]]، دوره ۳۹، شماره ۱،خرداد ۱۳۸۸ش،[https://jlq.ut.ac.ir/article_28281_ceb8ecd0b9ced6868294e2178ca23fab.pdf برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#گفت‌وگو: مقایسه قاعده عدالت با قاعده لاضرر، [[حسنعلی علی‌اکبریان]]، قم، [[فصلنامه فقه،]] تابستان ۱۳۸۷ش، شماره ۵۶، صص ۱۹۶–۲۳۸.[https://jf.isca.ac.ir/article_3144.html برالی مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
=عربی=&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
==پایانامه==&lt;br /&gt;
3️⃣معرفی پایا‌ن‌نامه:::::: عنوان رساله، نویسنده، ارشد/دکتری، دانشکده، دانشگاه، کشور، سال دفاع، لینک.&lt;br /&gt;
===فارسی===&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
# جایگاه عدالت در استنباط احکام فقهی، سیدمیلاد عبداله‌زاده، کارشناسی ارشد، تهران،دانشکده حقوق و علوم سیاسی، دانشگاه علامه طباطبائی، ۱۳۹۶ش، [https://ganj.irandoc.ac.ir/#/articles/e46bafccec5e0f011ce6127a9b783938 برای مطالعه چکیده کلیک کنید]&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
===عربی===&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
==سایر منابع==&lt;br /&gt;
===فارسی ===&lt;br /&gt;
===عربی ===&lt;br /&gt;
﻿﻿الدرس الرابع والتسعون: تحقيق قاعدة العدل والإنصاف، الشیخ عبدالله الدقاق، بحث الفقه، ۲۰۲۳م.[https://eshia.ir/feqh/archive/text/Daqqaq/Feqh/43/441029/Default.htm برای مطالعه درس کلیک کنید]&lt;/div&gt;</summary>
		<author><name>Jalili</name></author>
	</entry>
	<entry>
		<id>https://ency.feqhemoaser.com/fa/index.php?title=%DA%A9%D8%A7%D8%B1%D8%A8%D8%B1:Jalili/%D8%B5%D9%81%D8%AD%D9%87_%D8%AA%D9%85%D8%B1%DB%8C%D9%86&amp;diff=69677</id>
		<title>کاربر:Jalili/صفحه تمرین</title>
		<link rel="alternate" type="text/html" href="https://ency.feqhemoaser.com/fa/index.php?title=%DA%A9%D8%A7%D8%B1%D8%A8%D8%B1:Jalili/%D8%B5%D9%81%D8%AD%D9%87_%D8%AA%D9%85%D8%B1%DB%8C%D9%86&amp;diff=69677"/>
		<updated>2026-09-22T08:02:28Z</updated>

		<summary type="html">&lt;p&gt;Jalili: &lt;/p&gt;
&lt;hr /&gt;
&lt;div&gt;{{ambox&lt;br /&gt;
|style= background: #FFE4B5&lt;br /&gt;
|type=content&lt;br /&gt;
|image=[[پرونده:Writing.png|100px]]&lt;br /&gt;
|text= &#039;&#039;&#039;هشدار!&#039;&#039;&#039; این صفحه از روز [[۳۰]] [[مرداد]] [[۱۴۰۵]] در حال &#039;&#039;&#039;به‌روزسانی&#039;&#039;&#039; است.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
{{سخ}}پس از نهایی‌شدن، این برچسب برداشته می‌شود.}}&lt;br /&gt;
== قاعده عدالت (منابع مطالعاتی)==&lt;br /&gt;
قاعده عدالت از موضوعات مهم و چالش‌برانگیز در فقه معاصر است که در پیوند با مباحثی چون قواعد فقهی، اجتهاد، قانون‌گذاری اسلامی و نظام‌سازی فقهی قرار دارد.‎ این موضوع در دهه‌های اخیر با توجه به نیاز به طراحی نظام‌های حقوقی عادلانه، مورد توجه ویژه فقها و حقوق‌دانان قرار گرفته است.‎ درباره این موضوع کتاب‌ها، مقالات و پژوهش‌های متعددی منتشر شده است.‎ پرسش‌های فقهی مرتبط با این موضوع عبارتند از:‎ آیا عدالت قاعده فقهی مستقل است؟ مجاری و مصادیق قاعده عدالت کدام است؟ نسبت قاعده عدالت با قواعد لاضرر، لاحرج و انصاف چیست؟ نقش عدالت در استنباط و اجتهاد فقهی چگونه تبیین می‌شود؟&lt;br /&gt;
==کتاب==&lt;br /&gt;
=فارسی=&lt;br /&gt;
#جایگاه عدالت در فقه مذاهب خمسه اسلامی و حقوق، فریبا حاجی‌علی، تهران، [[آموزشی تألیفی ارشدان]]، ۱۴۰۴ش.[https://pic.ketab.ir/DataBase/bookpdf/04/14040422160.pdf برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#نسبت فقه و عدالت و دلالت‌های آن در نظام قانون‌گذاری اسلامی، محمدهادی حاضری، قم، [[دانشگاه باقرالعلوم(ع)]]، ۱۴۰۴ش.&lt;br /&gt;
#جستاری در فلسفه حقوق اسلامی عدالت، فقه و قانون: بررسی چالش‌های تحقق قانون عادلانه در نظام‌های حقوقی فقه‌مبنا، محمدهادی حاضری، تهران، [[انتشارات مجد]]، ۱۴۰۳ش.[https://pic.ketab.ir/DataBase/bookpdf/03/14030522075.pdf برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#عدالت و امنیت در فقه شیعه و اهل سنت، محمد عمیدی، تهران، [[نشریه راه دکتری]]، ۱۴۰۱ش.[https://pic.ketab.ir/DataBase/bookpdf/01/14011228521.pdf برای مطالعه صفحات اول کتاب کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#عدالت در فقه، محمود طباطبایی، تهران، [[انتشارات میراث شرق،]] ۱۴۰۱ش.[https://pic.ketab.ir/DataBase/bookpdf/01/14010616181.pdf برای مطالعه صفحات اول کتاب کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#جستاری فقهی و حقوقی پیرامون قاعده عدالت، حسین پندار، تهران، [[مؤسسه نشر سیمرغ آسمان آذرگان]]، ۱۳۹۷ش.[https://pic.ketab.ir/DataBase/bookpdf/97/97427150.pdf برای مطالعه صفحات اول کتاب کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#عدالت‌پژوهی در پرتو قرآن کریم، علی‌اصغر پورعزت، تهران، [[شرکت انتشارات علمی و فرهنگی]]، ۱۳۹۳ش.[https://pic.ketab.ir/DataBase/bookpdf/93/93409140.pdf برای مطالعه صفحات اول کتاب کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#قاعده فقهی عدالت با تقریظ آیه‌الله سیدمحمدمهدی موسوی خلخالی و [[علی الهی‌خراسانی]]، مشهد، [[بنیاد پژوهش‌های اسلامی آستان قدس رضوی]]، ۱۳۹۲ش.[https://pic.ketab.ir/DataBase/bookpdf/92/92925128.pdf برای مطالعه صفحات اول کتاب کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#قاعده عدالت و نفی ظلم: به ضمیمه گفت‌وگو با حضرت آیه‌الله العظمی صانعی(مدظله)، هادی قابل‌جامی، قم، [[فصلنامه فقه الثقلین]]، ۱۳۹۰ش.[https://saanei.xyz/pictures/books/pdf/ghaede_edalat.pdf برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#عدالت به مثابه «قاعده»: همراه با قواعد: «لاضرر»، «لاحرج»، «عدل و انصاف»، سیدمحمد اصغری، تهران، [[انتشارات اطلاعات]]، ۱۳۸۸ش.[https://pic.ketab.ir/DataBase/bookpdf/88/88125072.pdf برای مطالعه صفحات اول کتاب کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#قاعده عدالت در فقه امامیه «گفت‌وگو با جمعی از اساتید حوزه و دانشگاه»، [[حسنعلی علی‌اکبریان]]، قم، [[پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی]]، ۱۳۸۶ش.[https://pic.ketab.ir/DataBase/bookpdf/87/87211606.pdf برای مطالعه صفحات اول کتاب کلیک] &lt;br /&gt;
=عربی=&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
# مؤسسة العدالة في الشريعة الإسلامية، عبد السلام التونجي، مكتبة عين الجامعة، ۲۰۲۵م.([https://practice.univeyes.net/academy/fiqh00000/fiqh09001/fiqh09465.pdf برای مطالعه کتاب کلیک کنید])&lt;br /&gt;
# العدالة العقدية: دراسة في قاعدية العدالة ودورها في العقود المدنية، رياض أحمد عبد الغفور، مكتبة نور، ۲۰۲۲م.&lt;br /&gt;
# مسائل العدالة في الفقه الإسلامي: جمعًا ودراسة ومقارنة، تيسر بن صالح بن سعيد دبلول، عربستان، جامعة ام القری، ۲۰۲۰م.([https://docs.google.com/viewerng/viewer?url=https://ebook.univeyes.com/?download_books%3D118541-675c40fd0b16531409317b73240ab810&amp;amp;hl=ar برای مطالعه کلیک کنید])&lt;br /&gt;
# العدالة بوصفها قاعدة فقهيّة، مهدي مهريزي، ترجمة: حسن علي الهاشمي، لبنان-بیروت، مجلة نصوص معاصرة، ۲۰۱۹م.([https://nosos.net/wp-content/uploads/nosos/n55-56.pdf#page=162&amp;amp;zoom=100,561,248 برای مطالعه کلیک کنید])&lt;br /&gt;
# قاعدة العدالة و دورهافی الاجتهاد الشرعی، یوسف الصانعی، ترجمه: مرقال هاشم، لبنان-بیروت، مجلة نصوص معاصرة، ۲۰۱۹م.[https://nosos.net/wp-content/uploads/nosos/n55-56.pdf#page=17&amp;amp;zoom=100,497,213 برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
# العدالة من منظوراجتهادی، احمدمبلغی، ترجمه: حسن علی مطر، لبنان-بیروت، مجلة نصوص معاصرة، ۲۰۱۹م.[https://nosos.net/wp-content/uploads/nosos/n55-56.pdf#page=58&amp;amp;zoom=100,561,246 برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
# العدالة بین التقعید الفقهی و الاصولی، محمدتقی شهیدی، ترجمه:مرقال هاشم، لبنان-بیروت، مجلة نصوص معاصرة، ۲۰۱۹م.[https://nosos.net/wp-content/uploads/nosos/n55-56.pdf#page=124&amp;amp;zoom=100,561,245 برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
# اصول العدالة السیاسة، سید صادق حقیقت، ترجمه:السید حسن الهاشمی، لبنان-بیروت، مجلة نصوص معاصرة، ۲۰۱۹م.[https://nosos.net/wp-content/uploads/nosos/n55-56.pdf#page=175&amp;amp;zoom=100,418,245 برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
# مفهوم الاعتدال والوسطية في الفكر الإسلامي المعاصر، محمد محفوظ، لبنان، مجلة الكلمة، مجلد ۲۴، شماره ۹۷، ۲۰۱۷م.[https://search.mandumah.com/Record/1005089 برای مطالعه چکیده کلیک کنید]&lt;br /&gt;
# قاعدة «العدل والإنصاف»، تألیف: السيد محمّد كاظم المصطفوي، في: كتاب مائة قاعدة فقهية، ۲۰۱۶م.[https://noorlib.ir/book/view/14660?pageNumber=159&amp;amp;viewType=pdf برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
# الإعـــــــتدال في الأحكام الشرعية من زاوية نظـر أصـولية مقاصــــــدية، عباس علي حميد العبيدي، عراق، &#039;&#039;مجلة ديالى للبحوث الانسانية،۲۰۱۳م.&#039;&#039;[https://djhr.uodiyala.edu.iq/index.php/DJHR2022/article/view/766/687 برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
# ثلاث رسائل: العداله، التوبه، قاعده لاضرر، من تقریرات سید تقی طباطبائی قمی، کتبه عباس حاجیانی دشتی، محلاتی، ۱۳۹۳ش.[https://pic.ketab.ir/DataBase/bookpdf/93/93c20832.pdf برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
# رسالة في العدالة، بضميمة قاعدة «ما يضمن» و«حمل فعل المسلم على الصحة»، تألیف: سید علی موسوی قزوینی، قم: جماعة المدرسین في الحوزة العلمية بقم، مؤسسة النشر الإسلامي، ۱۳۷۷ش ۱۴۱۹ق.[https://ablibrary.net/books/5349?page=1&amp;amp;tab-id=3&amp;amp;page-label=1 برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
==مقالات==&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
=فارسی=&lt;br /&gt;
#تحلیل تاریخی مفهوم عدالت در فقه امامیه و بازتاب آن در حقوق بشر جهانی، ثروت سلیمان‌زاده افشار، تهران[[، فصلنامه پژوهش‌های فقهی حقوق بشر]]، زمستان ۱۴۰۴ش.[https://www.jhsrj.ir/article_733113_944ae43c307e353d430f74179c1e57ea.pdf برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#بازخوانی قاعده عدالت و نقش جنسیت در تأثیر قوانین دیه و ارث؛ چالش‌ها و راهکارها، سید محمد حیدری خورمیزی، بابل، [[نشریه پژوهش‌های فقه و حقوق اسلامی،]] دوره ۲۱، شماره ۳، تابستان ۱۴۰۴ش. [https://sanad.iau.ir/Journal/ijrj/Article/1195553 برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#تحلیل فقهی حقوقی قاعده عدالت، مسلم سوری، قم، [[فصلنامه فقه و حقوق معاصر]]، بهار ۱۴۰۳ش، سال دهم، شماره ۲۷، صص ۶۸–۸۰.[https://journals.icscr.ir/wp-content/uploads/2024/05/4-1.pdf برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#بررسی تطبیقی مفاهیم عدالت و مساوات در فقه اسلامی و نظام‌های حقوقی بین‌المللی، مریم فراهانی، قم، [[فصلنامه معرفت و بصیرت اسلامی]]، زمستان ۱۴۰۲ش.[https://www.journaliki.com/index.php/journaliki/article/view/11/11 برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#تأمّلات اخلاقی جواز نکاح صغیره و تعارض آن با قاعدة عدالت، مریم مصلی‌نژاد، سیدمحسن سادات کیایی و فاطمه وجدانی، فصلنامه پژوهش‌های اخلاقی، دوره ۳، شماره ۲، شماره پیاپی ۱۰، تابستان ۱۴۰۱ش، صص. ۹۵–۱۱۸. [https://jer.znu.ac.ir/article_253546_65105580c03557de86c78dbdcb0f62db.pdf?lang=fa برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#کاربرد قاعده عدالت در خبررسانی از منظر حقوق مخاطب، مسلم ملکی، تهران، [[فصلنامه پژوهش‌های ارتباطی]]،۱۴۰۱ش. [https://www.magiran.com/paper/2507377/%da%a9%d8%a7%d8%b1%d8%a8%d8%b1%d8%af-%d9%82%d8%a7%d8%b9%d8%af%d9%87-%d8%b9%d8%af%d8%a7%d9%84%d8%aa-%d8%af%d8%b1-%d8%ae%d8%a8%d8%b1%d8%b1%d8%b3%d8%a7%d9%86%db%8c-%d8%a7%d8%b2-%d9%85%d9%86%d8%b8%d8%b1-%d8%ad%d9%82%d9%88%d9%82-%d9%85%d8%ae%d8%a7%d8%b7%d8%a8 برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#عدالت و ابواب فقهی آن در فقه اسلامی، سجاد صمندری، قم، [[فصلنامه پژوهش‌های حقوق تطبیقی عدل و انصاف]]، شماره ۱۲، بهار ۱۴۰۰ش.[https://www.ensani.ir/file/download/article/1631949352-10150-11-3.pdf برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#مفاد قاعده عدالت از دیدگاه استاد مطهری، سید علی حسینی و سید امرالله حسینی، تهران، [[پژوهش نامه فقه اجتماع]]&amp;lt;nowiki/&amp;gt;[[پژوهش نامه فقه اجتماع|ی]]، دوره ۹، شماره ۲، شماره پیاپی ۱۸، مرداد ۱۴۰۰ش، صص. ۲۳۳–۲۶۰. [https://sj.isu.ac.ir/article_76049_27606ea7bfa6d3f4bc85f44e965e1be8.pdf برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#عدالت در فقه سیاسی شیعه، هاشم نیازی و محمدهاشم رضایی، قم، [[فصلنامه گفتمان فقه حکومتی]]، بهار و تابستان ۱۴۰۰ش، سال پنجم، شماره ۸، صص ۷۳–۹۳.[https://m-e-t.ir/wp-content/uploads/2025/07/%D8%B4%D9%85%D8%A7%D8%B1%D9%878-73-95.pdf برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#مفاد قاعده عدالت از دیدگاه استاد مطهری، سیدعلی حسینی و سیدامرالله حسینی، تهران، [[دانشگاه امام صادق(ع)،]] ۱۳۹۹ش.[https://iranjournals.nlai.ir/bitstream/handle/123456789/925123/562F526AAC56A04137489D4F7C51AFC3.pdf?sequence=1&amp;amp;isAllowed=y برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#بررسی قاعده ی عدالت از دیدگاه فقه امامیه،علیرضا محمدبیکی و مهری توتونچیان، [[مطالعات فقه اقتصادی]]، سال اول زمستان ۱۳۹۸ شماره ۳،[https://ensani.ir/file/download/article/1634313951-10446-1400-19.pdf برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#نقش‌یابی عدالت در اجتهاد فقهی در پرتو بررسی چالش حکمت‌انگاری عدالت در خطابات قرآنی،علی الهی خراسانی و حمیدرضا تمدن، قم، [[پژوهشگاه علوم وفرهنگی اسلامی]]،بهار ۱۳۹۵ش.[https://jf.isca.ac.ir/article_64679_d54a92c7efa5f9a3353bf5a2b969782f.pdf برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#بررسی اعتبار قاعدۀ عدالت در موارد منصوص و غیرمنصوص، سیف الله صرامی، قم، پژوهشگاه علوم وفرهنگی اسلامی،بهار ۱۳۹۵ش.[https://jf.isca.ac.ir/article_64677_cd147de77fb29f7c6e9e1a46d1254ab0.pdf برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#نقش عدالت در قانونگذاری در حکومت اسلامی،حسنعلی علی‌اکبریان، قم، پژوهشگاه علوم وفرهنگی اسلامی،بهار ۱۳۹۵ش.[https://jf.isca.ac.ir/article_64669_6bb302a17b33a4c15d9ba151617015aa.pdf برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#نسبت قاعدۀ عدالت با قواعد فقهی دیگر،سید محمود طباطبائی، قم، پژوهشگاه علوم وفرهنگی اسلامی،بهار ۱۳۹۵ش.[https://jf.isca.ac.ir/article_64682_01b507070747986b619f5f27c0322089.pdf برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#اصل عدالت در فقه مذاهب اسلامی، عابدین مومنی و سیدمحمدمهدی حسینی، قم، [[فصلنامه مطالعات تقریبی مذاهب اسلامی، دانشگاه مذاهب اسلامی]]، دوره ۱۰، شماره ۳۹، بهار ۱۳۹۴ش.[https://foroughevahdat.mazaheb.ac.ir/article_9879_ec73a08511f0f15158c830720aee7588.pdf برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#نقش عدالت در فرآیند استنباط اول و دوم، [[ابوالقاسم علیدوست]]، قم، [[پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی]] (وابسته به دفتر تبلیغات اسلامی حوزه علمیه قم)، ۱۳۹۳ش.[https://iranjournals.nlai.ir/bitstream/handle/123456789/271205/3F3A26587538C248580970510EBFFF38.pdf?sequence=1&amp;amp;isAllowed=y برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#گونه‌های بهره‌گیری از عدالت در فقه و اجتهاد، سعید ضیائی‌فر،قم، [[مجله علمی پژوهش‌های فقهی]]، دوره ۱۰، شماره ۲، ۱۳۹۳ش، صص. ۳۰۵–۳۲۲. [https://journal.ut.ac.ir/article_52002_71bc389c97bac8a386a94e0125c910e0.pdf برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#درآمدی بر تطبیق قاعده عدالت، سیدمحمود صادق‌زاده طباطبایی، مشهد، [[دانشگاه فردوسی مشهد]]، ۱۳۹۳ش.[https://iranjournals.nlai.ir/bitstream/handle/123456789/817024/41779447B029539662D64EC67E569CD2.pdf?sequence=1&amp;amp;isAllowed=y برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#عدالت به مثابه قاعده فقهی و حقوقی، سید محمد اصغری، [[فصلنامه مطالعات حقوق خصوصی]]، دوره ۳۹، شماره ۱،خرداد ۱۳۸۸ش،[https://jlq.ut.ac.ir/article_28281_ceb8ecd0b9ced6868294e2178ca23fab.pdf برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#گفت‌وگو: مقایسه قاعده عدالت با قاعده لاضرر، [[حسنعلی علی‌اکبریان]]، قم، [[فصلنامه فقه،]] تابستان ۱۳۸۷ش، شماره ۵۶، صص ۱۹۶–۲۳۸.[https://jf.isca.ac.ir/article_3144.html برالی مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
=عربی=&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
==پایانامه==&lt;br /&gt;
3️⃣معرفی پایا‌ن‌نامه:::::: عنوان رساله، نویسنده، ارشد/دکتری، دانشکده، دانشگاه، کشور، سال دفاع، لینک.&lt;br /&gt;
===فارسی===&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
# جایگاه عدالت در استنباط احکام فقهی، سیدمیلاد عبداله‌زاده، کارشناسی ارشد، تهران،دانشکده حقوق و علوم سیاسی، دانشگاه علامه طباطبائی، ۱۳۹۶ش، [https://ganj.irandoc.ac.ir/#/articles/e46bafccec5e0f011ce6127a9b783938 برای مطالعه چکیده کلیک کنید]&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
===عربی===&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
==سایر منابع==&lt;br /&gt;
===فارسی ===&lt;br /&gt;
===عربی ===&lt;br /&gt;
﻿﻿الدرس الرابع والتسعون: تحقيق قاعدة العدل والإنصاف، الشیخ عبدالله الدقاق، بحث الفقه، ۲۰۲۳م.[https://eshia.ir/feqh/archive/text/Daqqaq/Feqh/43/441029/Default.htm برای مطالعه درس کلیک کنید]&lt;/div&gt;</summary>
		<author><name>Jalili</name></author>
	</entry>
	<entry>
		<id>https://ency.feqhemoaser.com/fa/index.php?title=%DA%A9%D8%A7%D8%B1%D8%A8%D8%B1:Jalili/%D8%B5%D9%81%D8%AD%D9%87_%D8%AA%D9%85%D8%B1%DB%8C%D9%86&amp;diff=69662</id>
		<title>کاربر:Jalili/صفحه تمرین</title>
		<link rel="alternate" type="text/html" href="https://ency.feqhemoaser.com/fa/index.php?title=%DA%A9%D8%A7%D8%B1%D8%A8%D8%B1:Jalili/%D8%B5%D9%81%D8%AD%D9%87_%D8%AA%D9%85%D8%B1%DB%8C%D9%86&amp;diff=69662"/>
		<updated>2026-09-21T13:10:18Z</updated>

		<summary type="html">&lt;p&gt;Jalili: اضافه کردن مقاله&lt;/p&gt;
&lt;hr /&gt;
&lt;div&gt;{{ambox&lt;br /&gt;
|style= background: #FFE4B5&lt;br /&gt;
|type=content&lt;br /&gt;
|image=[[پرونده:Writing.png|100px]]&lt;br /&gt;
|text= &#039;&#039;&#039;هشدار!&#039;&#039;&#039; این صفحه از روز [[۳۰]] [[مرداد]] [[۱۴۰۵]] در حال &#039;&#039;&#039;به‌روزسانی&#039;&#039;&#039; است.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
{{سخ}}پس از نهایی‌شدن، این برچسب برداشته می‌شود.}}&lt;br /&gt;
== قاعده عدالت (منابع مطالعاتی)==&lt;br /&gt;
قاعده عدالت از موضوعات مهم و چالش‌برانگیز در فقه معاصر است که در پیوند با مباحثی چون قواعد فقهی، اجتهاد، قانون‌گذاری اسلامی و نظام‌سازی فقهی قرار دارد.‎ این موضوع در دهه‌های اخیر با توجه به نیاز به طراحی نظام‌های حقوقی عادلانه، مورد توجه ویژه فقها و حقوق‌دانان قرار گرفته است.‎ درباره این موضوع کتاب‌ها، مقالات و پژوهش‌های متعددی منتشر شده است.‎ پرسش‌های فقهی مرتبط با این موضوع عبارتند از:‎ آیا عدالت قاعده فقهی مستقل است؟ مجاری و مصادیق قاعده عدالت کدام است؟ نسبت قاعده عدالت با قواعد لاضرر، لاحرج و انصاف چیست؟ نقش عدالت در استنباط و اجتهاد فقهی چگونه تبیین می‌شود؟&lt;br /&gt;
==کتاب==&lt;br /&gt;
=فارسی=&lt;br /&gt;
#جایگاه عدالت در فقه مذاهب خمسه اسلامی و حقوق، فریبا حاجی‌علی، تهران، [[آموزشی تألیفی ارشدان]]، ۱۴۰۴ش.[https://pic.ketab.ir/DataBase/bookpdf/04/14040422160.pdf برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#نسبت فقه و عدالت و دلالت‌های آن در نظام قانون‌گذاری اسلامی، محمدهادی حاضری، قم، [[دانشگاه باقرالعلوم(ع)]]، ۱۴۰۴ش.&lt;br /&gt;
#جستاری در فلسفه حقوق اسلامی عدالت، فقه و قانون: بررسی چالش‌های تحقق قانون عادلانه در نظام‌های حقوقی فقه‌مبنا، محمدهادی حاضری، تهران، [[انتشارات مجد]]، ۱۴۰۳ش.[https://pic.ketab.ir/DataBase/bookpdf/03/14030522075.pdf برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#عدالت و امنیت در فقه شیعه و اهل سنت، محمد عمیدی، تهران، [[نشریه راه دکتری]]، ۱۴۰۱ش.[https://pic.ketab.ir/DataBase/bookpdf/01/14011228521.pdf برای مطالعه صفحات اول کتاب کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#عدالت در فقه، محمود طباطبایی، تهران، [[انتشارات میراث شرق،]] ۱۴۰۱ش.[https://pic.ketab.ir/DataBase/bookpdf/01/14010616181.pdf برای مطالعه صفحات اول کتاب کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#جستاری فقهی و حقوقی پیرامون قاعده عدالت، حسین پندار، تهران، [[مؤسسه نشر سیمرغ آسمان آذرگان]]، ۱۳۹۷ش.[https://pic.ketab.ir/DataBase/bookpdf/97/97427150.pdf برای مطالعه صفحات اول کتاب کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#تأملاتی فقهی در قاعده‌انگاری «عدل و انصاف»، صالح منتظری، قم، ایران، [[انتشارات گنج دانش]]، ۱۳۹۶ش.[https://pic.ketab.ir/DataBase/bookpdf/96/96329120.pdf برای مطالعه صفحات اول کتاب کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#عدالت معاوضی و قاعده موازنه: تبیین ماهیت، مجاری و مصادیق، محمد خاکباز، تهران، انتشارات مجد، ۱۳۹۶ش.[https://pic.ketab.ir/DataBase/bookpdf/96/96a24168.pdf برای مطالعه صفحات اول کتاب کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#عدالت‌پژوهی در پرتو قرآن کریم، علی‌اصغر پورعزت، تهران، [[شرکت انتشارات علمی و فرهنگی]]، ۱۳۹۳ش.[https://pic.ketab.ir/DataBase/bookpdf/93/93409140.pdf برای مطالعه صفحات اول کتاب کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#قاعده فقهی عدالت با تقریظ آیه‌الله سیدمحمدمهدی موسوی خلخالی و [[علی الهی‌خراسانی]]، مشهد، [[بنیاد پژوهش‌های اسلامی آستان قدس رضوی]]، ۱۳۹۲ش.[https://pic.ketab.ir/DataBase/bookpdf/92/92925128.pdf برای مطالعه صفحات اول کتاب کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#قاعده عدالت و نفی ظلم: به ضمیمه گفت‌وگو با حضرت آیه‌الله العظمی صانعی(مدظله)، هادی قابل‌جامی، قم، [[فصلنامه فقه الثقلین]]، ۱۳۹۰ش.[https://saanei.xyz/pictures/books/pdf/ghaede_edalat.pdf برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#عدالت به مثابه «قاعده»: همراه با قواعد: «لاضرر»، «لاحرج»، «عدل و انصاف»، سیدمحمد اصغری، تهران، [[انتشارات اطلاعات]]، ۱۳۸۸ش.[https://pic.ketab.ir/DataBase/bookpdf/88/88125072.pdf برای مطالعه صفحات اول کتاب کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#قاعده عدالت در فقه امامیه «گفت‌وگو با جمعی از اساتید حوزه و دانشگاه»، [[حسنعلی علی‌اکبریان]]، قم، [[پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی]]، ۱۳۸۶ش.[https://pic.ketab.ir/DataBase/bookpdf/87/87211606.pdf برای مطالعه صفحات اول کتاب کلیک] &lt;br /&gt;
=عربی=&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
# مؤسسة العدالة في الشريعة الإسلامية، عبد السلام التونجي، مكتبة عين الجامعة، ۲۰۲۵م.([https://practice.univeyes.net/academy/fiqh00000/fiqh09001/fiqh09465.pdf برای مطالعه کتاب کلیک کنید])&lt;br /&gt;
# العدالة العقدية: دراسة في قاعدية العدالة ودورها في العقود المدنية، رياض أحمد عبد الغفور، مكتبة نور، ۲۰۲۲م.&lt;br /&gt;
# مسائل العدالة في الفقه الإسلامي: جمعًا ودراسة ومقارنة، تيسر بن صالح بن سعيد دبلول، عربستان، جامعة ام القری، ۲۰۲۰م.([https://docs.google.com/viewerng/viewer?url=https://ebook.univeyes.com/?download_books%3D118541-675c40fd0b16531409317b73240ab810&amp;amp;hl=ar برای مطالعه کلیک کنید])&lt;br /&gt;
# العدالة بوصفها قاعدة فقهيّة، مهدي مهريزي، ترجمة: حسن علي الهاشمي، لبنان-بیروت، مجلة نصوص معاصرة، ۲۰۱۹م.([https://nosos.net/wp-content/uploads/nosos/n55-56.pdf#page=162&amp;amp;zoom=100,561,248 برای مطالعه کلیک کنید])&lt;br /&gt;
# قاعدة العدالة و دورهافی الاجتهاد الشرعی، یوسف الصانعی، ترجمه: مرقال هاشم، لبنان-بیروت، مجلة نصوص معاصرة، ۲۰۱۹م.[https://nosos.net/wp-content/uploads/nosos/n55-56.pdf#page=17&amp;amp;zoom=100,497,213 برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
# العدالة من منظوراجتهادی، احمدمبلغی، ترجمه: حسن علی مطر، لبنان-بیروت، مجلة نصوص معاصرة، ۲۰۱۹م.[https://nosos.net/wp-content/uploads/nosos/n55-56.pdf#page=58&amp;amp;zoom=100,561,246 برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
# العدالة بین التقعید الفقهی و الاصولی، محمدتقی شهیدی، ترجمه:مرقال هاشم، لبنان-بیروت، مجلة نصوص معاصرة، ۲۰۱۹م.[https://nosos.net/wp-content/uploads/nosos/n55-56.pdf#page=124&amp;amp;zoom=100,561,245 برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
# اصول العدالة السیاسة، سید صادق حقیقت، ترجمه:السید حسن الهاشمی، لبنان-بیروت، مجلة نصوص معاصرة، ۲۰۱۹م.[https://nosos.net/wp-content/uploads/nosos/n55-56.pdf#page=175&amp;amp;zoom=100,418,245 برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
# مفهوم الاعتدال والوسطية في الفكر الإسلامي المعاصر، محمد محفوظ، لبنان، مجلة الكلمة، مجلد ۲۴، شماره ۹۷، ۲۰۱۷م.[https://search.mandumah.com/Record/1005089 برای مطالعه چکیده کلیک کنید]&lt;br /&gt;
# قاعدة «العدل والإنصاف»، تألیف: السيد محمّد كاظم المصطفوي، في: كتاب مائة قاعدة فقهية، ۲۰۱۶م.[https://noorlib.ir/book/view/14660?pageNumber=159&amp;amp;viewType=pdf برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
# الإعـــــــتدال في الأحكام الشرعية من زاوية نظـر أصـولية مقاصــــــدية، عباس علي حميد العبيدي، عراق، &#039;&#039;مجلة ديالى للبحوث الانسانية،۲۰۱۳م.&#039;&#039;[https://djhr.uodiyala.edu.iq/index.php/DJHR2022/article/view/766/687 برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
# ثلاث رسائل: العداله، التوبه، قاعده لاضرر، من تقریرات سید تقی طباطبائی قمی، کتبه عباس حاجیانی دشتی، محلاتی، ۱۳۹۳ش.[https://pic.ketab.ir/DataBase/bookpdf/93/93c20832.pdf برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
# رسالة في العدالة، بضميمة قاعدة «ما يضمن» و«حمل فعل المسلم على الصحة»، تألیف: سید علی موسوی قزوینی، قم: جماعة المدرسین في الحوزة العلمية بقم، مؤسسة النشر الإسلامي، ۱۳۷۷ش ۱۴۱۹ق.[https://ablibrary.net/books/5349?page=1&amp;amp;tab-id=3&amp;amp;page-label=1 برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
==مقالات==&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
=فارسی=&lt;br /&gt;
#تحلیل تاریخی مفهوم عدالت در فقه امامیه و بازتاب آن در حقوق بشر جهانی، ثروت سلیمان‌زاده افشار، تهران[[، فصلنامه پژوهش‌های فقهی حقوق بشر]]، زمستان ۱۴۰۴ش.[https://www.jhsrj.ir/article_733113_944ae43c307e353d430f74179c1e57ea.pdf برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#بازخوانی قاعده عدالت و نقش جنسیت در تأثیر قوانین دیه و ارث؛ چالش‌ها و راهکارها، سید محمد حیدری خورمیزی، بابل، [[نشریه پژوهش‌های فقه و حقوق اسلامی،]] دوره ۲۱، شماره ۳، تابستان ۱۴۰۴ش. [https://sanad.iau.ir/Journal/ijrj/Article/1195553 برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#قاعده انگاری عدل وانصاف و مقایسه آن با اصول و قواعد فقهی و حقوقی،معصومه مظاهری، تهران، [[نشریه پژوهش های فقهی،داشگاه شهید مطهری]]، پاییز۱۴۰۳، دوره بیستم - شماره ۳، [https://www.ensani.ir/file/download/article/6747147485769-9467-1403-3-4.pdf برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#تحلیل فقهی حقوقی قاعده عدالت، مسلم سوری، قم، [[فصلنامه فقه و حقوق معاصر]]، بهار ۱۴۰۳ش، سال دهم، شماره ۲۷، صص ۶۸–۸۰.[https://journals.icscr.ir/wp-content/uploads/2024/05/4-1.pdf برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#بررسی تطبیقی مفاهیم عدالت و مساوات در فقه اسلامی و نظام‌های حقوقی بین‌المللی، مریم فراهانی، قم، [[فصلنامه معرفت و بصیرت اسلامی]]، زمستان ۱۴۰۲ش.[https://www.journaliki.com/index.php/journaliki/article/view/11/11 برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#تأمّلات اخلاقی جواز نکاح صغیره و تعارض آن با قاعدة عدالت، مریم مصلی‌نژاد، سیدمحسن سادات کیایی و فاطمه وجدانی، فصلنامه پژوهش‌های اخلاقی، دوره ۳، شماره ۲، شماره پیاپی ۱۰، تابستان ۱۴۰۱ش، صص. ۹۵–۱۱۸. [https://jer.znu.ac.ir/article_253546_65105580c03557de86c78dbdcb0f62db.pdf?lang=fa برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#کاربرد قاعده عدالت در خبررسانی از منظر حقوق مخاطب، مسلم ملکی، تهران، [[فصلنامه پژوهش‌های ارتباطی]]، [https://www.magiran.com/paper/2507377/%da%a9%d8%a7%d8%b1%d8%a8%d8%b1%d8%af-%d9%82%d8%a7%d8%b9%d8%af%d9%87-%d8%b9%d8%af%d8%a7%d9%84%d8%aa-%d8%af%d8%b1-%d8%ae%d8%a8%d8%b1%d8%b1%d8%b3%d8%a7%d9%86%db%8c-%d8%a7%d8%b2-%d9%85%d9%86%d8%b8%d8%b1-%d8%ad%d9%82%d9%88%d9%82-%d9%85%d8%ae%d8%a7%d8%b7%d8%a8 برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#عدالت و ابواب فقهی آن در فقه اسلامی، سجاد صمندری، قم، [[فصلنامه پژوهش‌های حقوق تطبیقی عدل و انصاف]]، شماره ۱۲، بهار ۱۴۰۰ش.[https://www.ensani.ir/file/download/article/1631949352-10150-11-3.pdf برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#مفاد قاعده عدالت از دیدگاه استاد مطهری، سید علی حسینی و سید امرالله حسینی، تهران، [[پژوهش نامه فقه اجتماع]]&amp;lt;nowiki/&amp;gt;[[پژوهش نامه فقه اجتماع|ی]]، دوره ۹، شماره ۲، شماره پیاپی ۱۸، مرداد ۱۴۰۰ش، صص. ۲۳۳–۲۶۰. [https://sj.isu.ac.ir/article_76049_27606ea7bfa6d3f4bc85f44e965e1be8.pdf برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#عدالت در فقه سیاسی شیعه، هاشم نیازی و محمدهاشم رضایی، قم، [[فصلنامه گفتمان فقه حکومتی]]، بهار و تابستان ۱۴۰۰ش، سال پنجم، شماره ۸، صص ۷۳–۹۳.[https://m-e-t.ir/wp-content/uploads/2025/07/%D8%B4%D9%85%D8%A7%D8%B1%D9%878-73-95.pdf برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#مفاد قاعده عدالت از دیدگاه استاد مطهری، سیدعلی حسینی و سیدامرالله حسینی، تهران، [[دانشگاه امام صادق(ع)،]] ۱۳۹۹ش.[https://iranjournals.nlai.ir/bitstream/handle/123456789/925123/562F526AAC56A04137489D4F7C51AFC3.pdf?sequence=1&amp;amp;isAllowed=y برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#بررسی قاعده ی عدالت از دیدگاه فقه امامیه،علیرضا محمدبیکی و مهری توتونچیان، [[مطالعات فقه اقتصادی]]، سال اول زمستان ۱۳۹۸ شماره ۳،[https://ensani.ir/file/download/article/1634313951-10446-1400-19.pdf برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#نقش‌یابی عدالت در اجتهاد فقهی در پرتو بررسی چالش حکمت‌انگاری عدالت در خطابات قرآنی،علی الهی خراسانی و حمیدرضا تمدن، قم، [[پژوهشگاه علوم وفرهنگی اسلامی]]،بهار ۱۳۹۵ش.[https://jf.isca.ac.ir/article_64679_d54a92c7efa5f9a3353bf5a2b969782f.pdf برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#بررسی اعتبار قاعدۀ عدالت در موارد منصوص و غیرمنصوص، سیف الله صرامی، قم، پژوهشگاه علوم وفرهنگی اسلامی،بهار ۱۳۹۵ش.[https://jf.isca.ac.ir/article_64677_cd147de77fb29f7c6e9e1a46d1254ab0.pdf برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#نقش عدالت در قانونگذاری در حکومت اسلامی،حسنعلی علی‌اکبریان، قم، پژوهشگاه علوم وفرهنگی اسلامی،بهار ۱۳۹۵ش.[https://jf.isca.ac.ir/article_64669_6bb302a17b33a4c15d9ba151617015aa.pdf برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#نسبت قاعدۀ عدالت با قواعد فقهی دیگر،سید محمود طباطبائی، قم، پژوهشگاه علوم وفرهنگی اسلامی،بهار ۱۳۹۵ش.[https://jf.isca.ac.ir/article_64682_01b507070747986b619f5f27c0322089.pdf برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#اصل عدالت در فقه مذاهب اسلامی، عابدین مومنی و سیدمحمدمهدی حسینی، قم، [[فصلنامه مطالعات تقریبی مذاهب اسلامی، دانشگاه مذاهب اسلامی]]، دوره ۱۰، شماره ۳۹، بهار ۱۳۹۴ش.[https://foroughevahdat.mazaheb.ac.ir/article_9879_ec73a08511f0f15158c830720aee7588.pdf برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#نقش عدالت در فرآیند استنباط اول و دوم، [[ابوالقاسم علیدوست]]، قم، [[پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی]] (وابسته به دفتر تبلیغات اسلامی حوزه علمیه قم)، ۱۳۹۳ش.[https://iranjournals.nlai.ir/bitstream/handle/123456789/271205/3F3A26587538C248580970510EBFFF38.pdf?sequence=1&amp;amp;isAllowed=y برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#گونه‌های بهره‌گیری از عدالت در فقه و اجتهاد، سعید ضیائی‌فر،قم، [[مجله علمی پژوهش‌های فقهی]]، دوره ۱۰، شماره ۲، ۱۳۹۳ش، صص. ۳۰۵–۳۲۲. [https://journal.ut.ac.ir/article_52002_71bc389c97bac8a386a94e0125c910e0.pdf برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#درآمدی بر تطبیق قاعده عدالت، سیدمحمود صادق‌زاده طباطبایی، مشهد، [[دانشگاه فردوسی مشهد]]، ۱۳۹۳ش.[https://iranjournals.nlai.ir/bitstream/handle/123456789/817024/41779447B029539662D64EC67E569CD2.pdf?sequence=1&amp;amp;isAllowed=y برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#عدالت به مثابه قاعده فقهی و حقوقی، سید محمد اصغری، [[فصلنامه مطالعات حقوق خصوصی]]، دوره ۳۹، شماره ۱،خرداد ۱۳۸۸ش،[https://jlq.ut.ac.ir/article_28281_ceb8ecd0b9ced6868294e2178ca23fab.pdf برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#گفت‌وگو: مقایسه قاعده عدالت با قاعده لاضرر، [[حسنعلی علی‌اکبریان]]، قم، [[فصلنامه فقه،]] تابستان ۱۳۸۷ش، شماره ۵۶، صص ۱۹۶–۲۳۸.[https://jf.isca.ac.ir/article_3144.html برالی مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#بررسی قاعدة عدل و انصاف و آثار آن، علی محامد، قم، [[فصلنامه پژوهش‌های فلسفی و کلامی]]، [[دانشگاه قم]]، دوره ۸، شماره ۲، شماره پیاپی ۳۰، اسفند ۱۳۸۵ش، [https://pfk.qom.ac.ir/article_273_560d0d6355a30cd5c20ebb003ab44c1d.pdf برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
=عربی=&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
==پایانامه==&lt;br /&gt;
3️⃣معرفی پایا‌ن‌نامه:::::: عنوان رساله، نویسنده، ارشد/دکتری، دانشکده، دانشگاه، کشور، سال دفاع، لینک.&lt;br /&gt;
===فارسی===&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
===عربی===&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
==سایر منابع==&lt;br /&gt;
===فارسی ===&lt;br /&gt;
===عربی ===&lt;br /&gt;
﻿﻿الدرس الرابع والتسعون: تحقيق قاعدة العدل والإنصاف، الشیخ عبدالله الدقاق، بحث الفقه، ۲۰۲۳م.[https://eshia.ir/feqh/archive/text/Daqqaq/Feqh/43/441029/Default.htm برای مطالعه درس کلیک کنید]&lt;/div&gt;</summary>
		<author><name>Jalili</name></author>
	</entry>
	<entry>
		<id>https://ency.feqhemoaser.com/fa/index.php?title=%DA%A9%D8%A7%D8%B1%D8%A8%D8%B1:Jalili/%D8%B5%D9%81%D8%AD%D9%87_%D8%AA%D9%85%D8%B1%DB%8C%D9%86&amp;diff=69653</id>
		<title>کاربر:Jalili/صفحه تمرین</title>
		<link rel="alternate" type="text/html" href="https://ency.feqhemoaser.com/fa/index.php?title=%DA%A9%D8%A7%D8%B1%D8%A8%D8%B1:Jalili/%D8%B5%D9%81%D8%AD%D9%87_%D8%AA%D9%85%D8%B1%DB%8C%D9%86&amp;diff=69653"/>
		<updated>2026-09-20T15:05:19Z</updated>

		<summary type="html">&lt;p&gt;Jalili: تصحیح لینک ها&lt;/p&gt;
&lt;hr /&gt;
&lt;div&gt;{{ambox&lt;br /&gt;
|style= background: #FFE4B5&lt;br /&gt;
|type=content&lt;br /&gt;
|image=[[پرونده:Writing.png|100px]]&lt;br /&gt;
|text= &#039;&#039;&#039;هشدار!&#039;&#039;&#039; این صفحه از روز [[۳۰]] [[مرداد]] [[۱۴۰۵]] در حال &#039;&#039;&#039;به‌روزسانی&#039;&#039;&#039; است.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
{{سخ}}پس از نهایی‌شدن، این برچسب برداشته می‌شود.}}&lt;br /&gt;
== قاعده عدالت (منابع مطالعاتی)==&lt;br /&gt;
قاعده عدالت از موضوعات مهم و چالش‌برانگیز در فقه معاصر است که در پیوند با مباحثی چون قواعد فقهی، اجتهاد، قانون‌گذاری اسلامی و نظام‌سازی فقهی قرار دارد.‎ این موضوع در دهه‌های اخیر با توجه به نیاز به طراحی نظام‌های حقوقی عادلانه، مورد توجه ویژه فقها و حقوق‌دانان قرار گرفته است.‎ درباره این موضوع کتاب‌ها، مقالات و پژوهش‌های متعددی منتشر شده است.‎ پرسش‌های فقهی مرتبط با این موضوع عبارتند از:‎ آیا عدالت قاعده فقهی مستقل است؟ مجاری و مصادیق قاعده عدالت کدام است؟ نسبت قاعده عدالت با قواعد لاضرر، لاحرج و انصاف چیست؟ نقش عدالت در استنباط و اجتهاد فقهی چگونه تبیین می‌شود؟&lt;br /&gt;
==کتاب==&lt;br /&gt;
=فارسی=&lt;br /&gt;
#جایگاه عدالت در فقه مذاهب خمسه اسلامی و حقوق، فریبا حاجی‌علی، تهران، [[آموزشی تألیفی ارشدان]]، ۱۴۰۴ش.[https://pic.ketab.ir/DataBase/bookpdf/04/14040422160.pdf برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#نسبت فقه و عدالت و دلالت‌های آن در نظام قانون‌گذاری اسلامی، محمدهادی حاضری، قم، [[دانشگاه باقرالعلوم(ع)]]، ۱۴۰۴ش.&lt;br /&gt;
#جستاری در فلسفه حقوق اسلامی عدالت، فقه و قانون: بررسی چالش‌های تحقق قانون عادلانه در نظام‌های حقوقی فقه‌مبنا، محمدهادی حاضری، تهران، [[انتشارات مجد]]، ۱۴۰۳ش.[https://pic.ketab.ir/DataBase/bookpdf/03/14030522075.pdf برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#عدالت و امنیت در فقه شیعه و اهل سنت، محمد عمیدی، تهران، [[نشریه راه دکتری]]، ۱۴۰۱ش.[https://pic.ketab.ir/DataBase/bookpdf/01/14011228521.pdf برای مطالعه صفحات اول کتاب کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#عدالت در فقه، محمود طباطبایی، تهران، [[انتشارات میراث شرق،]] ۱۴۰۱ش.[https://pic.ketab.ir/DataBase/bookpdf/01/14010616181.pdf برای مطالعه صفحات اول کتاب کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#جستاری فقهی و حقوقی پیرامون قاعده عدالت، حسین پندار، تهران، [[مؤسسه نشر سیمرغ آسمان آذرگان]]، ۱۳۹۷ش.[https://pic.ketab.ir/DataBase/bookpdf/97/97427150.pdf برای مطالعه صفحات اول کتاب کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#تأملاتی فقهی در قاعده‌انگاری «عدل و انصاف»، صالح منتظری، قم، ایران، [[انتشارات گنج دانش]]، ۱۳۹۶ش.[https://pic.ketab.ir/DataBase/bookpdf/96/96329120.pdf برای مطالعه صفحات اول کتاب کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#عدالت معاوضی و قاعده موازنه: تبیین ماهیت، مجاری و مصادیق، محمد خاکباز، تهران، انتشارات مجد، ۱۳۹۶ش.[https://pic.ketab.ir/DataBase/bookpdf/96/96a24168.pdf برای مطالعه صفحات اول کتاب کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#عدالت‌پژوهی در پرتو قرآن کریم، علی‌اصغر پورعزت، تهران، [[شرکت انتشارات علمی و فرهنگی]]، ۱۳۹۳ش.[https://pic.ketab.ir/DataBase/bookpdf/93/93409140.pdf برای مطالعه صفحات اول کتاب کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#قاعده فقهی عدالت با تقریظ آیه‌الله سیدمحمدمهدی موسوی خلخالی و [[علی الهی‌خراسانی]]، مشهد، [[بنیاد پژوهش‌های اسلامی آستان قدس رضوی]]، ۱۳۹۲ش.[https://pic.ketab.ir/DataBase/bookpdf/92/92925128.pdf برای مطالعه صفحات اول کتاب کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#قاعده عدالت و نفی ظلم: به ضمیمه گفت‌وگو با حضرت آیه‌الله العظمی صانعی(مدظله)، هادی قابل‌جامی، قم، [[فصلنامه فقه الثقلین]]، ۱۳۹۰ش.[https://saanei.xyz/pictures/books/pdf/ghaede_edalat.pdf برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#عدالت به مثابه «قاعده»: همراه با قواعد: «لاضرر»، «لاحرج»، «عدل و انصاف»، سیدمحمد اصغری، تهران، [[انتشارات اطلاعات]]، ۱۳۸۸ش.[https://pic.ketab.ir/DataBase/bookpdf/88/88125072.pdf برای مطالعه صفحات اول کتاب کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#قاعده عدالت در فقه امامیه «گفت‌وگو با جمعی از اساتید حوزه و دانشگاه»، [[حسنعلی علی‌اکبریان]]، قم، [[پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی]]، ۱۳۸۶ش.[https://pic.ketab.ir/DataBase/bookpdf/87/87211606.pdf برای مطالعه صفحات اول کتاب کلیک] &lt;br /&gt;
=عربی=&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
# مؤسسة العدالة في الشريعة الإسلامية، عبد السلام التونجي، مكتبة عين الجامعة، ۲۰۲۵م.([https://practice.univeyes.net/academy/fiqh00000/fiqh09001/fiqh09465.pdf برای مطالعه کتاب کلیک کنید])&lt;br /&gt;
# العدالة العقدية: دراسة في قاعدية العدالة ودورها في العقود المدنية، رياض أحمد عبد الغفور، مكتبة نور، ۲۰۲۲م.&lt;br /&gt;
# مسائل العدالة في الفقه الإسلامي: جمعًا ودراسة ومقارنة، تيسر بن صالح بن سعيد دبلول، عربستان، جامعة ام القری، ۲۰۲۰م.([https://docs.google.com/viewerng/viewer?url=https://ebook.univeyes.com/?download_books%3D118541-675c40fd0b16531409317b73240ab810&amp;amp;hl=ar برای مطالعه کلیک کنید])&lt;br /&gt;
# العدالة بوصفها قاعدة فقهيّة، مهدي مهريزي، ترجمة: حسن علي الهاشمي، لبنان-بیروت، مجلة نصوص معاصرة، ۲۰۱۹م.([https://nosos.net/wp-content/uploads/nosos/n55-56.pdf#page=162&amp;amp;zoom=100,561,248 برای مطالعه کلیک کنید])&lt;br /&gt;
# قاعدة العدالة و دورهافی الاجتهاد الشرعی، یوسف الصانعی، ترجمه: مرقال هاشم، لبنان-بیروت، مجلة نصوص معاصرة، ۲۰۱۹م.[https://nosos.net/wp-content/uploads/nosos/n55-56.pdf#page=17&amp;amp;zoom=100,497,213 برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
# العدالة من منظوراجتهادی، احمدمبلغی، ترجمه: حسن علی مطر، لبنان-بیروت، مجلة نصوص معاصرة، ۲۰۱۹م.[https://nosos.net/wp-content/uploads/nosos/n55-56.pdf#page=58&amp;amp;zoom=100,561,246 برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
# العدالة بین التقعید الفقهی و الاصولی، محمدتقی شهیدی، ترجمه:مرقال هاشم، لبنان-بیروت، مجلة نصوص معاصرة، ۲۰۱۹م.[https://nosos.net/wp-content/uploads/nosos/n55-56.pdf#page=124&amp;amp;zoom=100,561,245 برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
# اصول العدالة السیاسة، سید صادق حقیقت، ترجمه:السید حسن الهاشمی، لبنان-بیروت، مجلة نصوص معاصرة، ۲۰۱۹م.[https://nosos.net/wp-content/uploads/nosos/n55-56.pdf#page=175&amp;amp;zoom=100,418,245 برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
# قاعدة «العدل والإنصاف»، تألیف: السيد محمّد كاظم المصطفوي، في: كتاب مائة قاعدة فقهية، ص159-162، ۲۰۱۶م.[https://noorlib.ir/book/view/14660?pageNumber=159&amp;amp;viewType=pdf برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
# ثلاث رسائل: العداله، التوبه، قاعده لاضرر، من تقریرات سید تقی طباطبائی قمی، کتبه عباس حاجیانی دشتی، محلاتی، ۱۳۹۳ش.[https://pic.ketab.ir/DataBase/bookpdf/93/93c20832.pdf برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
# رسالة في العدالة، بضميمة قاعدة «ما يضمن» و«حمل فعل المسلم على الصحة»، تألیف: سید علی موسوی قزوینی، قم: جماعة المدرسین في الحوزة العلمية بقم، مؤسسة النشر الإسلامي، ۱۳۷۷ش ۱۴۱۹ق.[https://ablibrary.net/books/5349?page=1&amp;amp;tab-id=3&amp;amp;page-label=1 برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
==مقالات==&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
=فارسی=&lt;br /&gt;
#تحلیل تاریخی مفهوم عدالت در فقه امامیه و بازتاب آن در حقوق بشر جهانی، ثروت سلیمان‌زاده افشار، تهران[[، فصلنامه پژوهش‌های فقهی حقوق بشر]]، زمستان ۱۴۰۴ش.[https://www.jhsrj.ir/article_733113_944ae43c307e353d430f74179c1e57ea.pdf برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#بازخوانی قاعده عدالت و نقش جنسیت در تأثیر قوانین دیه و ارث؛ چالش‌ها و راهکارها، سید محمد حیدری خورمیزی، بابل، [[نشریه پژوهش‌های فقه و حقوق اسلامی،]] دوره ۲۱، شماره ۳، تابستان ۱۴۰۴ش. [https://sanad.iau.ir/Journal/ijrj/Article/1195553 برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#قاعده انگاری عدل وانصاف و مقایسه آن با اصول و قواعد فقهی و حقوقی،معصومه مظاهری، تهران، [[نشریه پژوهش های فقهی،داشگاه شهید مطهری]]، پاییز۱۴۰۳، دوره بیستم - شماره ۳، [https://www.ensani.ir/file/download/article/6747147485769-9467-1403-3-4.pdf برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#تحلیل فقهی حقوقی قاعده عدالت، مسلم سوری، قم، [[فصلنامه فقه و حقوق معاصر]]، بهار ۱۴۰۳ش، سال دهم، شماره ۲۷، صص ۶۸–۸۰.[https://journals.icscr.ir/wp-content/uploads/2024/05/4-1.pdf برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#بررسی تطبیقی مفاهیم عدالت و مساوات در فقه اسلامی و نظام‌های حقوقی بین‌المللی، مریم فراهانی، قم، [[فصلنامه معرفت و بصیرت اسلامی]]، زمستان ۱۴۰۲ش.[https://www.journaliki.com/index.php/journaliki/article/view/11/11 برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#تأمّلات اخلاقی جواز نکاح صغیره و تعارض آن با قاعدة عدالت، مریم مصلی‌نژاد، سیدمحسن سادات کیایی و فاطمه وجدانی، فصلنامه پژوهش‌های اخلاقی، دوره ۳، شماره ۲، شماره پیاپی ۱۰، تابستان ۱۴۰۱ش، صص. ۹۵–۱۱۸. [https://jer.znu.ac.ir/article_253546_65105580c03557de86c78dbdcb0f62db.pdf?lang=fa برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#کاربرد قاعده عدالت در خبررسانی از منظر حقوق مخاطب، مسلم ملکی، تهران، [[فصلنامه پژوهش‌های ارتباطی]]، [https://www.magiran.com/paper/2507377/%da%a9%d8%a7%d8%b1%d8%a8%d8%b1%d8%af-%d9%82%d8%a7%d8%b9%d8%af%d9%87-%d8%b9%d8%af%d8%a7%d9%84%d8%aa-%d8%af%d8%b1-%d8%ae%d8%a8%d8%b1%d8%b1%d8%b3%d8%a7%d9%86%db%8c-%d8%a7%d8%b2-%d9%85%d9%86%d8%b8%d8%b1-%d8%ad%d9%82%d9%88%d9%82-%d9%85%d8%ae%d8%a7%d8%b7%d8%a8 برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#عدالت و ابواب فقهی آن در فقه اسلامی، سجاد صمندری، قم، [[فصلنامه پژوهش‌های حقوق تطبیقی عدل و انصاف]]، شماره ۱۲، بهار ۱۴۰۰ش.[https://www.ensani.ir/file/download/article/1631949352-10150-11-3.pdf برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#مفاد قاعده عدالت از دیدگاه استاد مطهری، سید علی حسینی و سید امرالله حسینی، تهران، [[پژوهش نامه فقه اجتماع]]&amp;lt;nowiki/&amp;gt;ی، دوره ۹، شماره ۲، شماره پیاپی ۱۸، مرداد ۱۴۰۰ش، صص. ۲۳۳–۲۶۰. [https://sj.isu.ac.ir/article_76049_27606ea7bfa6d3f4bc85f44e965e1be8.pdf برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#عدالت در فقه سیاسی شیعه، هاشم نیازی و محمدهاشم رضایی، قم، [[فصلنامه گفتمان فقه حکومتی]]، بهار و تابستان ۱۴۰۰ش، سال پنجم، شماره ۸، صص ۷۳–۹۳.[https://m-e-t.ir/wp-content/uploads/2025/07/%D8%B4%D9%85%D8%A7%D8%B1%D9%878-73-95.pdf برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#مفاد قاعده عدالت از دیدگاه استاد مطهری، سیدعلی حسینی و سیدامرالله حسینی، تهران، [[دانشگاه امام صادق(ع)،]] ۱۳۹۹ش.[https://iranjournals.nlai.ir/bitstream/handle/123456789/925123/562F526AAC56A04137489D4F7C51AFC3.pdf?sequence=1&amp;amp;isAllowed=y برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#بررسی قاعده ی عدالت از دیدگاه فقه امامیه،علیرضا محمدبیکی و مهری توتونچیان، [[مطالعات فقه اقتصادی]]، سال اول زمستان ۱۳۹۸ شماره ۳،[https://ensani.ir/file/download/article/1634313951-10446-1400-19.pdf برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#نقش‌یابی عدالت در اجتهاد فقهی در پرتو بررسی چالش حکمت‌انگاری عدالت در خطابات قرآنی،علی الهی خراسانی و حمیدرضا تمدن، قم، [[پژوهشگاه علوم وفرهنگی اسلامی]]،بهار ۱۳۹۵ش.[https://jf.isca.ac.ir/article_64679_d54a92c7efa5f9a3353bf5a2b969782f.pdf برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#بررسی اعتبار قاعدۀ عدالت در موارد منصوص و غیرمنصوص، سیف الله صرامی، قم، پژوهشگاه علوم وفرهنگی اسلامی،بهار ۱۳۹۵ش.[https://jf.isca.ac.ir/article_64677_cd147de77fb29f7c6e9e1a46d1254ab0.pdf برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#نقش عدالت در قانونگذاری در حکومت اسلامی،حسنعلی علی‌اکبریان، قم، پژوهشگاه علوم وفرهنگی اسلامی،بهار ۱۳۹۵ش.[https://jf.isca.ac.ir/article_64669_6bb302a17b33a4c15d9ba151617015aa.pdf برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#نسبت قاعدۀ عدالت با قواعد فقهی دیگر،سید محمود طباطبائی، قم، پژوهشگاه علوم وفرهنگی اسلامی،بهار ۱۳۹۵ش.[https://jf.isca.ac.ir/article_64682_01b507070747986b619f5f27c0322089.pdf برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#اصل عدالت در فقه مذاهب اسلامی، عابدین مومنی و سیدمحمدمهدی حسینی، قم، [[فصلنامه مطالعات تقریبی مذاهب اسلامی، دانشگاه مذاهب اسلامی]]، دوره ۱۰، شماره ۳۹، بهار ۱۳۹۴ش.[https://foroughevahdat.mazaheb.ac.ir/article_9879_ec73a08511f0f15158c830720aee7588.pdf برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#نقش عدالت در فرآیند استنباط اول و دوم، [[ابوالقاسم علیدوست]]، قم، [[پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی]] (وابسته به دفتر تبلیغات اسلامی حوزه علمیه قم)، ۱۳۹۳ش.[https://iranjournals.nlai.ir/bitstream/handle/123456789/271205/3F3A26587538C248580970510EBFFF38.pdf?sequence=1&amp;amp;isAllowed=y برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#گونه‌های بهره‌گیری از عدالت در فقه و اجتهاد، سعید ضیائی‌فر،قم، [[مجله علمی پژوهش‌های فقهی]]، دوره ۱۰، شماره ۲، ۱۳۹۳ش، صص. ۳۰۵–۳۲۲. [https://journal.ut.ac.ir/article_52002_71bc389c97bac8a386a94e0125c910e0.pdf برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#درآمدی بر تطبیق قاعده عدالت، سیدمحمود صادق‌زاده طباطبایی، مشهد، [[دانشگاه فردوسی مشهد]]، ۱۳۹۳ش.[https://iranjournals.nlai.ir/bitstream/handle/123456789/817024/41779447B029539662D64EC67E569CD2.pdf?sequence=1&amp;amp;isAllowed=y برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#عدالت به مثابه قاعده فقهی و حقوقی، سید محمد اصغری، [[فصلنامه مطالعات حقوق خصوصی]]، دوره ۳۹، شماره ۱،خرداد ۱۳۸۸ش،[https://jlq.ut.ac.ir/article_28281_ceb8ecd0b9ced6868294e2178ca23fab.pdf برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#گفت‌وگو: مقایسه قاعده عدالت با قاعده لاضرر، [[حسنعلی علی‌اکبریان]]، قم، [[فصلنامه فقه،]] تابستان ۱۳۸۷ش، شماره ۵۶، صص ۱۹۶–۲۳۸.[https://jf.isca.ac.ir/article_3144.html برالی مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
=عربی=&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
==پایانامه==&lt;br /&gt;
3️⃣معرفی پایا‌ن‌نامه:::::: عنوان رساله، نویسنده، ارشد/دکتری، دانشکده، دانشگاه، کشور، سال دفاع، لینک.&lt;br /&gt;
===فارسی===&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
===عربی===&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
==سایر منابع==&lt;br /&gt;
===فارسی ===&lt;br /&gt;
===عربی ===&lt;/div&gt;</summary>
		<author><name>Jalili</name></author>
	</entry>
	<entry>
		<id>https://ency.feqhemoaser.com/fa/index.php?title=%DA%A9%D8%A7%D8%B1%D8%A8%D8%B1:Jalili/%D8%B5%D9%81%D8%AD%D9%87_%D8%AA%D9%85%D8%B1%DB%8C%D9%86&amp;diff=69636</id>
		<title>کاربر:Jalili/صفحه تمرین</title>
		<link rel="alternate" type="text/html" href="https://ency.feqhemoaser.com/fa/index.php?title=%DA%A9%D8%A7%D8%B1%D8%A8%D8%B1:Jalili/%D8%B5%D9%81%D8%AD%D9%87_%D8%AA%D9%85%D8%B1%DB%8C%D9%86&amp;diff=69636"/>
		<updated>2026-09-20T12:34:03Z</updated>

		<summary type="html">&lt;p&gt;Jalili: &lt;/p&gt;
&lt;hr /&gt;
&lt;div&gt;{{ambox&lt;br /&gt;
|style= background: #FFE4B5&lt;br /&gt;
|type=content&lt;br /&gt;
|image=[[پرونده:Writing.png|100px]]&lt;br /&gt;
|text= &#039;&#039;&#039;هشدار!&#039;&#039;&#039; این صفحه از روز [[۳۰]] [[مرداد]] [[۱۴۰۵]] در حال &#039;&#039;&#039;به‌روزسانی&#039;&#039;&#039; است.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
{{سخ}}پس از نهایی‌شدن، این برچسب برداشته می‌شود.}}&lt;br /&gt;
== قاعده عدالت (منابع مطالعاتی)==&lt;br /&gt;
قاعده عدالت از موضوعات مهم و چالش‌برانگیز در فقه معاصر است که در پیوند با مباحثی چون قواعد فقهی، اجتهاد، قانون‌گذاری اسلامی و نظام‌سازی فقهی قرار دارد.‎ این موضوع در دهه‌های اخیر با توجه به نیاز به طراحی نظام‌های حقوقی عادلانه، مورد توجه ویژه فقها و حقوق‌دانان قرار گرفته است.‎ درباره این موضوع کتاب‌ها، مقالات و پژوهش‌های متعددی منتشر شده است.‎ پرسش‌های فقهی مرتبط با این موضوع عبارتند از:‎ آیا عدالت قاعده فقهی مستقل است؟ مجاری و مصادیق قاعده عدالت کدام است؟ نسبت قاعده عدالت با قواعد لاضرر، لاحرج و انصاف چیست؟ نقش عدالت در استنباط و اجتهاد فقهی چگونه تبیین می‌شود؟&lt;br /&gt;
==کتاب==&lt;br /&gt;
=فارسی=&lt;br /&gt;
#بازخوانی قاعده عدالت و نقش جنسیت در تأثیر قوانین دیه و ارث؛ چالش‌ها و راهکارها، سید محمد حیدری خورمیزی، بابل، [[نشریه پژوهش‌های فقه و حقوق اسلامی،]] دوره ۲۱، شماره ۳، تابستان ۱۴۰۴ش. [https://sanad.iau.ir/Journal/ijrj/Article/1195553 برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#جایگاه عدالت در فقه مذاهب خمسه اسلامی و حقوق، فریبا حاجی‌علی، تهران، [[آموزشی تألیفی ارشدان]]، ۱۴۰۴ش.[https://pic.ketab.ir/DataBase/bookpdf/04/14040422160.pdf برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#نسبت فقه و عدالت و دلالت‌های آن در نظام قانون‌گذاری اسلامی، محمدهادی حاضری، قم، [[دانشگاه باقرالعلوم(ع)]]، ۱۴۰۴ش.&lt;br /&gt;
#جستاری در فلسفه حقوق اسلامی عدالت، فقه و قانون: بررسی چالش‌های تحقق قانون عادلانه در نظام‌های حقوقی فقه‌مبنا، محمدهادی حاضری، تهران، [[انتشارات مجد]]، ۱۴۰۳ش.[https://pic.ketab.ir/DataBase/bookpdf/03/14030522075.pdf برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#عدالت و امنیت در فقه شیعه و اهل سنت، محمد عمیدی، تهران، [[نشریه راه دکتری]]، ۱۴۰۱ش.[https://pic.ketab.ir/DataBase/bookpdf/01/14011228521.pdf برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#عدالت در فقه، محمود طباطبایی، تهران، [[انتشارات میراث شرق،]] ۱۴۰۱ش.[https://pic.ketab.ir/DataBase/bookpdf/01/14010616181.pdf برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#جستاری فقهی و حقوقی پیرامون قاعده عدالت، حسین پندار، تهران، [[مؤسسه نشر سیمرغ آسمان آذرگان]]، ۱۳۹۷ش.[https://pic.ketab.ir/DataBase/bookpdf/97/97427150.pdf برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#تأملاتی فقهی در قاعده‌انگاری «عدل و انصاف»، صالح منتظری، قم، ایران، [[انتشارات گنج دانش]]، ۱۳۹۶ش.[https://pic.ketab.ir/DataBase/bookpdf/96/96329120.pdf برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#عدالت معاوضی و قاعده موازنه: تبیین ماهیت، مجاری و مصادیق، محمد خاکباز، تهران، انتشارات مجد، ۱۳۹۶ش.[https://pic.ketab.ir/DataBase/bookpdf/96/96a24168.pdf برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#عدالت‌پژوهی در پرتو قرآن کریم، علی‌اصغر پورعزت، تهران، [[شرکت انتشارات علمی و فرهنگی]]، ۱۳۹۳ش.[https://pic.ketab.ir/DataBase/bookpdf/93/93409140.pdf برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#قاعده فقهی عدالت با تقریظ آیه‌الله سیدمحمدمهدی موسوی خلخالی و [[علی الهی‌خراسانی]]، مشهد، [[بنیاد پژوهش‌های اسلامی آستان قدس رضوی]]، ۱۳۹۲ش.[https://pic.ketab.ir/DataBase/bookpdf/92/92925128.pdf برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#قاعده عدالت و نفی ظلم: به ضمیمه گفت‌وگو با حضرت آیه‌الله العظمی صانعی(مدظله)، هادی قابل‌جامی، قم، [[فصلنامه فقه الثقلین]]، ۱۳۹۰ش.[https://saanei.xyz/pictures/books/pdf/ghaede_edalat.pdf برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#عدالت به مثابه «قاعده»: همراه با قواعد: «لاضرر»، «لاحرج»، «عدل و انصاف»، سیدمحمد اصغری، تهران، [[انتشارات اطلاعات]]، ۱۳۸۸ش.[https://pic.ketab.ir/DataBase/bookpdf/88/88125072.pdf برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#قاعده عدالت در فقه امامیه «گفت‌وگو با جمعی از اساتید حوزه و دانشگاه»، [[حسنعلی علی‌اکبریان]]، قم، [[پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی]]، ۱۳۸۶ش.[https://pic.ketab.ir/DataBase/bookpdf/87/87211606.pdf برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
=عربی=&lt;br /&gt;
1. مؤسسة العدالة في الشريعة الإسلامية، عبد السلام التونجي، مكتبة عين الجامعة، ۲۰۲۵م.(https://practice.univeyes.net/academy/fiqh00000/fiqh09001/fiqh09465.pdf)&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
2. موسوعة القواعد الفقهية، الشيخ الدكتور عبدالرحمن بن معاضة الشهري، ۲۰۲۴م.(https://dorar.net/qfiqhia)&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
3. العدالة العقدية: دراسة في قاعدية العدالة ودورها في العقود المدنية، رياض أحمد عبد الغفور، مكتبة نور، ۲۰۲۲م.(https://www.noor-book.com/book/review/614464)&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
4. مسائل العدالة في الفقه الإسلامي: جمعًا ودراسة ومقارنة، تألیف: تيسر بن صالح بن سعيد دبلول، ۲۰۲۰م.(https://docs.google.com/viewerng/viewer?url=https://ebook.univeyes.com/?download_books%3D118541-675c40fd0b16531409317b73240ab810&amp;amp;hl=ar)&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
5. العدالة بوصفها قاعدة فقهيّة، تألیف: د. الشيخ مهدي مهريزي، ترجمة: حسن علي الهاشمي، في: مجلة نصوص معاصرة، العدد 55-56، ۲۰۱۹م.(https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/1811120/%D8%A7%D9%84%D8%B9%D8%AF%D8%A7%D9%84%D9%87-%D8%A8%D9%88%D8%B5%D9%81%D9%87%D8%A7-%D9%82%D8%A7%D8%B9%D8%AF%D9%87-%D9%81%D9%82%D9%87%D9%8A%D9%87)&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
6. قواعد أصول الفقه وتطبيقاتها، تألیف: د. صفوان داوودي، المكتبة الوقفية، ۲۰۱۸م.(https://waqfeya.net/books/%D9%82%D9%88%D8%A7%D8%B9%D8%AF-%D8%A3%D8%B5%D9%88%D9%84-%D8%A7%D9%84%D9%81%D9%82%D9%87-%D9%88%D8%AA%D8%B7%D8%A8%D9%8A%D9%82%D8%A7%D8%AA%D9%87%D8%A7/9c209d3fdcb1415ba3697b71825db72b)&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
7. قاعدة «العدل والإنصاف»، تألیف: السيد محمّد كاظم المصطفوي، في: كتاب مائة قاعدة فقهية، ص159-162، ۲۰۱۶م.(https://ns1.almerja.com/more.php?idm=61703)&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
8. شرح القواعد الفقهية، تحقيق: عبد الستار أبو غدة، مصطفى أحمد الزرقا، المكتبة الوقفية، ۲۰۱۵م.[برای مطالعه کلیک کنید](https://waqfeya.net/books/%D8%B4%D8%B1%D8%AD-%D8%A7%D9%84%D9%82%D9%88%D8%A7%D8%B9%D8%AF-%D8%A7%D9%84%D9%81%D9%82%D9%87%D9%8A%D8%A9/220b7aa1cd844a9f9281d5009fc2b05c)&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
9. ثلاث رسائل: العداله، التوبه، قاعده لاضرر، من تقریرات سید تقی طباطبائی قمی، کتبه عباس حاجیانی دشتی، محلاتی، ۱۳۹۳ش.(https://pic.ketab.ir/DataBase/bookpdf/93/93c20832.pdf)&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
10. ثلاث رسائل (العدالة، التوبة، قاعدة لا ضرر)، تألیف: الشيخ عباس الحاجياتي الدشتي، مكتبة مدرسة الفقاهة، ۱۴۴۴ق.(https://ar.lib.eshia.ir/86714/1/144)&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
11. رسالة في العدالة، بضميمة قاعدة «ما يضمن» و«حمل فعل المسلم على الصحة»، تألیف: سید علی موسوی قزوینی، قم: جماعة المدرسین في الحوزة العلمية بقم، مؤسسة النشر الإسلامي، ۱۳۷۷ش = ۱۴۱۹ق.(https://pic.ketab.ir/DataBase/bookpdf/93/93c20832.pdf)&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
12. الإحكام في أصول الأحكام، تألیف: الآمدي، ط. المكتب الإسلامي، المكتبة الوقفية، 4 أجزاء في مجلدين.(https://waqfeya.net/books/%D8%A7%D9%84%D8%A5%D8%AD%D9%83%D8%A7%D9%85-%D9%81%D9%8A-%D8%A3%D8%B5%D9%88%D9%84-%D8%A7%D9%84%D8%A3%D8%AD%D9%83%D8%A7%D9%85--%D8%A7%D9%84%D8%A2%D9%85%D8%AF%D9%8A--%D8%B7-%D8%A7%D9%84%D9%85%D9%83%D8%AA%D8%A8-%D8%A7%D9%84%D8%A5%D8%B3%D9%84%D8%A7%D9%85%D9%8A/afc90901644443948d20a0665b8d8b11)&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
13. رس‍ال‍ه‌ ف‍ی‌ ال‍ع‍دال‍ه‌، ب‍ض‍م‍ی‍م‍ه‌ ق‍اع‍ده‌ «م‍ای‍ض‍م‍ن‌» و «ح‍م‍ل‌ ف‍ع‍ل‌ ال‍م‍س‍ل‍م‌ ع‍ل‍ی‌ ال‍ص‍ح‍ه‌»، ت‍ال‍ی‍ف‌ ع‍ل‍ی‌ ال‍م‍وس‍وی‌ ال‍ق‍زوی‍ن‍ی‌، قم، ال‍ج‍م‍اع‍ه ال‍م‍درس‍ی‍ن ف‍ی ال‍ح‍وزه ال‍ع‍ل‍م‍ی‍ه ب‍ق‍م، م‍وس‍س‍ه ال‍ن‍ش‍ر الاس‍لام‍ی، ۱۳۷۷ش ۱۴۱۹ق.[برای مطالعه کلیک کنید](https://pic.ketab.ir/DataBase/bookpdf/93/93c20832.pdf)&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
==مقالات==&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
=فارسی=&lt;br /&gt;
#تحلیل تاریخی مفهوم عدالت در فقه امامیه و بازتاب آن در حقوق بشر جهانی، ثروت سلیمان‌زاده افشار، تهران[[، فصلنامه پژوهش‌های فقهی حقوق بشر]]، زمستان ۱۴۰۴ش.[https://www.jhsrj.ir/article_733113_944ae43c307e353d430f74179c1e57ea.pdf برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#قاعده انگاری عدل وانصاف و مقایسه آن با اصول و قواعد فقهی و حقوقی،معصومه مظاهری، تهران، [[نشریه پژوهش های فقهی،داشگاه شهید مطهری]]، پاییز۱۴۰۳، دوره بیستم - شماره ۳، [https://www.ensani.ir/file/download/article/6747147485769-9467-1403-3-4.pdf برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#تحلیل فقهی حقوقی قاعده عدالت، مسلم سوری، قم، [[فصلنامه فقه و حقوق معاصر]]، بهار ۱۴۰۳ش، سال دهم، شماره ۲۷، صص ۶۸–۸۰.[https://journals.icscr.ir/wp-content/uploads/2024/05/4-1.pdf برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#بررسی تطبیقی مفاهیم عدالت و مساوات در فقه اسلامی و نظام‌های حقوقی بین‌المللی، مریم فراهانی، قم، [[فصلنامه معرفت و بصیرت اسلامی]]، زمستان ۱۴۰۲ش.[https://www.journaliki.com/index.php/journaliki/article/view/11/11 برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#تأمّلات اخلاقی جواز نکاح صغیره و تعارض آن با قاعدة عدالت، مریم مصلی‌نژاد، سیدمحسن سادات کیایی و فاطمه وجدانی، فصلنامه پژوهش‌های اخلاقی، دوره ۳، شماره ۲، شماره پیاپی ۱۰، تابستان ۱۴۰۱ش، صص. ۹۵–۱۱۸. [https://jer.znu.ac.ir/article_253546_65105580c03557de86c78dbdcb0f62db.pdf?lang=fa برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#کاربرد قاعده عدالت در خبررسانی از منظر حقوق مخاطب، مسلم ملکی، تهران، [[فصلنامه پژوهش‌های ارتباطی]]، [https://www.magiran.com/paper/2507377/%da%a9%d8%a7%d8%b1%d8%a8%d8%b1%d8%af-%d9%82%d8%a7%d8%b9%d8%af%d9%87-%d8%b9%d8%af%d8%a7%d9%84%d8%aa-%d8%af%d8%b1-%d8%ae%d8%a8%d8%b1%d8%b1%d8%b3%d8%a7%d9%86%db%8c-%d8%a7%d8%b2-%d9%85%d9%86%d8%b8%d8%b1-%d8%ad%d9%82%d9%88%d9%82-%d9%85%d8%ae%d8%a7%d8%b7%d8%a8 برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#عدالت و ابواب فقهی آن در فقه اسلامی، سجاد صمندری، قم، [[فصلنامه پژوهش‌های حقوق تطبیقی عدل و انصاف]]، شماره ۱۲، بهار ۱۴۰۰ش.[https://www.ensani.ir/file/download/article/1631949352-10150-11-3.pdf برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#مفاد قاعده عدالت از دیدگاه استاد مطهری، سید علی حسینی و سید امرالله حسینی، تهران، [[پژوهش نامه فقه اجتماع]]&amp;lt;nowiki/&amp;gt;ی، دوره ۹، شماره ۲، شماره پیاپی ۱۸، مرداد ۱۴۰۰ش، صص. ۲۳۳–۲۶۰. [https://sj.isu.ac.ir/article_76049_27606ea7bfa6d3f4bc85f44e965e1be8.pdf برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#عدالت در فقه سیاسی شیعه، هاشم نیازی و محمدهاشم رضایی، قم، [[فصلنامه گفتمان فقه حکومتی]]، بهار و تابستان ۱۴۰۰ش، سال پنجم، شماره ۸، صص ۷۳–۹۳.[https://m-e-t.ir/wp-content/uploads/2025/07/%D8%B4%D9%85%D8%A7%D8%B1%D9%878-73-95.pdf برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#مفاد قاعده عدالت از دیدگاه استاد مطهری، سیدعلی حسینی و سیدامرالله حسینی، تهران، [[دانشگاه امام صادق(ع)،]] ۱۳۹۹ش.[https://iranjournals.nlai.ir/bitstream/handle/123456789/925123/562F526AAC56A04137489D4F7C51AFC3.pdf?sequence=1&amp;amp;isAllowed=y برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#بررسی قاعده ی عدالت از دیدگاه فقه امامیه،علیرضا محمدبیکی و مهری توتونچیان، [[مطالعات فقه اقتصادی]]، سال اول زمستان ۱۳۹۸ شماره ۳،[https://ensani.ir/file/download/article/1634313951-10446-1400-19.pdf برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#نقش‌یابی عدالت در اجتهاد فقهی در پرتو بررسی چالش حکمت‌انگاری عدالت در خطابات قرآنی،علی الهی خراسانی و حمیدرضا تمدن، قم، [[پژوهشگاه علوم وفرهنگی اسلامی]]،بهار ۱۳۹۵ش.[https://jf.isca.ac.ir/article_64679_d54a92c7efa5f9a3353bf5a2b969782f.pdf برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#بررسی اعتبار قاعدۀ عدالت در موارد منصوص و غیرمنصوص، سیف الله صرامی، قم، پژوهشگاه علوم وفرهنگی اسلامی،بهار ۱۳۹۵ش.[https://jf.isca.ac.ir/article_64677_cd147de77fb29f7c6e9e1a46d1254ab0.pdf برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#نقش عدالت در قانونگذاری در حکومت اسلامی،حسنعلی علی‌اکبریان، قم، پژوهشگاه علوم وفرهنگی اسلامی،بهار ۱۳۹۵ش.[https://jf.isca.ac.ir/article_64669_6bb302a17b33a4c15d9ba151617015aa.pdf برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#نسبت قاعدۀ عدالت با قواعد فقهی دیگر،سید محمود طباطبائی، قم، پژوهشگاه علوم وفرهنگی اسلامی،بهار ۱۳۹۵ش.[https://jf.isca.ac.ir/article_64682_01b507070747986b619f5f27c0322089.pdf برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#اصل عدالت در فقه مذاهب اسلامی، عابدین مومنی و سیدمحمدمهدی حسینی، قم، [[فصلنامه مطالعات تقریبی مذاهب اسلامی، دانشگاه مذاهب اسلامی]]، دوره ۱۰، شماره ۳۹، بهار ۱۳۹۴ش.[https://foroughevahdat.mazaheb.ac.ir/article_9879_ec73a08511f0f15158c830720aee7588.pdf برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#نقش عدالت در فرآیند استنباط اول و دوم، [[ابوالقاسم علیدوست]]، قم، [[پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی]] (وابسته به دفتر تبلیغات اسلامی حوزه علمیه قم)، ۱۳۹۳ش.[https://iranjournals.nlai.ir/bitstream/handle/123456789/271205/3F3A26587538C248580970510EBFFF38.pdf?sequence=1&amp;amp;isAllowed=y برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#گونه‌های بهره‌گیری از عدالت در فقه و اجتهاد، سعید ضیائی‌فر،قم، [[مجله علمی پژوهش‌های فقهی]]، دوره ۱۰، شماره ۲، ۱۳۹۳ش، صص. ۳۰۵–۳۲۲. [https://journal.ut.ac.ir/article_52002_71bc389c97bac8a386a94e0125c910e0.pdf برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#درآمدی بر تطبیق قاعده عدالت، سیدمحمود صادق‌زاده طباطبایی، مشهد، [[دانشگاه فردوسی مشهد]]، ۱۳۹۳ش.[https://iranjournals.nlai.ir/bitstream/handle/123456789/817024/41779447B029539662D64EC67E569CD2.pdf?sequence=1&amp;amp;isAllowed=y برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#عدالت به مثابه قاعده فقهی و حقوقی، سید محمد اصغری، [[فصلنامه مطالعات حقوق خصوصی]]، دوره ۳۹، شماره ۱،خرداد ۱۳۸۸ش،[https://jlq.ut.ac.ir/article_28281_ceb8ecd0b9ced6868294e2178ca23fab.pdf برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#گفت‌وگو: مقایسه قاعده عدالت با قاعده لاضرر، [[حسنعلی علی‌اکبریان]]، قم، [[فصلنامه فقه،]] تابستان ۱۳۸۷ش، شماره ۵۶، صص ۱۹۶–۲۳۸.[https://jf.isca.ac.ir/article_3144.html برالی مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
=عربی=&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
==پایانامه==&lt;br /&gt;
3️⃣معرفی پایا‌ن‌نامه:::::: عنوان رساله، نویسنده، ارشد/دکتری، دانشکده، دانشگاه، کشور، سال دفاع، لینک.&lt;br /&gt;
===فارسی===&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
===عربی===&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
==سایر منابع==&lt;br /&gt;
===فارسی ===&lt;br /&gt;
===عربی ===&lt;/div&gt;</summary>
		<author><name>Jalili</name></author>
	</entry>
	<entry>
		<id>https://ency.feqhemoaser.com/fa/index.php?title=%DA%A9%D8%A7%D8%B1%D8%A8%D8%B1:Jalili/%D8%B5%D9%81%D8%AD%D9%87_%D8%AA%D9%85%D8%B1%DB%8C%D9%86&amp;diff=69635</id>
		<title>کاربر:Jalili/صفحه تمرین</title>
		<link rel="alternate" type="text/html" href="https://ency.feqhemoaser.com/fa/index.php?title=%DA%A9%D8%A7%D8%B1%D8%A8%D8%B1:Jalili/%D8%B5%D9%81%D8%AD%D9%87_%D8%AA%D9%85%D8%B1%DB%8C%D9%86&amp;diff=69635"/>
		<updated>2026-09-20T12:29:34Z</updated>

		<summary type="html">&lt;p&gt;Jalili: &lt;/p&gt;
&lt;hr /&gt;
&lt;div&gt;{{ambox&lt;br /&gt;
|style= background: #FFE4B5&lt;br /&gt;
|type=content&lt;br /&gt;
|image=[[پرونده:Writing.png|100px]]&lt;br /&gt;
|text= &#039;&#039;&#039;هشدار!&#039;&#039;&#039; این صفحه از روز [[۳۰]] [[مرداد]] [[۱۴۰۵]] در حال &#039;&#039;&#039;به‌روزسانی&#039;&#039;&#039; است.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
{{سخ}}پس از نهایی‌شدن، این برچسب برداشته می‌شود.}}&lt;br /&gt;
== قاعده عدالت (منابع مطالعاتی)==&lt;br /&gt;
قاعده عدالت از موضوعات مهم و چالش‌برانگیز در فقه معاصر است که در پیوند با مباحثی چون قواعد فقهی، اجتهاد، قانون‌گذاری اسلامی و نظام‌سازی فقهی قرار دارد.‎ این موضوع در دهه‌های اخیر با توجه به نیاز به طراحی نظام‌های حقوقی عادلانه، مورد توجه ویژه فقها و حقوق‌دانان قرار گرفته است.‎ درباره این موضوع کتاب‌ها، مقالات و پژوهش‌های متعددی منتشر شده است.‎ پرسش‌های فقهی مرتبط با این موضوع عبارتند از:‎ آیا عدالت قاعده فقهی مستقل است؟ مجاری و مصادیق قاعده عدالت کدام است؟ نسبت قاعده عدالت با قواعد لاضرر، لاحرج و انصاف چیست؟ نقش عدالت در استنباط و اجتهاد فقهی چگونه تبیین می‌شود؟&lt;br /&gt;
==کتاب==&lt;br /&gt;
=فارسی=&lt;br /&gt;
#بازخوانی قاعده عدالت و نقش جنسیت در تأثیر قوانین دیه و ارث؛ چالش‌ها و راهکارها، سید محمد حیدری خورمیزی، بابل، [[نشریه پژوهش‌های فقه و حقوق اسلامی،]] دوره ۲۱، شماره ۳، تابستان ۱۴۰۴ش. [https://sanad.iau.ir/Journal/ijrj/Article/1195553 برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#جایگاه عدالت در فقه مذاهب خمسه اسلامی و حقوق، فریبا حاجی‌علی، تهران، [[آموزشی تألیفی ارشدان]]، ۱۴۰۴ش.[https://pic.ketab.ir/DataBase/bookpdf/04/14040422160.pdf برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#نسبت فقه و عدالت و دلالت‌های آن در نظام قانون‌گذاری اسلامی، محمدهادی حاضری، قم، [[دانشگاه باقرالعلوم(ع)]]، ۱۴۰۴ش.&lt;br /&gt;
#جستاری در فلسفه حقوق اسلامی عدالت، فقه و قانون: بررسی چالش‌های تحقق قانون عادلانه در نظام‌های حقوقی فقه‌مبنا، محمدهادی حاضری، تهران، [[انتشارات مجد]]، ۱۴۰۳ش.[https://pic.ketab.ir/DataBase/bookpdf/03/14030522075.pdf برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#عدالت و امنیت در فقه شیعه و اهل سنت، محمد عمیدی، تهران، [[نشریه راه دکتری]]، ۱۴۰۱ش.[https://pic.ketab.ir/DataBase/bookpdf/01/14011228521.pdf برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#عدالت در فقه، محمود طباطبایی، تهران، [[انتشارات میراث شرق،]] ۱۴۰۱ش.[https://pic.ketab.ir/DataBase/bookpdf/01/14010616181.pdf برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#جستاری فقهی و حقوقی پیرامون قاعده عدالت، حسین پندار، تهران، [[مؤسسه نشر سیمرغ آسمان آذرگان]]، ۱۳۹۷ش.[https://pic.ketab.ir/DataBase/bookpdf/97/97427150.pdf برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#تأملاتی فقهی در قاعده‌انگاری «عدل و انصاف»، صالح منتظری، قم، ایران، [[انتشارات گنج دانش]]، ۱۳۹۶ش.[https://pic.ketab.ir/DataBase/bookpdf/96/96329120.pdf برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#عدالت معاوضی و قاعده موازنه: تبیین ماهیت، مجاری و مصادیق، محمد خاکباز، تهران، انتشارات مجد، ۱۳۹۶ش.[https://pic.ketab.ir/DataBase/bookpdf/96/96a24168.pdf برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#عدالت‌پژوهی در پرتو قرآن کریم، علی‌اصغر پورعزت، تهران، [[شرکت انتشارات علمی و فرهنگی]]، ۱۳۹۳ش.[https://pic.ketab.ir/DataBase/bookpdf/93/93409140.pdf برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#قاعده فقهی عدالت با تقریظ آیه‌الله سیدمحمدمهدی موسوی خلخالی و [[علی الهی‌خراسانی]]، مشهد، [[بنیاد پژوهش‌های اسلامی آستان قدس رضوی]]، ۱۳۹۲ش.[https://pic.ketab.ir/DataBase/bookpdf/92/92925128.pdf برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#قاعده عدالت و نفی ظلم: به ضمیمه گفت‌وگو با حضرت آیه‌الله العظمی صانعی(مدظله)، هادی قابل‌جامی، قم، [[فصلنامه فقه الثقلین]]، ۱۳۹۰ش.[https://saanei.xyz/pictures/books/pdf/ghaede_edalat.pdf برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#عدالت به مثابه «قاعده»: همراه با قواعد: «لاضرر»، «لاحرج»، «عدل و انصاف»، سیدمحمد اصغری، تهران، [[انتشارات اطلاعات]]، ۱۳۸۸ش.[https://pic.ketab.ir/DataBase/bookpdf/88/88125072.pdf برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#قاعده عدالت در فقه امامیه «گفت‌وگو با جمعی از اساتید حوزه و دانشگاه»، [[حسنعلی علی‌اکبریان]]، قم، [[پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی]]، ۱۳۸۶ش.[https://pic.ketab.ir/DataBase/bookpdf/87/87211606.pdf برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
=عربی=&lt;br /&gt;
1. مؤسسة العدالة في الشريعة الإسلامية، عبد السلام التونجي، مكتبة عين الجامعة، ۲۰۲۵م.[برای مطالعه کلیک کنید](https://practice.univeyes.net/academy/fiqh00000/fiqh09001/fiqh09465.pdf)&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
2. موسوعة القواعد الفقهية، الشيخ الدكتور عبدالرحمن بن معاضة الشهري، ۲۰۲۴م.[برای مطالعه کلیک کنید](https://dorar.net/qfiqhia)&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
3. العدالة العقدية: دراسة في قاعدية العدالة ودورها في العقود المدنية، رياض أحمد عبد الغفور، مكتبة نور، ۲۰۲۲م.[برای مطالعه کلیک کنید](https://www.noor-book.com/book/review/614464)&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
4. مسائل العدالة في الفقه الإسلامي: جمعًا ودراسة ومقارنة، تألیف: تيسر بن صالح بن سعيد دبلول، ۲۰۲۰م.[برای مطالعه کلیک کنید](https://docs.google.com/viewerng/viewer?url=https://ebook.univeyes.com/?download_books%3D118541-675c40fd0b16531409317b73240ab810&amp;amp;hl=ar)&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
5. العدالة بوصفها قاعدة فقهيّة، تألیف: د. الشيخ مهدي مهريزي، ترجمة: حسن علي الهاشمي، في: مجلة نصوص معاصرة، العدد 55-56، ۲۰۱۹م.[برای مطالعه کلیک کنید](https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/1811120/%D8%A7%D9%84%D8%B9%D8%AF%D8%A7%D9%84%D9%87-%D8%A8%D9%88%D8%B5%D9%81%D9%87%D8%A7-%D9%82%D8%A7%D8%B9%D8%AF%D9%87-%D9%81%D9%82%D9%87%D9%8A%D9%87)&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
6. قواعد أصول الفقه وتطبيقاتها، تألیف: د. صفوان داوودي، المكتبة الوقفية، ۲۰۱۸م.[برای مطالعه کلیک کنید](https://waqfeya.net/books/%D9%82%D9%88%D8%A7%D8%B9%D8%AF-%D8%A3%D8%B5%D9%88%D9%84-%D8%A7%D9%84%D9%81%D9%82%D9%87-%D9%88%D8%AA%D8%B7%D8%A8%D9%8A%D9%82%D8%A7%D8%AA%D9%87%D8%A7/9c209d3fdcb1415ba3697b71825db72b)&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
7. قاعدة «العدل والإنصاف»، تألیف: السيد محمّد كاظم المصطفوي، في: كتاب مائة قاعدة فقهية، ص159-162، ۲۰۱۶م.[برای مطالعه کلیک کنید](https://ns1.almerja.com/more.php?idm=61703)&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
8. شرح القواعد الفقهية، تحقيق: عبد الستار أبو غدة، مصطفى أحمد الزرقا، المكتبة الوقفية، ۲۰۱۵م.[برای مطالعه کلیک کنید](https://waqfeya.net/books/%D8%B4%D8%B1%D8%AD-%D8%A7%D9%84%D9%82%D9%88%D8%A7%D8%B9%D8%AF-%D8%A7%D9%84%D9%81%D9%82%D9%87%D9%8A%D8%A9/220b7aa1cd844a9f9281d5009fc2b05c)&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
9. ثلاث رسائل: العداله، التوبه، قاعده لاضرر، من تقریرات سید تقی طباطبائی قمی، کتبه عباس حاجیانی دشتی، محلاتی، ۱۳۹۳ش.[برای مطالعه کلیک کنید](https://pic.ketab.ir/DataBase/bookpdf/93/93c20832.pdf)&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
10. ثلاث رسائل (العدالة، التوبة، قاعدة لا ضرر)، تألیف: الشيخ عباس الحاجياتي الدشتي، مكتبة مدرسة الفقاهة، ۱۴۴۴ق.[برای مطالعه کلیک کنید](https://ar.lib.eshia.ir/86714/1/144)&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
11. رسالة في العدالة، بضميمة قاعدة «ما يضمن» و«حمل فعل المسلم على الصحة»، تألیف: سید علی موسوی قزوینی، قم: جماعة المدرسین في الحوزة العلمية بقم، مؤسسة النشر الإسلامي، ۱۳۷۷ش = ۱۴۱۹ق.[برای مطالعه کلیک کنید](https://pic.ketab.ir/DataBase/bookpdf/93/93c20832.pdf)&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
12. الإحكام في أصول الأحكام، تألیف: الآمدي، ط. المكتب الإسلامي، المكتبة الوقفية، 4 أجزاء في مجلدين.[برای مطالعه کلیک کنید](https://waqfeya.net/books/%D8%A7%D9%84%D8%A5%D8%AD%D9%83%D8%A7%D9%85-%D9%81%D9%8A-%D8%A3%D8%B5%D9%88%D9%84-%D8%A7%D9%84%D8%A3%D8%AD%D9%83%D8%A7%D9%85--%D8%A7%D9%84%D8%A2%D9%85%D8%AF%D9%8A--%D8%B7-%D8%A7%D9%84%D9%85%D9%83%D8%AA%D8%A8-%D8%A7%D9%84%D8%A5%D8%B3%D9%84%D8%A7%D9%85%D9%8A/afc90901644443948d20a0665b8d8b11)&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
13. رس‍ال‍ه‌ ف‍ی‌ ال‍ع‍دال‍ه‌، ب‍ض‍م‍ی‍م‍ه‌ ق‍اع‍ده‌ «م‍ای‍ض‍م‍ن‌» و «ح‍م‍ل‌ ف‍ع‍ل‌ ال‍م‍س‍ل‍م‌ ع‍ل‍ی‌ ال‍ص‍ح‍ه‌»، ت‍ال‍ی‍ف‌ ع‍ل‍ی‌ ال‍م‍وس‍وی‌ ال‍ق‍زوی‍ن‍ی‌، قم، ال‍ج‍م‍اع‍ه ال‍م‍درس‍ی‍ن ف‍ی ال‍ح‍وزه ال‍ع‍ل‍م‍ی‍ه ب‍ق‍م، م‍وس‍س‍ه ال‍ن‍ش‍ر الاس‍لام‍ی، ۱۳۷۷ش ۱۴۱۹ق.[برای مطالعه کلیک کنید](https://pic.ketab.ir/DataBase/bookpdf/93/93c20832.pdf)&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
==مقالات==&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
=فارسی=&lt;br /&gt;
#تحلیل تاریخی مفهوم عدالت در فقه امامیه و بازتاب آن در حقوق بشر جهانی، ثروت سلیمان‌زاده افشار، تهران[[، فصلنامه پژوهش‌های فقهی حقوق بشر]]، زمستان ۱۴۰۴ش.[https://www.jhsrj.ir/article_733113_944ae43c307e353d430f74179c1e57ea.pdf برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#قاعده انگاری عدل وانصاف و مقایسه آن با اصول و قواعد فقهی و حقوقی،معصومه مظاهری، تهران، [[نشریه پژوهش های فقهی،داشگاه شهید مطهری]]، پاییز۱۴۰۳، دوره بیستم - شماره ۳، [https://www.ensani.ir/file/download/article/6747147485769-9467-1403-3-4.pdf برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#تحلیل فقهی حقوقی قاعده عدالت، مسلم سوری، قم، [[فصلنامه فقه و حقوق معاصر]]، بهار ۱۴۰۳ش، سال دهم، شماره ۲۷، صص ۶۸–۸۰.[https://journals.icscr.ir/wp-content/uploads/2024/05/4-1.pdf برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#بررسی تطبیقی مفاهیم عدالت و مساوات در فقه اسلامی و نظام‌های حقوقی بین‌المللی، مریم فراهانی، قم، [[فصلنامه معرفت و بصیرت اسلامی]]، زمستان ۱۴۰۲ش.[https://www.journaliki.com/index.php/journaliki/article/view/11/11 برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#تأمّلات اخلاقی جواز نکاح صغیره و تعارض آن با قاعدة عدالت، مریم مصلی‌نژاد، سیدمحسن سادات کیایی و فاطمه وجدانی، فصلنامه پژوهش‌های اخلاقی، دوره ۳، شماره ۲، شماره پیاپی ۱۰، تابستان ۱۴۰۱ش، صص. ۹۵–۱۱۸. [https://jer.znu.ac.ir/article_253546_65105580c03557de86c78dbdcb0f62db.pdf?lang=fa برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#کاربرد قاعده عدالت در خبررسانی از منظر حقوق مخاطب، مسلم ملکی، تهران، [[فصلنامه پژوهش‌های ارتباطی]]، [https://www.magiran.com/paper/2507377/%da%a9%d8%a7%d8%b1%d8%a8%d8%b1%d8%af-%d9%82%d8%a7%d8%b9%d8%af%d9%87-%d8%b9%d8%af%d8%a7%d9%84%d8%aa-%d8%af%d8%b1-%d8%ae%d8%a8%d8%b1%d8%b1%d8%b3%d8%a7%d9%86%db%8c-%d8%a7%d8%b2-%d9%85%d9%86%d8%b8%d8%b1-%d8%ad%d9%82%d9%88%d9%82-%d9%85%d8%ae%d8%a7%d8%b7%d8%a8 برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#عدالت و ابواب فقهی آن در فقه اسلامی، سجاد صمندری، قم، [[فصلنامه پژوهش‌های حقوق تطبیقی عدل و انصاف]]، شماره ۱۲، بهار ۱۴۰۰ش.[https://www.ensani.ir/file/download/article/1631949352-10150-11-3.pdf برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#مفاد قاعده عدالت از دیدگاه استاد مطهری، سید علی حسینی و سید امرالله حسینی، تهران، [[پژوهش نامه فقه اجتماع]]&amp;lt;nowiki/&amp;gt;ی، دوره ۹، شماره ۲، شماره پیاپی ۱۸، مرداد ۱۴۰۰ش، صص. ۲۳۳–۲۶۰. [https://sj.isu.ac.ir/article_76049_27606ea7bfa6d3f4bc85f44e965e1be8.pdf برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#عدالت در فقه سیاسی شیعه، هاشم نیازی و محمدهاشم رضایی، قم، [[فصلنامه گفتمان فقه حکومتی]]، بهار و تابستان ۱۴۰۰ش، سال پنجم، شماره ۸، صص ۷۳–۹۳.[https://m-e-t.ir/wp-content/uploads/2025/07/%D8%B4%D9%85%D8%A7%D8%B1%D9%878-73-95.pdf برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#مفاد قاعده عدالت از دیدگاه استاد مطهری، سیدعلی حسینی و سیدامرالله حسینی، تهران، [[دانشگاه امام صادق(ع)،]] ۱۳۹۹ش.[https://iranjournals.nlai.ir/bitstream/handle/123456789/925123/562F526AAC56A04137489D4F7C51AFC3.pdf?sequence=1&amp;amp;isAllowed=y برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#بررسی قاعده ی عدالت از دیدگاه فقه امامیه،علیرضا محمدبیکی و مهری توتونچیان، [[مطالعات فقه اقتصادی]]، سال اول زمستان ۱۳۹۸ شماره ۳،[https://ensani.ir/file/download/article/1634313951-10446-1400-19.pdf برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#نقش‌یابی عدالت در اجتهاد فقهی در پرتو بررسی چالش حکمت‌انگاری عدالت در خطابات قرآنی،علی الهی خراسانی و حمیدرضا تمدن، قم، [[پژوهشگاه علوم وفرهنگی اسلامی]]،بهار ۱۳۹۵ش.[https://jf.isca.ac.ir/article_64679_d54a92c7efa5f9a3353bf5a2b969782f.pdf برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#بررسی اعتبار قاعدۀ عدالت در موارد منصوص و غیرمنصوص، سیف الله صرامی، قم، پژوهشگاه علوم وفرهنگی اسلامی،بهار ۱۳۹۵ش.[https://jf.isca.ac.ir/article_64677_cd147de77fb29f7c6e9e1a46d1254ab0.pdf برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#نقش عدالت در قانونگذاری در حکومت اسلامی،حسنعلی علی‌اکبریان، قم، پژوهشگاه علوم وفرهنگی اسلامی،بهار ۱۳۹۵ش.[https://jf.isca.ac.ir/article_64669_6bb302a17b33a4c15d9ba151617015aa.pdf برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#نسبت قاعدۀ عدالت با قواعد فقهی دیگر،سید محمود طباطبائی، قم، پژوهشگاه علوم وفرهنگی اسلامی،بهار ۱۳۹۵ش.[https://jf.isca.ac.ir/article_64682_01b507070747986b619f5f27c0322089.pdf برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#اصل عدالت در فقه مذاهب اسلامی، عابدین مومنی و سیدمحمدمهدی حسینی، قم، [[فصلنامه مطالعات تقریبی مذاهب اسلامی، دانشگاه مذاهب اسلامی]]، دوره ۱۰، شماره ۳۹، بهار ۱۳۹۴ش.[https://foroughevahdat.mazaheb.ac.ir/article_9879_ec73a08511f0f15158c830720aee7588.pdf برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#نقش عدالت در فرآیند استنباط اول و دوم، [[ابوالقاسم علیدوست]]، قم، [[پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی]] (وابسته به دفتر تبلیغات اسلامی حوزه علمیه قم)، ۱۳۹۳ش.[https://iranjournals.nlai.ir/bitstream/handle/123456789/271205/3F3A26587538C248580970510EBFFF38.pdf?sequence=1&amp;amp;isAllowed=y برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#گونه‌های بهره‌گیری از عدالت در فقه و اجتهاد، سعید ضیائی‌فر،قم، [[مجله علمی پژوهش‌های فقهی]]، دوره ۱۰، شماره ۲، ۱۳۹۳ش، صص. ۳۰۵–۳۲۲. [https://journal.ut.ac.ir/article_52002_71bc389c97bac8a386a94e0125c910e0.pdf برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#درآمدی بر تطبیق قاعده عدالت، سیدمحمود صادق‌زاده طباطبایی، مشهد، [[دانشگاه فردوسی مشهد]]، ۱۳۹۳ش.[https://iranjournals.nlai.ir/bitstream/handle/123456789/817024/41779447B029539662D64EC67E569CD2.pdf?sequence=1&amp;amp;isAllowed=y برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#عدالت به مثابه قاعده فقهی و حقوقی، سید محمد اصغری، [[فصلنامه مطالعات حقوق خصوصی]]، دوره ۳۹، شماره ۱،خرداد ۱۳۸۸ش،[https://jlq.ut.ac.ir/article_28281_ceb8ecd0b9ced6868294e2178ca23fab.pdf برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#گفت‌وگو: مقایسه قاعده عدالت با قاعده لاضرر، [[حسنعلی علی‌اکبریان]]، قم، [[فصلنامه فقه،]] تابستان ۱۳۸۷ش، شماره ۵۶، صص ۱۹۶–۲۳۸.[https://jf.isca.ac.ir/article_3144.html برالی مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
=عربی=&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
==پایانامه==&lt;br /&gt;
3️⃣معرفی پایا‌ن‌نامه:::::: عنوان رساله، نویسنده، ارشد/دکتری، دانشکده، دانشگاه، کشور، سال دفاع، لینک.&lt;br /&gt;
===فارسی===&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
===عربی===&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
==سایر منابع==&lt;br /&gt;
===فارسی ===&lt;br /&gt;
===عربی ===&lt;/div&gt;</summary>
		<author><name>Jalili</name></author>
	</entry>
	<entry>
		<id>https://ency.feqhemoaser.com/fa/index.php?title=%DA%A9%D8%A7%D8%B1%D8%A8%D8%B1:Jalili/%D8%B5%D9%81%D8%AD%D9%87_%D8%AA%D9%85%D8%B1%DB%8C%D9%86&amp;diff=69621</id>
		<title>کاربر:Jalili/صفحه تمرین</title>
		<link rel="alternate" type="text/html" href="https://ency.feqhemoaser.com/fa/index.php?title=%DA%A9%D8%A7%D8%B1%D8%A8%D8%B1:Jalili/%D8%B5%D9%81%D8%AD%D9%87_%D8%AA%D9%85%D8%B1%DB%8C%D9%86&amp;diff=69621"/>
		<updated>2026-09-20T03:27:57Z</updated>

		<summary type="html">&lt;p&gt;Jalili: &lt;/p&gt;
&lt;hr /&gt;
&lt;div&gt;{{ambox&lt;br /&gt;
|style= background: #FFE4B5&lt;br /&gt;
|type=content&lt;br /&gt;
|image=[[پرونده:Writing.png|100px]]&lt;br /&gt;
|text= &#039;&#039;&#039;هشدار!&#039;&#039;&#039; این صفحه از روز [[۳۰]] [[مرداد]] [[۱۴۰۵]] در حال &#039;&#039;&#039;به‌روزسانی&#039;&#039;&#039; است.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
{{سخ}}پس از نهایی‌شدن، این برچسب برداشته می‌شود.}}&lt;br /&gt;
== قاعده عدالت (منابع مطالعاتی)==&lt;br /&gt;
قاعده عدالت از موضوعات مهم و چالش‌برانگیز در فقه معاصر است که در پیوند با مباحثی چون قواعد فقهی، اجتهاد، قانون‌گذاری اسلامی و نظام‌سازی فقهی قرار دارد.‎ این موضوع در دهه‌های اخیر با توجه به نیاز به طراحی نظام‌های حقوقی عادلانه، مورد توجه ویژه فقها و حقوق‌دانان قرار گرفته است.‎ درباره این موضوع کتاب‌ها، مقالات و پژوهش‌های متعددی منتشر شده است.‎ پرسش‌های فقهی مرتبط با این موضوع عبارتند از:‎ آیا عدالت قاعده فقهی مستقل است؟ مجاری و مصادیق قاعده عدالت کدام است؟ نسبت قاعده عدالت با قواعد لاضرر، لاحرج و انصاف چیست؟ نقش عدالت در استنباط و اجتهاد فقهی چگونه تبیین می‌شود؟&lt;br /&gt;
==کتاب==&lt;br /&gt;
=فارسی=&lt;br /&gt;
#بازخوانی قاعده عدالت و نقش جنسیت در تأثیر قوانین دیه و ارث؛ چالش‌ها و راهکارها، سید محمد حیدری خورمیزی، بابل، [[نشریه پژوهش‌های فقه و حقوق اسلامی،]] دوره ۲۱، شماره ۳، تابستان ۱۴۰۴ش. [https://sanad.iau.ir/Journal/ijrj/Article/1195553 برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#جایگاه عدالت در فقه مذاهب خمسه اسلامی و حقوق، فریبا حاجی‌علی، تهران، [[آموزشی تألیفی ارشدان]]، ۱۴۰۴ش.[https://pic.ketab.ir/DataBase/bookpdf/04/14040422160.pdf برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#نسبت فقه و عدالت و دلالت‌های آن در نظام قانون‌گذاری اسلامی، محمدهادی حاضری، قم، [[دانشگاه باقرالعلوم(ع)]]، ۱۴۰۴ش.&lt;br /&gt;
#جستاری در فلسفه حقوق اسلامی عدالت، فقه و قانون: بررسی چالش‌های تحقق قانون عادلانه در نظام‌های حقوقی فقه‌مبنا، محمدهادی حاضری، تهران، [[انتشارات مجد]]، ۱۴۰۳ش.[https://pic.ketab.ir/DataBase/bookpdf/03/14030522075.pdf برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#عدالت و امنیت در فقه شیعه و اهل سنت، محمد عمیدی، تهران، [[نشریه راه دکتری]]، ۱۴۰۱ش.[https://pic.ketab.ir/DataBase/bookpdf/01/14011228521.pdf برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#عدالت در فقه، محمود طباطبایی، تهران، [[انتشارات میراث شرق،]] ۱۴۰۱ش.[https://pic.ketab.ir/DataBase/bookpdf/01/14010616181.pdf برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#جستاری فقهی و حقوقی پیرامون قاعده عدالت، حسین پندار، تهران، [[مؤسسه نشر سیمرغ آسمان آذرگان]]، ۱۳۹۷ش.[https://pic.ketab.ir/DataBase/bookpdf/97/97427150.pdf برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#تأملاتی فقهی در قاعده‌انگاری «عدل و انصاف»، صالح منتظری، قم، ایران، [[انتشارات گنج دانش]]، ۱۳۹۶ش.[https://pic.ketab.ir/DataBase/bookpdf/96/96329120.pdf برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#عدالت معاوضی و قاعده موازنه: تبیین ماهیت، مجاری و مصادیق، محمد خاکباز، تهران، انتشارات مجد، ۱۳۹۶ش.[https://pic.ketab.ir/DataBase/bookpdf/96/96a24168.pdf برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#عدالت‌پژوهی در پرتو قرآن کریم، علی‌اصغر پورعزت، تهران، [[شرکت انتشارات علمی و فرهنگی]]، ۱۳۹۳ش.[https://pic.ketab.ir/DataBase/bookpdf/93/93409140.pdf برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#قاعده فقهی عدالت با تقریظ آیه‌الله سیدمحمدمهدی موسوی خلخالی و [[علی الهی‌خراسانی]]، مشهد، [[بنیاد پژوهش‌های اسلامی آستان قدس رضوی]]، ۱۳۹۲ش.[https://pic.ketab.ir/DataBase/bookpdf/92/92925128.pdf برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#قاعده عدالت و نفی ظلم: به ضمیمه گفت‌وگو با حضرت آیه‌الله العظمی صانعی(مدظله)، هادی قابل‌جامی، قم، [[فصلنامه فقه الثقلین]]، ۱۳۹۰ش.[https://saanei.xyz/pictures/books/pdf/ghaede_edalat.pdf برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#عدالت به مثابه «قاعده»: همراه با قواعد: «لاضرر»، «لاحرج»، «عدل و انصاف»، سیدمحمد اصغری، تهران، [[انتشارات اطلاعات]]، ۱۳۸۸ش.[https://pic.ketab.ir/DataBase/bookpdf/88/88125072.pdf برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#قاعده عدالت در فقه امامیه «گفت‌وگو با جمعی از اساتید حوزه و دانشگاه»، [[حسنعلی علی‌اکبریان]]، قم، [[پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی]]، ۱۳۸۶ش.[https://pic.ketab.ir/DataBase/bookpdf/87/87211606.pdf برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
=عربی=&lt;br /&gt;
# مؤسسة العدالة في الشريعة الإسلامية، عبد السلام التونجي، مكتبة عين الجامعة، ۲۰۲۵م.[https://practice.univeyes.net/academy/fiqh00000/fiqh09001/fiqh09465.pdf برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
# موسوعة القواعد الفقهية، الشيخ الدكتور عبدالرحمن بن معاضة الشهري، ۲۰۲۴م.[https://dorar.net/qfiqhia برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
# العدالة العقدية:‎ دراسة في قاعدية العدالة ودورها في العقود المدنية،  رياض أحمد عبد الغفور، مكتبة نور، ۲۰۲۲م.[https://docs.google.com/viewerng/viewer?url=https://ebook.univeyes.com/?download_books%3D118541-675c40fd0b16531409317b73240ab810&amp;amp;hl=ar][https://www.noor-book.com/book/review/614464 برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
# مسائل العدالة في الفقه الإسلامي:‎ جمعًا ودراسة ومقارنة، تألیف:‎ تيسر بن صالح بن سعيد دبلول، ۲۰۲۰م.[https://docs.google.com/viewerng/viewer?url=https://ebook.univeyes.com/?download_books%3D118541-675c40fd0b16531409317b73240ab810&amp;amp;hl=ar برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
# العدالة بوصفها قاعدة فقهيّة، تألیف:‎ د.‎ الشيخ مهدي مهريزي، ترجمة:‎ حسن علي الهاشمي، في:‎ مجلة نصوص معاصرة، العدد 55-56، ۲۰۱۹م.[https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/1811120/%D8%A7%D9%84%D8%B9%D8%AF%D8%A7%D9%84%D9%87-%D8%A8%D9%88%D8%B5%D9%81%D9%87%D8%A7-%D9%82%D8%A7%D8%B9%D8%AF%D9%87-%D9%81%D9%82%D9%87%D9%8A%D9%87][https://docs.google.com/viewerng/viewer?url=https://ebook.univeyes.com/?download_books%3D118541-675c40fd0b16531409317b73240ab810&amp;amp;hl=ar برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
# قواعد أصول الفقه وتطبيقاتها، تألیف: د. صفوان داوودي، المكتبة الوقفية، ۲۰۱۸م.[https://waqfeya.net/books/%D9%82%D9%88%D8%A7%D8%B9%D8%AF-%D8%A3%D8%B5%D9%88%D9%84-%D8%A7%D9%84%D9%81%D9%82%D9%87-%D9%88%D8%AA%D8%B7%D8%A8%D9%8A%D9%82%D8%A7%D8%AA%D9%87%D8%A7/9c209d3fdcb1415ba3697b71825db72b][https://docs.google.com/viewerng/viewer?url=https://ebook.univeyes.com/?download_books%3D118541-675c40fd0b16531409317b73240ab810&amp;amp;hl=ar برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
# قاعدة «العدل والإنصاف»، تألیف:‎ السيد محمّد كاظم المصطفوي، في:‎ كتاب مائة قاعدة فقهية، ص159-162، ۲۰۱۶م.‎[[https://ns1.almerja.com/more.php?idm=61703]([https://ns1.almerja.com/more.php?idm=61703][https://docs.google.com/viewerng/viewer?url=https://ebook.univeyes.com/?download_books%3D118541-675c40fd0b16531409317b73240ab810&amp;amp;hl=ar برای مطالعه کلیک کنید]) مطلب را از اینجا مطالعه کنید]&lt;br /&gt;
# شرح القواعد الفقهية، تحقيق: عبد الستار أبو غدة، مصطفى أحمد الزرقا، المكتبة الوقفية، ۲۰۱۵م.‎[[[https://waqfeya.net/books/%D8%B4%D8%B1%D8%AD-%D8%A7%D9%84%D9%82%D9%88%D8%A7%D8%B9%D8%AF-%D8%A7%D9%84%D9%81%D9%82%D9%87%D9%8A%D8%A9/220b7aa1cd844a9f9281d5009fc2b05c](https://waqfeya.net/books/%D8%B4%D8%B1%D8%AD-%D8%A7%D9%84%D9%82%D9%88‍ا‍ع‍د‍](https://waqfeya.net/books/%D8%B4%D8%B1%D8%AD-%D8%A7%D9%84%D9%82%D9%88%D8%A7%D8%B9%D8%AF-%D8%A7%D9%84%D9%81%D9%82%D9%87%D9%8A%D8%A9/220b7aa1cd844a9f9281d5009fc2b05c]%28https://waqfeya.net/books/%D8%B4%D8%B1%D8%AD-%D8%A7%D9%84%D9%82%D9%88‍ا‍ع‍د‍) ا‍ل‍ف‍ق‍ه‍ي‍ة/220b7aa1cd844a9f9281d5009fc2b05c) مطلب را از اینجا مطالعه کنید]&lt;br /&gt;
# ثلاث رسائل: العداله، التوبه، قاعده لاضرر، من تقریرات سید تقی طباطبائی قمی کتبه عباس حاجیانی دشتی،محلاتی،۱۳۹۳ش.[[https://pic.ketab.ir/DataBase/bookpdf/93/93c20832.pdf]([https://pic.ketab.ir/DataBase/bookpdf/93/93c20832.pdf][https://docs.google.com/viewerng/viewer?url=https://ebook.univeyes.com/?download_books%3D118541-675c40fd0b16531409317b73240ab810&amp;amp;hl=ar برای مطالعه کلیک کنید]) برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
# ثلاث رسائل (العدالة، التوبة، قاعدة لا ضرر)، تألیف: الشيخ عباس الحاجياتي الدشتي، مكتبة مدرسة الفقاهة، 1444ق.‎[[https://ar.lib.eshia.ir/86714/1/144]([https://ar.lib.eshia.ir/86714/1/144][https://docs.google.com/viewerng/viewer?url=https://ebook.univeyes.com/?download_books%3D118541-675c40fd0b16531409317b73240ab810&amp;amp;hl=ar برای مطالعه کلیک کنید]) مطلب را از اینجا مطالعه کنید]&lt;br /&gt;
# رسالة في العدالة، بضميمة قاعدة «ما يضمن» و «حمل فعل المسلم على الصحة»، تألیف: سید علی موسوی قزوینی، قم: جماعة المدرسین في الحوزة العلمية بقم، مؤسسة النشر الإسلامي، ۱۳۷۷ش = ۱۴۱۹ق.[[https://pic.ketab.ir/DataBase/bookpdf/93/93c20832.pdf](https://pic.ketab.ir/DataBase/bookpdf/93/93c20832.pdf) مطلب را از اینجا مطالعه کنید]&lt;br /&gt;
# الإحكام في أصول الأحكام، تألیف: الآمدي، ط. المكتب الإسلامي، المكتبة الوقفية، 4 أجزاء في مجلدين.[[[https://waqfeya.net/books/%D8%A7%D9%84%D8%A5%D8%AD%D9%83%D8%A7%D9%85-%D9%81%D9%8A-%D8%A3%D8%B5%D9%88%D9%84-%D8%A7%D9%84%D8%A3%D8%AD%D9%83%D8%A7%D9%85--%D8%A7%D9%84%D8%A2%D9%85%D8%AF%D9%8A--%D8%B7-%D8%A7%D9%84%D9%85%D9%83%D8%AA%D8%A8-%D8%A7%D9%84%D8%A5%D8%B3%D9%84%D8%A7%D9%85%D9%8A/afc90901644443948d20a0665b8d8b11](https://waqfeya.net/books/%D8%A7%D9%84%D8%A5%D8%AD%D9%83%D8%A7%D9%85-%D9%81%D9%8A-%D8%A3%D8%B5%D9%88%D9%84-%D8%A7%D9%84%D8%A3%D8%AD%D9%83%D8%A7%D9%85--%D8%A7%D9%84%D8%A2%D9%85%D8%AF%D9%8A--%D8%B7-%D8%A7%D9%84%D9%85‍ك‍ت‍ب‍](https://waqfeya.net/books/%D8%A7%D9%84%D8%A5%D8%AD%D9%83%D8%A7%D9%85-%D9%81%D9%8A-%D8%A3%D8%B5%D9%88%D9%84-%D8%A7%D9%84%D8%A3%D8%AD%D9%83%D8%A7%D9%85--%D8%A7%D9%84%D8%A2%D9%85%D8%AF%D9%8A--%D8%B7-%D8%A7%D9%84%D9%85%D9%83%D8%AA%D8%A8-%D8%A7%D9%84%D8%A5%D8%B3%D9%84%D8%A7%D9%85%D9%8A/afc90901644443948d20a0665b8d8b11]%28https://waqfeya.net/books/%D8%A7%D9%84%D8%A5%D8%AD%D9%83%D8%A7%D9%85-%D9%81%D9%8A-%D8%A3%D8%B5%D9%88%D9%84-%D8%A7%D9%84%D8%A3%D8%AD%D9%83%D8%A7%D9%85--%D8%A7%D9%84%D8%A2%D9%85%D8%AF%D9%8A--%D8%B7-%D8%A7%D9%84%D9%85‍ك‍ت‍ب‍) ا‍ل‍إ‍س‍ل‍ا‍م‍ي/afc90901644443948d20a0665b8d8b11) مطلب را از اینجا مطالعه کنید]&lt;br /&gt;
# رس‍ال‍ه‌ ف‍ی‌ ال‍ع‍دال‍ه‌، ب‍ض‍م‍ی‍م‍ه‌ ق‍اع‍ده‌ &amp;quot;م‍ای‍ض‍م‍ن‌&amp;quot; و &amp;quot;ح‍م‍ل‌ ف‍ع‍ل‌ ال‍م‍س‍ل‍م‌ ع‍ل‍ی‌ ال‍ص‍ح‍ه‌&amp;quot;،ت‍ال‍ی‍ف‌ ع‍ل‍ی‌ ال‍م‍وس‍وی‌ ال‍ق‍زوی‍ن‍ی‌،قم،ال‍ج‍م‍اع‍ه ال‍م‍درس‍ی‍ن ف‍ی ال‍ح‍وزه ال‍ع‍ل‍م‍ی‍ه ب‍ق‍م، م‍وس‍س‍ه ال‍ن‍ش‍ر الاس‍لام‍ی، ۱۳۷۷ش ۱۴۱۹ق&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
==مقالات==&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
=فارسی=&lt;br /&gt;
#تحلیل تاریخی مفهوم عدالت در فقه امامیه و بازتاب آن در حقوق بشر جهانی، ثروت سلیمان‌زاده افشار، تهران[[، فصلنامه پژوهش‌های فقهی حقوق بشر]]، زمستان ۱۴۰۴ش.[https://www.jhsrj.ir/article_733113_944ae43c307e353d430f74179c1e57ea.pdf برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#قاعده انگاری عدل وانصاف و مقایسه آن با اصول و قواعد فقهی و حقوقی،معصومه مظاهری، تهران، [[نشریه پژوهش های فقهی،داشگاه شهید مطهری]]، پاییز۱۴۰۳، دوره بیستم - شماره ۳، [https://www.ensani.ir/file/download/article/6747147485769-9467-1403-3-4.pdf برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#تحلیل فقهی حقوقی قاعده عدالت، مسلم سوری، قم، [[فصلنامه فقه و حقوق معاصر]]، بهار ۱۴۰۳ش، سال دهم، شماره ۲۷، صص ۶۸–۸۰.[https://journals.icscr.ir/wp-content/uploads/2024/05/4-1.pdf برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#بررسی تطبیقی مفاهیم عدالت و مساوات در فقه اسلامی و نظام‌های حقوقی بین‌المللی، مریم فراهانی، قم، [[فصلنامه معرفت و بصیرت اسلامی]]، زمستان ۱۴۰۲ش.[https://www.journaliki.com/index.php/journaliki/article/view/11/11 برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#تأمّلات اخلاقی جواز نکاح صغیره و تعارض آن با قاعدة عدالت، مریم مصلی‌نژاد، سیدمحسن سادات کیایی و فاطمه وجدانی، فصلنامه پژوهش‌های اخلاقی، دوره ۳، شماره ۲، شماره پیاپی ۱۰، تابستان ۱۴۰۱ش، صص. ۹۵–۱۱۸. [https://jer.znu.ac.ir/article_253546_65105580c03557de86c78dbdcb0f62db.pdf?lang=fa برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#کاربرد قاعده عدالت در خبررسانی از منظر حقوق مخاطب، مسلم ملکی، تهران، [[فصلنامه پژوهش‌های ارتباطی]]، [https://www.magiran.com/paper/2507377/%da%a9%d8%a7%d8%b1%d8%a8%d8%b1%d8%af-%d9%82%d8%a7%d8%b9%d8%af%d9%87-%d8%b9%d8%af%d8%a7%d9%84%d8%aa-%d8%af%d8%b1-%d8%ae%d8%a8%d8%b1%d8%b1%d8%b3%d8%a7%d9%86%db%8c-%d8%a7%d8%b2-%d9%85%d9%86%d8%b8%d8%b1-%d8%ad%d9%82%d9%88%d9%82-%d9%85%d8%ae%d8%a7%d8%b7%d8%a8 برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#عدالت و ابواب فقهی آن در فقه اسلامی، سجاد صمندری، قم، [[فصلنامه پژوهش‌های حقوق تطبیقی عدل و انصاف]]، شماره ۱۲، بهار ۱۴۰۰ش.[https://www.ensani.ir/file/download/article/1631949352-10150-11-3.pdf برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#مفاد قاعده عدالت از دیدگاه استاد مطهری، سید علی حسینی و سید امرالله حسینی، تهران، [[پژوهش نامه فقه اجتماع]]&amp;lt;nowiki/&amp;gt;ی، دوره ۹، شماره ۲، شماره پیاپی ۱۸، مرداد ۱۴۰۰ش، صص. ۲۳۳–۲۶۰. [https://sj.isu.ac.ir/article_76049_27606ea7bfa6d3f4bc85f44e965e1be8.pdf برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#عدالت در فقه سیاسی شیعه، هاشم نیازی و محمدهاشم رضایی، قم، [[فصلنامه گفتمان فقه حکومتی]]، بهار و تابستان ۱۴۰۰ش، سال پنجم، شماره ۸، صص ۷۳–۹۳.[https://m-e-t.ir/wp-content/uploads/2025/07/%D8%B4%D9%85%D8%A7%D8%B1%D9%878-73-95.pdf برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#مفاد قاعده عدالت از دیدگاه استاد مطهری، سیدعلی حسینی و سیدامرالله حسینی، تهران، [[دانشگاه امام صادق(ع)،]] ۱۳۹۹ش.[https://iranjournals.nlai.ir/bitstream/handle/123456789/925123/562F526AAC56A04137489D4F7C51AFC3.pdf?sequence=1&amp;amp;isAllowed=y برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#بررسی قاعده ی عدالت از دیدگاه فقه امامیه،علیرضا محمدبیکی و مهری توتونچیان، [[مطالعات فقه اقتصادی]]، سال اول زمستان ۱۳۹۸ شماره ۳،[https://ensani.ir/file/download/article/1634313951-10446-1400-19.pdf برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#نقش‌یابی عدالت در اجتهاد فقهی در پرتو بررسی چالش حکمت‌انگاری عدالت در خطابات قرآنی،علی الهی خراسانی و حمیدرضا تمدن، قم، [[پژوهشگاه علوم وفرهنگی اسلامی]]،بهار ۱۳۹۵ش.[https://jf.isca.ac.ir/article_64679_d54a92c7efa5f9a3353bf5a2b969782f.pdf برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#بررسی اعتبار قاعدۀ عدالت در موارد منصوص و غیرمنصوص، سیف الله صرامی، قم، پژوهشگاه علوم وفرهنگی اسلامی،بهار ۱۳۹۵ش.[https://jf.isca.ac.ir/article_64677_cd147de77fb29f7c6e9e1a46d1254ab0.pdf برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#نقش عدالت در قانونگذاری در حکومت اسلامی،حسنعلی علی‌اکبریان، قم، پژوهشگاه علوم وفرهنگی اسلامی،بهار ۱۳۹۵ش.[https://jf.isca.ac.ir/article_64669_6bb302a17b33a4c15d9ba151617015aa.pdf برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#نسبت قاعدۀ عدالت با قواعد فقهی دیگر،سید محمود طباطبائی، قم، پژوهشگاه علوم وفرهنگی اسلامی،بهار ۱۳۹۵ش.[https://jf.isca.ac.ir/article_64682_01b507070747986b619f5f27c0322089.pdf برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#اصل عدالت در فقه مذاهب اسلامی، عابدین مومنی و سیدمحمدمهدی حسینی، قم، [[فصلنامه مطالعات تقریبی مذاهب اسلامی، دانشگاه مذاهب اسلامی]]، دوره ۱۰، شماره ۳۹، بهار ۱۳۹۴ش.[https://foroughevahdat.mazaheb.ac.ir/article_9879_ec73a08511f0f15158c830720aee7588.pdf برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#نقش عدالت در فرآیند استنباط اول و دوم، [[ابوالقاسم علیدوست]]، قم، [[پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی]] (وابسته به دفتر تبلیغات اسلامی حوزه علمیه قم)، ۱۳۹۳ش.[https://iranjournals.nlai.ir/bitstream/handle/123456789/271205/3F3A26587538C248580970510EBFFF38.pdf?sequence=1&amp;amp;isAllowed=y برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#گونه‌های بهره‌گیری از عدالت در فقه و اجتهاد، سعید ضیائی‌فر،قم، [[مجله علمی پژوهش‌های فقهی]]، دوره ۱۰، شماره ۲، ۱۳۹۳ش، صص. ۳۰۵–۳۲۲. [https://journal.ut.ac.ir/article_52002_71bc389c97bac8a386a94e0125c910e0.pdf برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#درآمدی بر تطبیق قاعده عدالت، سیدمحمود صادق‌زاده طباطبایی، مشهد، [[دانشگاه فردوسی مشهد]]، ۱۳۹۳ش.[https://iranjournals.nlai.ir/bitstream/handle/123456789/817024/41779447B029539662D64EC67E569CD2.pdf?sequence=1&amp;amp;isAllowed=y برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#عدالت به مثابه قاعده فقهی و حقوقی، سید محمد اصغری، [[فصلنامه مطالعات حقوق خصوصی]]، دوره ۳۹، شماره ۱،خرداد ۱۳۸۸ش،[https://jlq.ut.ac.ir/article_28281_ceb8ecd0b9ced6868294e2178ca23fab.pdf برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#گفت‌وگو: مقایسه قاعده عدالت با قاعده لاضرر، [[حسنعلی علی‌اکبریان]]، قم، [[فصلنامه فقه،]] تابستان ۱۳۸۷ش، شماره ۵۶، صص ۱۹۶–۲۳۸.[https://jf.isca.ac.ir/article_3144.html برالی مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
=عربی=&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
==پایانامه==&lt;br /&gt;
3️⃣معرفی پایا‌ن‌نامه:::::: عنوان رساله، نویسنده، ارشد/دکتری، دانشکده، دانشگاه، کشور، سال دفاع، لینک.&lt;br /&gt;
===فارسی===&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
===عربی===&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
==سایر منابع==&lt;br /&gt;
===فارسی ===&lt;br /&gt;
===عربی ===&lt;/div&gt;</summary>
		<author><name>Jalili</name></author>
	</entry>
	<entry>
		<id>https://ency.feqhemoaser.com/fa/index.php?title=%DA%A9%D8%A7%D8%B1%D8%A8%D8%B1:Jalili/%D8%B5%D9%81%D8%AD%D9%87_%D8%AA%D9%85%D8%B1%DB%8C%D9%86&amp;diff=69620</id>
		<title>کاربر:Jalili/صفحه تمرین</title>
		<link rel="alternate" type="text/html" href="https://ency.feqhemoaser.com/fa/index.php?title=%DA%A9%D8%A7%D8%B1%D8%A8%D8%B1:Jalili/%D8%B5%D9%81%D8%AD%D9%87_%D8%AA%D9%85%D8%B1%DB%8C%D9%86&amp;diff=69620"/>
		<updated>2026-09-20T02:55:35Z</updated>

		<summary type="html">&lt;p&gt;Jalili: &lt;/p&gt;
&lt;hr /&gt;
&lt;div&gt;{{ambox&lt;br /&gt;
|style= background: #FFE4B5&lt;br /&gt;
|type=content&lt;br /&gt;
|image=[[پرونده:Writing.png|100px]]&lt;br /&gt;
|text= &#039;&#039;&#039;هشدار!&#039;&#039;&#039; این صفحه از روز [[۳۰]] [[مرداد]] [[۱۴۰۵]] در حال &#039;&#039;&#039;به‌روزسانی&#039;&#039;&#039; است.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
{{سخ}}پس از نهایی‌شدن، این برچسب برداشته می‌شود.}}&lt;br /&gt;
== قاعده عدالت (منابع مطالعاتی)==&lt;br /&gt;
قاعده عدالت از موضوعات مهم و چالش‌برانگیز در فقه معاصر است که در پیوند با مباحثی چون قواعد فقهی، اجتهاد، قانون‌گذاری اسلامی و نظام‌سازی فقهی قرار دارد.‎ این موضوع در دهه‌های اخیر با توجه به نیاز به طراحی نظام‌های حقوقی عادلانه، مورد توجه ویژه فقها و حقوق‌دانان قرار گرفته است.‎ درباره این موضوع کتاب‌ها، مقالات و پژوهش‌های متعددی منتشر شده است.‎ پرسش‌های فقهی مرتبط با این موضوع عبارتند از:‎ آیا عدالت قاعده فقهی مستقل است؟ مجاری و مصادیق قاعده عدالت کدام است؟ نسبت قاعده عدالت با قواعد لاضرر، لاحرج و انصاف چیست؟ نقش عدالت در استنباط و اجتهاد فقهی چگونه تبیین می‌شود؟&lt;br /&gt;
==کتاب==&lt;br /&gt;
=فارسی=&lt;br /&gt;
#بازخوانی قاعده عدالت و نقش جنسیت در تأثیر قوانین دیه و ارث؛ چالش‌ها و راهکارها، سید محمد حیدری خورمیزی، بابل، [[نشریه پژوهش‌های فقه و حقوق اسلامی،]] دوره ۲۱، شماره ۳، تابستان ۱۴۰۴ش. [https://sanad.iau.ir/Journal/ijrj/Article/1195553 برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#جایگاه عدالت در فقه مذاهب خمسه اسلامی و حقوق، فریبا حاجی‌علی، تهران، [[آموزشی تألیفی ارشدان]]، ۱۴۰۴ش.[https://pic.ketab.ir/DataBase/bookpdf/04/14040422160.pdf برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#نسبت فقه و عدالت و دلالت‌های آن در نظام قانون‌گذاری اسلامی، محمدهادی حاضری، قم، [[دانشگاه باقرالعلوم(ع)]]، ۱۴۰۴ش.&lt;br /&gt;
#جستاری در فلسفه حقوق اسلامی عدالت، فقه و قانون: بررسی چالش‌های تحقق قانون عادلانه در نظام‌های حقوقی فقه‌مبنا، محمدهادی حاضری، تهران، [[انتشارات مجد]]، ۱۴۰۳ش.[https://pic.ketab.ir/DataBase/bookpdf/03/14030522075.pdf برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#عدالت و امنیت در فقه شیعه و اهل سنت، محمد عمیدی، تهران، [[نشریه راه دکتری]]، ۱۴۰۱ش.[https://pic.ketab.ir/DataBase/bookpdf/01/14011228521.pdf برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#عدالت در فقه، محمود طباطبایی، تهران، [[انتشارات میراث شرق،]] ۱۴۰۱ش.[https://pic.ketab.ir/DataBase/bookpdf/01/14010616181.pdf برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#جستاری فقهی و حقوقی پیرامون قاعده عدالت، حسین پندار، تهران، [[مؤسسه نشر سیمرغ آسمان آذرگان]]، ۱۳۹۷ش.[https://pic.ketab.ir/DataBase/bookpdf/97/97427150.pdf برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#تأملاتی فقهی در قاعده‌انگاری «عدل و انصاف»، صالح منتظری، قم، ایران، [[انتشارات گنج دانش]]، ۱۳۹۶ش.[https://pic.ketab.ir/DataBase/bookpdf/96/96329120.pdf برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#عدالت معاوضی و قاعده موازنه: تبیین ماهیت، مجاری و مصادیق، محمد خاکباز، تهران، انتشارات مجد، ۱۳۹۶ش.[https://pic.ketab.ir/DataBase/bookpdf/96/96a24168.pdf برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#عدالت‌پژوهی در پرتو قرآن کریم، علی‌اصغر پورعزت، تهران، [[شرکت انتشارات علمی و فرهنگی]]، ۱۳۹۳ش.[https://pic.ketab.ir/DataBase/bookpdf/93/93409140.pdf برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#قاعده فقهی عدالت با تقریظ آیه‌الله سیدمحمدمهدی موسوی خلخالی و [[علی الهی‌خراسانی]]، مشهد، [[بنیاد پژوهش‌های اسلامی آستان قدس رضوی]]، ۱۳۹۲ش.[https://pic.ketab.ir/DataBase/bookpdf/92/92925128.pdf برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#قاعده عدالت و نفی ظلم: به ضمیمه گفت‌وگو با حضرت آیه‌الله العظمی صانعی(مدظله)، هادی قابل‌جامی، قم، [[فصلنامه فقه الثقلین]]، ۱۳۹۰ش.[https://saanei.xyz/pictures/books/pdf/ghaede_edalat.pdf برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#عدالت به مثابه «قاعده»: همراه با قواعد: «لاضرر»، «لاحرج»، «عدل و انصاف»، سیدمحمد اصغری، تهران، [[انتشارات اطلاعات]]، ۱۳۸۸ش.[https://pic.ketab.ir/DataBase/bookpdf/88/88125072.pdf برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#قاعده عدالت در فقه امامیه «گفت‌وگو با جمعی از اساتید حوزه و دانشگاه»، [[حسنعلی علی‌اکبریان]]، قم، [[پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی]]، ۱۳۸۶ش.[https://pic.ketab.ir/DataBase/bookpdf/87/87211606.pdf برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
=عربی=&lt;br /&gt;
# مؤسسة العدالة في الشريعة الإسلامية، تألیف: عبد السلام التونجي، مكتبة عين الجامعة، 2025م.[[https://practice.univeyes.net/academy/fiqh00000/fiqh09001/fiqh09465.pdf](https://practice.univeyes.net/academy/fiqh00000/fiqh09001/fiqh09465.pdf) مطلب را از اینجا مطالعه کنید]&lt;br /&gt;
# موسوعة القواعد الفقهية، تألیف: الشيخ الدكتور عبدالرحمن بن معاضة الشهري، dorar.net، 2024م.‎[[https://dorar.net/qfiqhia](https://dorar.net/qfiqhia) مطلب را از اینجا مطالعه کنید]&lt;br /&gt;
# العدالة العقدية:‎ دراسة في قاعدية العدالة ودورها في العقود المدنية، تألیف:‎ رياض أحمد عبد الغفور، مكتبة نور، 2022م.‎[[https://www.noor-book.com/book/review/614464](https://www.noor-book.com/book/review/614464) مطلب را از اینجا مطالعه کنید]&lt;br /&gt;
# العدالة العقدية:‎ دراسة في قاعدية العدالة ودورها في العقود المدنية، تألیف:‎ رياض أحمد عبد الغفور الاعرجي، بغداد:‎ جامعة النهرين، 2020م.‎[[https://iqdr.iq/search?view=e7fd5f8908aa17](https://iqdr.iq/search?view=e7fd5f8908aa17) مطلب را از اینجا مطالعه کنید]&lt;br /&gt;
# مسائل العدالة في الفقه الإسلامي:‎ جمعًا ودراسة ومقارنة، تألیف:‎ تيسر بن صالح بن سعيد دبلول، 2020م.‎[[https://docs.google.com/viewerng/viewer?url=https://ebook.univeyes.com/?download_books%3D118541-675c40fd0b16531409317b73240ab810&amp;amp;hl=ar](https://docs.google.com/viewerng/viewer?url=https://ebook.univeyes.com/?download_books%3D118541-675c40fd0b16531409317b73240ab810&amp;amp;hl=ar) مطلب را از اینجا مطالعه کنید]&lt;br /&gt;
# العدالة بوصفها قاعدة فقهيّة، تألیف:‎ د.‎ الشيخ مهدي مهريزي، ترجمة:‎ حسن علي الهاشمي، في:‎ مجلة نصوص معاصرة، العدد 55-56، 2019م.[[https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/1811120/%D8%A7%D9%84%D8%B9%D8%AF%D8%A7%D9%84%D9%87-%D8%A8%D9%88%D8%B5%D9%81%D9%87%D8%A7-%D9%82%D8%A7%D8%B9%D8%AF%D9%87-%D9%81%D9%82%D9%87%D9%8A%D9%87](https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/1811120/%D8%A7%D9%84%D8%B9%D8%AF%D8%A7%D9%84%D9%87-%D8%A8%D9%88%D8%B5%D9%81%D9%87%D8%A7-%D9%82%D8%A7%D8%B9%D8%AF%D9%87-%D9%81%D9%82%D9%87%D9%8A%D9%87) مطلب را از اینجا مطالعه کنید]&lt;br /&gt;
# قواعد أصول الفقه وتطبيقاتها، تألیف: د. صفوان داوودي، المكتبة الوقفية، 2018م.[[https://waqfeya.net/books/%D9%82%D9%88%D8%A7%D8%B9%D8%AF-%D8%A3%D8%B5%D9%88%D9%84-%D8%A7%D9%84%D9%81%D9%82%D9%87-%D9%88%D8%AA%D8%B7%D8%A8%D9%8A%D9%82%D8%A7%D8%AA%D9%87%D8%A7/9c209d3fdcb1415ba3697b71825db72b](https://waqfeya.net/books/%D9%82%D9%88%D8%A7%D8%B9%D8%AF-%D8%A3%D8%B5%D9%88%D9%84-%D8%A7%D9%84%D9%81%D9%82%D9%87-%D9%88%D8%AA%D8%B7%D8%A8%D9%8A%D9%82%D8%A7%D8%AA%D9%87%D8%A7/9c209d3fdcb1415ba3697b71825db72b) مطلب را از اینجا مطالعه کنید]&lt;br /&gt;
# قاعدة «العدل والإنصاف»، تألیف:‎ السيد محمّد كاظم المصطفوي، في:‎ كتاب مائة قاعدة فقهية، ص159-162، 2016م.‎[[https://ns1.almerja.com/more.php?idm=61703](https://ns1.almerja.com/more.php?idm=61703) مطلب را از اینجا مطالعه کنید]&lt;br /&gt;
# شرح القواعد الفقهية، تحقيق: عبد الستار أبو غدة، مصطفى أحمد الزرقا، المكتبة الوقفية، 2015م.‎[[[https://waqfeya.net/books/%D8%B4%D8%B1%D8%AD-%D8%A7%D9%84%D9%82%D9%88%D8%A7%D8%B9%D8%AF-%D8%A7%D9%84%D9%81%D9%82%D9%87%D9%8A%D8%A9/220b7aa1cd844a9f9281d5009fc2b05c](https://waqfeya.net/books/%D8%B4%D8%B1%D8%AD-%D8%A7%D9%84%D9%82%D9%88‍ا‍ع‍د‍](https://waqfeya.net/books/%D8%B4%D8%B1%D8%AD-%D8%A7%D9%84%D9%82%D9%88%D8%A7%D8%B9%D8%AF-%D8%A7%D9%84%D9%81%D9%82%D9%87%D9%8A%D8%A9/220b7aa1cd844a9f9281d5009fc2b05c]%28https://waqfeya.net/books/%D8%B4%D8%B1%D8%AD-%D8%A7%D9%84%D9%82%D9%88‍ا‍ع‍د‍) ا‍ل‍ف‍ق‍ه‍ي‍ة/220b7aa1cd844a9f9281d5009fc2b05c) مطلب را از اینجا مطالعه کنید]&lt;br /&gt;
# ثلاث رسائل: العداله، التوبه، قاعده لاضرر، من تقریرات سید تقی طباطبائی قمی کتبه عباس حاجیانی دشتی،محلاتی،۱۳۹۳ش.[[https://pic.ketab.ir/DataBase/bookpdf/93/93c20832.pdf](https://pic.ketab.ir/DataBase/bookpdf/93/93c20832.pdf) برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
# ثلاث رسائل (العدالة، التوبة، قاعدة لا ضرر)، تألیف: الشيخ عباس الحاجياتي الدشتي، مكتبة مدرسة الفقاهة، 1444ق.‎[[https://ar.lib.eshia.ir/86714/1/144](https://ar.lib.eshia.ir/86714/1/144) مطلب را از اینجا مطالعه کنید]&lt;br /&gt;
# رسالة في العدالة، بضميمة قاعدة «ما يضمن» و «حمل فعل المسلم على الصحة»، تألیف: سید علی موسوی قزوینی، قم: جماعة المدرسین في الحوزة العلمية بقم، مؤسسة النشر الإسلامي، ۱۳۷۷ش = ۱۴۱۹ق.[[https://pic.ketab.ir/DataBase/bookpdf/93/93c20832.pdf](https://pic.ketab.ir/DataBase/bookpdf/93/93c20832.pdf) مطلب را از اینجا مطالعه کنید]&lt;br /&gt;
# الإحكام في أصول الأحكام، تألیف: الآمدي، ط. المكتب الإسلامي، المكتبة الوقفية، 4 أجزاء في مجلدين.[[[https://waqfeya.net/books/%D8%A7%D9%84%D8%A5%D8%AD%D9%83%D8%A7%D9%85-%D9%81%D9%8A-%D8%A3%D8%B5%D9%88%D9%84-%D8%A7%D9%84%D8%A3%D8%AD%D9%83%D8%A7%D9%85--%D8%A7%D9%84%D8%A2%D9%85%D8%AF%D9%8A--%D8%B7-%D8%A7%D9%84%D9%85%D9%83%D8%AA%D8%A8-%D8%A7%D9%84%D8%A5%D8%B3%D9%84%D8%A7%D9%85%D9%8A/afc90901644443948d20a0665b8d8b11](https://waqfeya.net/books/%D8%A7%D9%84%D8%A5%D8%AD%D9%83%D8%A7%D9%85-%D9%81%D9%8A-%D8%A3%D8%B5%D9%88%D9%84-%D8%A7%D9%84%D8%A3%D8%AD%D9%83%D8%A7%D9%85--%D8%A7%D9%84%D8%A2%D9%85%D8%AF%D9%8A--%D8%B7-%D8%A7%D9%84%D9%85‍ك‍ت‍ب‍](https://waqfeya.net/books/%D8%A7%D9%84%D8%A5%D8%AD%D9%83%D8%A7%D9%85-%D9%81%D9%8A-%D8%A3%D8%B5%D9%88%D9%84-%D8%A7%D9%84%D8%A3%D8%AD%D9%83%D8%A7%D9%85--%D8%A7%D9%84%D8%A2%D9%85%D8%AF%D9%8A--%D8%B7-%D8%A7%D9%84%D9%85%D9%83%D8%AA%D8%A8-%D8%A7%D9%84%D8%A5%D8%B3%D9%84%D8%A7%D9%85%D9%8A/afc90901644443948d20a0665b8d8b11]%28https://waqfeya.net/books/%D8%A7%D9%84%D8%A5%D8%AD%D9%83%D8%A7%D9%85-%D9%81%D9%8A-%D8%A3%D8%B5%D9%88%D9%84-%D8%A7%D9%84%D8%A3%D8%AD%D9%83%D8%A7%D9%85--%D8%A7%D9%84%D8%A2%D9%85%D8%AF%D9%8A--%D8%B7-%D8%A7%D9%84%D9%85‍ك‍ت‍ب‍) ا‍ل‍إ‍س‍ل‍ا‍م‍ي/afc90901644443948d20a0665b8d8b11) مطلب را از اینجا مطالعه کنید]&lt;br /&gt;
# رس‍ال‍ه‌ ف‍ی‌ ال‍ع‍دال‍ه‌، ب‍ض‍م‍ی‍م‍ه‌ ق‍اع‍ده‌ &amp;quot;م‍ای‍ض‍م‍ن‌&amp;quot; و &amp;quot;ح‍م‍ل‌ ف‍ع‍ل‌ ال‍م‍س‍ل‍م‌ ع‍ل‍ی‌ ال‍ص‍ح‍ه‌&amp;quot;،ت‍ال‍ی‍ف‌ ع‍ل‍ی‌ ال‍م‍وس‍وی‌ ال‍ق‍زوی‍ن‍ی‌،قم،ال‍ج‍م‍اع‍ه ال‍م‍درس‍ی‍ن ف‍ی ال‍ح‍وزه ال‍ع‍ل‍م‍ی‍ه ب‍ق‍م، م‍وس‍س‍ه ال‍ن‍ش‍ر الاس‍لام‍ی، ۱۳۷۷ش ۱۴۱۹ق&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
==مقالات==&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
=فارسی=&lt;br /&gt;
#تحلیل تاریخی مفهوم عدالت در فقه امامیه و بازتاب آن در حقوق بشر جهانی، ثروت سلیمان‌زاده افشار، تهران[[، فصلنامه پژوهش‌های فقهی حقوق بشر]]، زمستان ۱۴۰۴ش.[https://www.jhsrj.ir/article_733113_944ae43c307e353d430f74179c1e57ea.pdf برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#قاعده انگاری عدل وانصاف و مقایسه آن با اصول و قواعد فقهی و حقوقی،معصومه مظاهری، تهران، [[نشریه پژوهش های فقهی،داشگاه شهید مطهری]]، پاییز۱۴۰۳، دوره بیستم - شماره ۳، [https://www.ensani.ir/file/download/article/6747147485769-9467-1403-3-4.pdf برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#تحلیل فقهی حقوقی قاعده عدالت، مسلم سوری، قم، [[فصلنامه فقه و حقوق معاصر]]، بهار ۱۴۰۳ش، سال دهم، شماره ۲۷، صص ۶۸–۸۰.[https://journals.icscr.ir/wp-content/uploads/2024/05/4-1.pdf برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#بررسی تطبیقی مفاهیم عدالت و مساوات در فقه اسلامی و نظام‌های حقوقی بین‌المللی، مریم فراهانی، قم، [[فصلنامه معرفت و بصیرت اسلامی]]، زمستان ۱۴۰۲ش.[https://www.journaliki.com/index.php/journaliki/article/view/11/11 برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#تأمّلات اخلاقی جواز نکاح صغیره و تعارض آن با قاعدة عدالت، مریم مصلی‌نژاد، سیدمحسن سادات کیایی و فاطمه وجدانی، فصلنامه پژوهش‌های اخلاقی، دوره ۳، شماره ۲، شماره پیاپی ۱۰، تابستان ۱۴۰۱ش، صص. ۹۵–۱۱۸. [https://jer.znu.ac.ir/article_253546_65105580c03557de86c78dbdcb0f62db.pdf?lang=fa برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#کاربرد قاعده عدالت در خبررسانی از منظر حقوق مخاطب، مسلم ملکی، تهران، [[فصلنامه پژوهش‌های ارتباطی]]، [https://www.magiran.com/paper/2507377/%da%a9%d8%a7%d8%b1%d8%a8%d8%b1%d8%af-%d9%82%d8%a7%d8%b9%d8%af%d9%87-%d8%b9%d8%af%d8%a7%d9%84%d8%aa-%d8%af%d8%b1-%d8%ae%d8%a8%d8%b1%d8%b1%d8%b3%d8%a7%d9%86%db%8c-%d8%a7%d8%b2-%d9%85%d9%86%d8%b8%d8%b1-%d8%ad%d9%82%d9%88%d9%82-%d9%85%d8%ae%d8%a7%d8%b7%d8%a8 برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#عدالت و ابواب فقهی آن در فقه اسلامی، سجاد صمندری، قم، [[فصلنامه پژوهش‌های حقوق تطبیقی عدل و انصاف]]، شماره ۱۲، بهار ۱۴۰۰ش.[https://www.ensani.ir/file/download/article/1631949352-10150-11-3.pdf برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#مفاد قاعده عدالت از دیدگاه استاد مطهری، سید علی حسینی و سید امرالله حسینی، تهران، [[پژوهش نامه فقه اجتماع]]&amp;lt;nowiki/&amp;gt;ی، دوره ۹، شماره ۲، شماره پیاپی ۱۸، مرداد ۱۴۰۰ش، صص. ۲۳۳–۲۶۰. [https://sj.isu.ac.ir/article_76049_27606ea7bfa6d3f4bc85f44e965e1be8.pdf برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#عدالت در فقه سیاسی شیعه، هاشم نیازی و محمدهاشم رضایی، قم، [[فصلنامه گفتمان فقه حکومتی]]، بهار و تابستان ۱۴۰۰ش، سال پنجم، شماره ۸، صص ۷۳–۹۳.[https://m-e-t.ir/wp-content/uploads/2025/07/%D8%B4%D9%85%D8%A7%D8%B1%D9%878-73-95.pdf برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#مفاد قاعده عدالت از دیدگاه استاد مطهری، سیدعلی حسینی و سیدامرالله حسینی، تهران، [[دانشگاه امام صادق(ع)،]] ۱۳۹۹ش.[https://iranjournals.nlai.ir/bitstream/handle/123456789/925123/562F526AAC56A04137489D4F7C51AFC3.pdf?sequence=1&amp;amp;isAllowed=y برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#بررسی قاعده ی عدالت از دیدگاه فقه امامیه،علیرضا محمدبیکی و مهری توتونچیان، [[مطالعات فقه اقتصادی]]، سال اول زمستان ۱۳۹۸ شماره ۳،[https://ensani.ir/file/download/article/1634313951-10446-1400-19.pdf برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#نقش‌یابی عدالت در اجتهاد فقهی در پرتو بررسی چالش حکمت‌انگاری عدالت در خطابات قرآنی،علی الهی خراسانی و حمیدرضا تمدن، قم، [[پژوهشگاه علوم وفرهنگی اسلامی]]،بهار ۱۳۹۵ش.[https://jf.isca.ac.ir/article_64679_d54a92c7efa5f9a3353bf5a2b969782f.pdf برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#بررسی اعتبار قاعدۀ عدالت در موارد منصوص و غیرمنصوص، سیف الله صرامی، قم، پژوهشگاه علوم وفرهنگی اسلامی،بهار ۱۳۹۵ش.[https://jf.isca.ac.ir/article_64677_cd147de77fb29f7c6e9e1a46d1254ab0.pdf برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#نقش عدالت در قانونگذاری در حکومت اسلامی،حسنعلی علی‌اکبریان، قم، پژوهشگاه علوم وفرهنگی اسلامی،بهار ۱۳۹۵ش.[https://jf.isca.ac.ir/article_64669_6bb302a17b33a4c15d9ba151617015aa.pdf برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#نسبت قاعدۀ عدالت با قواعد فقهی دیگر،سید محمود طباطبائی، قم، پژوهشگاه علوم وفرهنگی اسلامی،بهار ۱۳۹۵ش.[https://jf.isca.ac.ir/article_64682_01b507070747986b619f5f27c0322089.pdf برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#اصل عدالت در فقه مذاهب اسلامی، عابدین مومنی و سیدمحمدمهدی حسینی، قم، [[فصلنامه مطالعات تقریبی مذاهب اسلامی، دانشگاه مذاهب اسلامی]]، دوره ۱۰، شماره ۳۹، بهار ۱۳۹۴ش.[https://foroughevahdat.mazaheb.ac.ir/article_9879_ec73a08511f0f15158c830720aee7588.pdf برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#نقش عدالت در فرآیند استنباط اول و دوم، [[ابوالقاسم علیدوست]]، قم، [[پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی]] (وابسته به دفتر تبلیغات اسلامی حوزه علمیه قم)، ۱۳۹۳ش.[https://iranjournals.nlai.ir/bitstream/handle/123456789/271205/3F3A26587538C248580970510EBFFF38.pdf?sequence=1&amp;amp;isAllowed=y برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#گونه‌های بهره‌گیری از عدالت در فقه و اجتهاد، سعید ضیائی‌فر،قم، [[مجله علمی پژوهش‌های فقهی]]، دوره ۱۰، شماره ۲، ۱۳۹۳ش، صص. ۳۰۵–۳۲۲. [https://journal.ut.ac.ir/article_52002_71bc389c97bac8a386a94e0125c910e0.pdf برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#درآمدی بر تطبیق قاعده عدالت، سیدمحمود صادق‌زاده طباطبایی، مشهد، [[دانشگاه فردوسی مشهد]]، ۱۳۹۳ش.[https://iranjournals.nlai.ir/bitstream/handle/123456789/817024/41779447B029539662D64EC67E569CD2.pdf?sequence=1&amp;amp;isAllowed=y برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#عدالت به مثابه قاعده فقهی و حقوقی، سید محمد اصغری، [[فصلنامه مطالعات حقوق خصوصی]]، دوره ۳۹، شماره ۱،خرداد ۱۳۸۸ش،[https://jlq.ut.ac.ir/article_28281_ceb8ecd0b9ced6868294e2178ca23fab.pdf برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#گفت‌وگو: مقایسه قاعده عدالت با قاعده لاضرر، [[حسنعلی علی‌اکبریان]]، قم، [[فصلنامه فقه،]] تابستان ۱۳۸۷ش، شماره ۵۶، صص ۱۹۶–۲۳۸.[https://jf.isca.ac.ir/article_3144.html برالی مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
=عربی=&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
==پایانامه==&lt;br /&gt;
3️⃣معرفی پایا‌ن‌نامه:::::: عنوان رساله، نویسنده، ارشد/دکتری، دانشکده، دانشگاه، کشور، سال دفاع، لینک.&lt;br /&gt;
===فارسی===&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
===عربی===&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
==سایر منابع==&lt;br /&gt;
===فارسی ===&lt;br /&gt;
===عربی ===&lt;/div&gt;</summary>
		<author><name>Jalili</name></author>
	</entry>
	<entry>
		<id>https://ency.feqhemoaser.com/fa/index.php?title=%DA%A9%D8%A7%D8%B1%D8%A8%D8%B1:Jalili/%D8%B5%D9%81%D8%AD%D9%87_%D8%AA%D9%85%D8%B1%DB%8C%D9%86&amp;diff=69616</id>
		<title>کاربر:Jalili/صفحه تمرین</title>
		<link rel="alternate" type="text/html" href="https://ency.feqhemoaser.com/fa/index.php?title=%DA%A9%D8%A7%D8%B1%D8%A8%D8%B1:Jalili/%D8%B5%D9%81%D8%AD%D9%87_%D8%AA%D9%85%D8%B1%DB%8C%D9%86&amp;diff=69616"/>
		<updated>2026-09-19T14:41:09Z</updated>

		<summary type="html">&lt;p&gt;Jalili: &lt;/p&gt;
&lt;hr /&gt;
&lt;div&gt;{{ambox&lt;br /&gt;
|style= background: #FFE4B5&lt;br /&gt;
|type=content&lt;br /&gt;
|image=[[پرونده:Writing.png|100px]]&lt;br /&gt;
|text= &#039;&#039;&#039;هشدار!&#039;&#039;&#039; این صفحه از روز [[۳۰]] [[مرداد]] [[۱۴۰۵]] در حال &#039;&#039;&#039;به‌روزسانی&#039;&#039;&#039; است.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
{{سخ}}پس از نهایی‌شدن، این برچسب برداشته می‌شود.}}&lt;br /&gt;
== قاعده عدالت (منابع مطالعاتی)==&lt;br /&gt;
قاعده عدالت از موضوعات مهم و چالش‌برانگیز در فقه معاصر است که در پیوند با مباحثی چون قواعد فقهی، اجتهاد، قانون‌گذاری اسلامی و نظام‌سازی فقهی قرار دارد.‎ این موضوع در دهه‌های اخیر با توجه به نیاز به طراحی نظام‌های حقوقی عادلانه، مورد توجه ویژه فقها و حقوق‌دانان قرار گرفته است.‎ درباره این موضوع کتاب‌ها، مقالات و پژوهش‌های متعددی منتشر شده است.‎ پرسش‌های فقهی مرتبط با این موضوع عبارتند از:‎ آیا عدالت قاعده فقهی مستقل است؟ مجاری و مصادیق قاعده عدالت کدام است؟ نسبت قاعده عدالت با قواعد لاضرر، لاحرج و انصاف چیست؟ نقش عدالت در استنباط و اجتهاد فقهی چگونه تبیین می‌شود؟&lt;br /&gt;
==کتاب==&lt;br /&gt;
=فارسی=&lt;br /&gt;
#بازخوانی قاعده عدالت و نقش جنسیت در تأثیر قوانین دیه و ارث؛ چالش‌ها و راهکارها، سید محمد حیدری خورمیزی، بابل، [[نشریه پژوهش‌های فقه و حقوق اسلامی،]] دوره ۲۱، شماره ۳، تابستان ۱۴۰۴ش. [https://sanad.iau.ir/Journal/ijrj/Article/1195553 برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#جایگاه عدالت در فقه مذاهب خمسه اسلامی و حقوق، فریبا حاجی‌علی، تهران، [[آموزشی تألیفی ارشدان]]، ۱۴۰۴ش.[https://pic.ketab.ir/DataBase/bookpdf/04/14040422160.pdf برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#نسبت فقه و عدالت و دلالت‌های آن در نظام قانون‌گذاری اسلامی، محمدهادی حاضری، قم، [[دانشگاه باقرالعلوم(ع)]]، ۱۴۰۴ش.&lt;br /&gt;
#جستاری در فلسفه حقوق اسلامی عدالت، فقه و قانون: بررسی چالش‌های تحقق قانون عادلانه در نظام‌های حقوقی فقه‌مبنا، محمدهادی حاضری، تهران، [[انتشارات مجد]]، ۱۴۰۳ش.[https://pic.ketab.ir/DataBase/bookpdf/03/14030522075.pdf برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#عدالت و امنیت در فقه شیعه و اهل سنت، محمد عمیدی، تهران، [[نشریه راه دکتری]]، ۱۴۰۱ش.[https://pic.ketab.ir/DataBase/bookpdf/01/14011228521.pdf برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#عدالت در فقه، محمود طباطبایی، تهران، [[انتشارات میراث شرق،]] ۱۴۰۱ش.[https://pic.ketab.ir/DataBase/bookpdf/01/14010616181.pdf برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#جستاری فقهی و حقوقی پیرامون قاعده عدالت، حسین پندار، تهران، [[مؤسسه نشر سیمرغ آسمان آذرگان]]، ۱۳۹۷ش.[https://pic.ketab.ir/DataBase/bookpdf/97/97427150.pdf برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#تأملاتی فقهی در قاعده‌انگاری «عدل و انصاف»، صالح منتظری، قم، ایران، [[انتشارات گنج دانش]]، ۱۳۹۶ش.[https://pic.ketab.ir/DataBase/bookpdf/96/96329120.pdf برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#عدالت معاوضی و قاعده موازنه: تبیین ماهیت، مجاری و مصادیق، محمد خاکباز، تهران، انتشارات مجد، ۱۳۹۶ش.[https://pic.ketab.ir/DataBase/bookpdf/96/96a24168.pdf برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#عدالت‌پژوهی در پرتو قرآن کریم، علی‌اصغر پورعزت، تهران، [[شرکت انتشارات علمی و فرهنگی]]، ۱۳۹۳ش.[https://pic.ketab.ir/DataBase/bookpdf/93/93409140.pdf برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#قاعده فقهی عدالت با تقریظ آیه‌الله سیدمحمدمهدی موسوی خلخالی و [[علی الهی‌خراسانی]]، مشهد، [[بنیاد پژوهش‌های اسلامی آستان قدس رضوی]]، ۱۳۹۲ش.[https://pic.ketab.ir/DataBase/bookpdf/92/92925128.pdf برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#قاعده عدالت و نفی ظلم: به ضمیمه گفت‌وگو با حضرت آیه‌الله العظمی صانعی(مدظله)، هادی قابل‌جامی، قم، [[فصلنامه فقه الثقلین]]، ۱۳۹۰ش.[https://saanei.xyz/pictures/books/pdf/ghaede_edalat.pdf برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#عدالت به مثابه «قاعده»: همراه با قواعد: «لاضرر»، «لاحرج»، «عدل و انصاف»، سیدمحمد اصغری، تهران، [[انتشارات اطلاعات]]، ۱۳۸۸ش.[https://pic.ketab.ir/DataBase/bookpdf/88/88125072.pdf برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#قاعده عدالت در فقه امامیه «گفت‌وگو با جمعی از اساتید حوزه و دانشگاه»، [[حسنعلی علی‌اکبریان]]، قم، [[پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی]]، ۱۳۸۶ش.[https://pic.ketab.ir/DataBase/bookpdf/87/87211606.pdf برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
=عربی=&lt;br /&gt;
# ثلاث رسائل: العداله، التوبه، قاعده لاضرر، من تقریرات سید تقی طباطبائی قمی کتبه عباس حاجیانی دشتی،محلاتی،۱۳۹۳ش.[https://pic.ketab.ir/DataBase/bookpdf/93/93c20832.pdf برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
# رس‍ال‍ه‌ ف‍ی‌ ال‍ع‍دال‍ه‌، ب‍ض‍م‍ی‍م‍ه‌ ق‍اع‍ده‌ &amp;quot;م‍ای‍ض‍م‍ن‌&amp;quot; و &amp;quot;ح‍م‍ل‌ ف‍ع‍ل‌ ال‍م‍س‍ل‍م‌ ع‍ل‍ی‌ ال‍ص‍ح‍ه‌&amp;quot;،ت‍ال‍ی‍ف‌ ع‍ل‍ی‌ ال‍م‍وس‍وی‌ ال‍ق‍زوی‍ن‍ی‌،قم،ال‍ج‍م‍اع‍ه ال‍م‍درس‍ی‍ن ف‍ی ال‍ح‍وزه ال‍ع‍ل‍م‍ی‍ه ب‍ق‍م، م‍وس‍س‍ه ال‍ن‍ش‍ر الاس‍لام‍ی، ۱۳۷۷ش ۱۴۱۹ق&lt;br /&gt;
# العدالة العقدية:‎ دراسة في قاعدية العدالة ودورها في العقود المدنية، تألیف:‎ رياض أحمد عبد الغفور الاعرجي، بغداد:‎ جامعة النهرين، 2020م.‎[https://iqdr.iq/search?view=e7fd5f8908aa17 مطلب را از اینجا مطالعه کنید]&lt;br /&gt;
# العدالة بوصفها قاعدة فقهيّة، تألیف:‎ د.‎ الشيخ مهدي مهريزي، ترجمة:‎ حسن علي الهاشمي، في:‎ مجلة نصوص معاصرة، العدد 55-56، 2019م.[https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/1811120/%D8%A7%D9%84%D8%B9%D8%AF%D8%A7%D9%84%D9%87-%D8%A8%D9%88%D8%B5%D9%81%D9%87%D8%A7-%D9%82%D8%A7%D8%B9%D8%AF%D9%87-%D9%81%D9%82%D9%87%DB%8C%D9%87 مطلب را از اینجا مطالعه کنید]&lt;br /&gt;
# مسائل العدالة في الفقه الإسلامي:‎ جمعًا ودراسة ومقارنة، تألیف:‎ تيسر بن صالح بن سعيد دبلول، 2020م.‎[https://docs.google.com/viewerng/viewer?url=https://ebook.univeyes.com/?download_books%3D118541-675c40fd0b16531409317b73240ab810&amp;amp;hl=ar مطلب را از اینجا مطالعه کنید]&lt;br /&gt;
# العدالة العقدية:‎ دراسة في قاعدية العدالة ودورها في العقود المدنية، تألیف:‎ رياض أحمد عبد الغفور، مكتبة نور، 2022م.‎[https://www.noor-book.com/book/review/614464 مطلب را از اینجا مطالعه کنید]&lt;br /&gt;
# مؤسسة العدالة في الشريعة الإسلامية، تألیف:‎ عبد السلام التونجي، مكتبة عين الجامعة، 2025م.[https://practice.univeyes.net/academy/fiqh00000/fiqh09001/fiqh09465.pdf مطلب را از اینجا مطالعه کنید]&lt;br /&gt;
# قاعدة «العدل والإنصاف»، تألیف:‎ السيد محمّد كاظم المصطفوي، في:‎ كتاب مائة قاعدة فقهية، ص159-162، 2016م.‎[https://ns1.almerja.com/more.php?idm=61703 مطلب را از اینجا مطالعه کنید]&lt;br /&gt;
==مقالات==&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
=فارسی=&lt;br /&gt;
#تحلیل تاریخی مفهوم عدالت در فقه امامیه و بازتاب آن در حقوق بشر جهانی، ثروت سلیمان‌زاده افشار، تهران[[، فصلنامه پژوهش‌های فقهی حقوق بشر]]، زمستان ۱۴۰۴ش.[https://www.jhsrj.ir/article_733113_944ae43c307e353d430f74179c1e57ea.pdf برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#قاعده انگاری عدل وانصاف و مقایسه آن با اصول و قواعد فقهی و حقوقی،معصومه مظاهری، تهران، [[نشریه پژوهش های فقهی،داشگاه شهید مطهری]]، پاییز۱۴۰۳، دوره بیستم - شماره ۳، [https://www.ensani.ir/file/download/article/6747147485769-9467-1403-3-4.pdf برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#تحلیل فقهی حقوقی قاعده عدالت، مسلم سوری، قم، [[فصلنامه فقه و حقوق معاصر]]، بهار ۱۴۰۳ش، سال دهم، شماره ۲۷، صص ۶۸–۸۰.[https://journals.icscr.ir/wp-content/uploads/2024/05/4-1.pdf برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#بررسی تطبیقی مفاهیم عدالت و مساوات در فقه اسلامی و نظام‌های حقوقی بین‌المللی، مریم فراهانی، قم، [[فصلنامه معرفت و بصیرت اسلامی]]، زمستان ۱۴۰۲ش.[https://www.journaliki.com/index.php/journaliki/article/view/11/11 برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#تأمّلات اخلاقی جواز نکاح صغیره و تعارض آن با قاعدة عدالت، مریم مصلی‌نژاد، سیدمحسن سادات کیایی و فاطمه وجدانی، فصلنامه پژوهش‌های اخلاقی، دوره ۳، شماره ۲، شماره پیاپی ۱۰، تابستان ۱۴۰۱ش، صص. ۹۵–۱۱۸. [https://jer.znu.ac.ir/article_253546_65105580c03557de86c78dbdcb0f62db.pdf?lang=fa برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#کاربرد قاعده عدالت در خبررسانی از منظر حقوق مخاطب، مسلم ملکی، تهران، [[فصلنامه پژوهش‌های ارتباطی]]، [https://www.magiran.com/paper/2507377/%da%a9%d8%a7%d8%b1%d8%a8%d8%b1%d8%af-%d9%82%d8%a7%d8%b9%d8%af%d9%87-%d8%b9%d8%af%d8%a7%d9%84%d8%aa-%d8%af%d8%b1-%d8%ae%d8%a8%d8%b1%d8%b1%d8%b3%d8%a7%d9%86%db%8c-%d8%a7%d8%b2-%d9%85%d9%86%d8%b8%d8%b1-%d8%ad%d9%82%d9%88%d9%82-%d9%85%d8%ae%d8%a7%d8%b7%d8%a8 برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#عدالت و ابواب فقهی آن در فقه اسلامی، سجاد صمندری، قم، [[فصلنامه پژوهش‌های حقوق تطبیقی عدل و انصاف]]، شماره ۱۲، بهار ۱۴۰۰ش.[https://www.ensani.ir/file/download/article/1631949352-10150-11-3.pdf برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#مفاد قاعده عدالت از دیدگاه استاد مطهری، سید علی حسینی و سید امرالله حسینی، تهران، [[پژوهش نامه فقه اجتماع]]&amp;lt;nowiki/&amp;gt;ی، دوره ۹، شماره ۲، شماره پیاپی ۱۸، مرداد ۱۴۰۰ش، صص. ۲۳۳–۲۶۰. [https://sj.isu.ac.ir/article_76049_27606ea7bfa6d3f4bc85f44e965e1be8.pdf برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#عدالت در فقه سیاسی شیعه، هاشم نیازی و محمدهاشم رضایی، قم، [[فصلنامه گفتمان فقه حکومتی]]، بهار و تابستان ۱۴۰۰ش، سال پنجم، شماره ۸، صص ۷۳–۹۳.[https://m-e-t.ir/wp-content/uploads/2025/07/%D8%B4%D9%85%D8%A7%D8%B1%D9%878-73-95.pdf برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#مفاد قاعده عدالت از دیدگاه استاد مطهری، سیدعلی حسینی و سیدامرالله حسینی، تهران، [[دانشگاه امام صادق(ع)،]] ۱۳۹۹ش.[https://iranjournals.nlai.ir/bitstream/handle/123456789/925123/562F526AAC56A04137489D4F7C51AFC3.pdf?sequence=1&amp;amp;isAllowed=y برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#بررسی قاعده ی عدالت از دیدگاه فقه امامیه،علیرضا محمدبیکی و مهری توتونچیان، [[مطالعات فقه اقتصادی]]، سال اول زمستان ۱۳۹۸ شماره ۳،[https://ensani.ir/file/download/article/1634313951-10446-1400-19.pdf برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#نقش‌یابی عدالت در اجتهاد فقهی در پرتو بررسی چالش حکمت‌انگاری عدالت در خطابات قرآنی،علی الهی خراسانی و حمیدرضا تمدن، قم، [[پژوهشگاه علوم وفرهنگی اسلامی]]،بهار ۱۳۹۵ش.[https://jf.isca.ac.ir/article_64679_d54a92c7efa5f9a3353bf5a2b969782f.pdf برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#بررسی اعتبار قاعدۀ عدالت در موارد منصوص و غیرمنصوص، سیف الله صرامی، قم، پژوهشگاه علوم وفرهنگی اسلامی،بهار ۱۳۹۵ش.[https://jf.isca.ac.ir/article_64677_cd147de77fb29f7c6e9e1a46d1254ab0.pdf برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#نقش عدالت در قانونگذاری در حکومت اسلامی،حسنعلی علی‌اکبریان، قم، پژوهشگاه علوم وفرهنگی اسلامی،بهار ۱۳۹۵ش.[https://jf.isca.ac.ir/article_64669_6bb302a17b33a4c15d9ba151617015aa.pdf برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#نسبت قاعدۀ عدالت با قواعد فقهی دیگر،سید محمود طباطبائی، قم، پژوهشگاه علوم وفرهنگی اسلامی،بهار ۱۳۹۵ش.[https://jf.isca.ac.ir/article_64682_01b507070747986b619f5f27c0322089.pdf برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#اصل عدالت در فقه مذاهب اسلامی، عابدین مومنی و سیدمحمدمهدی حسینی، قم، [[فصلنامه مطالعات تقریبی مذاهب اسلامی، دانشگاه مذاهب اسلامی]]، دوره ۱۰، شماره ۳۹، بهار ۱۳۹۴ش.[https://foroughevahdat.mazaheb.ac.ir/article_9879_ec73a08511f0f15158c830720aee7588.pdf برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#نقش عدالت در فرآیند استنباط اول و دوم، [[ابوالقاسم علیدوست]]، قم، [[پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی]] (وابسته به دفتر تبلیغات اسلامی حوزه علمیه قم)، ۱۳۹۳ش.[https://iranjournals.nlai.ir/bitstream/handle/123456789/271205/3F3A26587538C248580970510EBFFF38.pdf?sequence=1&amp;amp;isAllowed=y برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#گونه‌های بهره‌گیری از عدالت در فقه و اجتهاد، سعید ضیائی‌فر،قم، [[مجله علمی پژوهش‌های فقهی]]، دوره ۱۰، شماره ۲، ۱۳۹۳ش، صص. ۳۰۵–۳۲۲. [https://journal.ut.ac.ir/article_52002_71bc389c97bac8a386a94e0125c910e0.pdf برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#درآمدی بر تطبیق قاعده عدالت، سیدمحمود صادق‌زاده طباطبایی، مشهد، [[دانشگاه فردوسی مشهد]]، ۱۳۹۳ش.[https://iranjournals.nlai.ir/bitstream/handle/123456789/817024/41779447B029539662D64EC67E569CD2.pdf?sequence=1&amp;amp;isAllowed=y برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#عدالت به مثابه قاعده فقهی و حقوقی، سید محمد اصغری، [[فصلنامه مطالعات حقوق خصوصی]]، دوره ۳۹، شماره ۱،خرداد ۱۳۸۸ش،[https://jlq.ut.ac.ir/article_28281_ceb8ecd0b9ced6868294e2178ca23fab.pdf برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#گفت‌وگو: مقایسه قاعده عدالت با قاعده لاضرر، [[حسنعلی علی‌اکبریان]]، قم، [[فصلنامه فقه،]] تابستان ۱۳۸۷ش، شماره ۵۶، صص ۱۹۶–۲۳۸.[https://jf.isca.ac.ir/article_3144.html برالی مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
=عربی=&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
==پایانامه==&lt;br /&gt;
3️⃣معرفی پایا‌ن‌نامه:::::: عنوان رساله، نویسنده، ارشد/دکتری، دانشکده، دانشگاه، کشور، سال دفاع، لینک.&lt;br /&gt;
===فارسی===&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
===عربی===&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
==سایر منابع==&lt;br /&gt;
===فارسی ===&lt;br /&gt;
===عربی ===&lt;/div&gt;</summary>
		<author><name>Jalili</name></author>
	</entry>
	<entry>
		<id>https://ency.feqhemoaser.com/fa/index.php?title=%DA%A9%D8%A7%D8%B1%D8%A8%D8%B1:Jalili/%D8%B5%D9%81%D8%AD%D9%87_%D8%AA%D9%85%D8%B1%DB%8C%D9%86&amp;diff=69615</id>
		<title>کاربر:Jalili/صفحه تمرین</title>
		<link rel="alternate" type="text/html" href="https://ency.feqhemoaser.com/fa/index.php?title=%DA%A9%D8%A7%D8%B1%D8%A8%D8%B1:Jalili/%D8%B5%D9%81%D8%AD%D9%87_%D8%AA%D9%85%D8%B1%DB%8C%D9%86&amp;diff=69615"/>
		<updated>2026-09-19T14:38:49Z</updated>

		<summary type="html">&lt;p&gt;Jalili: /* عربی */&lt;/p&gt;
&lt;hr /&gt;
&lt;div&gt;{{ambox&lt;br /&gt;
|style= background: #FFE4B5&lt;br /&gt;
|type=content&lt;br /&gt;
|image=[[پرونده:Writing.png|100px]]&lt;br /&gt;
|text= &#039;&#039;&#039;هشدار!&#039;&#039;&#039; این صفحه از روز [[۳۰]] [[مرداد]] [[۱۴۰۵]] در حال &#039;&#039;&#039;به‌روزسانی&#039;&#039;&#039; است.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
{{سخ}}پس از نهایی‌شدن، این برچسب برداشته می‌شود.}}&lt;br /&gt;
== قاعده عدالت (منابع مطالعاتی)==&lt;br /&gt;
قاعده عدالت از موضوعات مهم و چالش‌برانگیز در فقه معاصر است که در پیوند با مباحثی چون قواعد فقهی، اجتهاد، قانون‌گذاری اسلامی و نظام‌سازی فقهی قرار دارد.‎ این موضوع در دهه‌های اخیر با توجه به نیاز به طراحی نظام‌های حقوقی عادلانه، مورد توجه ویژه فقها و حقوق‌دانان قرار گرفته است.‎ درباره این موضوع کتاب‌ها، مقالات و پژوهش‌های متعددی منتشر شده است.‎ پرسش‌های فقهی مرتبط با این موضوع عبارتند از:‎ آیا عدالت قاعده فقهی مستقل است؟ مجاری و مصادیق قاعده عدالت کدام است؟ نسبت قاعده عدالت با قواعد لاضرر، لاحرج و انصاف چیست؟ نقش عدالت در استنباط و اجتهاد فقهی چگونه تبیین می‌شود؟&lt;br /&gt;
==کتاب==&lt;br /&gt;
=فارسی=&lt;br /&gt;
#بازخوانی قاعده عدالت و نقش جنسیت در تأثیر قوانین دیه و ارث؛ چالش‌ها و راهکارها، سید محمد حیدری خورمیزی، بابل، [[نشریه پژوهش‌های فقه و حقوق اسلامی،]] دوره ۲۱، شماره ۳، تابستان ۱۴۰۴ش. [https://sanad.iau.ir/Journal/ijrj/Article/1195553 برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#جایگاه عدالت در فقه مذاهب خمسه اسلامی و حقوق، فریبا حاجی‌علی، تهران، [[آموزشی تألیفی ارشدان]]، ۱۴۰۴ش.[https://pic.ketab.ir/DataBase/bookpdf/04/14040422160.pdf برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#نسبت فقه و عدالت و دلالت‌های آن در نظام قانون‌گذاری اسلامی، محمدهادی حاضری، قم، [[دانشگاه باقرالعلوم(ع)]]، ۱۴۰۴ش.&lt;br /&gt;
#جستاری در فلسفه حقوق اسلامی عدالت، فقه و قانون: بررسی چالش‌های تحقق قانون عادلانه در نظام‌های حقوقی فقه‌مبنا، محمدهادی حاضری، تهران، [[انتشارات مجد]]، ۱۴۰۳ش.[https://pic.ketab.ir/DataBase/bookpdf/03/14030522075.pdf برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#عدالت و امنیت در فقه شیعه و اهل سنت، محمد عمیدی، تهران، [[نشریه راه دکتری]]، ۱۴۰۱ش.[https://pic.ketab.ir/DataBase/bookpdf/01/14011228521.pdf برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#عدالت در فقه، محمود طباطبایی، تهران، [[انتشارات میراث شرق،]] ۱۴۰۱ش.[https://pic.ketab.ir/DataBase/bookpdf/01/14010616181.pdf برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#جستاری فقهی و حقوقی پیرامون قاعده عدالت، حسین پندار، تهران، [[مؤسسه نشر سیمرغ آسمان آذرگان]]، ۱۳۹۷ش.[https://pic.ketab.ir/DataBase/bookpdf/97/97427150.pdf برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#تأملاتی فقهی در قاعده‌انگاری «عدل و انصاف»، صالح منتظری، قم، ایران، [[انتشارات گنج دانش]]، ۱۳۹۶ش.[https://pic.ketab.ir/DataBase/bookpdf/96/96329120.pdf برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#عدالت معاوضی و قاعده موازنه: تبیین ماهیت، مجاری و مصادیق، محمد خاکباز، تهران، انتشارات مجد، ۱۳۹۶ش.[https://pic.ketab.ir/DataBase/bookpdf/96/96a24168.pdf برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#عدالت‌پژوهی در پرتو قرآن کریم، علی‌اصغر پورعزت، تهران، [[شرکت انتشارات علمی و فرهنگی]]، ۱۳۹۳ش.[https://pic.ketab.ir/DataBase/bookpdf/93/93409140.pdf برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#قاعده فقهی عدالت با تقریظ آیه‌الله سیدمحمدمهدی موسوی خلخالی و [[علی الهی‌خراسانی]]، مشهد، [[بنیاد پژوهش‌های اسلامی آستان قدس رضوی]]، ۱۳۹۲ش.[https://pic.ketab.ir/DataBase/bookpdf/92/92925128.pdf برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#قاعده عدالت و نفی ظلم: به ضمیمه گفت‌وگو با حضرت آیه‌الله العظمی صانعی(مدظله)، هادی قابل‌جامی، قم، [[فصلنامه فقه الثقلین]]، ۱۳۹۰ش.[https://saanei.xyz/pictures/books/pdf/ghaede_edalat.pdf برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#عدالت به مثابه «قاعده»: همراه با قواعد: «لاضرر»، «لاحرج»، «عدل و انصاف»، سیدمحمد اصغری، تهران، [[انتشارات اطلاعات]]، ۱۳۸۸ش.[https://pic.ketab.ir/DataBase/bookpdf/88/88125072.pdf برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#قاعده عدالت در فقه امامیه «گفت‌وگو با جمعی از اساتید حوزه و دانشگاه»، [[حسنعلی علی‌اکبریان]]، قم، [[پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی]]، ۱۳۸۶ش.[https://pic.ketab.ir/DataBase/bookpdf/87/87211606.pdf برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
==کتاب==&lt;br /&gt;
===عربی===&lt;br /&gt;
# ثلاث رسائل: العداله، التوبه، قاعده لاضرر، من تقریرات سید تقی طباطبائی قمی کتبه عباس حاجیانی دشتی،محلاتی،۱۳۹۳ش.[https://pic.ketab.ir/DataBase/bookpdf/93/93c20832.pdf برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
# رس‍ال‍ه‌ ف‍ی‌ ال‍ع‍دال‍ه‌، ب‍ض‍م‍ی‍م‍ه‌ ق‍اع‍ده‌ &amp;quot;م‍ای‍ض‍م‍ن‌&amp;quot; و &amp;quot;ح‍م‍ل‌ ف‍ع‍ل‌ ال‍م‍س‍ل‍م‌ ع‍ل‍ی‌ ال‍ص‍ح‍ه‌&amp;quot;،ت‍ال‍ی‍ف‌ ع‍ل‍ی‌ ال‍م‍وس‍وی‌ ال‍ق‍زوی‍ن‍ی‌،قم،ال‍ج‍م‍اع‍ه ال‍م‍درس‍ی‍ن ف‍ی ال‍ح‍وزه ال‍ع‍ل‍م‍ی‍ه ب‍ق‍م، م‍وس‍س‍ه ال‍ن‍ش‍ر الاس‍لام‍ی، ۱۳۷۷ش ۱۴۱۹ق&lt;br /&gt;
# العدالة العقدية:‎ دراسة في قاعدية العدالة ودورها في العقود المدنية، تألیف:‎ رياض أحمد عبد الغفور الاعرجي، بغداد:‎ جامعة النهرين، 2020م.‎[https://iqdr.iq/search?view=e7fd5f8908aa17 مطلب را از اینجا مطالعه کنید]&lt;br /&gt;
# العدالة بوصفها قاعدة فقهيّة، تألیف:‎ د.‎ الشيخ مهدي مهريزي، ترجمة:‎ حسن علي الهاشمي، في:‎ مجلة نصوص معاصرة، العدد 55-56، 2019م.[https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/1811120/%D8%A7%D9%84%D8%B9%D8%AF%D8%A7%D9%84%D9%87-%D8%A8%D9%88%D8%B5%D9%81%D9%87%D8%A7-%D9%82%D8%A7%D8%B9%D8%AF%D9%87-%D9%81%D9%82%D9%87%DB%8C%D9%87 مطلب را از اینجا مطالعه کنید]&lt;br /&gt;
# مسائل العدالة في الفقه الإسلامي:‎ جمعًا ودراسة ومقارنة، تألیف:‎ تيسر بن صالح بن سعيد دبلول، 2020م.‎[https://docs.google.com/viewerng/viewer?url=https://ebook.univeyes.com/?download_books%3D118541-675c40fd0b16531409317b73240ab810&amp;amp;hl=ar مطلب را از اینجا مطالعه کنید]&lt;br /&gt;
# العدالة العقدية:‎ دراسة في قاعدية العدالة ودورها في العقود المدنية، تألیف:‎ رياض أحمد عبد الغفور، مكتبة نور، 2022م.‎[https://www.noor-book.com/book/review/614464 مطلب را از اینجا مطالعه کنید]&lt;br /&gt;
# مؤسسة العدالة في الشريعة الإسلامية، تألیف:‎ عبد السلام التونجي، مكتبة عين الجامعة، 2025م.[https://practice.univeyes.net/academy/fiqh00000/fiqh09001/fiqh09465.pdf مطلب را از اینجا مطالعه کنید]&lt;br /&gt;
# قاعدة «العدل والإنصاف»، تألیف:‎ السيد محمّد كاظم المصطفوي، في:‎ كتاب مائة قاعدة فقهية، ص159-162، 2016م.‎[https://ns1.almerja.com/more.php?idm=61703 مطلب را از اینجا مطالعه کنید]&lt;br /&gt;
==مقالات==&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
=فارسی=&lt;br /&gt;
#تحلیل تاریخی مفهوم عدالت در فقه امامیه و بازتاب آن در حقوق بشر جهانی، ثروت سلیمان‌زاده افشار، تهران[[، فصلنامه پژوهش‌های فقهی حقوق بشر]]، زمستان ۱۴۰۴ش.[https://www.jhsrj.ir/article_733113_944ae43c307e353d430f74179c1e57ea.pdf برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#قاعده انگاری عدل وانصاف و مقایسه آن با اصول و قواعد فقهی و حقوقی،معصومه مظاهری، تهران، [[نشریه پژوهش های فقهی،داشگاه شهید مطهری]]، پاییز۱۴۰۳، دوره بیستم - شماره ۳، [https://www.ensani.ir/file/download/article/6747147485769-9467-1403-3-4.pdf برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#تحلیل فقهی حقوقی قاعده عدالت، مسلم سوری، قم، [[فصلنامه فقه و حقوق معاصر]]، بهار ۱۴۰۳ش، سال دهم، شماره ۲۷، صص ۶۸–۸۰.[https://journals.icscr.ir/wp-content/uploads/2024/05/4-1.pdf برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#بررسی تطبیقی مفاهیم عدالت و مساوات در فقه اسلامی و نظام‌های حقوقی بین‌المللی، مریم فراهانی، قم، [[فصلنامه معرفت و بصیرت اسلامی]]، زمستان ۱۴۰۲ش.[https://www.journaliki.com/index.php/journaliki/article/view/11/11 برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#تأمّلات اخلاقی جواز نکاح صغیره و تعارض آن با قاعدة عدالت، مریم مصلی‌نژاد، سیدمحسن سادات کیایی و فاطمه وجدانی، فصلنامه پژوهش‌های اخلاقی، دوره ۳، شماره ۲، شماره پیاپی ۱۰، تابستان ۱۴۰۱ش، صص. ۹۵–۱۱۸. [https://jer.znu.ac.ir/article_253546_65105580c03557de86c78dbdcb0f62db.pdf?lang=fa برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#کاربرد قاعده عدالت در خبررسانی از منظر حقوق مخاطب، مسلم ملکی، تهران، [[فصلنامه پژوهش‌های ارتباطی]]، [https://www.magiran.com/paper/2507377/%da%a9%d8%a7%d8%b1%d8%a8%d8%b1%d8%af-%d9%82%d8%a7%d8%b9%d8%af%d9%87-%d8%b9%d8%af%d8%a7%d9%84%d8%aa-%d8%af%d8%b1-%d8%ae%d8%a8%d8%b1%d8%b1%d8%b3%d8%a7%d9%86%db%8c-%d8%a7%d8%b2-%d9%85%d9%86%d8%b8%d8%b1-%d8%ad%d9%82%d9%88%d9%82-%d9%85%d8%ae%d8%a7%d8%b7%d8%a8 برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#عدالت و ابواب فقهی آن در فقه اسلامی، سجاد صمندری، قم، [[فصلنامه پژوهش‌های حقوق تطبیقی عدل و انصاف]]، شماره ۱۲، بهار ۱۴۰۰ش.[https://www.ensani.ir/file/download/article/1631949352-10150-11-3.pdf برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#مفاد قاعده عدالت از دیدگاه استاد مطهری، سید علی حسینی و سید امرالله حسینی، تهران، [[پژوهش نامه فقه اجتماع]]&amp;lt;nowiki/&amp;gt;ی، دوره ۹، شماره ۲، شماره پیاپی ۱۸، مرداد ۱۴۰۰ش، صص. ۲۳۳–۲۶۰. [https://sj.isu.ac.ir/article_76049_27606ea7bfa6d3f4bc85f44e965e1be8.pdf برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#عدالت در فقه سیاسی شیعه، هاشم نیازی و محمدهاشم رضایی، قم، [[فصلنامه گفتمان فقه حکومتی]]، بهار و تابستان ۱۴۰۰ش، سال پنجم، شماره ۸، صص ۷۳–۹۳.[https://m-e-t.ir/wp-content/uploads/2025/07/%D8%B4%D9%85%D8%A7%D8%B1%D9%878-73-95.pdf برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#مفاد قاعده عدالت از دیدگاه استاد مطهری، سیدعلی حسینی و سیدامرالله حسینی، تهران، [[دانشگاه امام صادق(ع)،]] ۱۳۹۹ش.[https://iranjournals.nlai.ir/bitstream/handle/123456789/925123/562F526AAC56A04137489D4F7C51AFC3.pdf?sequence=1&amp;amp;isAllowed=y برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#بررسی قاعده ی عدالت از دیدگاه فقه امامیه،علیرضا محمدبیکی و مهری توتونچیان، [[مطالعات فقه اقتصادی]]، سال اول زمستان ۱۳۹۸ شماره ۳،[https://ensani.ir/file/download/article/1634313951-10446-1400-19.pdf برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#نقش‌یابی عدالت در اجتهاد فقهی در پرتو بررسی چالش حکمت‌انگاری عدالت در خطابات قرآنی،علی الهی خراسانی و حمیدرضا تمدن، قم، [[پژوهشگاه علوم وفرهنگی اسلامی]]،بهار ۱۳۹۵ش.[https://jf.isca.ac.ir/article_64679_d54a92c7efa5f9a3353bf5a2b969782f.pdf برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#بررسی اعتبار قاعدۀ عدالت در موارد منصوص و غیرمنصوص، سیف الله صرامی، قم، پژوهشگاه علوم وفرهنگی اسلامی،بهار ۱۳۹۵ش.[https://jf.isca.ac.ir/article_64677_cd147de77fb29f7c6e9e1a46d1254ab0.pdf برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#نقش عدالت در قانونگذاری در حکومت اسلامی،حسنعلی علی‌اکبریان، قم، پژوهشگاه علوم وفرهنگی اسلامی،بهار ۱۳۹۵ش.[https://jf.isca.ac.ir/article_64669_6bb302a17b33a4c15d9ba151617015aa.pdf برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#نسبت قاعدۀ عدالت با قواعد فقهی دیگر،سید محمود طباطبائی، قم، پژوهشگاه علوم وفرهنگی اسلامی،بهار ۱۳۹۵ش.[https://jf.isca.ac.ir/article_64682_01b507070747986b619f5f27c0322089.pdf برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#اصل عدالت در فقه مذاهب اسلامی، عابدین مومنی و سیدمحمدمهدی حسینی، قم، [[فصلنامه مطالعات تقریبی مذاهب اسلامی، دانشگاه مذاهب اسلامی]]، دوره ۱۰، شماره ۳۹، بهار ۱۳۹۴ش.[https://foroughevahdat.mazaheb.ac.ir/article_9879_ec73a08511f0f15158c830720aee7588.pdf برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#نقش عدالت در فرآیند استنباط اول و دوم، [[ابوالقاسم علیدوست]]، قم، [[پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی]] (وابسته به دفتر تبلیغات اسلامی حوزه علمیه قم)، ۱۳۹۳ش.[https://iranjournals.nlai.ir/bitstream/handle/123456789/271205/3F3A26587538C248580970510EBFFF38.pdf?sequence=1&amp;amp;isAllowed=y برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#گونه‌های بهره‌گیری از عدالت در فقه و اجتهاد، سعید ضیائی‌فر،قم، [[مجله علمی پژوهش‌های فقهی]]، دوره ۱۰، شماره ۲، ۱۳۹۳ش، صص. ۳۰۵–۳۲۲. [https://journal.ut.ac.ir/article_52002_71bc389c97bac8a386a94e0125c910e0.pdf برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#درآمدی بر تطبیق قاعده عدالت، سیدمحمود صادق‌زاده طباطبایی، مشهد، [[دانشگاه فردوسی مشهد]]، ۱۳۹۳ش.[https://iranjournals.nlai.ir/bitstream/handle/123456789/817024/41779447B029539662D64EC67E569CD2.pdf?sequence=1&amp;amp;isAllowed=y برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#عدالت به مثابه قاعده فقهی و حقوقی، سید محمد اصغری، [[فصلنامه مطالعات حقوق خصوصی]]، دوره ۳۹، شماره ۱،خرداد ۱۳۸۸ش،[https://jlq.ut.ac.ir/article_28281_ceb8ecd0b9ced6868294e2178ca23fab.pdf برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#گفت‌وگو: مقایسه قاعده عدالت با قاعده لاضرر، [[حسنعلی علی‌اکبریان]]، قم، [[فصلنامه فقه،]] تابستان ۱۳۸۷ش، شماره ۵۶، صص ۱۹۶–۲۳۸.[https://jf.isca.ac.ir/article_3144.html برالی مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
=عربی=&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
==پایانامه==&lt;br /&gt;
3️⃣معرفی پایا‌ن‌نامه:::::: عنوان رساله، نویسنده، ارشد/دکتری، دانشکده، دانشگاه، کشور، سال دفاع، لینک.&lt;br /&gt;
===فارسی===&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
===عربی===&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
==سایر منابع==&lt;br /&gt;
===فارسی ===&lt;br /&gt;
===عربی ===&lt;/div&gt;</summary>
		<author><name>Jalili</name></author>
	</entry>
	<entry>
		<id>https://ency.feqhemoaser.com/fa/index.php?title=%DA%A9%D8%A7%D8%B1%D8%A8%D8%B1:Jalili/%D8%B5%D9%81%D8%AD%D9%87_%D8%AA%D9%85%D8%B1%DB%8C%D9%86&amp;diff=69614</id>
		<title>کاربر:Jalili/صفحه تمرین</title>
		<link rel="alternate" type="text/html" href="https://ency.feqhemoaser.com/fa/index.php?title=%DA%A9%D8%A7%D8%B1%D8%A8%D8%B1:Jalili/%D8%B5%D9%81%D8%AD%D9%87_%D8%AA%D9%85%D8%B1%DB%8C%D9%86&amp;diff=69614"/>
		<updated>2026-09-19T14:34:31Z</updated>

		<summary type="html">&lt;p&gt;Jalili: /* عربی */&lt;/p&gt;
&lt;hr /&gt;
&lt;div&gt;{{ambox&lt;br /&gt;
|style= background: #FFE4B5&lt;br /&gt;
|type=content&lt;br /&gt;
|image=[[پرونده:Writing.png|100px]]&lt;br /&gt;
|text= &#039;&#039;&#039;هشدار!&#039;&#039;&#039; این صفحه از روز [[۳۰]] [[مرداد]] [[۱۴۰۵]] در حال &#039;&#039;&#039;به‌روزسانی&#039;&#039;&#039; است.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
{{سخ}}پس از نهایی‌شدن، این برچسب برداشته می‌شود.}}&lt;br /&gt;
== قاعده عدالت (منابع مطالعاتی)==&lt;br /&gt;
قاعده عدالت از موضوعات مهم و چالش‌برانگیز در فقه معاصر است که در پیوند با مباحثی چون قواعد فقهی، اجتهاد، قانون‌گذاری اسلامی و نظام‌سازی فقهی قرار دارد.‎ این موضوع در دهه‌های اخیر با توجه به نیاز به طراحی نظام‌های حقوقی عادلانه، مورد توجه ویژه فقها و حقوق‌دانان قرار گرفته است.‎ درباره این موضوع کتاب‌ها، مقالات و پژوهش‌های متعددی منتشر شده است.‎ پرسش‌های فقهی مرتبط با این موضوع عبارتند از:‎ آیا عدالت قاعده فقهی مستقل است؟ مجاری و مصادیق قاعده عدالت کدام است؟ نسبت قاعده عدالت با قواعد لاضرر، لاحرج و انصاف چیست؟ نقش عدالت در استنباط و اجتهاد فقهی چگونه تبیین می‌شود؟&lt;br /&gt;
==کتاب==&lt;br /&gt;
=فارسی=&lt;br /&gt;
#بازخوانی قاعده عدالت و نقش جنسیت در تأثیر قوانین دیه و ارث؛ چالش‌ها و راهکارها، سید محمد حیدری خورمیزی، بابل، [[نشریه پژوهش‌های فقه و حقوق اسلامی،]] دوره ۲۱، شماره ۳، تابستان ۱۴۰۴ش. [https://sanad.iau.ir/Journal/ijrj/Article/1195553 برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#جایگاه عدالت در فقه مذاهب خمسه اسلامی و حقوق، فریبا حاجی‌علی، تهران، [[آموزشی تألیفی ارشدان]]، ۱۴۰۴ش.[https://pic.ketab.ir/DataBase/bookpdf/04/14040422160.pdf برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#نسبت فقه و عدالت و دلالت‌های آن در نظام قانون‌گذاری اسلامی، محمدهادی حاضری، قم، [[دانشگاه باقرالعلوم(ع)]]، ۱۴۰۴ش.&lt;br /&gt;
#جستاری در فلسفه حقوق اسلامی عدالت، فقه و قانون: بررسی چالش‌های تحقق قانون عادلانه در نظام‌های حقوقی فقه‌مبنا، محمدهادی حاضری، تهران، [[انتشارات مجد]]، ۱۴۰۳ش.[https://pic.ketab.ir/DataBase/bookpdf/03/14030522075.pdf برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#عدالت و امنیت در فقه شیعه و اهل سنت، محمد عمیدی، تهران، [[نشریه راه دکتری]]، ۱۴۰۱ش.[https://pic.ketab.ir/DataBase/bookpdf/01/14011228521.pdf برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#عدالت در فقه، محمود طباطبایی، تهران، [[انتشارات میراث شرق،]] ۱۴۰۱ش.[https://pic.ketab.ir/DataBase/bookpdf/01/14010616181.pdf برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#جستاری فقهی و حقوقی پیرامون قاعده عدالت، حسین پندار، تهران، [[مؤسسه نشر سیمرغ آسمان آذرگان]]، ۱۳۹۷ش.[https://pic.ketab.ir/DataBase/bookpdf/97/97427150.pdf برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#تأملاتی فقهی در قاعده‌انگاری «عدل و انصاف»، صالح منتظری، قم، ایران، [[انتشارات گنج دانش]]، ۱۳۹۶ش.[https://pic.ketab.ir/DataBase/bookpdf/96/96329120.pdf برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#عدالت معاوضی و قاعده موازنه: تبیین ماهیت، مجاری و مصادیق، محمد خاکباز، تهران، انتشارات مجد، ۱۳۹۶ش.[https://pic.ketab.ir/DataBase/bookpdf/96/96a24168.pdf برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#عدالت‌پژوهی در پرتو قرآن کریم، علی‌اصغر پورعزت، تهران، [[شرکت انتشارات علمی و فرهنگی]]، ۱۳۹۳ش.[https://pic.ketab.ir/DataBase/bookpdf/93/93409140.pdf برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#قاعده فقهی عدالت با تقریظ آیه‌الله سیدمحمدمهدی موسوی خلخالی و [[علی الهی‌خراسانی]]، مشهد، [[بنیاد پژوهش‌های اسلامی آستان قدس رضوی]]، ۱۳۹۲ش.[https://pic.ketab.ir/DataBase/bookpdf/92/92925128.pdf برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#قاعده عدالت و نفی ظلم: به ضمیمه گفت‌وگو با حضرت آیه‌الله العظمی صانعی(مدظله)، هادی قابل‌جامی، قم، [[فصلنامه فقه الثقلین]]، ۱۳۹۰ش.[https://saanei.xyz/pictures/books/pdf/ghaede_edalat.pdf برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#عدالت به مثابه «قاعده»: همراه با قواعد: «لاضرر»، «لاحرج»، «عدل و انصاف»، سیدمحمد اصغری، تهران، [[انتشارات اطلاعات]]، ۱۳۸۸ش.[https://pic.ketab.ir/DataBase/bookpdf/88/88125072.pdf برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#قاعده عدالت در فقه امامیه «گفت‌وگو با جمعی از اساتید حوزه و دانشگاه»، [[حسنعلی علی‌اکبریان]]، قم، [[پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی]]، ۱۳۸۶ش.[https://pic.ketab.ir/DataBase/bookpdf/87/87211606.pdf برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
=عربی=&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
# ثلاث رسائل: العداله، التوبه، قاعده لاضرر، من تقریرات سید تقی طباطبائی قمی کتبه عباس حاجیانی دشتی،محلاتی،۱۳۹۳ش.[https://pic.ketab.ir/DataBase/bookpdf/93/93c20832.pdf برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
# رس‍ال‍ه‌ ف‍ی‌ ال‍ع‍دال‍ه‌، ب‍ض‍م‍ی‍م‍ه‌ ق‍اع‍ده‌ &amp;quot;م‍ای‍ض‍م‍ن‌&amp;quot; و &amp;quot;ح‍م‍ل‌ ف‍ع‍ل‌ ال‍م‍س‍ل‍م‌ ع‍ل‍ی‌ ال‍ص‍ح‍ه‌&amp;quot;،ت‍ال‍ی‍ف‌ ع‍ل‍ی‌ ال‍م‍وس‍وی‌ ال‍ق‍زوی‍ن‍ی‌،قم،ال‍ج‍م‍اع‍ه ال‍م‍درس‍ی‍ن ف‍ی ال‍ح‍وزه ال‍ع‍ل‍م‍ی‍ه ب‍ق‍م، م‍وس‍س‍ه ال‍ن‍ش‍ر الاس‍لام‍ی، ۱۳۷۷ش ۱۴۱۹ق&lt;br /&gt;
# العدالة العقدية:‎ دراسة في قاعدية العدالة ودورها في العقود المدنية، تألیف:‎ رياض أحمد عبد الغفور الاعرجي، بغداد:‎ جامعة النهرين، 2020م.‎[https://iqdr.iq/search?view=e7fd5f8908aa17 مطلب را از اینجا مطالعه کنید]&lt;br /&gt;
# العدالة بوصفها قاعدة فقهيّة، تألیف:‎ د.‎ الشيخ مهدي مهريزي، ترجمة:‎ حسن علي الهاشمي، في:‎ مجلة نصوص معاصرة، العدد 55-56، 2019م.[https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/1811120/%D8%A7%D9%84%D8%B9%D8%AF%D8%A7%D9%84%D9%87-%D8%A8%D9%88%D8%B5%D9%81%D9%87%D8%A7-%D9%82%D8%A7%D8%B9%D8%AF%D9%87-%D9%81%D9%82%D9%87%DB%8C%D9%87 مطلب را از اینجا مطالعه کنید]&lt;br /&gt;
# مسائل العدالة في الفقه الإسلامي:‎ جمعًا ودراسة ومقارنة، تألیف:‎ تيسر بن صالح بن سعيد دبلول، 2020م.‎[https://docs.google.com/viewerng/viewer?url=https://ebook.univeyes.com/?download_books%3D118541-675c40fd0b16531409317b73240ab810&amp;amp;hl=ar مطلب را از اینجا مطالعه کنید]&lt;br /&gt;
# العدالة العقدية:‎ دراسة في قاعدية العدالة ودورها في العقود المدنية، تألیف:‎ رياض أحمد عبد الغفور، مكتبة نور، 2022م.‎[https://www.noor-book.com/book/review/614464 مطلب را از اینجا مطالعه کنید]&lt;br /&gt;
# مؤسسة العدالة في الشريعة الإسلامية، تألیف:‎ عبد السلام التونجي، مكتبة عين الجامعة، 2025م.[https://practice.univeyes.net/academy/fiqh00000/fiqh09001/fiqh09465.pdf مطلب را از اینجا مطالعه کنید]&lt;br /&gt;
# قاعدة «العدل والإنصاف»، تألیف:‎ السيد محمّد كاظم المصطفوي، في:‎ كتاب مائة قاعدة فقهية، ص159-162، 2016م.‎[https://ns1.almerja.com/more.php?idm=61703 مطلب را از اینجا مطالعه کنید]&lt;br /&gt;
# &lt;br /&gt;
==مقالات==&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
=فارسی=&lt;br /&gt;
#تحلیل تاریخی مفهوم عدالت در فقه امامیه و بازتاب آن در حقوق بشر جهانی، ثروت سلیمان‌زاده افشار، تهران[[، فصلنامه پژوهش‌های فقهی حقوق بشر]]، زمستان ۱۴۰۴ش.[https://www.jhsrj.ir/article_733113_944ae43c307e353d430f74179c1e57ea.pdf برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#قاعده انگاری عدل وانصاف و مقایسه آن با اصول و قواعد فقهی و حقوقی،معصومه مظاهری، تهران، [[نشریه پژوهش های فقهی،داشگاه شهید مطهری]]، پاییز۱۴۰۳، دوره بیستم - شماره ۳، [https://www.ensani.ir/file/download/article/6747147485769-9467-1403-3-4.pdf برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#تحلیل فقهی حقوقی قاعده عدالت، مسلم سوری، قم، [[فصلنامه فقه و حقوق معاصر]]، بهار ۱۴۰۳ش، سال دهم، شماره ۲۷، صص ۶۸–۸۰.[https://journals.icscr.ir/wp-content/uploads/2024/05/4-1.pdf برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#بررسی تطبیقی مفاهیم عدالت و مساوات در فقه اسلامی و نظام‌های حقوقی بین‌المللی، مریم فراهانی، قم، [[فصلنامه معرفت و بصیرت اسلامی]]، زمستان ۱۴۰۲ش.[https://www.journaliki.com/index.php/journaliki/article/view/11/11 برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#تأمّلات اخلاقی جواز نکاح صغیره و تعارض آن با قاعدة عدالت، مریم مصلی‌نژاد، سیدمحسن سادات کیایی و فاطمه وجدانی، فصلنامه پژوهش‌های اخلاقی، دوره ۳، شماره ۲، شماره پیاپی ۱۰، تابستان ۱۴۰۱ش، صص. ۹۵–۱۱۸. [https://jer.znu.ac.ir/article_253546_65105580c03557de86c78dbdcb0f62db.pdf?lang=fa برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#کاربرد قاعده عدالت در خبررسانی از منظر حقوق مخاطب، مسلم ملکی، تهران، [[فصلنامه پژوهش‌های ارتباطی]]، [https://www.magiran.com/paper/2507377/%da%a9%d8%a7%d8%b1%d8%a8%d8%b1%d8%af-%d9%82%d8%a7%d8%b9%d8%af%d9%87-%d8%b9%d8%af%d8%a7%d9%84%d8%aa-%d8%af%d8%b1-%d8%ae%d8%a8%d8%b1%d8%b1%d8%b3%d8%a7%d9%86%db%8c-%d8%a7%d8%b2-%d9%85%d9%86%d8%b8%d8%b1-%d8%ad%d9%82%d9%88%d9%82-%d9%85%d8%ae%d8%a7%d8%b7%d8%a8 برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#عدالت و ابواب فقهی آن در فقه اسلامی، سجاد صمندری، قم، [[فصلنامه پژوهش‌های حقوق تطبیقی عدل و انصاف]]، شماره ۱۲، بهار ۱۴۰۰ش.[https://www.ensani.ir/file/download/article/1631949352-10150-11-3.pdf برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#مفاد قاعده عدالت از دیدگاه استاد مطهری، سید علی حسینی و سید امرالله حسینی، تهران، [[پژوهش نامه فقه اجتماع]]&amp;lt;nowiki/&amp;gt;ی، دوره ۹، شماره ۲، شماره پیاپی ۱۸، مرداد ۱۴۰۰ش، صص. ۲۳۳–۲۶۰. [https://sj.isu.ac.ir/article_76049_27606ea7bfa6d3f4bc85f44e965e1be8.pdf برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#عدالت در فقه سیاسی شیعه، هاشم نیازی و محمدهاشم رضایی، قم، [[فصلنامه گفتمان فقه حکومتی]]، بهار و تابستان ۱۴۰۰ش، سال پنجم، شماره ۸، صص ۷۳–۹۳.[https://m-e-t.ir/wp-content/uploads/2025/07/%D8%B4%D9%85%D8%A7%D8%B1%D9%878-73-95.pdf برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#مفاد قاعده عدالت از دیدگاه استاد مطهری، سیدعلی حسینی و سیدامرالله حسینی، تهران، [[دانشگاه امام صادق(ع)،]] ۱۳۹۹ش.[https://iranjournals.nlai.ir/bitstream/handle/123456789/925123/562F526AAC56A04137489D4F7C51AFC3.pdf?sequence=1&amp;amp;isAllowed=y برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#بررسی قاعده ی عدالت از دیدگاه فقه امامیه،علیرضا محمدبیکی و مهری توتونچیان، [[مطالعات فقه اقتصادی]]، سال اول زمستان ۱۳۹۸ شماره ۳،[https://ensani.ir/file/download/article/1634313951-10446-1400-19.pdf برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#نقش‌یابی عدالت در اجتهاد فقهی در پرتو بررسی چالش حکمت‌انگاری عدالت در خطابات قرآنی،علی الهی خراسانی و حمیدرضا تمدن، قم، [[پژوهشگاه علوم وفرهنگی اسلامی]]،بهار ۱۳۹۵ش.[https://jf.isca.ac.ir/article_64679_d54a92c7efa5f9a3353bf5a2b969782f.pdf برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#بررسی اعتبار قاعدۀ عدالت در موارد منصوص و غیرمنصوص، سیف الله صرامی، قم، پژوهشگاه علوم وفرهنگی اسلامی،بهار ۱۳۹۵ش.[https://jf.isca.ac.ir/article_64677_cd147de77fb29f7c6e9e1a46d1254ab0.pdf برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#نقش عدالت در قانونگذاری در حکومت اسلامی،حسنعلی علی‌اکبریان، قم، پژوهشگاه علوم وفرهنگی اسلامی،بهار ۱۳۹۵ش.[https://jf.isca.ac.ir/article_64669_6bb302a17b33a4c15d9ba151617015aa.pdf برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#نسبت قاعدۀ عدالت با قواعد فقهی دیگر،سید محمود طباطبائی، قم، پژوهشگاه علوم وفرهنگی اسلامی،بهار ۱۳۹۵ش.[https://jf.isca.ac.ir/article_64682_01b507070747986b619f5f27c0322089.pdf برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#اصل عدالت در فقه مذاهب اسلامی، عابدین مومنی و سیدمحمدمهدی حسینی، قم، [[فصلنامه مطالعات تقریبی مذاهب اسلامی، دانشگاه مذاهب اسلامی]]، دوره ۱۰، شماره ۳۹، بهار ۱۳۹۴ش.[https://foroughevahdat.mazaheb.ac.ir/article_9879_ec73a08511f0f15158c830720aee7588.pdf برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#نقش عدالت در فرآیند استنباط اول و دوم، [[ابوالقاسم علیدوست]]، قم، [[پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی]] (وابسته به دفتر تبلیغات اسلامی حوزه علمیه قم)، ۱۳۹۳ش.[https://iranjournals.nlai.ir/bitstream/handle/123456789/271205/3F3A26587538C248580970510EBFFF38.pdf?sequence=1&amp;amp;isAllowed=y برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#گونه‌های بهره‌گیری از عدالت در فقه و اجتهاد، سعید ضیائی‌فر،قم، [[مجله علمی پژوهش‌های فقهی]]، دوره ۱۰، شماره ۲، ۱۳۹۳ش، صص. ۳۰۵–۳۲۲. [https://journal.ut.ac.ir/article_52002_71bc389c97bac8a386a94e0125c910e0.pdf برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#درآمدی بر تطبیق قاعده عدالت، سیدمحمود صادق‌زاده طباطبایی، مشهد، [[دانشگاه فردوسی مشهد]]، ۱۳۹۳ش.[https://iranjournals.nlai.ir/bitstream/handle/123456789/817024/41779447B029539662D64EC67E569CD2.pdf?sequence=1&amp;amp;isAllowed=y برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#عدالت به مثابه قاعده فقهی و حقوقی، سید محمد اصغری، [[فصلنامه مطالعات حقوق خصوصی]]، دوره ۳۹، شماره ۱،خرداد ۱۳۸۸ش،[https://jlq.ut.ac.ir/article_28281_ceb8ecd0b9ced6868294e2178ca23fab.pdf برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#گفت‌وگو: مقایسه قاعده عدالت با قاعده لاضرر، [[حسنعلی علی‌اکبریان]]، قم، [[فصلنامه فقه،]] تابستان ۱۳۸۷ش، شماره ۵۶، صص ۱۹۶–۲۳۸.[https://jf.isca.ac.ir/article_3144.html برالی مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
=عربی=&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
==پایانامه==&lt;br /&gt;
3️⃣معرفی پایا‌ن‌نامه:::::: عنوان رساله، نویسنده، ارشد/دکتری، دانشکده، دانشگاه، کشور، سال دفاع، لینک.&lt;br /&gt;
===فارسی===&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
===عربی===&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
==سایر منابع==&lt;br /&gt;
===فارسی ===&lt;br /&gt;
===عربی ===&lt;/div&gt;</summary>
		<author><name>Jalili</name></author>
	</entry>
	<entry>
		<id>https://ency.feqhemoaser.com/fa/index.php?title=%DA%A9%D8%A7%D8%B1%D8%A8%D8%B1:Jalili/%D8%B5%D9%81%D8%AD%D9%87_%D8%AA%D9%85%D8%B1%DB%8C%D9%86&amp;diff=69531</id>
		<title>کاربر:Jalili/صفحه تمرین</title>
		<link rel="alternate" type="text/html" href="https://ency.feqhemoaser.com/fa/index.php?title=%DA%A9%D8%A7%D8%B1%D8%A8%D8%B1:Jalili/%D8%B5%D9%81%D8%AD%D9%87_%D8%AA%D9%85%D8%B1%DB%8C%D9%86&amp;diff=69531"/>
		<updated>2026-09-15T07:27:30Z</updated>

		<summary type="html">&lt;p&gt;Jalili: &lt;/p&gt;
&lt;hr /&gt;
&lt;div&gt;{{ambox&lt;br /&gt;
|style= background: #FFE4B5&lt;br /&gt;
|type=content&lt;br /&gt;
|image=[[پرونده:Writing.png|100px]]&lt;br /&gt;
|text= &#039;&#039;&#039;هشدار!&#039;&#039;&#039; این صفحه از روز [[۳۰]] [[مرداد]] [[۱۴۰۵]] در حال &#039;&#039;&#039;به‌روزسانی&#039;&#039;&#039; است.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
{{سخ}}پس از نهایی‌شدن، این برچسب برداشته می‌شود.}}&lt;br /&gt;
== قاعده عدالت (منابع مطالعاتی)==&lt;br /&gt;
قاعده عدالت از موضوعات مهم و چالش‌برانگیز در فقه معاصر است که در پیوند با مباحثی چون قواعد فقهی، اجتهاد، قانون‌گذاری اسلامی و نظام‌سازی فقهی قرار دارد.‎ این موضوع در دهه‌های اخیر با توجه به نیاز به طراحی نظام‌های حقوقی عادلانه، مورد توجه ویژه فقها و حقوق‌دانان قرار گرفته است.‎ درباره این موضوع کتاب‌ها، مقالات و پژوهش‌های متعددی منتشر شده است.‎ پرسش‌های فقهی مرتبط با این موضوع عبارتند از:‎ آیا عدالت قاعده فقهی مستقل است؟ مجاری و مصادیق قاعده عدالت کدام است؟ نسبت قاعده عدالت با قواعد لاضرر، لاحرج و انصاف چیست؟ نقش عدالت در استنباط و اجتهاد فقهی چگونه تبیین می‌شود؟&lt;br /&gt;
==کتاب==&lt;br /&gt;
=فارسی=&lt;br /&gt;
#بازخوانی قاعده عدالت و نقش جنسیت در تأثیر قوانین دیه و ارث؛ چالش‌ها و راهکارها، سید محمد حیدری خورمیزی، بابل، [[نشریه پژوهش‌های فقه و حقوق اسلامی،]] دوره ۲۱، شماره ۳، تابستان ۱۴۰۴ش. [https://sanad.iau.ir/Journal/ijrj/Article/1195553 برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#جایگاه عدالت در فقه مذاهب خمسه اسلامی و حقوق، فریبا حاجی‌علی، تهران، [[آموزشی تألیفی ارشدان]]، ۱۴۰۴ش.[https://pic.ketab.ir/DataBase/bookpdf/04/14040422160.pdf برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#نسبت فقه و عدالت و دلالت‌های آن در نظام قانون‌گذاری اسلامی، محمدهادی حاضری، قم، [[دانشگاه باقرالعلوم(ع)]]، ۱۴۰۴ش.&lt;br /&gt;
#جستاری در فلسفه حقوق اسلامی عدالت، فقه و قانون: بررسی چالش‌های تحقق قانون عادلانه در نظام‌های حقوقی فقه‌مبنا، محمدهادی حاضری، تهران، [[انتشارات مجد]]، ۱۴۰۳ش.[https://pic.ketab.ir/DataBase/bookpdf/03/14030522075.pdf برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#عدالت و امنیت در فقه شیعه و اهل سنت، محمد عمیدی، تهران، [[نشریه راه دکتری]]، ۱۴۰۱ش.[https://pic.ketab.ir/DataBase/bookpdf/01/14011228521.pdf برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#عدالت در فقه، محمود طباطبایی، تهران، [[انتشارات میراث شرق،]] ۱۴۰۱ش.[https://pic.ketab.ir/DataBase/bookpdf/01/14010616181.pdf برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#جستاری فقهی و حقوقی پیرامون قاعده عدالت، حسین پندار، تهران، [[مؤسسه نشر سیمرغ آسمان آذرگان]]، ۱۳۹۷ش.[https://pic.ketab.ir/DataBase/bookpdf/97/97427150.pdf برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#تأملاتی فقهی در قاعده‌انگاری «عدل و انصاف»، صالح منتظری، قم، ایران، [[انتشارات گنج دانش]]، ۱۳۹۶ش.[https://pic.ketab.ir/DataBase/bookpdf/96/96329120.pdf برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#عدالت معاوضی و قاعده موازنه: تبیین ماهیت، مجاری و مصادیق، محمد خاکباز، تهران، انتشارات مجد، ۱۳۹۶ش.[https://pic.ketab.ir/DataBase/bookpdf/96/96a24168.pdf برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#عدالت‌پژوهی در پرتو قرآن کریم، علی‌اصغر پورعزت، تهران، [[شرکت انتشارات علمی و فرهنگی]]، ۱۳۹۳ش.[https://pic.ketab.ir/DataBase/bookpdf/93/93409140.pdf برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#قاعده فقهی عدالت با تقریظ آیه‌الله سیدمحمدمهدی موسوی خلخالی و [[علی الهی‌خراسانی]]، مشهد، [[بنیاد پژوهش‌های اسلامی آستان قدس رضوی]]، ۱۳۹۲ش.[https://pic.ketab.ir/DataBase/bookpdf/92/92925128.pdf برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#قاعده عدالت و نفی ظلم: به ضمیمه گفت‌وگو با حضرت آیه‌الله العظمی صانعی(مدظله)، هادی قابل‌جامی، قم، [[فصلنامه فقه الثقلین]]، ۱۳۹۰ش.[https://saanei.xyz/pictures/books/pdf/ghaede_edalat.pdf برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#عدالت به مثابه «قاعده»: همراه با قواعد: «لاضرر»، «لاحرج»، «عدل و انصاف»، سیدمحمد اصغری، تهران، [[انتشارات اطلاعات]]، ۱۳۸۸ش.[https://pic.ketab.ir/DataBase/bookpdf/88/88125072.pdf برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#قاعده عدالت در فقه امامیه «گفت‌وگو با جمعی از اساتید حوزه و دانشگاه»، [[حسنعلی علی‌اکبریان]]، قم، [[پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی]]، ۱۳۸۶ش.[https://pic.ketab.ir/DataBase/bookpdf/87/87211606.pdf برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
=عربی=&lt;br /&gt;
#ثلاث رسائل: العداله، التوبه، قاعده لاضرر، من تقریرات سید تقی طباطبائی قمی کتبه عباس حاجیانی دشتی،محلاتی،۱۳۹۳ش.[https://pic.ketab.ir/DataBase/bookpdf/93/93c20832.pdf برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#رس‍ال‍ه‌ ف‍ی‌ ال‍ع‍دال‍ه‌، ب‍ض‍م‍ی‍م‍ه‌ ق‍اع‍ده‌ &amp;quot;م‍ای‍ض‍م‍ن‌&amp;quot; و &amp;quot;ح‍م‍ل‌ ف‍ع‍ل‌ ال‍م‍س‍ل‍م‌ ع‍ل‍ی‌ ال‍ص‍ح‍ه‌&amp;quot;،ت‍ال‍ی‍ف‌ ع‍ل‍ی‌ ال‍م‍وس‍وی‌ ال‍ق‍زوی‍ن‍ی‌،قم،ال‍ج‍م‍اع‍ه ال‍م‍درس‍ی‍ن ف‍ی ال‍ح‍وزه ال‍ع‍ل‍م‍ی‍ه ب‍ق‍م، م‍وس‍س‍ه ال‍ن‍ش‍ر الاس‍لام‍ی، ۱۳۷۷ش ۱۴۱۹ق&lt;br /&gt;
==مقالات==&lt;br /&gt;
=فارسی=&lt;br /&gt;
#تحلیل تاریخی مفهوم عدالت در فقه امامیه و بازتاب آن در حقوق بشر جهانی، ثروت سلیمان‌زاده افشار، تهران[[، فصلنامه پژوهش‌های فقهی حقوق بشر]]، زمستان ۱۴۰۴ش.[https://www.jhsrj.ir/article_733113_944ae43c307e353d430f74179c1e57ea.pdf برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#قاعده انگاری عدل وانصاف و مقایسه آن با اصول و قواعد فقهی و حقوقی،معصومه مظاهری، تهران، [[نشریه پژوهش های فقهی،داشگاه شهید مطهری]]، پاییز۱۴۰۳، دوره بیستم - شماره ۳، [https://www.ensani.ir/file/download/article/6747147485769-9467-1403-3-4.pdf برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#تحلیل فقهی حقوقی قاعده عدالت، مسلم سوری، قم، [[فصلنامه فقه و حقوق معاصر]]، بهار ۱۴۰۳ش، سال دهم، شماره ۲۷، صص ۶۸–۸۰.[https://journals.icscr.ir/wp-content/uploads/2024/05/4-1.pdf برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#بررسی تطبیقی مفاهیم عدالت و مساوات در فقه اسلامی و نظام‌های حقوقی بین‌المللی، مریم فراهانی، قم، [[فصلنامه معرفت و بصیرت اسلامی]]، زمستان ۱۴۰۲ش.[https://www.journaliki.com/index.php/journaliki/article/view/11/11 برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#تأمّلات اخلاقی جواز نکاح صغیره و تعارض آن با قاعدة عدالت، مریم مصلی‌نژاد، سیدمحسن سادات کیایی و فاطمه وجدانی، فصلنامه پژوهش‌های اخلاقی، دوره ۳، شماره ۲، شماره پیاپی ۱۰، تابستان ۱۴۰۱ش، صص. ۹۵–۱۱۸. [https://jer.znu.ac.ir/article_253546_65105580c03557de86c78dbdcb0f62db.pdf?lang=fa برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#کاربرد قاعده عدالت در خبررسانی از منظر حقوق مخاطب، مسلم ملکی، تهران، [[فصلنامه پژوهش‌های ارتباطی]]، [https://www.magiran.com/paper/2507377/%da%a9%d8%a7%d8%b1%d8%a8%d8%b1%d8%af-%d9%82%d8%a7%d8%b9%d8%af%d9%87-%d8%b9%d8%af%d8%a7%d9%84%d8%aa-%d8%af%d8%b1-%d8%ae%d8%a8%d8%b1%d8%b1%d8%b3%d8%a7%d9%86%db%8c-%d8%a7%d8%b2-%d9%85%d9%86%d8%b8%d8%b1-%d8%ad%d9%82%d9%88%d9%82-%d9%85%d8%ae%d8%a7%d8%b7%d8%a8 برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#عدالت و ابواب فقهی آن در فقه اسلامی، سجاد صمندری، قم، [[فصلنامه پژوهش‌های حقوق تطبیقی عدل و انصاف]]، شماره ۱۲، بهار ۱۴۰۰ش.[https://www.ensani.ir/file/download/article/1631949352-10150-11-3.pdf برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#مفاد قاعده عدالت از دیدگاه استاد مطهری، سید علی حسینی و سید امرالله حسینی، تهران، [[پژوهش نامه فقه اجتماع]]&amp;lt;nowiki/&amp;gt;ی، دوره ۹، شماره ۲، شماره پیاپی ۱۸، مرداد ۱۴۰۰ش، صص. ۲۳۳–۲۶۰. [https://sj.isu.ac.ir/article_76049_27606ea7bfa6d3f4bc85f44e965e1be8.pdf برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#عدالت در فقه سیاسی شیعه، هاشم نیازی و محمدهاشم رضایی، قم، [[فصلنامه گفتمان فقه حکومتی]]، بهار و تابستان ۱۴۰۰ش، سال پنجم، شماره ۸، صص ۷۳–۹۳.[https://m-e-t.ir/wp-content/uploads/2025/07/%D8%B4%D9%85%D8%A7%D8%B1%D9%878-73-95.pdf برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#مفاد قاعده عدالت از دیدگاه استاد مطهری، سیدعلی حسینی و سیدامرالله حسینی، تهران، [[دانشگاه امام صادق(ع)،]] ۱۳۹۹ش.[https://iranjournals.nlai.ir/bitstream/handle/123456789/925123/562F526AAC56A04137489D4F7C51AFC3.pdf?sequence=1&amp;amp;isAllowed=y برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#بررسی قاعده ی عدالت از دیدگاه فقه امامیه،علیرضا محمدبیکی و مهری توتونچیان، [[مطالعات فقه اقتصادی]]، سال اول زمستان ۱۳۹۸ شماره ۳،[https://ensani.ir/file/download/article/1634313951-10446-1400-19.pdf برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#نقش‌یابی عدالت در اجتهاد فقهی در پرتو بررسی چالش حکمت‌انگاری عدالت در خطابات قرآنی،علی الهی خراسانی و حمیدرضا تمدن، قم، [[پژوهشگاه علوم وفرهنگی اسلامی]]،بهار ۱۳۹۵ش.[https://jf.isca.ac.ir/article_64679_d54a92c7efa5f9a3353bf5a2b969782f.pdf برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#بررسی اعتبار قاعدۀ عدالت در موارد منصوص و غیرمنصوص، سیف الله صرامی، قم، پژوهشگاه علوم وفرهنگی اسلامی،بهار ۱۳۹۵ش.[https://jf.isca.ac.ir/article_64677_cd147de77fb29f7c6e9e1a46d1254ab0.pdf برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#نقش عدالت در قانونگذاری در حکومت اسلامی،حسنعلی علی‌اکبریان، قم، پژوهشگاه علوم وفرهنگی اسلامی،بهار ۱۳۹۵ش.[https://jf.isca.ac.ir/article_64669_6bb302a17b33a4c15d9ba151617015aa.pdf برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#نسبت قاعدۀ عدالت با قواعد فقهی دیگر،سید محمود طباطبائی، قم، پژوهشگاه علوم وفرهنگی اسلامی،بهار ۱۳۹۵ش.[https://jf.isca.ac.ir/article_64682_01b507070747986b619f5f27c0322089.pdf برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#اصل عدالت در فقه مذاهب اسلامی، عابدین مومنی و سیدمحمدمهدی حسینی، قم، [[فصلنامه مطالعات تقریبی مذاهب اسلامی، دانشگاه مذاهب اسلامی]]، دوره ۱۰، شماره ۳۹، بهار ۱۳۹۴ش.[https://foroughevahdat.mazaheb.ac.ir/article_9879_ec73a08511f0f15158c830720aee7588.pdf برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#نقش عدالت در فرآیند استنباط اول و دوم، [[ابوالقاسم علیدوست]]، قم، [[پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی]] (وابسته به دفتر تبلیغات اسلامی حوزه علمیه قم)، ۱۳۹۳ش.[https://iranjournals.nlai.ir/bitstream/handle/123456789/271205/3F3A26587538C248580970510EBFFF38.pdf?sequence=1&amp;amp;isAllowed=y برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#گونه‌های بهره‌گیری از عدالت در فقه و اجتهاد، سعید ضیائی‌فر،قم، [[مجله علمی پژوهش‌های فقهی]]، دوره ۱۰، شماره ۲، ۱۳۹۳ش، صص. ۳۰۵–۳۲۲. [https://journal.ut.ac.ir/article_52002_71bc389c97bac8a386a94e0125c910e0.pdf برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#درآمدی بر تطبیق قاعده عدالت، سیدمحمود صادق‌زاده طباطبایی، مشهد، [[دانشگاه فردوسی مشهد]]، ۱۳۹۳ش.[https://iranjournals.nlai.ir/bitstream/handle/123456789/817024/41779447B029539662D64EC67E569CD2.pdf?sequence=1&amp;amp;isAllowed=y برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#عدالت به مثابه قاعده فقهی و حقوقی، سید محمد اصغری، [[فصلنامه مطالعات حقوق خصوصی]]، دوره ۳۹، شماره ۱،خرداد ۱۳۸۸ش،[https://jlq.ut.ac.ir/article_28281_ceb8ecd0b9ced6868294e2178ca23fab.pdf برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#گفت‌وگو: مقایسه قاعده عدالت با قاعده لاضرر، [[حسنعلی علی‌اکبریان]]، قم، [[فصلنامه فقه،]] تابستان ۱۳۸۷ش، شماره ۵۶، صص ۱۹۶–۲۳۸.[https://jf.isca.ac.ir/article_3144.html برالی مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
=عربی=&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
==پایانامه==&lt;br /&gt;
3️⃣معرفی پایا‌ن‌نامه:::::: عنوان رساله، نویسنده، ارشد/دکتری، دانشکده، دانشگاه، کشور، سال دفاع، لینک.&lt;br /&gt;
===فارسی===&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
===عربی===&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
==سایر منابع==&lt;br /&gt;
===فارسی ===&lt;br /&gt;
===عربی ===&lt;/div&gt;</summary>
		<author><name>Jalili</name></author>
	</entry>
	<entry>
		<id>https://ency.feqhemoaser.com/fa/index.php?title=%DA%A9%D8%A7%D8%B1%D8%A8%D8%B1:Jalili/%D8%B5%D9%81%D8%AD%D9%87_%D8%AA%D9%85%D8%B1%DB%8C%D9%86&amp;diff=69527</id>
		<title>کاربر:Jalili/صفحه تمرین</title>
		<link rel="alternate" type="text/html" href="https://ency.feqhemoaser.com/fa/index.php?title=%DA%A9%D8%A7%D8%B1%D8%A8%D8%B1:Jalili/%D8%B5%D9%81%D8%AD%D9%87_%D8%AA%D9%85%D8%B1%DB%8C%D9%86&amp;diff=69527"/>
		<updated>2026-09-15T07:07:40Z</updated>

		<summary type="html">&lt;p&gt;Jalili: &lt;/p&gt;
&lt;hr /&gt;
&lt;div&gt;{{ambox&lt;br /&gt;
|style= background: #FFE4B5&lt;br /&gt;
|type=content&lt;br /&gt;
|image=[[پرونده:Writing.png|100px]]&lt;br /&gt;
|text= &#039;&#039;&#039;هشدار!&#039;&#039;&#039; این صفحه از روز [[۳۰]] [[مرداد]] [[۱۴۰۵]] در حال &#039;&#039;&#039;به‌روزسانی&#039;&#039;&#039; است.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
{{سخ}}پس از نهایی‌شدن، این برچسب برداشته می‌شود.}}&lt;br /&gt;
== قاعده عدالت (منابع مطالعاتی)==&lt;br /&gt;
قاعده عدالت از موضوعات مهم و چالش‌برانگیز در فقه معاصر است که در پیوند با مباحثی چون قواعد فقهی، اجتهاد، قانون‌گذاری اسلامی و نظام‌سازی فقهی قرار دارد.‎ این موضوع در دهه‌های اخیر با توجه به نیاز به طراحی نظام‌های حقوقی عادلانه، مورد توجه ویژه فقها و حقوق‌دانان قرار گرفته است.‎ درباره این موضوع کتاب‌ها، مقالات و پژوهش‌های متعددی منتشر شده است.‎ پرسش‌های فقهی مرتبط با این موضوع عبارتند از:‎ آیا عدالت قاعده فقهی مستقل است؟ مجاری و مصادیق قاعده عدالت کدام است؟ نسبت قاعده عدالت با قواعد لاضرر، لاحرج و انصاف چیست؟ نقش عدالت در استنباط و اجتهاد فقهی چگونه تبیین می‌شود؟&lt;br /&gt;
==کتاب==&lt;br /&gt;
=فارسی=&lt;br /&gt;
#بازخوانی قاعده عدالت و نقش جنسیت در تأثیر قوانین دیه و ارث؛ چالش‌ها و راهکارها، سید محمد حیدری خورمیزی، بابل، [[نشریه پژوهش‌های فقه و حقوق اسلامی،]] دوره ۲۱، شماره ۳، تابستان ۱۴۰۴ش. [https://sanad.iau.ir/Journal/ijrj/Article/1195553 برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#جایگاه عدالت در فقه مذاهب خمسه اسلامی و حقوق، فریبا حاجی‌علی، تهران، [[آموزشی تألیفی ارشدان]]، ۱۴۰۴ش.[https://pic.ketab.ir/DataBase/bookpdf/04/14040422160.pdf برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#نسبت فقه و عدالت و دلالت‌های آن در نظام قانون‌گذاری اسلامی، محمدهادی حاضری، قم، [[دانشگاه باقرالعلوم(ع)]]، ۱۴۰۴ش.&lt;br /&gt;
#جستاری در فلسفه حقوق اسلامی عدالت، فقه و قانون: بررسی چالش‌های تحقق قانون عادلانه در نظام‌های حقوقی فقه‌مبنا، محمدهادی حاضری، تهران، [[انتشارات مجد]]، ۱۴۰۳ش.[https://pic.ketab.ir/DataBase/bookpdf/03/14030522075.pdf برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#عدالت و امنیت در فقه شیعه و اهل سنت، محمد عمیدی، تهران، [[نشریه راه دکتری]]، ۱۴۰۱ش.[https://pic.ketab.ir/DataBase/bookpdf/01/14011228521.pdf برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#کاربرد قاعده عدالت در خبررسانی از منظر حقوق مخاطب، مسلم ملکی، تهران، [[فصلنامه پژوهش‌های ارتباطی]]، [https://www.magiran.com/paper/2507377/%da%a9%d8%a7%d8%b1%d8%a8%d8%b1%d8%af-%d9%82%d8%a7%d8%b9%d8%af%d9%87-%d8%b9%d8%af%d8%a7%d9%84%d8%aa-%d8%af%d8%b1-%d8%ae%d8%a8%d8%b1%d8%b1%d8%b3%d8%a7%d9%86%db%8c-%d8%a7%d8%b2-%d9%85%d9%86%d8%b8%d8%b1-%d8%ad%d9%82%d9%88%d9%82-%d9%85%d8%ae%d8%a7%d8%b7%d8%a8 برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#عدالت در فقه، محمود طباطبایی، تهران، [[انتشارات میراث شرق،]] ۱۴۰۱ش.[https://pic.ketab.ir/DataBase/bookpdf/01/14010616181.pdf برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#جستاری فقهی و حقوقی پیرامون قاعده عدالت، حسین پندار، تهران، [[مؤسسه نشر سیمرغ آسمان آذرگان]]، ۱۳۹۷ش.[https://pic.ketab.ir/DataBase/bookpdf/97/97427150.pdf برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#تأملاتی فقهی در قاعده‌انگاری «عدل و انصاف»، صالح منتظری، قم، ایران، [[انتشارات گنج دانش]]، ۱۳۹۶ش.[https://pic.ketab.ir/DataBase/bookpdf/96/96329120.pdf برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#عدالت معاوضی و قاعده موازنه: تبیین ماهیت، مجاری و مصادیق، محمد خاکباز، تهران، انتشارات مجد، ۱۳۹۶ش.[https://pic.ketab.ir/DataBase/bookpdf/96/96a24168.pdf برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#عدالت‌پژوهی در پرتو قرآن کریم، علی‌اصغر پورعزت، تهران، [[شرکت انتشارات علمی و فرهنگی]]، ۱۳۹۳ش.[https://pic.ketab.ir/DataBase/bookpdf/93/93409140.pdf برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#قاعده فقهی عدالت با تقریظ آیه‌الله سیدمحمدمهدی موسوی خلخالی و [[علی الهی‌خراسانی]]، مشهد، [[بنیاد پژوهش‌های اسلامی آستان قدس رضوی]]، ۱۳۹۲ش.[https://pic.ketab.ir/DataBase/bookpdf/92/92925128.pdf برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#قاعده عدالت و نفی ظلم: به ضمیمه گفت‌وگو با حضرت آیه‌الله العظمی صانعی(مدظله)، هادی قابل‌جامی، قم، [[فصلنامه فقه الثقلین]]، ۱۳۹۰ش.[https://saanei.xyz/pictures/books/pdf/ghaede_edalat.pdf برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#عدالت به مثابه «قاعده»: همراه با قواعد: «لاضرر»، «لاحرج»، «عدل و انصاف»، سیدمحمد اصغری، تهران، [[انتشارات اطلاعات]]، ۱۳۸۸ش.[https://pic.ketab.ir/DataBase/bookpdf/88/88125072.pdf برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#قاعده عدالت در فقه امامیه «گفت‌وگو با جمعی از اساتید حوزه و دانشگاه»، [[حسنعلی علی‌اکبریان]]، قم، [[پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی]]، ۱۳۸۶ش.[https://pic.ketab.ir/DataBase/bookpdf/87/87211606.pdf برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
=عربی=&lt;br /&gt;
#ثلاث رسائل: العداله، التوبه، قاعده لاضرر، من تقریرات سید تقی طباطبائی قمی کتبه عباس حاجیانی دشتی،محلاتی،۱۳۹۳ش.[https://pic.ketab.ir/DataBase/bookpdf/93/93c20832.pdf برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#رس‍ال‍ه‌ ف‍ی‌ ال‍ع‍دال‍ه‌، ب‍ض‍م‍ی‍م‍ه‌ ق‍اع‍ده‌ &amp;quot;م‍ای‍ض‍م‍ن‌&amp;quot; و &amp;quot;ح‍م‍ل‌ ف‍ع‍ل‌ ال‍م‍س‍ل‍م‌ ع‍ل‍ی‌ ال‍ص‍ح‍ه‌&amp;quot;،ت‍ال‍ی‍ف‌ ع‍ل‍ی‌ ال‍م‍وس‍وی‌ ال‍ق‍زوی‍ن‍ی‌،قم،ال‍ج‍م‍اع‍ه ال‍م‍درس‍ی‍ن ف‍ی ال‍ح‍وزه ال‍ع‍ل‍م‍ی‍ه ب‍ق‍م، م‍وس‍س‍ه ال‍ن‍ش‍ر الاس‍لام‍ی، ۱۳۷۷ش ۱۴۱۹ق&lt;br /&gt;
==مقالات==&lt;br /&gt;
=فارسی=&lt;br /&gt;
#تحلیل تاریخی مفهوم عدالت در فقه امامیه و بازتاب آن در حقوق بشر جهانی، ثروت سلیمان‌زاده افشار، تهران[[، فصلنامه پژوهش‌های فقهی حقوق بشر]]، زمستان ۱۴۰۴ش.[https://www.jhsrj.ir/article_733113_944ae43c307e353d430f74179c1e57ea.pdf برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#قاعده انگاری عدل وانصاف و مقایسه آن با اصول و قواعد فقهی و حقوقی،معصومه مظاهری، تهران، [[نشریه پژوهش های فقهی،داشگاه شهید مطهری]]، پاییز۱۴۰۳، دوره بیستم - شماره ۳، [https://www.ensani.ir/file/download/article/6747147485769-9467-1403-3-4.pdf برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#تحلیل فقهی حقوقی قاعده عدالت، مسلم سوری، قم، [[فصلنامه فقه و حقوق معاصر]]، بهار ۱۴۰۳ش، سال دهم، شماره ۲۷، صص ۶۸–۸۰.[https://journals.icscr.ir/wp-content/uploads/2024/05/4-1.pdf برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#بررسی تطبیقی مفاهیم عدالت و مساوات در فقه اسلامی و نظام‌های حقوقی بین‌المللی، مریم فراهانی، قم، [[فصلنامه معرفت و بصیرت اسلامی]]، زمستان ۱۴۰۲ش.[https://www.journaliki.com/index.php/journaliki/article/view/11/11 برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#عدالت و ابواب فقهی آن در فقه اسلامی، سجاد صمندری، قم، [[فصلنامه پژوهش‌های حقوق تطبیقی عدل و انصاف]]، شماره ۱۲، بهار ۱۴۰۰ش.[https://www.ensani.ir/file/download/article/1631949352-10150-11-3.pdf برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#عدالت در فقه سیاسی شیعه، هاشم نیازی و محمدهاشم رضایی، قم، [[فصلنامه گفتمان فقه حکومتی]]، بهار و تابستان ۱۴۰۰ش، سال پنجم، شماره ۸، صص ۷۳–۹۳.[https://m-e-t.ir/wp-content/uploads/2025/07/%D8%B4%D9%85%D8%A7%D8%B1%D9%878-73-95.pdf برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#مفاد قاعده عدالت از دیدگاه استاد مطهری، سیدعلی حسینی و سیدامرالله حسینی، تهران، [[دانشگاه امام صادق(ع)،]] ۱۳۹۹ش.[https://iranjournals.nlai.ir/bitstream/handle/123456789/925123/562F526AAC56A04137489D4F7C51AFC3.pdf?sequence=1&amp;amp;isAllowed=y برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#بررسی قاعده ی عدالت از دیدگاه فقه امامیه،علیرضا محمدبیکی و مهری توتونچیان، [[مطالعات فقه اقتصادی]]، سال اول زمستان ۱۳۹۸ شماره ۳،[https://ensani.ir/file/download/article/1634313951-10446-1400-19.pdf برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#نقش‌یابی عدالت در اجتهاد فقهی در پرتو بررسی چالش حکمت‌انگاری عدالت در خطابات قرآنی،علی الهی خراسانی و حمیدرضا تمدن، قم، [[پژوهشگاه علوم وفرهنگی اسلامی]]،بهار ۱۳۹۵ش.[https://jf.isca.ac.ir/article_64679_d54a92c7efa5f9a3353bf5a2b969782f.pdf برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#بررسی اعتبار قاعدۀ عدالت در موارد منصوص و غیرمنصوص، سیف الله صرامی، قم، پژوهشگاه علوم وفرهنگی اسلامی،بهار ۱۳۹۵ش.[https://jf.isca.ac.ir/article_64677_cd147de77fb29f7c6e9e1a46d1254ab0.pdf برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#نقش عدالت در قانونگذاری در حکومت اسلامی،حسنعلی علی‌اکبریان، قم، پژوهشگاه علوم وفرهنگی اسلامی،بهار ۱۳۹۵ش.[https://jf.isca.ac.ir/article_64669_6bb302a17b33a4c15d9ba151617015aa.pdf برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#نسبت قاعدۀ عدالت با قواعد فقهی دیگر،سید محمود طباطبائی، قم، پژوهشگاه علوم وفرهنگی اسلامی،بهار ۱۳۹۵ش.[https://jf.isca.ac.ir/article_64682_01b507070747986b619f5f27c0322089.pdf برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#اصل عدالت در فقه مذاهب اسلامی، عابدین مومنی و سیدمحمدمهدی حسینی، قم، [[فصلنامه مطالعات تقریبی مذاهب اسلامی، دانشگاه مذاهب اسلامی]]، دوره ۱۰، شماره ۳۹، بهار ۱۳۹۴ش.[https://foroughevahdat.mazaheb.ac.ir/article_9879_ec73a08511f0f15158c830720aee7588.pdf برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#نقش عدالت در فرآیند استنباط اول و دوم، [[ابوالقاسم علیدوست]]، قم، [[پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی]] (وابسته به دفتر تبلیغات اسلامی حوزه علمیه قم)، ۱۳۹۳ش.[https://iranjournals.nlai.ir/bitstream/handle/123456789/271205/3F3A26587538C248580970510EBFFF38.pdf?sequence=1&amp;amp;isAllowed=y برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#درآمدی بر تطبیق قاعده عدالت، سیدمحمود صادق‌زاده طباطبایی، مشهد، [[دانشگاه فردوسی مشهد]]، ۱۳۹۳ش.[https://iranjournals.nlai.ir/bitstream/handle/123456789/817024/41779447B029539662D64EC67E569CD2.pdf?sequence=1&amp;amp;isAllowed=y برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#عدالت به مثابه قاعده فقهی و حقوقی، سید محمد اصغری، [[فصلنامه مطالعات حقوق خصوصی]]، دوره ۳۹، شماره ۱،خرداد ۱۳۸۸ش،[https://jlq.ut.ac.ir/article_28281_ceb8ecd0b9ced6868294e2178ca23fab.pdf برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#گفت‌وگو: مقایسه قاعده عدالت با قاعده لاضرر، [[حسنعلی علی‌اکبریان]]، قم، [[فصلنامه فقه،]] تابستان ۱۳۸۷ش، شماره ۵۶، صص ۱۹۶–۲۳۸.[https://jf.isca.ac.ir/article_3144.html برالی مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
=عربی=&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
==پایانامه==&lt;br /&gt;
3️⃣معرفی پایا‌ن‌نامه:::::: عنوان رساله، نویسنده، ارشد/دکتری، دانشکده، دانشگاه، کشور، سال دفاع، لینک.&lt;br /&gt;
===فارسی===&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
===عربی===&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
==سایر منابع==&lt;br /&gt;
===فارسی ===&lt;br /&gt;
===عربی ===&lt;/div&gt;</summary>
		<author><name>Jalili</name></author>
	</entry>
	<entry>
		<id>https://ency.feqhemoaser.com/fa/index.php?title=%DA%A9%D8%A7%D8%B1%D8%A8%D8%B1:Jalili/%D8%B5%D9%81%D8%AD%D9%87_%D8%AA%D9%85%D8%B1%DB%8C%D9%86&amp;diff=69525</id>
		<title>کاربر:Jalili/صفحه تمرین</title>
		<link rel="alternate" type="text/html" href="https://ency.feqhemoaser.com/fa/index.php?title=%DA%A9%D8%A7%D8%B1%D8%A8%D8%B1:Jalili/%D8%B5%D9%81%D8%AD%D9%87_%D8%AA%D9%85%D8%B1%DB%8C%D9%86&amp;diff=69525"/>
		<updated>2026-09-15T06:51:12Z</updated>

		<summary type="html">&lt;p&gt;Jalili: &lt;/p&gt;
&lt;hr /&gt;
&lt;div&gt;{{ambox&lt;br /&gt;
|style= background: #FFE4B5&lt;br /&gt;
|type=content&lt;br /&gt;
|image=[[پرونده:Writing.png|100px]]&lt;br /&gt;
|text= &#039;&#039;&#039;هشدار!&#039;&#039;&#039; این صفحه از روز [[۳۰]] [[مرداد]] [[۱۴۰۵]] در حال &#039;&#039;&#039;به‌روزسانی&#039;&#039;&#039; است.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
{{سخ}}پس از نهایی‌شدن، این برچسب برداشته می‌شود.}}&lt;br /&gt;
== قاعده عدالت (منابع مطالعاتی)==&lt;br /&gt;
قاعده عدالت از موضوعات مهم و چالش‌برانگیز در فقه معاصر است که در پیوند با مباحثی چون قواعد فقهی، اجتهاد، قانون‌گذاری اسلامی و نظام‌سازی فقهی قرار دارد.‎ این موضوع در دهه‌های اخیر با توجه به نیاز به طراحی نظام‌های حقوقی عادلانه، مورد توجه ویژه فقها و حقوق‌دانان قرار گرفته است.‎ درباره این موضوع کتاب‌ها، مقالات و پژوهش‌های متعددی منتشر شده است.‎ پرسش‌های فقهی مرتبط با این موضوع عبارتند از:‎ آیا عدالت قاعده فقهی مستقل است؟ مجاری و مصادیق قاعده عدالت کدام است؟ نسبت قاعده عدالت با قواعد لاضرر، لاحرج و انصاف چیست؟ نقش عدالت در استنباط و اجتهاد فقهی چگونه تبیین می‌شود؟&lt;br /&gt;
==کتاب==&lt;br /&gt;
=فارسی=&lt;br /&gt;
#بازخوانی قاعده عدالت و نقش جنسیت در تأثیر قوانین دیه و ارث؛ چالش‌ها و راهکارها، سید محمد حیدری خورمیزی، بابل، [[نشریه پژوهش‌های فقه و حقوق اسلامی،]] دوره ۲۱، شماره ۳، تابستان ۱۴۰۴ش. [https://sanad.iau.ir/Journal/ijrj/Article/1195553 برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#جایگاه عدالت در فقه مذاهب خمسه اسلامی و حقوق، فریبا حاجی‌علی، تهران، [[آموزشی تألیفی ارشدان]]، ۱۴۰۴ش.[https://pic.ketab.ir/DataBase/bookpdf/04/14040422160.pdf برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#نسبت فقه و عدالت و دلالت‌های آن در نظام قانون‌گذاری اسلامی، محمدهادی حاضری، قم، [[دانشگاه باقرالعلوم(ع)]]، ۱۴۰۴ش.&lt;br /&gt;
#جستاری در فلسفه حقوق اسلامی عدالت، فقه و قانون: بررسی چالش‌های تحقق قانون عادلانه در نظام‌های حقوقی فقه‌مبنا، محمدهادی حاضری، تهران، [[انتشارات مجد]]، ۱۴۰۳ش.[https://pic.ketab.ir/DataBase/bookpdf/03/14030522075.pdf برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#عدالت و امنیت در فقه شیعه و اهل سنت، محمد عمیدی، تهران، [[نشریه راه دکتری]]، ۱۴۰۱ش.[https://pic.ketab.ir/DataBase/bookpdf/01/14011228521.pdf برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#عدالت در فقه، محمود طباطبایی، تهران، [[انتشارات میراث شرق،]] ۱۴۰۱ش.[https://pic.ketab.ir/DataBase/bookpdf/01/14010616181.pdf برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#جستاری فقهی و حقوقی پیرامون قاعده عدالت، حسین پندار، تهران، [[مؤسسه نشر سیمرغ آسمان آذرگان]]، ۱۳۹۷ش.[https://pic.ketab.ir/DataBase/bookpdf/97/97427150.pdf برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#تأملاتی فقهی در قاعده‌انگاری «عدل و انصاف»، صالح منتظری، قم، ایران، [[انتشارات گنج دانش]]، ۱۳۹۶ش.[https://pic.ketab.ir/DataBase/bookpdf/96/96329120.pdf برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#عدالت معاوضی و قاعده موازنه: تبیین ماهیت، مجاری و مصادیق، محمد خاکباز، تهران، انتشارات مجد، ۱۳۹۶ش.[https://pic.ketab.ir/DataBase/bookpdf/96/96a24168.pdf برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#عدالت‌پژوهی در پرتو قرآن کریم، علی‌اصغر پورعزت، تهران، [[شرکت انتشارات علمی و فرهنگی]]، ۱۳۹۳ش.[https://pic.ketab.ir/DataBase/bookpdf/93/93409140.pdf برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#قاعده فقهی عدالت با تقریظ آیه‌الله سیدمحمدمهدی موسوی خلخالی و [[علی الهی‌خراسانی]]، مشهد، [[بنیاد پژوهش‌های اسلامی آستان قدس رضوی]]، ۱۳۹۲ش.[https://pic.ketab.ir/DataBase/bookpdf/92/92925128.pdf برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#قاعده عدالت و نفی ظلم: به ضمیمه گفت‌وگو با حضرت آیه‌الله العظمی صانعی(مدظله)، هادی قابل‌جامی، قم، [[فصلنامه فقه الثقلین]]، ۱۳۹۰ش.[https://saanei.xyz/pictures/books/pdf/ghaede_edalat.pdf برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#عدالت به مثابه «قاعده»: همراه با قواعد: «لاضرر»، «لاحرج»، «عدل و انصاف»، سیدمحمد اصغری، تهران، [[انتشارات اطلاعات]]، ۱۳۸۸ش.[https://pic.ketab.ir/DataBase/bookpdf/88/88125072.pdf برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#قاعده عدالت در فقه امامیه «گفت‌وگو با جمعی از اساتید حوزه و دانشگاه»، [[حسنعلی علی‌اکبریان]]، قم، [[پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی]]، ۱۳۸۶ش.[https://pic.ketab.ir/DataBase/bookpdf/87/87211606.pdf برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
=عربی=&lt;br /&gt;
#ثلاث رسائل: العداله، التوبه، قاعده لاضرر، من تقریرات سید تقی طباطبائی قمی کتبه عباس حاجیانی دشتی،محلاتی،۱۳۹۳ش.[https://pic.ketab.ir/DataBase/bookpdf/93/93c20832.pdf برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#رس‍ال‍ه‌ ف‍ی‌ ال‍ع‍دال‍ه‌، ب‍ض‍م‍ی‍م‍ه‌ ق‍اع‍ده‌ &amp;quot;م‍ای‍ض‍م‍ن‌&amp;quot; و &amp;quot;ح‍م‍ل‌ ف‍ع‍ل‌ ال‍م‍س‍ل‍م‌ ع‍ل‍ی‌ ال‍ص‍ح‍ه‌&amp;quot;،ت‍ال‍ی‍ف‌ ع‍ل‍ی‌ ال‍م‍وس‍وی‌ ال‍ق‍زوی‍ن‍ی‌،قم،ال‍ج‍م‍اع‍ه ال‍م‍درس‍ی‍ن ف‍ی ال‍ح‍وزه ال‍ع‍ل‍م‍ی‍ه ب‍ق‍م، م‍وس‍س‍ه ال‍ن‍ش‍ر الاس‍لام‍ی، ۱۳۷۷ش ۱۴۱۹ق&lt;br /&gt;
==مقالات==&lt;br /&gt;
=فارسی=&lt;br /&gt;
#تحلیل تاریخی مفهوم عدالت در فقه امامیه و بازتاب آن در حقوق بشر جهانی، ثروت سلیمان‌زاده افشار، تهران[[، فصلنامه پژوهش‌های فقهی حقوق بشر]]، زمستان ۱۴۰۴ش.[https://www.jhsrj.ir/article_733113_944ae43c307e353d430f74179c1e57ea.pdf برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#قاعده انگاری عدل وانصاف و مقایسه آن با اصول و قواعد فقهی و حقوقی،معصومه مظاهری، تهران، [[نشریه پژوهش های فقهی،داشگاه شهید مطهری]]، پاییز۱۴۰۳، دوره بیستم - شماره ۳، [https://www.ensani.ir/file/download/article/6747147485769-9467-1403-3-4.pdf برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#تحلیل فقهی حقوقی قاعده عدالت، مسلم سوری، قم، [[فصلنامه فقه و حقوق معاصر]]، بهار ۱۴۰۳ش، سال دهم، شماره ۲۷، صص ۶۸–۸۰.[https://journals.icscr.ir/wp-content/uploads/2024/05/4-1.pdf برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#بررسی تطبیقی مفاهیم عدالت و مساوات در فقه اسلامی و نظام‌های حقوقی بین‌المللی، مریم فراهانی، قم، [[فصلنامه معرفت و بصیرت اسلامی]]، زمستان ۱۴۰۲ش.[https://www.journaliki.com/index.php/journaliki/article/view/11/11 برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#عدالت و ابواب فقهی آن در فقه اسلامی، سجاد صمندری، قم، [[فصلنامه پژوهش‌های حقوق تطبیقی عدل و انصاف]]، شماره ۱۲، بهار ۱۴۰۰ش.[https://www.ensani.ir/file/download/article/1631949352-10150-11-3.pdf برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#عدالت در فقه سیاسی شیعه، هاشم نیازی و محمدهاشم رضایی، قم، [[فصلنامه گفتمان فقه حکومتی]]، بهار و تابستان ۱۴۰۰ش، سال پنجم، شماره ۸، صص ۷۳–۹۳.[https://m-e-t.ir/wp-content/uploads/2025/07/%D8%B4%D9%85%D8%A7%D8%B1%D9%878-73-95.pdf برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#مفاد قاعده عدالت از دیدگاه استاد مطهری، سیدعلی حسینی و سیدامرالله حسینی، تهران، [[دانشگاه امام صادق(ع)،]] ۱۳۹۹ش.[https://iranjournals.nlai.ir/bitstream/handle/123456789/925123/562F526AAC56A04137489D4F7C51AFC3.pdf?sequence=1&amp;amp;isAllowed=y برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#بررسی قاعده ی عدالت از دیدگاه فقه امامیه،علیرضا محمدبیکی و مهری توتونچیان، [[مطالعات فقه اقتصادی]]، سال اول زمستان ۱۳۹۸ شماره ۳،[https://ensani.ir/file/download/article/1634313951-10446-1400-19.pdf برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#نقش‌یابی عدالت در اجتهاد فقهی در پرتو بررسی چالش حکمت‌انگاری عدالت در خطابات قرآنی،علی الهی خراسانی و حمیدرضا تمدن، قم، [[پژوهشگاه علوم وفرهنگی اسلامی]]،بهار ۱۳۹۵ش.[https://jf.isca.ac.ir/article_64679_d54a92c7efa5f9a3353bf5a2b969782f.pdf برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#بررسی اعتبار قاعدۀ عدالت در موارد منصوص و غیرمنصوص، سیف الله صرامی، قم، پژوهشگاه علوم وفرهنگی اسلامی،بهار ۱۳۹۵ش.[https://jf.isca.ac.ir/article_64677_cd147de77fb29f7c6e9e1a46d1254ab0.pdf برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#نقش عدالت در قانونگذاری در حکومت اسلامی،حسنعلی علی‌اکبریان، قم، پژوهشگاه علوم وفرهنگی اسلامی،بهار ۱۳۹۵ش.[https://jf.isca.ac.ir/article_64669_6bb302a17b33a4c15d9ba151617015aa.pdf برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#نسبت قاعدۀ عدالت با قواعد فقهی دیگر،سید محمود طباطبائی، قم، پژوهشگاه علوم وفرهنگی اسلامی،بهار ۱۳۹۵ش.[https://jf.isca.ac.ir/article_64682_01b507070747986b619f5f27c0322089.pdf برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#اصل عدالت در فقه مذاهب اسلامی، عابدین مومنی و سیدمحمدمهدی حسینی، قم، [[فصلنامه مطالعات تقریبی مذاهب اسلامی، دانشگاه مذاهب اسلامی]]، دوره ۱۰، شماره ۳۹، بهار ۱۳۹۴ش.[https://foroughevahdat.mazaheb.ac.ir/article_9879_ec73a08511f0f15158c830720aee7588.pdf برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#نقش عدالت در فرآیند استنباط اول و دوم، [[ابوالقاسم علیدوست]]، قم، [[پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی]] (وابسته به دفتر تبلیغات اسلامی حوزه علمیه قم)، ۱۳۹۳ش.[https://iranjournals.nlai.ir/bitstream/handle/123456789/271205/3F3A26587538C248580970510EBFFF38.pdf?sequence=1&amp;amp;isAllowed=y برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#درآمدی بر تطبیق قاعده عدالت، سیدمحمود صادق‌زاده طباطبایی، مشهد، [[دانشگاه فردوسی مشهد]]، ۱۳۹۳ش.[https://iranjournals.nlai.ir/bitstream/handle/123456789/817024/41779447B029539662D64EC67E569CD2.pdf?sequence=1&amp;amp;isAllowed=y برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#عدالت به مثابه قاعده فقهی و حقوقی، سید محمد اصغری، [[فصلنامه مطالعات حقوق خصوصی]]، دوره ۳۹، شماره ۱،خرداد ۱۳۸۸ش،[https://jlq.ut.ac.ir/article_28281_ceb8ecd0b9ced6868294e2178ca23fab.pdf برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#گفت‌وگو: مقایسه قاعده عدالت با قاعده لاضرر، [[حسنعلی علی‌اکبریان]]، قم، [[فصلنامه فقه،]] تابستان ۱۳۸۷ش، شماره ۵۶، صص ۱۹۶–۲۳۸.[https://jf.isca.ac.ir/article_3144.html برالی مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
=عربی=&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
==پایانامه==&lt;br /&gt;
3️⃣معرفی پایا‌ن‌نامه:::::: عنوان رساله، نویسنده، ارشد/دکتری، دانشکده، دانشگاه، کشور، سال دفاع، لینک.&lt;br /&gt;
===فارسی===&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
===عربی===&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
==سایر منابع==&lt;br /&gt;
===فارسی ===&lt;br /&gt;
===عربی ===&lt;/div&gt;</summary>
		<author><name>Jalili</name></author>
	</entry>
	<entry>
		<id>https://ency.feqhemoaser.com/fa/index.php?title=%DA%A9%D8%A7%D8%B1%D8%A8%D8%B1:Jalili/%D8%B5%D9%81%D8%AD%D9%87_%D8%AA%D9%85%D8%B1%DB%8C%D9%86&amp;diff=69506</id>
		<title>کاربر:Jalili/صفحه تمرین</title>
		<link rel="alternate" type="text/html" href="https://ency.feqhemoaser.com/fa/index.php?title=%DA%A9%D8%A7%D8%B1%D8%A8%D8%B1:Jalili/%D8%B5%D9%81%D8%AD%D9%87_%D8%AA%D9%85%D8%B1%DB%8C%D9%86&amp;diff=69506"/>
		<updated>2026-09-14T13:36:13Z</updated>

		<summary type="html">&lt;p&gt;Jalili: &lt;/p&gt;
&lt;hr /&gt;
&lt;div&gt;{{ambox&lt;br /&gt;
|style= background: #FFE4B5&lt;br /&gt;
|type=content&lt;br /&gt;
|image=[[پرونده:Writing.png|100px]]&lt;br /&gt;
|text= &#039;&#039;&#039;هشدار!&#039;&#039;&#039; این صفحه از روز [[۳۰]] [[مرداد]] [[۱۴۰۵]] در حال &#039;&#039;&#039;به‌روزسانی&#039;&#039;&#039; است.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
{{سخ}}پس از نهایی‌شدن، این برچسب برداشته می‌شود.}}&lt;br /&gt;
== قاعده عدالت (منابع مطالعاتی)==&lt;br /&gt;
قاعده عدالت از موضوعات مهم و چالش‌برانگیز در فقه معاصر است که در پیوند با مباحثی چون قواعد فقهی، اجتهاد، قانون‌گذاری اسلامی و نظام‌سازی فقهی قرار دارد.‎ این موضوع در دهه‌های اخیر با توجه به نیاز به طراحی نظام‌های حقوقی عادلانه، مورد توجه ویژه فقها و حقوق‌دانان قرار گرفته است.‎ درباره این موضوع کتاب‌ها، مقالات و پژوهش‌های متعددی منتشر شده است.‎ پرسش‌های فقهی مرتبط با این موضوع عبارتند از:‎ آیا عدالت قاعده فقهی مستقل است؟ مجاری و مصادیق قاعده عدالت کدام است؟ نسبت قاعده عدالت با قواعد لاضرر، لاحرج و انصاف چیست؟ نقش عدالت در استنباط و اجتهاد فقهی چگونه تبیین می‌شود؟&lt;br /&gt;
==کتاب==&lt;br /&gt;
=فارسی=&lt;br /&gt;
#بازخوانی قاعده عدالت و نقش جنسیت در تأثیر قوانین دیه و ارث؛ چالش‌ها و راهکارها، سید محمد حیدری خورمیزی، بابل، نشریه پژوهش‌های فقه و حقوق اسلامی، دوره ۲۱، شماره ۳، تابستان ۱۴۰۴ش. [https://sanad.iau.ir/Journal/ijrj/Article/1195553 برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#جایگاه عدالت در فقه مذاهب خمسه اسلامی و حقوق، فریبا حاجی‌علی، تهران، آموزشی تألیفی ارشدان، ۱۴۰۴ش.[https://pic.ketab.ir/DataBase/bookpdf/04/14040422160.pdf برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#نسبت فقه و عدالت و دلالت‌های آن در نظام قانون‌گذاری اسلامی، محمدهادی حاضری، قم، دانشگاه باقرالعلوم(ع)، ۱۴۰۴ش.&lt;br /&gt;
#جستاری در فلسفه حقوق اسلامی عدالت، فقه و قانون: بررسی چالش‌های تحقق قانون عادلانه در نظام‌های حقوقی فقه‌مبنا، محمدهادی حاضری، تهران، ایران، انتشارات مجد، ۱۴۰۳ش.[https://pic.ketab.ir/DataBase/bookpdf/03/14030522075.pdf برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#عدالت و امنیت در فقه شیعه و اهل سنت، محمد عمیدی، تهران، ایران، راه دکتری، ۱۴۰۱ش.[https://pic.ketab.ir/DataBase/bookpdf/01/14011228521.pdf برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#عدالت در فقه، محمود طباطبایی، تهران، انتشارات میراث شرق، ۱۴۰۱ش.[https://pic.ketab.ir/DataBase/bookpdf/01/14010616181.pdf برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#جستاری فقهی و حقوقی پیرامون قاعده عدالت، حسین پندار، تهران، مؤسسه نشر سیمرغ آسمان آذرگان، ۱۳۹۷ش.[https://pic.ketab.ir/DataBase/bookpdf/97/97427150.pdf برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#تأملاتی فقهی در قاعده‌انگاری «عدل و انصاف»، صالح منتظری، قم، ایران، انتشارات گنج دانش، ۱۳۹۶ش.[https://pic.ketab.ir/DataBase/bookpdf/96/96329120.pdf برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#تأملاتی فقهی در قاعده‌انگاری «عدل و انصاف»، صالح منتظری، قم، ایران، انتشارات گنج دانش، ۱۳۹۶ش.[https://pic.ketab.ir/DataBase/bookpdf/96/96329120.pdf برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#عدالت معاوضی و قاعده موازنه: تبیین ماهیت، مجاری و مصادیق، محمد خاکباز، تهران، ایران، انتشارات مجد، ۱۳۹۶ش.[https://pic.ketab.ir/DataBase/bookpdf/96/96a24168.pdf برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#عدالت‌پژوهی در پرتو قرآن کریم، علی‌اصغر پورعزت، تهران، ایران، شرکت انتشارات علمی و فرهنگی، ۱۳۹۳ش.[https://pic.ketab.ir/DataBase/bookpdf/93/93409140.pdf برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#قاعده فقهی عدالت با تقریظ آیه‌الله سیدمحمدمهدی موسوی خلخالی، علی الهی‌خراسانی، مشهد، ایران، بنیاد پژوهش‌های اسلامی آستان قدس رضوی، ۱۳۹۲ش.[https://pic.ketab.ir/DataBase/bookpdf/92/92925128.pdf برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#قاعده عدالت و نفی ظلم: به ضمیمه گفت‌وگو با حضرت آیه‌الله العظمی صانعی(مدظله)، هادی قابل‌جامی، قم، ایران، فصلنامه فقه الثقلین، ۱۳۹۰ش.[https://saanei.xyz/pictures/books/pdf/ghaede_edalat.pdf برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#عدالت به مثابه «قاعده»: همراه با قواعد: «لاضرر»، «لاحرج»، «عدل و انصاف»، سیدمحمد اصغری، تهران، انتشارات اطلاعات، ۱۳۸۸ش.[https://pic.ketab.ir/DataBase/bookpdf/88/88125072.pdf برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#قاعده عدالت در فقه امامیه «گفت‌وگو با جمعی از اساتید حوزه و دانشگاه»، [[حسنعلی علی‌اکبریان]]، قم، [[پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی]]، ۱۳۸۶ش.[https://pic.ketab.ir/DataBase/bookpdf/87/87211606.pdf برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
=عربی=&lt;br /&gt;
#ثلاث رسائل: العداله، التوبه، قاعده لاضرر،من تقریرات سید تقی طباطبائی قمی کتبه عباس حاجیانی دشتی،محلاتی،۱۳۹۳ش.[https://pic.ketab.ir/DataBase/bookpdf/93/93c20832.pdf برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#رس‍ال‍ه‌ ف‍ی‌ ال‍ع‍دال‍ه‌، ب‍ض‍م‍ی‍م‍ه‌ ق‍اع‍ده‌ &amp;quot;م‍ای‍ض‍م‍ن‌&amp;quot; و &amp;quot;ح‍م‍ل‌ ف‍ع‍ل‌ ال‍م‍س‍ل‍م‌ ع‍ل‍ی‌ ال‍ص‍ح‍ه‌&amp;quot;،ت‍ال‍ی‍ف‌ ع‍ل‍ی‌ ال‍م‍وس‍وی‌ ال‍ق‍زوی‍ن‍ی‌،قم،ال‍ج‍م‍اع‍ه ال‍م‍درس‍ی‍ن ف‍ی ال‍ح‍وزه ال‍ع‍ل‍م‍ی‍ه ب‍ق‍م ، م‍وس‍س‍ه ال‍ن‍ش‍ر الاس‍لام‍ی، ۱۳۷۷ش ۱۴۱۹ق&lt;br /&gt;
==مقالات==&lt;br /&gt;
=فارسی=&lt;br /&gt;
#تحلیل تاریخی مفهوم عدالت در فقه امامیه و بازتاب آن در حقوق بشر جهانی، ثروت سلیمان‌زاده افشار، تهران، ایران، فصلنامه پژوهش‌های فقهی حقوق بشر، زمستان ۱۴۰۴ش.[https://www.jhsrj.ir/article_733113_944ae43c307e353d430f74179c1e57ea.pdf برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#قاعده انگاری عدل وانصاف و مقایسه آن با اصول و قواعد فقهی و حقوقی،معصومه مظاهری، نشریه پژوهش های فقهی،داشگاه شهید مطهری، تهران، پاییز۱۴۰۳، دوره بیستم - شماره ۳، [https://www.ensani.ir/file/download/article/6747147485769-9467-1403-3-4.pdf برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#تحلیل فقهی حقوقی قاعده عدالت، مسلم سوری، قم، ایران، فصلنامه فقه و حقوق معاصر، بهار ۱۴۰۳ش، سال دهم، شماره ۲۷، صص ۶۸–۸۰.[https://journals.icscr.ir/wp-content/uploads/2024/05/4-1.pdf برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#بررسی تطبیقی مفاهیم عدالت و مساوات در فقه اسلامی و نظام‌های حقوقی بین‌المللی، مریم فراهانی، قم، ایران، فصلنامه معرفت و بصیرت اسلامی، زمستان ۱۴۰۲ش.[https://www.journaliki.com/index.php/journaliki/article/view/11/11 برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#عدالت و ابواب فقهی آن در فقه اسلامی، سجاد صمندری، قم، ایران، فصلنامه پژوهش‌های حقوق تطبیقی عدل و انصاف، شماره ۱۲، بهار ۱۴۰۰ش.[https://www.ensani.ir/file/download/article/1631949352-10150-11-3.pdf برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#عدالت در فقه سیاسی شیعه، هاشم نیازی، محمدهاشم رضایی، قم، ایران، فصلنامه گفتمان فقه حکومتی، بهار و تابستان ۱۴۰۰ش، سال پنجم، شماره ۸، صص ۷۳–۹۳.[https://m-e-t.ir/wp-content/uploads/2025/07/%D8%B4%D9%85%D8%A7%D8%B1%D9%878-73-95.pdf برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#مفاد قاعده عدالت از دیدگاه استاد مطهری، سیدعلی حسینی، سیدامرالله حسینی، تهران، ایران، دانشگاه امام صادق(ع)، ۱۳۹۹ش.[https://iranjournals.nlai.ir/bitstream/handle/123456789/925123/562F526AAC56A04137489D4F7C51AFC3.pdf?sequence=1&amp;amp;isAllowed=y برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#بررسی قاعده ی عدالت از دیدگاه فقه امامیه،علیرضا محمدبیکی، مهری توتونچیان، مطالعات فقه اقتصادی سال اول زمستان ۱۳۹۸ شماره ۳،[https://ensani.ir/file/download/article/1634313951-10446-1400-19.pdf برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#نقش‌یابی عدالت در اجتهاد فقهی در پرتو بررسی چالش حکمت‌انگاری عدالت در خطابات قرآنی،علی الهی خراسانی،حمیدرضا تمدن،فقه،پژوهشگاه علوم وفرهنگی اسلامی،بهار ۱۳۹۵ش.[https://jf.isca.ac.ir/article_64679_d54a92c7efa5f9a3353bf5a2b969782f.pdf برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#بررسی اعتبار قاعدۀ عدالت در موارد منصوص و غیرمنصوص،سیف الله صرامی،فقه،پژوهشگاه علوم وفرهنگی اسلامی،بهار ۱۳۹۵ش.[https://jf.isca.ac.ir/article_64677_cd147de77fb29f7c6e9e1a46d1254ab0.pdf برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#نقش عدالت در قانونگذاری در حکومت اسلامی،حسنعلی علی‌اکبریان،فقه،پژوهشگاه علوم وفرهنگی اسلامی،بهار ۱۳۹۵ش.[https://jf.isca.ac.ir/article_64669_6bb302a17b33a4c15d9ba151617015aa.pdf برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#نسبت قاعدۀ عدالت با قواعد فقهی دیگر،سید محمود طباطبائی،فقه،پژوهشگاه علوم وفرهنگی اسلامی،بهار ۱۳۹۵ش.[https://jf.isca.ac.ir/article_64682_01b507070747986b619f5f27c0322089.pdf برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#اصل عدالت در فقه مذاهب اسلامی، عابدین مومنی، سیدمحمدمهدی حسینی، قم، ایران، فصلنامه مطالعات تقریبی مذاهب اسلامی، دانشگاه مذاهب اسلامی، دوره ۱۰، شماره ۳۹، بهار ۱۳۹۴ش.[https://foroughevahdat.mazaheb.ac.ir/article_9879_ec73a08511f0f15158c830720aee7588.pdf برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#نقش عدالت در فرآیند استنباط اول و دوم، ابوالقاسم علیدوست، قم، ایران، پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی (وابسته به دفتر تبلیغات اسلامی حوزه علمیه قم)، ۱۳۹۳ش.[https://iranjournals.nlai.ir/bitstream/handle/123456789/271205/3F3A26587538C248580970510EBFFF38.pdf?sequence=1&amp;amp;isAllowed=y برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#درآمدی بر تطبیق قاعده عدالت، سیدمحمود صادق‌زاده طباطبایی، مشهد، ایران، دانشگاه فردوسی مشهد، ۱۳۹۳ش.[https://iranjournals.nlai.ir/bitstream/handle/123456789/817024/41779447B029539662D64EC67E569CD2.pdf?sequence=1&amp;amp;isAllowed=y برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#عدالت به مثابه قاعده فقهی و حقوقی، سید محمد اصغری، فصلنامه مطالعات حقوق خصوصی، دوره ۳۹، شماره ۱،خرداد ۱۳۸۸ش،[https://jlq.ut.ac.ir/article_28281_ceb8ecd0b9ced6868294e2178ca23fab.pdf برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#گفت‌وگو: مقایسه قاعده عدالت با قاعده لاضرر، حسنعلی علی‌اکبریان، قم، ایران، فصلنامه فقه، تابستان ۱۳۸۷ش، شماره ۵۶، صص ۱۹۶–۲۳۸.[https://jf.isca.ac.ir/article_3144.html برالی مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
=عربی=&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
==پایانامه==&lt;br /&gt;
3️⃣معرفی پایا‌ن‌نامه:::::: عنوان رساله، نویسنده، ارشد/دکتری، دانشکده، دانشگاه، کشور، سال دفاع، لینک.&lt;br /&gt;
===فارسی===&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
===عربی===&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
==سایر منابع==&lt;br /&gt;
===فارسی ===&lt;br /&gt;
===عربی ===&lt;/div&gt;</summary>
		<author><name>Jalili</name></author>
	</entry>
	<entry>
		<id>https://ency.feqhemoaser.com/fa/index.php?title=%DA%A9%D8%A7%D8%B1%D8%A8%D8%B1:Jalili/%D8%B5%D9%81%D8%AD%D9%87_%D8%AA%D9%85%D8%B1%DB%8C%D9%86&amp;diff=69505</id>
		<title>کاربر:Jalili/صفحه تمرین</title>
		<link rel="alternate" type="text/html" href="https://ency.feqhemoaser.com/fa/index.php?title=%DA%A9%D8%A7%D8%B1%D8%A8%D8%B1:Jalili/%D8%B5%D9%81%D8%AD%D9%87_%D8%AA%D9%85%D8%B1%DB%8C%D9%86&amp;diff=69505"/>
		<updated>2026-09-14T13:28:19Z</updated>

		<summary type="html">&lt;p&gt;Jalili: /* فارسی */&lt;/p&gt;
&lt;hr /&gt;
&lt;div&gt;{{ambox&lt;br /&gt;
|style= background: #FFE4B5&lt;br /&gt;
|type=content&lt;br /&gt;
|image=[[پرونده:Writing.png|100px]]&lt;br /&gt;
|text= &#039;&#039;&#039;هشدار!&#039;&#039;&#039; این صفحه از روز [[۳۰]] [[مرداد]] [[۱۴۰۵]] در حال &#039;&#039;&#039;به‌روزسانی&#039;&#039;&#039; است.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
{{سخ}}پس از نهایی‌شدن، این برچسب برداشته می‌شود.}}&lt;br /&gt;
== قاعده عدالت (منابع مطالعاتی)==&lt;br /&gt;
قاعده عدالت از موضوعات مهم و چالش‌برانگیز در فقه معاصر است که در پیوند با مباحثی چون قواعد فقهی، اجتهاد، قانون‌گذاری اسلامی و نظام‌سازی فقهی قرار دارد.‎ این موضوع در دهه‌های اخیر با توجه به نیاز به طراحی نظام‌های حقوقی عادلانه، مورد توجه ویژه فقها و حقوق‌دانان قرار گرفته است.‎ درباره این موضوع کتاب‌ها، مقالات و پژوهش‌های متعددی منتشر شده است.‎ پرسش‌های فقهی مرتبط با این موضوع عبارتند از:‎ آیا عدالت قاعده فقهی مستقل است؟ مجاری و مصادیق قاعده عدالت کدام است؟ نسبت قاعده عدالت با قواعد لاضرر، لاحرج و انصاف چیست؟ نقش عدالت در استنباط و اجتهاد فقهی چگونه تبیین می‌شود؟&lt;br /&gt;
==کتاب==&lt;br /&gt;
=فارسی=&lt;br /&gt;
#جایگاه عدالت در فقه مذاهب خمسه اسلامی و حقوق، فریبا حاجی‌علی، تهران، آموزشی تألیفی ارشدان، ۱۴۰۴ش.[https://pic.ketab.ir/DataBase/bookpdf/04/14040422160.pdf برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#نسبت فقه و عدالت و دلالت‌های آن در نظام قانون‌گذاری اسلامی، محمدهادی حاضری، قم، دانشگاه باقرالعلوم(ع)، ۱۴۰۴ش.&lt;br /&gt;
#جستاری در فلسفه حقوق اسلامی عدالت، فقه و قانون: بررسی چالش‌های تحقق قانون عادلانه در نظام‌های حقوقی فقه‌مبنا، محمدهادی حاضری، تهران، ایران، انتشارات مجد، ۱۴۰۳ش.[https://pic.ketab.ir/DataBase/bookpdf/03/14030522075.pdf برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#عدالت و امنیت در فقه شیعه و اهل سنت، محمد عمیدی، تهران، ایران، راه دکتری، ۱۴۰۱ش.[https://pic.ketab.ir/DataBase/bookpdf/01/14011228521.pdf برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#عدالت در فقه، محمود طباطبایی، تهران، انتشارات میراث شرق، ۱۴۰۱ش.[https://pic.ketab.ir/DataBase/bookpdf/01/14010616181.pdf برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#جستاری فقهی و حقوقی پیرامون قاعده عدالت، حسین پندار، تهران، مؤسسه نشر سیمرغ آسمان آذرگان، ۱۳۹۷ش.[https://pic.ketab.ir/DataBase/bookpdf/97/97427150.pdf برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#تأملاتی فقهی در قاعده‌انگاری «عدل و انصاف»، صالح منتظری، قم، ایران، انتشارات گنج دانش، ۱۳۹۶ش.[https://pic.ketab.ir/DataBase/bookpdf/96/96329120.pdf برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#تأملاتی فقهی در قاعده‌انگاری «عدل و انصاف»، صالح منتظری، قم، ایران، انتشارات گنج دانش، ۱۳۹۶ش.[https://pic.ketab.ir/DataBase/bookpdf/96/96329120.pdf برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#عدالت معاوضی و قاعده موازنه: تبیین ماهیت، مجاری و مصادیق، محمد خاکباز، تهران، ایران، انتشارات مجد، ۱۳۹۶ش.[https://pic.ketab.ir/DataBase/bookpdf/96/96a24168.pdf برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#عدالت‌پژوهی در پرتو قرآن کریم، علی‌اصغر پورعزت، تهران، ایران، شرکت انتشارات علمی و فرهنگی، ۱۳۹۳ش.[https://pic.ketab.ir/DataBase/bookpdf/93/93409140.pdf برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#قاعده فقهی عدالت با تقریظ آیه‌الله سیدمحمدمهدی موسوی خلخالی، علی الهی‌خراسانی، مشهد، ایران، بنیاد پژوهش‌های اسلامی آستان قدس رضوی، ۱۳۹۲ش.[https://pic.ketab.ir/DataBase/bookpdf/92/92925128.pdf برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#قاعده عدالت و نفی ظلم: به ضمیمه گفت‌وگو با حضرت آیه‌الله العظمی صانعی(مدظله)، هادی قابل‌جامی، قم، ایران، فصلنامه فقه الثقلین، ۱۳۹۰ش.[https://saanei.xyz/pictures/books/pdf/ghaede_edalat.pdf برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#عدالت به مثابه «قاعده»: همراه با قواعد: «لاضرر»، «لاحرج»، «عدل و انصاف»، سیدمحمد اصغری، تهران، انتشارات اطلاعات، ۱۳۸۸ش.[https://pic.ketab.ir/DataBase/bookpdf/88/88125072.pdf برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#قاعده عدالت در فقه امامیه «گفت‌وگو با جمعی از اساتید حوزه و دانشگاه»، [[حسنعلی علی‌اکبریان]]، قم، [[پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی]]، ۱۳۸۶ش.[https://pic.ketab.ir/DataBase/bookpdf/87/87211606.pdf برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
=عربی=&lt;br /&gt;
#ثلاث رسائل: العداله، التوبه، قاعده لاضرر،من تقریرات سید تقی طباطبائی قمی کتبه عباس حاجیانی دشتی،محلاتی،۱۳۹۳ش.[https://pic.ketab.ir/DataBase/bookpdf/93/93c20832.pdf برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#رس‍ال‍ه‌ ف‍ی‌ ال‍ع‍دال‍ه‌، ب‍ض‍م‍ی‍م‍ه‌ ق‍اع‍ده‌ &amp;quot;م‍ای‍ض‍م‍ن‌&amp;quot; و &amp;quot;ح‍م‍ل‌ ف‍ع‍ل‌ ال‍م‍س‍ل‍م‌ ع‍ل‍ی‌ ال‍ص‍ح‍ه‌&amp;quot;،ت‍ال‍ی‍ف‌ ع‍ل‍ی‌ ال‍م‍وس‍وی‌ ال‍ق‍زوی‍ن‍ی‌،قم،ال‍ج‍م‍اع‍ه ال‍م‍درس‍ی‍ن ف‍ی ال‍ح‍وزه ال‍ع‍ل‍م‍ی‍ه ب‍ق‍م ، م‍وس‍س‍ه ال‍ن‍ش‍ر الاس‍لام‍ی، ۱۳۷۷ش ۱۴۱۹ق&lt;br /&gt;
==مقالات==&lt;br /&gt;
=فارسی=&lt;br /&gt;
#گفت‌وگو: مقایسه قاعده عدالت با قاعده لاضرر، حسنعلی علی‌اکبریان، قم، ایران، فصلنامه فقه، تابستان ۱۳۸۷ش، شماره ۵۶، صص ۱۹۶–۲۳۸.[https://jf.isca.ac.ir/article_3144.html برالی مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#عدالت به مثابه قاعده فقهی و حقوقی، سید محمد اصغری، فصلنامه مطالعات حقوق خصوصی، دوره ۳۹، شماره ۱،خرداد ۱۳۸۸ش،[https://jlq.ut.ac.ir/article_28281_ceb8ecd0b9ced6868294e2178ca23fab.pdf برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#درآمدی بر تطبیق قاعده عدالت، سیدمحمود صادق‌زاده طباطبایی، مشهد، ایران، دانشگاه فردوسی مشهد، ۱۳۹۳ش.[https://iranjournals.nlai.ir/bitstream/handle/123456789/817024/41779447B029539662D64EC67E569CD2.pdf?sequence=1&amp;amp;isAllowed=y برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#نقش عدالت در فرآیند استنباط اول و دوم، ابوالقاسم علیدوست، قم، ایران، پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی (وابسته به دفتر تبلیغات اسلامی حوزه علمیه قم)، ۱۳۹۳ش.[https://iranjournals.nlai.ir/bitstream/handle/123456789/271205/3F3A26587538C248580970510EBFFF38.pdf?sequence=1&amp;amp;isAllowed=y برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#اصل عدالت در فقه مذاهب اسلامی، عابدین مومنی، سیدمحمدمهدی حسینی، قم، ایران، فصلنامه مطالعات تقریبی مذاهب اسلامی، دانشگاه مذاهب اسلامی، دوره ۱۰، شماره ۳۹، بهار ۱۳۹۴ش.[https://foroughevahdat.mazaheb.ac.ir/article_9879_ec73a08511f0f15158c830720aee7588.pdf برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#نسبت قاعدۀ عدالت با قواعد فقهی دیگر،سید محمود طباطبائی،فقه،پژوهشگاه علوم وفرهنگی اسلامی،بهار ۱۳۹۵ش.[https://jf.isca.ac.ir/article_64682_01b507070747986b619f5f27c0322089.pdf برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#نقش عدالت در قانونگذاری در حکومت اسلامی،حسنعلی علی‌اکبریان،فقه،پژوهشگاه علوم وفرهنگی اسلامی،بهار ۱۳۹۵ش.[https://jf.isca.ac.ir/article_64669_6bb302a17b33a4c15d9ba151617015aa.pdf برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#بررسی اعتبار قاعدۀ عدالت در موارد منصوص و غیرمنصوص،سیف الله صرامی،فقه،پژوهشگاه علوم وفرهنگی اسلامی،بهار ۱۳۹۵ش.[https://jf.isca.ac.ir/article_64677_cd147de77fb29f7c6e9e1a46d1254ab0.pdf برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#نقش‌یابی عدالت در اجتهاد فقهی در پرتو بررسی چالش حکمت‌انگاری عدالت در خطابات قرآنی،علی الهی خراسانی،حمیدرضا تمدن،فقه،پژوهشگاه علوم وفرهنگی اسلامی،بهار ۱۳۹۵ش.[https://jf.isca.ac.ir/article_64679_d54a92c7efa5f9a3353bf5a2b969782f.pdf برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#بررسی قاعده ی عدالت از دیدگاه فقه امامیه،علیرضا محمدبیکی، مهری توتونچیان، مطالعات فقه اقتصادی سال اول زمستان ۱۳۹۸ شماره ۳،[https://ensani.ir/file/download/article/1634313951-10446-1400-19.pdf برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#مفاد قاعده عدالت از دیدگاه استاد مطهری، سیدعلی حسینی، سیدامرالله حسینی، تهران، ایران، دانشگاه امام صادق(ع)، ۱۳۹۹ش.[https://iranjournals.nlai.ir/bitstream/handle/123456789/925123/562F526AAC56A04137489D4F7C51AFC3.pdf?sequence=1&amp;amp;isAllowed=y برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#عدالت در فقه سیاسی شیعه، هاشم نیازی، محمدهاشم رضایی، قم، ایران، فصلنامه گفتمان فقه حکومتی، بهار و تابستان ۱۴۰۰ش، سال پنجم، شماره ۸، صص ۷۳–۹۳.[https://m-e-t.ir/wp-content/uploads/2025/07/%D8%B4%D9%85%D8%A7%D8%B1%D9%878-73-95.pdf برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#عدالت و ابواب فقهی آن در فقه اسلامی، سجاد صمندری، قم، ایران، فصلنامه پژوهش‌های حقوق تطبیقی عدل و انصاف، شماره ۱۲، بهار ۱۴۰۰ش.[https://www.ensani.ir/file/download/article/1631949352-10150-11-3.pdf برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#بررسی تطبیقی مفاهیم عدالت و مساوات در فقه اسلامی و نظام‌های حقوقی بین‌المللی، مریم فراهانی، قم، ایران، فصلنامه معرفت و بصیرت اسلامی، زمستان ۱۴۰۲ش.[https://www.journaliki.com/index.php/journaliki/article/view/11/11 برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#تحلیل فقهی حقوقی قاعده عدالت، مسلم سوری، قم، ایران، فصلنامه فقه و حقوق معاصر، بهار ۱۴۰۳ش، سال دهم، شماره ۲۷، صص ۶۸–۸۰.[https://journals.icscr.ir/wp-content/uploads/2024/05/4-1.pdf برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#قاعده انگاری عدل وانصاف و مقایسه آن با اصول و قواعد فقهی و حقوقی،معصومه مظاهری، نشریه پژوهش های فقهی،داشگاه شهید مطهری، تهران، پاییز۱۴۰۳، دوره بیستم - شماره ۳، [https://www.ensani.ir/file/download/article/6747147485769-9467-1403-3-4.pdf برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#تحلیل تاریخی مفهوم عدالت در فقه امامیه و بازتاب آن در حقوق بشر جهانی، ثروت سلیمان‌زاده افشار، تهران، ایران، فصلنامه پژوهش‌های فقهی حقوق بشر، زمستان ۱۴۰۴ش.[https://www.jhsrj.ir/article_733113_944ae43c307e353d430f74179c1e57ea.pdf برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
=عربی=&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
==پایانامه==&lt;br /&gt;
3️⃣معرفی پایا‌ن‌نامه:::::: عنوان رساله، نویسنده، ارشد/دکتری، دانشکده، دانشگاه، کشور، سال دفاع، لینک.&lt;br /&gt;
===فارسی===&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
===عربی===&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
==سایر منابع==&lt;br /&gt;
===فارسی ===&lt;br /&gt;
===عربی ===&lt;/div&gt;</summary>
		<author><name>Jalili</name></author>
	</entry>
	<entry>
		<id>https://ency.feqhemoaser.com/fa/index.php?title=%D9%81%D9%82%D9%87_%D8%AE%D8%A7%D9%86%D9%88%D8%A7%D8%AF%D9%87_(%D9%85%D9%86%D8%A7%D8%A8%D8%B9_%D9%85%D8%B7%D8%A7%D9%84%D8%B9%D8%A7%D8%AA%DB%8C)&amp;diff=69387</id>
		<title>فقه خانواده (منابع مطالعاتی)</title>
		<link rel="alternate" type="text/html" href="https://ency.feqhemoaser.com/fa/index.php?title=%D9%81%D9%82%D9%87_%D8%AE%D8%A7%D9%86%D9%88%D8%A7%D8%AF%D9%87_(%D9%85%D9%86%D8%A7%D8%A8%D8%B9_%D9%85%D8%B7%D8%A7%D9%84%D8%B9%D8%A7%D8%AA%DB%8C)&amp;diff=69387"/>
		<updated>2026-09-10T10:17:08Z</updated>

		<summary type="html">&lt;p&gt;Jalili: &lt;/p&gt;
&lt;hr /&gt;
&lt;div&gt;{{منابع مطالعاتی}}&lt;br /&gt;
[[فقه خانواده]] از عناوین مطرح در فقه معاصر است که به بررسی احکام و روابط خانوادگی بر پایه منابع و مبانی فقه اسلامی می‌پردازد.‎ بخش مهمی از این احکام در ابواب نکاح، طلاق، نفقه، حضانت، ولایت و ارث مطرح شده و مسئله استقلال فقه خانواده به عنوان یک حوزه منسجم فقهی مورد توجه قرار گرفته است.‎&lt;br /&gt;
از مبانی این حوزه، جایگاه و اهداف خانواده در شریعت، مبنای حقوق و تکالیف اعضای خانواده، نقش عرف و مصلحت و نسبت احکام اولیه و ثانویه است.‎ همچنین روش استنباط احکام خانواده از کتاب، سنت، اجماع و عقل و تأثیر شرایط اجتماعی در فهم موضوعات، از مباحث بنیادین آن به شمار می‌رود.‎&lt;br /&gt;
پرسش‌های اصلی عبارت‌اند از:‎ آیا فقه خانواده دانشی مستقل است؟ مبانی و اصول حاکم بر استنباط احکام آن چیست؟ جایگاه عرف و مصلحت خانواده در استنباط و اجرای احکام چگونه است؟ و چه نسبتی میان فقه خانواده و فقه زنان، فقه کودک، فقه اجتماعی و حقوق خانواده وجود دارد؟&lt;br /&gt;
در دوره معاصر، تحولات اجتماعی و تغییر الگوهای خانواده، زمینه توجه بیشتر به چیستی، مبانی، قلمرو و روش استنباط احکام فقه خانواده را فراهم کرده و در این زمینه کتاب‌ها، مقالات و پژوهش‌های متعددی منتشر شده است.‎&lt;br /&gt;
==کتاب==&lt;br /&gt;
===فارسی===&lt;br /&gt;
#قلمرو مداخله‌ی حکومت اسلامی در مقررات تشکیل خانواده از منظر فقه و حقوق با تاکید بر مقاصد الشریعه، محمدعلی محمدی نیا، شیراز، نشر شاهچراغ، ۱۴۰۵ش.[https://pic.ketab.ir/DataBase/bookpdf/05/14050219337.pdf برای مطالعه صفحات نخست کتاب کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#اصول حاکم بر نظام حقوقی خانواده در اسلام (اصول ناظر بر ماهیت جمعی و ماهیت اجتماعی خانواده)، فریبا حاجی‌علی، تهران، دانشکده غیردولتی غیرانتفاعی رفاه، ۱۴۰۴ش.[https://pic.ketab.ir/DataBase/bookpdf/04/14040922077.pdf برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#فقه و حقوق اداره خانواده، جواد حبیبی‌تبار، سید موسی موسوی، تهران، نوین آیین، ۱۴۰۳ش.[https://pic.ketab.ir/DataBase/bookpdf/03/14030918090.pdf برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#کاربرد فقه در حقوق خانواده، منیره حیدری، تهران، امتداد حکمت، ۱۴۰۳ش.[https://pic.ketab.ir/DataBase/bookpdf/03/14030821208.pdf برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#طراحی نظام جامع حمایت خانواده در فقه و نظام حقوقی ایران، فرج‌الله هدایت‌نیا، قم، [[پژوهشکده حوزه و دانشگاه]]، ۱۴۰۲ش.[https://pic.ketab.ir/DataBase/bookpdf/00/14001215451.pdf برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#قواعد فقه حاکم بر خانواده، سیده زهرا موسوی، زهرا فهرستی، قم، پژوهشگاه حوزه و دانشگاه، ۱۴۰۱ش.[https://rihu.ac.ir/file/download/gsiBook/65f687cec7982-.pdf برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#پژوهش‌های نوین در فقه خانواده، عابدین مومنی، حامد صدقی، تهران، [[دانشگاه بین‌المللی مذاهب اسلامی]]، ۱۴۰۱ش.[https://pic.ketab.ir/DataBase/bookpdf/02/14020218627.pdf برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#قواعد فقه کاربردی در حقوق خانواده، سید ابوالقاسم نقیبی، تهران، [[انتشارات سمت]]، ۱۴۰۰ش. [https://pic.ketab.ir/DataBase/bookpdf/03/14030418260.pdf برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#حقوق خانواده در اسلام، پویا عنبرستانی، کرج، نشر پاپریک، ۱۴۰۰ش.[https://pic.ketab.ir/DataBase/bookpdf/00/1400211089.pdf برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#قواعد فقهی خانواده، لیلا ثمنی، قم، [[دانشگاه ادیان و مذاهب]]، ۱۳۹۹ ش،[https://pic.ketab.ir/DataBase/bookpdf/00/1400815216.pdf برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#تشکیل خانواده از منظر فقه و حقوق موضوعه، [[جواد حبیبی‌تبار]]، قم، [[مرکز بین‌المللی ترجمه و نشر المصطفی (ص)]]، ۱۳۹۸ش،[https://pic.ketab.ir/DataBase/bookpdf/98/98b16947.pdf برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#فقه خانواده در جهان معاصر، وهبه زحیلی، عبدالعزیز سلیمی (مترجم)، تهران، [[انتشارات احسان]]، ۱۳۹۷ش (چاپ ششم؛ سال تألیف عربی متفاوت است).[https://www.gisoom.com/book/1751897/کتاب-احکام-آداب-حقوق-و-مسئولیتها-فقه-خانواده-در-جهان-معاصر/ برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#قواعد فقه خانواده، فهیمه ملک‌زاده، تهران، انتشارات مجد، ۱۳۹۶ش.[https://pic.ketab.ir/DataBase/bookpdf/96/96810125.pdfبرای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#مبانی حقوق خانواده در اسلام و غرب، فائزه عظیم‌زاده‌اردبیلی و عاطفه ذبیحی‌بیدگلی، تهران، [[دانشگاه امام صادق(ع)]]، ۱۳۹۶ش.[https://pic.ketab.ir/DataBase/bookpdf/96/96516040.pdf برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#خانواده در اسلام: گفتارهایی کوتاه پیرامون خانواده، سیدمحمد صدر، مترجم:مهدی نوری کیذقانی، قم، دفتر نشر معارف ، ۱۳۹۵ش.[https://noorlib.ir/book/view/56538/%D8%AE%D8%A7%D9%86%D9%88%D8%A7%D8%AF%D9%87-%D8%AF%D8%B1-%D8%A7%D8%B3%D9%84%D8%A7%D9%85:-%DA%AF%D9%81%D8%AA%D8%A7%D8%B1%D9%87%D8%A7%DB%8C%DB%8C-%DA%A9%D9%88%D8%AA%D8%A7%D9%87-%D9%BE%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%85%D9%88%D9%86-%D8%AE%D8%A7%D9%86%D9%88%D8%A7%D8%AF%D9%87?pageNumber=3&amp;amp;viewType=pdf برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#خانواده در اسلام، [[حسین بستان]]، قم، [[پژوهشکده حوزه و دانشگاه]]، ۱۳۹۰ش.[https://ofoghandisha.com/wp-content/uploads/2025/09/04-2.pdf برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#فلسفه حقوق خانواده در اسلام و غرب، ابوالفضل بورغانی‌فراهانی، تهران، اندیشه آفاق، ۱۳۸۹ش.[https://pic.ketab.ir/DataBase/bookpdf/89/89323022.pdf برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#خانواده از دیدگاه فقه و حقوق اسلامی، قدرت‌الله مشایخی، قم، [[دانشگاه الزهرا(س)]]، ۱۳۸۸ش.[https://samt.ac.ir/file/download/gsiBook/12371557915796file.pdf برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#فلسفه حقوق خانواده: نقد و بررسی قوانین خانواده در ایران، [[فرج‌الله هدایت‌نیا]]، تهران، شورای فرهنگی اجتماعی زنان و خانواده، روابط عمومی، ۱۳۸۸ش.[https://pic.ketab.ir/DataBase/bookpdf/88/88610089.pdf برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#فلسفه حقوق خانواده: مبانی و منابع، [[محمود حکمت‌نیا]]، مهدی میرداداشی، فرج‌الله هدایت‌نیا، تهران، ایران، شورای فرهنگی اجتماعی زنان و خانواده، روابط عمومی، ۱۳۸۶ش.[https://pic.ketab.ir/DataBase/bookpdf/88/88817167.pdf برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#فقه خانواده، علی‌اصغر الهامی‌نیا، قم، ایران، سپاه پاسداران انقلاب اسلامی، نمایندگی ولی‌فقیه، مرکز تحقیقات اسلامی، ۱۳۸۶ش.[https://lib.eshia.ir/26402/1/0 برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#مبانی فقهی تنظیم خانواده، سید حسن خمینی، تهران، [[پژوهشکده امام خمینی(س) و انقلاب اسلامی|انتشارات پژوهشکده امام خمینی(س) و انقلاب اسلامی]]، معاونت پژوهشی، ۱۳۸۲ش.[http://www.imam-khomeini.ir/fa/NewsPrint.aspx?ID=2734 برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#نظام خانواده در اسلام، حسین انصاریان، قم، انتشارات ام‌ابیها(س)، ۱۳۸۰ش.[https://noorlib.ir/book/view/05856 برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#حقوق خانواده در قانون مدنی جمهوری اسلامی ایران، علی‌محمد یثربی‌ قمی، قم، [[سازمان تبلیغات اسلامی]]، ۱۳۷۶ش.[https://pic.ketab.ir/DataBase/bookpdf/87/87430014.pdf برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
===عربی===&lt;br /&gt;
#الأسرة في الإسلام، [[محمد صدر]]، نجف اشرف، [[هیئة تراث الشهید السعید السید محمد صدر]]، ،۲۰۲۴م.[https://alturaath.com/book/%D8%A7%D9%84%D8%A3%D8%B3%D8%B1%D8%A9%20%D9%81%D9%8A%20%D8%A7%D9%84%D8%A5%D8%B3%D9%84%D8%A7%D9%85?bookID=391 برای مطالعه کلیک کنید] (کتاب توسط  مهدی نوری کیذقانی ترجمه شده است) &lt;br /&gt;
#فقه نظام الاسرة في القرآن الکريم، غدیر حمودی، بیروت ، دار الولاء - ،۱۳۹۰ش،۱۴۲۳ق،۲۰۱۱م.[https://noorlib.ir/book/view/155324/%D9%81%D9%82%D9%87-%D9%86%D8%B8%D8%A7%D9%85-%D8%A7%D9%84%D8%A7%D8%B3%D8%B1%D8%A9-%D9%81%D9%8A-%D8%A7%D9%84%D9%82%D8%B1%D8%A2%D9%86-%D8%A7%D9%84%DA%A9%D8%B1%D9%8A%D9%85?viewType=pdf برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#فقه الاسرة بحوث فی الفقه المقارن و الاجتماع، حسن موسی صفار، بیروت ، دارالهادی، ۲۰۱۱م.[https://noorlib.ir/book/view/89494/%D9%81%D9%82%D9%87-%D8%A7%D9%84%D8%A3%D8%B3%D8%B1%D8%A9?viewType=pdf برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#فقه الأسرة، أحمد علي طه ريان، مدینه، جامعة المدینة العالمیة، ۲۰۰۹م.[https://lib.efatwa.ir/44213/1/1 برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#النظرية العامة والنظم الإجرائية لحماية الأسرة فى القانون والفقه، رمضان أشرف، دار الكتاب الحديث، ۲۰۰۸م.[https://www.noor-book.com/book/review/499724 برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#فقه الاسرة: بحث مقارن لنظام الاسرةوحقوقها في ضوء الکتاب و السنة و القوانين الوضعية، فاضل صفار، لبنان، مرکز الفقاهةللدراسات و البحوث الفقهیة، ۱۳۸۵ش،۱۴۲۷ ق،۲۰۰۶ م.[https://noorlib.ir/book/info/162812/%D9%81%D9%82%D9%87-%D8%A7%D9%84%D8%A7%D8%B3%D8%B1%D8%A9:-%D8%A8%D8%AD%D8%AB-%D9%85%D9%82%D8%A7%D8%B1%D9%86-%D9%84%D9%86%D8%B8%D8%A7%D9%85-%D8%A7%D9%84%D8%A7%D8%B3%D8%B1%D8%A9-%D9%88-%D8%AD%D9%82%D9%88%D9%82%D9%87%D8%A7-%D9%81%D9%8A-%D8%B6%D9%88%D8%A1-%D8%A7%D9%84%DA%A9%D8%AA%D8%A7%D8%A8-%D9%88-%D8%A7%D9%84%D8%B3%D9%86%D8%A9-%D9%88-%D8%A7%D9%84%D9%82%D9%88%D8%A7%D9%86%D9%8A%D9%86-%D8%A7%D9%84%D9%88%D8%B6%D8%B9%D9%8A%D8%A9 برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#الأسرة و نظامها في الإسلام، مرکز علمی تحقیقاتی دار العرفان الشیعی،قم، انصاريان، ۲۰۰۴م.[https://noorlib.ir/book/info/12814/%D8%A7%D9%84%D8%A3%D8%B3%D8%B1%D8%A9-%D9%88-%D9%86%D8%B8%D8%A7%D9%85%D9%87%D8%A7-%D9%81%D9%8A-%D8%A7%D9%84%D8%A5%D8%B3%D9%84%D8%A7%D9%85 برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#فقه الأسرة المسلمة، ایوب حسن،  قاهره،  دار السلام، ۱۴۲۳ق،۲۰۰۳ م.[https://noorlib.ir/book/view/66162/%D9%81%D9%82%D9%87-%D8%A7%D9%84%D8%A3%D8%B3%D8%B1%D8%A9-%D8%A7%D9%84%D9%85%D8%B3%D9%84%D9%85%D8%A9?viewType=pdfبرای مطالعه کلیک کنید.]&lt;br /&gt;
#فلسفة نظام الأسرة في الإسلام، احمدکبیسی، العین، دار الکتاب الجامعي، ۲۰۰۳م.[https://noorlib.ir/book/view/101267/%D9%81%D9%84%D8%B3%D9%81%D8%A9-%D9%86%D8%B8%D8%A7%D9%85-%D8%A7%D9%84%D8%A3%D8%B3%D8%B1%D8%A9-%D9%81%D9%8A-%D8%A7%D9%84%D8%A5%D8%B3%D9%84%D8%A7%D9%85/?viewType=pdf برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#الأسرة المسلمة و تحديات العصر، حسن محمدحفناوی، ابوظبی، المجمع الثقافي، ۲۰۰۱م.[https://noorlib.ir/book/view/74355/%D8%A7%D9%84%D8%A3%D8%B3%D8%B1%D8%A9-%D8%A7%D9%84%D9%85%D8%B3%D9%84%D9%85%D8%A9-%D9%88-%D8%AA%D8%AD%D8%AF%D9%8A%D8%A7%D8%AA-%D8%A7%D9%84%D8%B9%D8%B5%D8%B1/?viewType=pdf برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#محاضرات في نظام الأسرة في الإسلام، محمود حموده و تیستر طه و نصر علی نصر و عماد قدومی، عمان، دار الفرقان، ۱۹۹۲م.[https://noorlib.ir/book/info/101272/%D9%85%D8%AD%D8%A7%D8%B6%D8%B1%D8%A7%D8%AA-%D9%81%D9%8A-%D9%86%D8%B8%D8%A7%D9%85-%D8%A7%D9%84%D8%A3%D8%B3%D8%B1%D8%A9-%D9%81%D9%8A-%D8%A7%D9%84%D8%A5%D8%B3%D9%84%D8%A7%D9%85 برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#نظام الإسلام، سمیح عاطف زین، بیروت، دار الکتاب اللبناني، ۱۹۸۹م.[https://noorlib.ir/book/info/80099/%D9%86%D8%B8%D8%A7%D9%85-%D8%A7%D9%84%D8%A5%D8%B3%D9%84%D8%A7%D9%85 برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#نظام الأسرة في الإسلام، باقر شریف قرشی، بیروت، دار الأضواء، ۱۴۰۸ ق-۱۹۸۸ م.[https://noorlib.ir/book/view/77512/%D9%86%D8%B8%D8%A7%D9%85-%D8%A7%D9%84%D8%A3%D8%B3%D8%B1%D8%A9-%D9%81%D9%8A-%D8%A7%D9%84%D8%A5%D8%B3%D9%84%D8%A7%D9%85?viewType=pdfبرای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#تنظيم الأسرة و تنظيم النسل، محمدابوزهره، قاهره، دار الفکر العربي، ۱۹۷۶م.[https://noorlib.ir/book/view/82684/%D8%AA%D9%86%D8%B8%D9%8A%D9%85-%D8%A7%D9%84%D8%A3%D8%B3%D8%B1%D8%A9-%D9%88-%D8%AA%D9%86%D8%B8%D9%8A%D9%85-%D8%A7%D9%84%D9%86%D8%B3%D9%84/?pageNumber=2&amp;amp;viewType=pdf برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#أحكام الأسرة في الشريعة الإسلامية، مصطفی السباعی، دمشق، دار القلم، ۱۳۸۰ق/۱۹۶۱م.[https://academic.univeyes.net/academy/women0000/Women00925.pdf برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#فقه الأسرة المقارن، عبدالرحمن الجزيري، بیروت، دار الکتب العلمیة،۱۳۵۸ق/۱۹۳۹م.[https://drive.uqu.edu.sa/_/mmadmawi/files/fq.pdf برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
==مقالات==&lt;br /&gt;
===فارسی===&lt;br /&gt;
#طراحی ساختار جامع فقه خانواده،فرج الله هدایت‌نیا، [[فصلنامه حقوق اسلامی]]، شماره ۷۶، ۱۴۰۲ش.[https://hoquq.iict.ac.ir/article_704781_4ab353ca8e5bc43b1a81140199139855.pdf برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#واکاوی ماهیت نهاد خانواده در فقه امامیه و حقوق ایران، سید ابوالقاسم نقیبی و معصومه شهریاری، [[فصلنامه مطالعات فقه و حقوق اسلامی]]، شماره ۷۰، سال ۱۴۰۱ش.[https://jfr.sbu.ac.ir/article_102719_4f18b49b993ff5f276a692742de01467.pdf برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#اصول حاکم بر دادرسی های خانواده در فقه و حقوق با رویکردی به آرای امام خمینی (س)، حبیب صادقی و سید مهدی قریشی و محمدحسن جوادی، [[فصلنامه پژوهشنامه متین]] - سال ۱۴۰۱ش- دوره ۲۴- شماره ۹۵.[https://matin.ri-khomeini.ac.ir/article_160224_96259b8cb7d6760179810378cd2b41e9.pdf برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#انواع مسئولیت تشکیل خانواده در فقه نظام جامع خانواده، سید محمد طباطبائی و [[سید منذر حکیم]]، [[دوفصلنامه مطالعات اسلامی زنان و خانواده]]، شماره ۱۵، ۱۴۰۰ش.[https://pubs.jz.ac.ir/article_145124_cd9710f903a190d004c26a86b2eb2d15.pdf برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#ظرفیت‌های فقه امامیه و به‌روزرسانی فقه خانواده، فرج‌الله هدایت‌نیا، تهران، [[فصلنامه مطالعات فقهی حقوقی زن و خانواده]]،دوره ۱، شماره۲ ۱۳۹۷ش.[https://zan-khanevade.urd.ac.ir/article_82353_75ecc7815c90984683f5428c68f09933.pdf برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#قواعد اختصاصی فقه خانواده و کاربرد آن در قانون مدنی، سید ابوالقاسم نقیبی، [[دانشگاه امام صادق]]، [[دو فصلنامه فقه و حقوق خانواده]]،  شماره ۵۵، ۱۳۹۰ش.[https://flj.isu.ac.ir/article_39433_b6339541958d9ab4daf28fdd7f5784ed.pdf برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#باز تعریف نظام خانواده از منظر اسلام وبررسی نقش آن در تعامل دانشجو و دانشگاه،&#039;&#039;محمدحسین پسندیده&#039;&#039; و &#039;&#039;رضااسماعیلی&#039;&#039;، اصفهان، همایش رسالت دانشگاهیان در ترویج و توسعه فرهنگ نماز، ۱۳۹۰ش.[https://elmnet.ir/doc/20314278-13516 برای مطالعه چکیده کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#معرفی پژوهش «فقه و حقوق خانواده و فلسفه آن»، محمدجواد کاظمی‌پور، تهران، [[فصلنامه حقوق اسلامی]]،شماره ۹، ۱۳۸۵ش.[https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/108811/%D9%85%D8%B9%D8%B1%D9%81%DB%8C-%D9%BE%DA%98%D9%88%D9%87%D8%B4-%D9%81%D9%82%D9%87-%D9%88-%D8%AD%D9%82%D9%88%D9%82-%D8%AE%D8%A7%D9%86%D9%88%D8%A7%D8%AF%D9%87-%D9%88-%D9%81%D9%84%D8%B3%D9%81%D9%87-%D8%A7%D9%86 برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
===عربی===&lt;br /&gt;
#عناية فقهاء الغرب الإسلامي بفقه الأسرة وأثره على الاستقرار الأسري مع نماذج تطبيقية، بشرى الزرقاني، مجلة المدونة، مجمع الفقه الإسلامي بالهند، مج۱۲, ع۴۵، ۲۰۲۵م.[https://search.mandumah.com/Record/1626333 برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#مقومات الأسرة المسلمة، عبدالکریم بوداود، الرباط، مراکش، منار الإسلام ، ۱۴۴۵ق/۲۰۲۴م.[https://islamanar.com/wp-content/uploads/2024/08/%D9%85%D9%82%D9%88%D9%85%D8%A7%D8%AA-%D8%A7%D9%84%D8%A3%D8%B3%D8%B1%D8%A9-%D8%A7%D9%84%D9%85%D8%B3%D9%84%D9%85%D8%A9.pdf برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#مقاصد محددات مفهوم الأسرة المسلمة وتحديات التفكيك الحداثي: دراسة تحليلية نقدية، غالية بوهدة و زهية حويشي، مالزی، مجلة فكريةنصف سنوية محكمة تصدره االجامعة الإسلامية العالمية ماليزیا، ۲۰۲۴م&#039;&#039;&#039;.&#039;&#039;&#039;[https://journals.iium.edu.my/at-tajdid/index.php/tajdid/article/view/1047/828 برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#مقاصد تكوين الأسرة في الشريعة الإسلامية: دراسة تأصيلية، ناصر عيسى أحمد البلوشي، یمن، مجلة القلم، جامعة القلم للعلوم الإنسانية والتطبيقية، مج۶، شماره ۱۴، ۲۰۱۹م.[https://search.mandumah.com/Record/992789 برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#مقاصد الأسرة و أسس بنائها في الرؤية الإسلامية، ماهرحسين محمدحسن حصوة،  الأردن، الأسرة المسلمة في ظل التغيرات المعاصرة، المعهد العالمي للفكر الإسلامي، ۲۰۱۵م.[https://search.mandumah.com/Record/484021 برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
==پایانامه==&lt;br /&gt;
===فارسی===&lt;br /&gt;
#تحلیل و بررسی فقه خانواده با رویکرد به جامعیت قرآن کریم، احمد توکلی، کارشناسی ارشد، دانشگاه علوم و معارف قرآن کریم - دانشکده علوم قرآنی میبد، ۱۳۹۵ش.[https://alefbalib.com/index.aspx?pid=256&amp;amp;PdfID=464917&amp;amp;fv=trueبرای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#قواعد فقهی قرانی در فقه خانواده، (یک مطالعه تطبیقی)،  سعد حاتم، کارشناسی ارشد، جامعه المصطفی العالمیه، دانشگاه مجازی المصطفی (ص)، ۱۳۹۹ش.[https://ganj.irandoc.ac.ir/#/articles/59761749d1b8fbc1eafbcb82f74d52f2 برای مطالعه چکیده کلیک کنید]&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
==منابع دیگر==&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
# صوت درس خارج سیدمنذرحکیم درباره فقه نظام خانواده،۱۳۹۷ [https://monzerhakim.ir/fa/?p=991 برای گوش کردن کلیک کنید]&lt;br /&gt;
# .دوفصلنامه علمی &amp;quot;فقه و حقوق خانواده&amp;quot; اولین نشریه تخصصی در حوزه فقه و حقوق خانواده است که درحال حاضر ۳۰دوره به صورت مقاله، چاپ کرده است.[https://flj.isu.ac.ir/ برای مطالعه فصلنامه ها کلیک کنید]&lt;/div&gt;</summary>
		<author><name>Jalili</name></author>
	</entry>
	<entry>
		<id>https://ency.feqhemoaser.com/fa/index.php?title=%D9%81%D9%82%D9%87_%D8%AE%D8%A7%D9%86%D9%88%D8%A7%D8%AF%D9%87_(%D9%85%D9%86%D8%A7%D8%A8%D8%B9_%D9%85%D8%B7%D8%A7%D9%84%D8%B9%D8%A7%D8%AA%DB%8C)&amp;diff=69385</id>
		<title>فقه خانواده (منابع مطالعاتی)</title>
		<link rel="alternate" type="text/html" href="https://ency.feqhemoaser.com/fa/index.php?title=%D9%81%D9%82%D9%87_%D8%AE%D8%A7%D9%86%D9%88%D8%A7%D8%AF%D9%87_(%D9%85%D9%86%D8%A7%D8%A8%D8%B9_%D9%85%D8%B7%D8%A7%D9%84%D8%B9%D8%A7%D8%AA%DB%8C)&amp;diff=69385"/>
		<updated>2026-09-10T06:56:58Z</updated>

		<summary type="html">&lt;p&gt;Jalili: &lt;/p&gt;
&lt;hr /&gt;
&lt;div&gt;{{منابع مطالعاتی}}&lt;br /&gt;
[[فقه خانواده]] از عناوین مطرح در فقه معاصر است که به بررسی احکام و روابط خانوادگی بر پایه منابع و مبانی فقه اسلامی می‌پردازد.‎ بخش مهمی از این احکام در ابواب نکاح، طلاق، نفقه، حضانت، ولایت و ارث مطرح شده و مسئله استقلال فقه خانواده به عنوان یک حوزه منسجم فقهی مورد توجه قرار گرفته است.‎&lt;br /&gt;
از مبانی این حوزه، جایگاه و اهداف خانواده در شریعت، مبنای حقوق و تکالیف اعضای خانواده، نقش عرف و مصلحت و نسبت احکام اولیه و ثانویه است.‎ همچنین روش استنباط احکام خانواده از کتاب، سنت، اجماع و عقل و تأثیر شرایط اجتماعی در فهم موضوعات، از مباحث بنیادین آن به شمار می‌رود.‎&lt;br /&gt;
پرسش‌های اصلی عبارت‌اند از:‎ آیا فقه خانواده دانشی مستقل است؟ مبانی و اصول حاکم بر استنباط احکام آن چیست؟ جایگاه عرف و مصلحت خانواده در استنباط و اجرای احکام چگونه است؟ و چه نسبتی میان فقه خانواده و فقه زنان، فقه کودک، فقه اجتماعی و حقوق خانواده وجود دارد؟&lt;br /&gt;
در دوره معاصر، تحولات اجتماعی و تغییر الگوهای خانواده، زمینه توجه بیشتر به چیستی، مبانی، قلمرو و روش استنباط احکام فقه خانواده را فراهم کرده و در این زمینه کتاب‌ها، مقالات و پژوهش‌های متعددی منتشر شده است.‎&lt;br /&gt;
==کتاب==&lt;br /&gt;
===فارسی===&lt;br /&gt;
#قلمرو مداخله‌ی حکومت اسلامی در مقررات تشکیل خانواده از منظر فقه و حقوق با تاکید بر مقاصد الشریعه، محمدعلی محمدی نیا، شیراز، نشر شاهچراغ، ۱۴۰۵ش.[https://pic.ketab.ir/DataBase/bookpdf/05/14050219337.pdf برای مطالعه صفحات نخست کتاب کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#اصول حاکم بر نظام حقوقی خانواده در اسلام (اصول ناظر بر ماهیت جمعی و ماهیت اجتماعی خانواده)، فریبا حاجی‌علی، تهران، دانشکده غیردولتی غیرانتفاعی رفاه، ۱۴۰۴ش.[https://pic.ketab.ir/DataBase/bookpdf/04/14040922077.pdf برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#فقه و حقوق اداره خانواده، جواد حبیبی‌تبار، سید موسی موسوی، تهران، نوین آیین، ۱۴۰۳ش.[https://pic.ketab.ir/DataBase/bookpdf/03/14030918090.pdf برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#کاربرد فقه در حقوق خانواده، منیره حیدری، تهران، امتداد حکمت، ۱۴۰۳ش.[https://pic.ketab.ir/DataBase/bookpdf/03/14030821208.pdf برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#طراحی نظام جامع حمایت خانواده در فقه و نظام حقوقی ایران، فرج‌الله هدایت‌نیا، قم، [[پژوهشکده حوزه و دانشگاه]]، ۱۴۰۲ش.[https://pic.ketab.ir/DataBase/bookpdf/00/14001215451.pdf برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#قواعد فقه حاکم بر خانواده، سیده زهرا موسوی، زهرا فهرستی، قم، پژوهشگاه حوزه و دانشگاه، ۱۴۰۱ش.[https://rihu.ac.ir/file/download/gsiBook/65f687cec7982-.pdf برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#پژوهش‌های نوین در فقه خانواده، عابدین مومنی، حامد صدقی، تهران، [[دانشگاه بین‌المللی مذاهب اسلامی]]، ۱۴۰۱ش.[https://pic.ketab.ir/DataBase/bookpdf/02/14020218627.pdf برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#قواعد فقه کاربردی در حقوق خانواده، سید ابوالقاسم نقیبی، تهران، [[انتشارات سمت]]، ۱۴۰۰ش. [https://pic.ketab.ir/DataBase/bookpdf/03/14030418260.pdf برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#حقوق خانواده در اسلام، پویا عنبرستانی، کرج، نشر پاپریک، ۱۴۰۰ش.[https://pic.ketab.ir/DataBase/bookpdf/00/1400211089.pdf برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#قواعد فقهی خانواده، لیلا ثمنی، قم، [[دانشگاه ادیان و مذاهب]]، ۱۳۹۹ ش،[https://pic.ketab.ir/DataBase/bookpdf/00/1400815216.pdf برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#تشکیل خانواده از منظر فقه و حقوق موضوعه، [[جواد حبیبی‌تبار]]، قم، [[مرکز بین‌المللی ترجمه و نشر المصطفی (ص)]]، ۱۳۹۸ش،[https://pic.ketab.ir/DataBase/bookpdf/98/98b16947.pdf برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#فقه خانواده در جهان معاصر، وهبه زحیلی، عبدالعزیز سلیمی (مترجم)، تهران، [[انتشارات احسان]]، ۱۳۹۷ش (چاپ ششم؛ سال تألیف عربی متفاوت است).[https://www.gisoom.com/book/1751897/کتاب-احکام-آداب-حقوق-و-مسئولیتها-فقه-خانواده-در-جهان-معاصر/ برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#قواعد فقه خانواده، فهیمه ملک‌زاده، تهران، انتشارات مجد، ۱۳۹۶ش.[https://pic.ketab.ir/DataBase/bookpdf/96/96810125.pdfبرای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#مبانی حقوق خانواده در اسلام و غرب، فائزه عظیم‌زاده‌اردبیلی و عاطفه ذبیحی‌بیدگلی، تهران، [[دانشگاه امام صادق(ع)]]، ۱۳۹۶ش.[https://pic.ketab.ir/DataBase/bookpdf/96/96516040.pdf برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#خانواده در اسلام: گفتارهایی کوتاه پیرامون خانواده، سیدمحمد صدر، مترجم:مهدی نوری کیذقانی، قم، دفتر نشر معارف ، ۱۳۹۵ش.[https://noorlib.ir/book/view/56538/%D8%AE%D8%A7%D9%86%D9%88%D8%A7%D8%AF%D9%87-%D8%AF%D8%B1-%D8%A7%D8%B3%D9%84%D8%A7%D9%85:-%DA%AF%D9%81%D8%AA%D8%A7%D8%B1%D9%87%D8%A7%DB%8C%DB%8C-%DA%A9%D9%88%D8%AA%D8%A7%D9%87-%D9%BE%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%85%D9%88%D9%86-%D8%AE%D8%A7%D9%86%D9%88%D8%A7%D8%AF%D9%87?pageNumber=3&amp;amp;viewType=pdf برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#خانواده در اسلام، [[حسین بستان]]، قم، [[پژوهشکده حوزه و دانشگاه]]، ۱۳۹۰ش.[https://ofoghandisha.com/wp-content/uploads/2025/09/04-2.pdf برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#فلسفه حقوق خانواده در اسلام و غرب، ابوالفضل بورغانی‌فراهانی، تهران، اندیشه آفاق، ۱۳۸۹ش.[https://pic.ketab.ir/DataBase/bookpdf/89/89323022.pdf برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#خانواده از دیدگاه فقه و حقوق اسلامی، قدرت‌الله مشایخی، قم، [[دانشگاه الزهرا(س)]]، ۱۳۸۸ش.[https://samt.ac.ir/file/download/gsiBook/12371557915796file.pdf برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#فلسفه حقوق خانواده: نقد و بررسی قوانین خانواده در ایران، [[فرج‌الله هدایت‌نیا]]، تهران، شورای فرهنگی اجتماعی زنان و خانواده، روابط عمومی، ۱۳۸۸ش.[https://pic.ketab.ir/DataBase/bookpdf/88/88610089.pdf برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#فلسفه حقوق خانواده: مبانی و منابع، [[محمود حکمت‌نیا]]، مهدی میرداداشی، فرج‌الله هدایت‌نیا، تهران، ایران، شورای فرهنگی اجتماعی زنان و خانواده، روابط عمومی، ۱۳۸۶ش.[https://pic.ketab.ir/DataBase/bookpdf/88/88817167.pdf برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#فقه خانواده، علی‌اصغر الهامی‌نیا، قم، ایران، سپاه پاسداران انقلاب اسلامی، نمایندگی ولی‌فقیه، مرکز تحقیقات اسلامی، ۱۳۸۶ش.[https://lib.eshia.ir/26402/1/0 برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#مبانی فقهی تنظیم خانواده، سید حسن خمینی، تهران، [[پژوهشکده امام خمینی(س) و انقلاب اسلامی|انتشارات پژوهشکده امام خمینی(س) و انقلاب اسلامی]]، معاونت پژوهشی، ۱۳۸۲ش.[http://www.imam-khomeini.ir/fa/NewsPrint.aspx?ID=2734 برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#نظام خانواده در اسلام، حسین انصاریان، قم، انتشارات ام‌ابیها(س)، ۱۳۸۰ش.[https://noorlib.ir/book/view/05856 برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#حقوق خانواده در قانون مدنی جمهوری اسلامی ایران، علی‌محمد یثربی‌ قمی، قم، [[سازمان تبلیغات اسلامی]]، ۱۳۷۶ش.[https://pic.ketab.ir/DataBase/bookpdf/87/87430014.pdf برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
===عربی===&lt;br /&gt;
#الأسرة في الإسلام، [[محمد صدر]]، نجف اشرف، [[هیئة تراث الشهید السعید السید محمد صدر]]، ،۲۰۲۴م.[https://alturaath.com/book/%D8%A7%D9%84%D8%A3%D8%B3%D8%B1%D8%A9%20%D9%81%D9%8A%20%D8%A7%D9%84%D8%A5%D8%B3%D9%84%D8%A7%D9%85?bookID=391 برای مطالعه کلیک کنید] (کتاب توسط  مهدی نوری کیذقانی ترجمه شده است) &lt;br /&gt;
#فقه نظام الاسرة في القرآن الکريم، غدیر حمودی، بیروت ، دار الولاء - ،۱۳۹۰ش،۱۴۲۳ق،۲۰۱۱م.[https://noorlib.ir/book/view/155324/%D9%81%D9%82%D9%87-%D9%86%D8%B8%D8%A7%D9%85-%D8%A7%D9%84%D8%A7%D8%B3%D8%B1%D8%A9-%D9%81%D9%8A-%D8%A7%D9%84%D9%82%D8%B1%D8%A2%D9%86-%D8%A7%D9%84%DA%A9%D8%B1%D9%8A%D9%85?viewType=pdf برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#فقه الاسرة بحوث فی الفقه المقارن و الاجتماع، حسن موسی صفار، بیروت ، دارالهادی، ۲۰۱۱م.[https://noorlib.ir/book/view/89494/%D9%81%D9%82%D9%87-%D8%A7%D9%84%D8%A3%D8%B3%D8%B1%D8%A9?viewType=pdf برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#فقه الأسرة، أحمد علي طه ريان، مدینه، جامعة المدینة العالمیة، ۲۰۰۹م.[https://lib.efatwa.ir/44213/1/1 برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#فقه الاسرة: بحث مقارن لنظام الاسرةوحقوقها في ضوء الکتاب و السنة و القوانين الوضعية، فاضل صفار، لبنان، مرکز الفقاهةللدراسات و البحوث الفقهیة، ۱۳۸۵ش،۱۴۲۷ ق،۲۰۰۶ م.[https://noorlib.ir/book/info/162812/%D9%81%D9%82%D9%87-%D8%A7%D9%84%D8%A7%D8%B3%D8%B1%D8%A9:-%D8%A8%D8%AD%D8%AB-%D9%85%D9%82%D8%A7%D8%B1%D9%86-%D9%84%D9%86%D8%B8%D8%A7%D9%85-%D8%A7%D9%84%D8%A7%D8%B3%D8%B1%D8%A9-%D9%88-%D8%AD%D9%82%D9%88%D9%82%D9%87%D8%A7-%D9%81%D9%8A-%D8%B6%D9%88%D8%A1-%D8%A7%D9%84%DA%A9%D8%AA%D8%A7%D8%A8-%D9%88-%D8%A7%D9%84%D8%B3%D9%86%D8%A9-%D9%88-%D8%A7%D9%84%D9%82%D9%88%D8%A7%D9%86%D9%8A%D9%86-%D8%A7%D9%84%D9%88%D8%B6%D8%B9%D9%8A%D8%A9 برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#الأسرة و نظامها في الإسلام، مرکز علمی تحقیقاتی دار العرفان الشیعی،قم، انصاريان، ۲۰۰۴م.[https://noorlib.ir/book/info/12814/%D8%A7%D9%84%D8%A3%D8%B3%D8%B1%D8%A9-%D9%88-%D9%86%D8%B8%D8%A7%D9%85%D9%87%D8%A7-%D9%81%D9%8A-%D8%A7%D9%84%D8%A5%D8%B3%D9%84%D8%A7%D9%85 برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#فقه الأسرة المسلمة، ایوب حسن،  قاهره،  دار السلام، ۱۴۲۳ق،۲۰۰۳ م.[https://noorlib.ir/book/view/66162/%D9%81%D9%82%D9%87-%D8%A7%D9%84%D8%A3%D8%B3%D8%B1%D8%A9-%D8%A7%D9%84%D9%85%D8%B3%D9%84%D9%85%D8%A9?viewType=pdfبرای مطالعه کلیک کنید.]&lt;br /&gt;
#فلسفة نظام الأسرة في الإسلام، احمدکبیسی، العین، دار الکتاب الجامعي، ۲۰۰۳م.[https://noorlib.ir/book/view/101267/%D9%81%D9%84%D8%B3%D9%81%D8%A9-%D9%86%D8%B8%D8%A7%D9%85-%D8%A7%D9%84%D8%A3%D8%B3%D8%B1%D8%A9-%D9%81%D9%8A-%D8%A7%D9%84%D8%A5%D8%B3%D9%84%D8%A7%D9%85/?viewType=pdf برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#الأسرة المسلمة و تحديات العصر، حسن محمدحفناوی، ابوظبی، المجمع الثقافي، ۲۰۰۱م.[https://noorlib.ir/book/view/74355/%D8%A7%D9%84%D8%A3%D8%B3%D8%B1%D8%A9-%D8%A7%D9%84%D9%85%D8%B3%D9%84%D9%85%D8%A9-%D9%88-%D8%AA%D8%AD%D8%AF%D9%8A%D8%A7%D8%AA-%D8%A7%D9%84%D8%B9%D8%B5%D8%B1/?viewType=pdf برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#محاضرات في نظام الأسرة في الإسلام، محمود حموده و تیستر طه و نصر علی نصر و عماد قدومی، عمان، دار الفرقان، ۱۹۹۲م.[https://noorlib.ir/book/info/101272/%D9%85%D8%AD%D8%A7%D8%B6%D8%B1%D8%A7%D8%AA-%D9%81%D9%8A-%D9%86%D8%B8%D8%A7%D9%85-%D8%A7%D9%84%D8%A3%D8%B3%D8%B1%D8%A9-%D9%81%D9%8A-%D8%A7%D9%84%D8%A5%D8%B3%D9%84%D8%A7%D9%85 برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#نظام الإسلام، سمیح عاطف زین، بیروت، دار الکتاب اللبناني، ۱۹۸۹م.[https://noorlib.ir/book/info/80099/%D9%86%D8%B8%D8%A7%D9%85-%D8%A7%D9%84%D8%A5%D8%B3%D9%84%D8%A7%D9%85 برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#نظام الأسرة في الإسلام، باقر شریف قرشی، بیروت، دار الأضواء، ۱۴۰۸ ق-۱۹۸۸ م.[https://noorlib.ir/book/view/77512/%D9%86%D8%B8%D8%A7%D9%85-%D8%A7%D9%84%D8%A3%D8%B3%D8%B1%D8%A9-%D9%81%D9%8A-%D8%A7%D9%84%D8%A5%D8%B3%D9%84%D8%A7%D9%85?viewType=pdfبرای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#تنظيم الأسرة و تنظيم النسل، محمدابوزهره، قاهره، دار الفکر العربي، ۱۹۷۶م.[https://noorlib.ir/book/view/82684/%D8%AA%D9%86%D8%B8%D9%8A%D9%85-%D8%A7%D9%84%D8%A3%D8%B3%D8%B1%D8%A9-%D9%88-%D8%AA%D9%86%D8%B8%D9%8A%D9%85-%D8%A7%D9%84%D9%86%D8%B3%D9%84/?pageNumber=2&amp;amp;viewType=pdf برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#أحكام الأسرة في الشريعة الإسلامية، مصطفی السباعی، دمشق، دار القلم، ۱۳۸۰ق/۱۹۶۱م.[https://academic.univeyes.net/academy/women0000/Women00925.pdf برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#فقه الأسرة المقارن، عبدالرحمن الجزيري، بیروت، دار الکتب العلمیة،۱۳۵۸ق/۱۹۳۹م.[https://drive.uqu.edu.sa/_/mmadmawi/files/fq.pdf برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
==مقالات==&lt;br /&gt;
===فارسی===&lt;br /&gt;
#طراحی ساختار جامع فقه خانواده،فرج الله هدایت‌نیا، [[فصلنامه حقوق اسلامی]]، شماره ۷۶، ۱۴۰۲ش.[https://hoquq.iict.ac.ir/article_704781_4ab353ca8e5bc43b1a81140199139855.pdf برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#واکاوی ماهیت نهاد خانواده در فقه امامیه و حقوق ایران، سید ابوالقاسم نقیبی و معصومه شهریاری، [[فصلنامه مطالعات فقه و حقوق اسلامی]]، شماره ۷۰، سال ۱۴۰۱ش.[https://jfr.sbu.ac.ir/article_102719_4f18b49b993ff5f276a692742de01467.pdf برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#اصول حاکم بر دادرسی های خانواده در فقه و حقوق با رویکردی به آرای امام خمینی (س)، حبیب صادقی و سید مهدی قریشی و محمدحسن جوادی، [[فصلنامه پژوهشنامه متین]] - سال ۱۴۰۱ش- دوره ۲۴- شماره ۹۵.[https://matin.ri-khomeini.ac.ir/article_160224_96259b8cb7d6760179810378cd2b41e9.pdf برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#انواع مسئولیت تشکیل خانواده در فقه نظام جامع خانواده، سید محمد طباطبائی و [[سید منذر حکیم]]، [[دوفصلنامه مطالعات اسلامی زنان و خانواده]]، شماره ۱۵، ۱۴۰۰ش.[https://pubs.jz.ac.ir/article_145124_cd9710f903a190d004c26a86b2eb2d15.pdf برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#ظرفیت‌های فقه امامیه و به‌روزرسانی فقه خانواده، فرج‌الله هدایت‌نیا، تهران، [[فصلنامه مطالعات فقهی حقوقی زن و خانواده]]،دوره ۱، شماره۲ ۱۳۹۷ش.[https://zan-khanevade.urd.ac.ir/article_82353_75ecc7815c90984683f5428c68f09933.pdf برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#قواعد اختصاصی فقه خانواده و کاربرد آن در قانون مدنی، سید ابوالقاسم نقیبی، [[دانشگاه امام صادق]]، [[دو فصلنامه فقه و حقوق خانواده]]،  شماره ۵۵، ۱۳۹۰ش.[https://flj.isu.ac.ir/article_39433_b6339541958d9ab4daf28fdd7f5784ed.pdf برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#باز تعریف نظام خانواده از منظر اسلام وبررسی نقش آن در تعامل دانشجو و دانشگاه،&#039;&#039;محمدحسین پسندیده&#039;&#039; و &#039;&#039;رضااسماعیلی&#039;&#039;، اصفهان، همایش رسالت دانشگاهیان در ترویج و توسعه فرهنگ نماز، ۱۳۹۰ش.[https://elmnet.ir/doc/20314278-13516 برای مطالعه چکیده کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#معرفی پژوهش «فقه و حقوق خانواده و فلسفه آن»، محمدجواد کاظمی‌پور، تهران، [[فصلنامه حقوق اسلامی]]،شماره ۹، ۱۳۸۵ش.[https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/108811/%D9%85%D8%B9%D8%B1%D9%81%DB%8C-%D9%BE%DA%98%D9%88%D9%87%D8%B4-%D9%81%D9%82%D9%87-%D9%88-%D8%AD%D9%82%D9%88%D9%82-%D8%AE%D8%A7%D9%86%D9%88%D8%A7%D8%AF%D9%87-%D9%88-%D9%81%D9%84%D8%B3%D9%81%D9%87-%D8%A7%D9%86 برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
===عربی===&lt;br /&gt;
#عناية فقهاء الغرب الإسلامي بفقه الأسرة وأثره على الاستقرار الأسري مع نماذج تطبيقية، بشرى الزرقاني، مجلة المدونة، مجمع الفقه الإسلامي بالهند، مج۱۲, ع۴۵، ۲۰۲۵م.[https://search.mandumah.com/Record/1626333 برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#مقومات الأسرة المسلمة، عبدالکریم بوداود، الرباط، مراکش، منار الإسلام ، ۱۴۴۵ق/۲۰۲۴م.[https://islamanar.com/wp-content/uploads/2024/08/%D9%85%D9%82%D9%88%D9%85%D8%A7%D8%AA-%D8%A7%D9%84%D8%A3%D8%B3%D8%B1%D8%A9-%D8%A7%D9%84%D9%85%D8%B3%D9%84%D9%85%D8%A9.pdf برای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
==پایانامه==&lt;br /&gt;
===فارسی===&lt;br /&gt;
#تحلیل و بررسی فقه خانواده با رویکرد به جامعیت قرآن کریم، احمد توکلی، کارشناسی ارشد، دانشگاه علوم و معارف قرآن کریم - دانشکده علوم قرآنی میبد، ۱۳۹۵ش.[https://alefbalib.com/index.aspx?pid=256&amp;amp;PdfID=464917&amp;amp;fv=trueبرای مطالعه کلیک کنید]&lt;br /&gt;
#قواعد فقهی قرانی در فقه خانواده، (یک مطالعه تطبیقی)،  سعد حاتم، کارشناسی ارشد، جامعه المصطفی العالمیه، دانشگاه مجازی المصطفی (ص)، ۱۳۹۹ش.[https://ganj.irandoc.ac.ir/#/articles/59761749d1b8fbc1eafbcb82f74d52f2 برای مطالعه چکیده کلیک کنید]&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
==منابع دیگر==&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
# صوت درس خارج سیدمنذرحکیم درباره فقه نظام خانواده،۱۳۹۷ [https://monzerhakim.ir/fa/?p=991 برای گوش کردن کلیک کنید]&lt;br /&gt;
# .دوفصلنامه علمی &amp;quot;فقه و حقوق خانواده&amp;quot; اولین نشریه تخصصی در حوزه فقه و حقوق خانواده است که درحال حاضر ۳۰دوره به صورت مقاله، چاپ کرده است.[https://flj.isu.ac.ir/ برای مطالعه فصلنامه ها کلیک کنید]&lt;/div&gt;</summary>
		<author><name>Jalili</name></author>
	</entry>
	<entry>
		<id>https://ency.feqhemoaser.com/fa/index.php?title=%D9%81%D9%82%D9%87_%D8%B9%D9%85%D8%B1%D8%A7%D9%86_(%D9%85%D9%86%D8%A7%D8%A8%D8%B9_%D9%85%D8%B7%D8%A7%D9%84%D8%B9%D8%A7%D8%AA%DB%8C)&amp;diff=69383</id>
		<title>فقه عمران (منابع مطالعاتی)</title>
		<link rel="alternate" type="text/html" href="https://ency.feqhemoaser.com/fa/index.php?title=%D9%81%D9%82%D9%87_%D8%B9%D9%85%D8%B1%D8%A7%D9%86_(%D9%85%D9%86%D8%A7%D8%A8%D8%B9_%D9%85%D8%B7%D8%A7%D9%84%D8%B9%D8%A7%D8%AA%DB%8C)&amp;diff=69383"/>
		<updated>2026-09-10T06:17:14Z</updated>

		<summary type="html">&lt;p&gt;Jalili: تغییر هدف تغییرمسیر از صفحهٔ اصلی به فقه عمران (منابع مطالعاتی)&lt;/p&gt;
&lt;hr /&gt;
&lt;div&gt;#تغییرمسیر [[فقه عمران (منابع مطالعاتی)]]&lt;/div&gt;</summary>
		<author><name>Jalili</name></author>
	</entry>
</feed>