https://ency.feqhemoaser.com/fa/history/%D8%AA%D9%86%D8%A8%DB%8C%D9%87_%D8%A7%D9%84%D8%A7%D9%85%D8%A9_%D9%88_%D8%AA%D9%86%D8%B2%DB%8C%D9%87_%D8%A7%D9%84%D9%85%D9%84%D8%A9_(%DA%A9%D8%AA%D8%A7%D8%A8)?feed=atomتنبیه الامة و تنزیه الملة (کتاب) - تاریخچهٔ نسخهها2026-05-27T12:10:00Zتاریخچهٔ نسخهها برای این صفحه در ویکیMediaWiki 1.43.1https://ency.feqhemoaser.com/fa/index.php?title=%D8%AA%D9%86%D8%A8%DB%8C%D9%87_%D8%A7%D9%84%D8%A7%D9%85%D8%A9_%D9%88_%D8%AA%D9%86%D8%B2%DB%8C%D9%87_%D8%A7%D9%84%D9%85%D9%84%D8%A9_(%DA%A9%D8%AA%D8%A7%D8%A8)&diff=66945&oldid=prevMahjoor60 در ۲۹ آوریل ۲۰۲۶، ساعت ۰۴:۴۸2026-04-29T04:48:37Z<p></p>
<a href="https://ency.feqhemoaser.com/fa/index.php?title=%D8%AA%D9%86%D8%A8%DB%8C%D9%87_%D8%A7%D9%84%D8%A7%D9%85%D8%A9_%D9%88_%D8%AA%D9%86%D8%B2%DB%8C%D9%87_%D8%A7%D9%84%D9%85%D9%84%D8%A9_(%DA%A9%D8%AA%D8%A7%D8%A8)&diff=66945&oldid=66639">نمایش تغییرات</a>Mahjoor60https://ency.feqhemoaser.com/fa/index.php?title=%D8%AA%D9%86%D8%A8%DB%8C%D9%87_%D8%A7%D9%84%D8%A7%D9%85%D8%A9_%D9%88_%D8%AA%D9%86%D8%B2%DB%8C%D9%87_%D8%A7%D9%84%D9%85%D9%84%D8%A9_(%DA%A9%D8%AA%D8%A7%D8%A8)&diff=66639&oldid=prevMahjoor60 در ۲۲ آوریل ۲۰۲۶، ساعت ۰۷:۳۱2026-04-22T07:31:07Z<p></p>
<table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface">
<col class="diff-marker" />
<col class="diff-content" />
<col class="diff-marker" />
<col class="diff-content" />
<tr class="diff-title" lang="fa">
<td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">→ نسخهٔ قدیمیتر</td>
<td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">نسخهٔ ۲۲ آوریل ۲۰۲۶، ساعت ۰۷:۳۱</td>
</tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l1">خط ۱:</td>
<td colspan="2" class="diff-lineno">خط ۱:</td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">{{ویرایش}}</del></div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>{{نویسنده</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>{{نویسنده</div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>|نویسنده = علیرضا صالحی</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>|نویسنده = علیرضا صالحی</div></td></tr>
</table>Mahjoor60https://ency.feqhemoaser.com/fa/index.php?title=%D8%AA%D9%86%D8%A8%DB%8C%D9%87_%D8%A7%D9%84%D8%A7%D9%85%D8%A9_%D9%88_%D8%AA%D9%86%D8%B2%DB%8C%D9%87_%D8%A7%D9%84%D9%85%D9%84%D8%A9_(%DA%A9%D8%AA%D8%A7%D8%A8)&diff=66638&oldid=prevMahjoor60: /* شرح، تعلیقه، تصحیح و چاپ */2026-04-22T07:30:53Z<p><span class="autocomment">شرح، تعلیقه، تصحیح و چاپ</span></p>
<table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface">
<col class="diff-marker" />
<col class="diff-content" />
<col class="diff-marker" />
<col class="diff-content" />
<tr class="diff-title" lang="fa">
<td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">→ نسخهٔ قدیمیتر</td>
<td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">نسخهٔ ۲۲ آوریل ۲۰۲۶، ساعت ۰۷:۳۰</td>
</tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l113">خط ۱۱۳:</td>
<td colspan="2" class="diff-lineno">خط ۱۱۳:</td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>==شرح، تعلیقه، تصحیح و چاپ==</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>==شرح، تعلیقه، تصحیح و چاپ==</div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>رساله تنبیه الامه تاکنون <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">چندین </del>بار چاپ، تصحیح، تعلیق و شرح شده است. در سال ۱۳۲۷ق <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">برای اولین بار </del>در بغداد در ۹۵ صفحه <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">چاپ شد </del>و بار دوم در سال ۱۳۲۸ق در تهران <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">تجدید </del>چاپ شد. در سال ۱۳۷۴ق (۱۳۳۴ش) با مقدمه و توضیحات سید محمود طالقانی <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">توسط شرکت سهامی انتشار </del>به چاپ <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">رسید</del>. این کتاب همچنین در سال ۱۳۸۰ش با اضافه عبارت «رسالهای در مردمسالاری دینی و استبداد دینی» در عنوان به کوشش حمیدرضا محمودزاده حسینی در ۱۷۸ صفحه <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">توسط </del>انتشارات امیرکبیر منتشر شد. سید جواد ورعی نیز با مبنا قرار دادن نسخه اولی که در بغداد به چاپ رسیده بود و با تصحیح اغلاط کتاب و حذفیاتی که در نسخه <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">تصحیح شده </del>طالقانی وجود داشت، کتاب را بازنویسی <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">کرد </del>و توسط انتشارات بوستان کتاب در سال ۱۳۸۲ش بازنشر کرد.<ref>فیرحی، آستانه تجدد، ۱۳۹۴ش، ص۶-۸.</ref></div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>رساله تنبیه الامه تاکنون <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">چند </ins>بار چاپ، تصحیح، تعلیق و شرح شده است. <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">این رساله برای اولین بار </ins>در سال ۱۳۲۷ق در بغداد <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">و </ins>در ۹۵ صفحه و <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">برای </ins>بار دوم در سال ۱۳۲۸ق در تهران چاپ شد. در سال ۱۳۷۴ق (۱۳۳۴ش) <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">شرکت سهامی انتشار آن را </ins>با مقدمه و توضیحات <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[</ins>سید محمود طالقانی<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">]] </ins>به چاپ <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">رساند</ins>. این کتاب همچنین در سال ۱۳۸۰ش با اضافه عبارت «رسالهای در مردمسالاری دینی و استبداد دینی» در عنوان به کوشش حمیدرضا محمودزاده حسینی در ۱۷۸ صفحه <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">از سوی </ins>انتشارات امیرکبیر منتشر شد. <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[</ins>سید جواد ورعی<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">]] </ins>نیز با مبنا قرار دادن نسخه اولی که در بغداد به چاپ رسیده بود و با تصحیح اغلاط کتاب و حذفیاتی که در نسخه <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">تصحیحشده </ins>طالقانی وجود داشت، کتاب را بازنویسی و توسط انتشارات بوستان کتاب در سال ۱۳۸۲ش بازنشر کرد.<ref>فیرحی، آستانه تجدد، ۱۳۹۴ش، ص۶-۸.</ref></div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">تنبیه الامه </del>در سال ۱۳۸۵ش <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">توسط </del>روح الله حسینیان تصحیح و ویراستاری <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">شد </del>و با افزدون تعلیقههایی در متن و اضافه کردن پاورقیها، <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">به </del>روانسازی متن کتاب <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">پرداخت</del>. این نسخه <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">توسط </del>انتشارات مرکز اسناد انقلاب اسلامی به چاپ <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">رسید</del>. این <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">نسخه همانند </del>نسخه طالقانی، مقدمه مفصلی دارد که علاوه بر اشاره به زندگینامه نائینی، به شرایط تاریخی، اجتماعی و سیاسی تألیف متن هم <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">پرداخته شده </del>است.<ref>فیرحی، آستانه تجدد، ۱۳۹۴ش، ص۹.</ref> در نسخهای دیگر، محسن هجری <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">به بازنویسی </del>متن نائینی به زبان ساده <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">پرداخت </del>و با ضمیمه متن اصلی، این کتاب را با عنوان «درآمدی بر بیداری مردم به ضمیمه متن اصلی کتاب تنبیه الامه و تنزیه المله و پینوشتهای <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">آیت الله </del>طالقانی» در <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">سال ۱۳۸۶ش توسط </del>انتشارات صمدیه به چاپ رساند.<ref>فیرحی، آستانه تجدد، ۱۳۹۴ش، ص۱۰.</ref></div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>در سال ۱۳۸۵ش روح الله حسینیان <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">تنبیه الامه را </ins>تصحیح و ویراستاری <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">کرد </ins>و با افزدون تعلیقههایی در متن و اضافه کردن پاورقیها، <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">برای </ins>روانسازی متن کتاب <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">کوشید</ins>. این نسخه <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">را </ins>انتشارات مرکز اسناد انقلاب اسلامی به چاپ <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">رساند</ins>. این <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">نسخه، مانند </ins>نسخه طالقانی، مقدمه مفصلی دارد که علاوه بر اشاره به زندگینامه نائینی، به شرایط تاریخی، اجتماعی و سیاسی تألیف متن <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">را </ins>هم <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">آورده </ins>است.<ref>فیرحی، آستانه تجدد، ۱۳۹۴ش، ص۹.</ref> در نسخهای دیگر، محسن هجری متن نائینی <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">را </ins>به زبان ساده <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">بازنویسی کرد </ins>و <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">در سال ۱۳۸۶ش </ins>با ضمیمه متن اصلی، این کتاب را با عنوان «درآمدی بر بیداری مردم به ضمیمه متن اصلی کتاب تنبیه الامه و تنزیه المله و پینوشتهای <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">آیتالله </ins>طالقانی» در انتشارات صمدیه به چاپ رساند.<ref>فیرحی، آستانه تجدد، ۱۳۹۴ش، ص۱۰.</ref></div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>رساله تنبیه الامه <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">همچنین </del>به زبان عربی <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">چندین بار </del>منتشر شده است. <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">با </del>اول در سال <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">۱۹۵۶مبه </del>صورت ناقص در مجله عرفان و بار دوم در سال ۱۴۱۰ق به صورت کامل در مجله <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">الموسم </del>به همت صالح <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">جعفری </del>به چاپ رسید. در سال ۱۴۱۹ق به صورت مستقل و با مقدمه عبدالکریم آل نجف در <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">موسسه </del>احسن الحدیث قم چاپ شد و در سال ۱۴۱۸ق نیز در پایان کتاب ضد <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">الاستبداد </del>اثر توفیق <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">السیف </del>به همراه پاورقیهایی منتشر شد.<ref>فیرحی، آستانه تجدد، ۱۳۹۴ش، ص۱۰.</ref></div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>رساله تنبیه الامه <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">بارها نیز </ins>به زبان عربی منتشر شده است. <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">بار </ins>اول در سال <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">۱۹۵۶م به </ins>صورت ناقص در مجله عرفان و بار دوم در سال ۱۴۱۰ق به صورت کامل در مجله <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">الموسم، </ins>به همت صالح <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">جعفری، </ins>به چاپ رسید. در سال ۱۴۱۹ق به صورت مستقل و با مقدمه عبدالکریم آل نجف در <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">مؤسسه </ins>احسن الحدیث قم چاپ شد و در سال ۱۴۱۸ق نیز در پایان کتاب ضد <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">الاستبداد، </ins>اثر توفیق <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">السیف، </ins>به همراه پاورقیهایی منتشر شد.<ref>فیرحی، آستانه تجدد، ۱۳۹۴ش، ص۱۰.</ref></div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>داوود <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">فیرحی </del>پژوهشگر فقه سیاسی در سال ۱۳۹۴ش اولین شرح مبسوط تنبیه الامه را با عنوان «آستانهی تجدد» <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">توسط </del>انتشارات نشر نی به چاپ رساند. فیرحی در این کتاب به شرح اصطلاحات و مفاهیم نظری تنبیه الامه با تکیه بر دیگر آثار محقق نائینی از یک سو و ارجاع به ادبیات و سنت اصولی و فقاهتی شیعه از سوی دیگر <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">پرداخته شده </del>است. آستانهی تجدد بر پایه دو نسخه طالقانی و ورعی ارائه شده است.<ref>فیرحی، آستانه تجدد، ۱۳۹۴ش، ص۱۱.</ref></div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>داوود <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">فیرحی، </ins>پژوهشگر <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[</ins>فقه سیاسی<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">]]، </ins>در سال ۱۳۹۴ش اولین شرح مبسوط تنبیه الامه را با عنوان «آستانهی تجدد» <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">در </ins>انتشارات نشر نی به چاپ رساند. فیرحی در این کتاب به شرح اصطلاحات و مفاهیم نظری تنبیه الامه با تکیه بر دیگر آثار محقق نائینی از یک سو و ارجاع به ادبیات و سنت اصولی و فقاهتی شیعه از سوی دیگر <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">همت گماشته </ins>است. آستانهی تجدد بر پایه دو نسخه طالقانی و ورعی ارائه شده است.<ref>فیرحی، آستانه تجدد، ۱۳۹۴ش، ص۱۱.</ref></div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>==پانویس==</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>==پانویس==</div></td></tr>
</table>Mahjoor60https://ency.feqhemoaser.com/fa/index.php?title=%D8%AA%D9%86%D8%A8%DB%8C%D9%87_%D8%A7%D9%84%D8%A7%D9%85%D8%A9_%D9%88_%D8%AA%D9%86%D8%B2%DB%8C%D9%87_%D8%A7%D9%84%D9%85%D9%84%D8%A9_(%DA%A9%D8%AA%D8%A7%D8%A8)&diff=66636&oldid=prevMahjoor60: /* معرفی اجمالی */2026-04-22T07:13:40Z<p><span class="autocomment">معرفی اجمالی</span></p>
<table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface">
<col class="diff-marker" />
<col class="diff-content" />
<col class="diff-marker" />
<col class="diff-content" />
<tr class="diff-title" lang="fa">
<td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">→ نسخهٔ قدیمیتر</td>
<td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">نسخهٔ ۲۲ آوریل ۲۰۲۶، ساعت ۰۷:۱۳</td>
</tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l101">خط ۱۰۱:</td>
<td colspan="2" class="diff-lineno">خط ۱۰۱:</td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>==نقدها==</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>==نقدها==</div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>دشواری متن تنبیه الامه را میتوان از جمله نقدهای آن دانست. [[داوود فیرحی]] در این باره چنین آورده است: دشواری ادبیات تنبیه الأمة به دلیل دو ویژگی اساسی در آن است: نخست اینکه تنبیه الأمة هرچند به زبان فارسی نگاشته <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">شده؛ </del>اما به واقع فارسی ـ عربی است. نویسندهاش مدرس عالیرتبهای است که سالها به تدریس تخصصی در عالیترین مراحل فقه و اصول اشتغال داشته و همین موجب شده بیان و کلام او <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">جنبۀ </del>تخصصی پیدا کند. ویژگی دوم نوآوری فقهی ـ سیاسی نویسنده در تلاش برای پیوند سنت فقاهتی با موضوع جدید و دشواری چون تجدد، [[دموکراسی]] و دولت مدرن است. همین ویژگی ادبیات نویسنده را با پیچیدگی خاصی همراه کرده و کتاب و نویسنده را در معرکه «نزاع سنت و تجدد» قرار داده است.<ref>فیرحی، آستانه تجدد، ۱۳۹۴ش، ص۳.</ref></div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>دشواری متن تنبیه الامه را میتوان از جمله نقدهای آن دانست. [[داوود فیرحی]] در این باره چنین آورده است: دشواری ادبیات تنبیه الأمة به دلیل دو ویژگی اساسی در آن است: نخست اینکه تنبیه الأمة هرچند به زبان فارسی نگاشته <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">شده، </ins>اما به واقع فارسی ـ عربی است. نویسندهاش مدرس عالیرتبهای است که سالها به تدریس تخصصی در عالیترین مراحل فقه و اصول اشتغال داشته و همین موجب شده بیان و کلام او <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">جنبه </ins>تخصصی پیدا کند. ویژگی دوم نوآوری فقهی ـ سیاسی نویسنده در تلاش برای پیوند سنت فقاهتی با موضوع جدید و دشواری چون تجدد، [[دموکراسی]] و <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[</ins>دولت مدرن<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">]] </ins>است. همین ویژگی ادبیات نویسنده را با پیچیدگی خاصی همراه کرده و کتاب و نویسنده را در معرکه «نزاع سنت و تجدد» قرار داده است.<ref>فیرحی، آستانه تجدد، ۱۳۹۴ش، ص۳.</ref></div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>==تأثیرات بر فضای سیاسی جامعه و فقه سیاسی شیعه==</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>==تأثیرات بر فضای سیاسی جامعه و فقه سیاسی شیعه==</div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>فقه المشروطه به روایت رهبران <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">مذهبی </del>حامی <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">مشروطه </del>بهویژه در ادبیات نائینی در کتاب تنبیه <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">الامه </del>تنها در حوزه نظر باقی نماند و پیوند تنگاتنگی با نهادهای مشروطه در ایران پیدا کرد. این نوع از رابطه را علاوه بر <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">گفتگوی </del>انتقادی مجتهدان مخالف و موافق مشروطه، <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">همچنین </del>در ارجاعات نائینی به قانون اساسی و مصوبات مجلس و از طرف دیگر حضور پررنگ مفاهیم فقه سیاسی در مذاکرات مجلس شورای <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ملی، میتوان </del>ملاحظه کرد.<ref>فیرحی، فقه و سیاست در ایران معاصر، ۱۳۹۲ش، ج۱، ص۳۳۵.</ref></div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[</ins>فقه المشروطه<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">]] </ins>به روایت رهبران <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">مذهبیِ </ins>حامی <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">مشروطه، </ins>بهویژه در ادبیات نائینی در کتاب تنبیه <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">الامه، </ins>تنها در حوزه نظر باقی نماند و پیوند تنگاتنگی با نهادهای مشروطه در ایران پیدا کرد. این نوع از رابطه را <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">میتوان </ins>علاوه بر <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">گفتوگوی </ins>انتقادی مجتهدان مخالف و موافق مشروطه، در ارجاعات نائینی به قانون اساسی و مصوبات مجلس و از طرف دیگر حضور پررنگ مفاهیم فقه سیاسی در مذاکرات مجلس شورای <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ملی نیز </ins>ملاحظه کرد.<ref>فیرحی، فقه و سیاست در ایران معاصر، ۱۳۹۲ش، ج۱، ص۳۳۵.</ref></div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>به عقیده سیدعلی <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">میرموسوی </del>پژوهشگر عرصه فقه <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">سیاسی، </del>ادبیاتی که نائینی در کتاب تنبیه الامه پیریزی کرد <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">اگر </del>ادامه مییافت <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">در </del>گذار به دوران مدرن و ایجاد بسترهای مناسب برای شکلگیری حکومت دموکراتیک در ایران <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">مؤثر بود؛ </del>چراکه او با بهرهگیری از ویژگی مهم مکتب فقهی نجف (تقویت نقش عقل و یافتههای عقلی و بهرهمندی از بنای عقلا و دستاوردهای آن ها در مباحث اجتهادی)، به ایجاد یک روایت و الگوی متناسب با اسلام از تجدد و دولت مدرن در ایران دست زد. <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">التبه </del>به نظر <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">وی این ادبیات به واسطه </del>افول گفتمان مشروطه (ناکامی مشروطهخواهان در تحقق آرمانهایی که در زمان مشروطه دنبال میکردند)، ایدئولوژیک شدن فضای فکری عصر مشروطه و جایِ خالی نگرشهای تاریخی به مباحث <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">اندیشهای رو </del>به افول گرایید.<ref>[http://mobahesat.ir/16560 اگر رویکرد نائینی ادامه مییافت در گذار به تجدد ایرانی بسیار مؤثر بود.]</ref> به گفته <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">میرموسوی </del>در پرتو شگلگیری اسلامگرایی یا اسلام سیاسی{{یادداشت|ادعای اصلی اسلام سیاسی این است که بر پایه آموزهها و تعالیم دینی میتوان برای اداره جامعه و حکومت نظریهای از اسلام استخراج کرد. طبق این ایده فقه، دانشی خودبسنده و جامع است که بر دیگر شاخههای دانش سیاسی برتری دارد و این قابلیت را دارد که پاسخگوی مشکلات عمده در ارتباط با نظام سیاسی باشد. در این فضا نوعی نگاه غیریتساز با تجدد غربی و سکولاریزم شکل میگیرد و با نوعی نگاه انحصار گرایانه، فقه سیاسی با یک نظریه خاص همبسته و ملازم دانسته و برداشتهای متفاوت به حاشیه رانده شد.}} از دهه ۲۰ شمسی به بعد شاهد فاصلهگیری از ادبیات فقهی نائینی در تنبیه الامه <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">بودیم؛ </del>ولی در نتیجه تحولات اخیر در <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">نتیجه </del>ادعاهای پسااسلامگرایی،{{یادداشت|پسااسلامگرایی با جدا کردن دین از ایدئولوژی در پی تفسیری از اسلام است که پاسخگوی نیازهای انسان مسلمان در جهان کنونی باشد. در این راستا با رویکردی مدنی به دولت به شناسایی دموکراسی و حقوق بشر می پردازد. پسااسلامگرایان نظریه دولت را امری فرافقهی میدانند که برای طرح آن باید از دیگر دانشهای سیاسی، همچون فلسفه سیاسی یا علم سیاست بهره جست و نگاه صرفاً فقهی دراینباره کافی نیست. در این راستا، نگاه جهتدار و منفی فقه به تجدد نفی شد که این امر، زمینه را برای پذیرش تکثرگرایی فراهم کرد. افزون بر آن با نگاه مثبت به دموکراسی، مجالی برای طرح دیدگاه های دموکراتیک در فقه سیاسی فراهم شد.}} نوعی بازاندیشی تجربه فقهای دوران مشروطه یا نائینیگرایی جدید در حال رخدادن است.<ref>[http://mobahesat.ir/13756 در پرتو پسااسلامگرایی، نوعی نائینیگرایی جدید در حال رخدادن است.]</ref></div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>به عقیده سیدعلی <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">میرموسوی، </ins>پژوهشگر عرصه <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[</ins>فقه <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">سیاسی]]، اگر </ins>ادبیاتی که نائینی در کتاب تنبیه الامه پیریزی کرد ادامه مییافت <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">بر </ins>گذار به دوران مدرن و ایجاد بسترهای مناسب برای شکلگیری حکومت دموکراتیک در ایران <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">اثر میگذاشت؛ </ins>چراکه او با بهرهگیری از ویژگی مهم مکتب فقهی نجف (تقویت نقش عقل و یافتههای عقلی و بهرهمندی از بنای عقلا و دستاوردهای آن ها در مباحث اجتهادی)، به ایجاد یک روایت و الگوی متناسب با اسلام از تجدد و دولت مدرن در ایران دست زد. <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">البته </ins>به نظر <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">میرموسوی، با </ins>افول گفتمان مشروطه (ناکامی مشروطهخواهان در تحقق آرمانهایی که در زمان مشروطه دنبال میکردند)، ایدئولوژیک شدن فضای فکری عصر مشروطه و جایِ خالی نگرشهای تاریخی به مباحث <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">اندیشهای، این ادبیات </ins>به افول گرایید.<ref>[http://mobahesat.ir/16560 اگر رویکرد نائینی ادامه مییافت در گذار به تجدد ایرانی بسیار مؤثر بود.]</ref> به گفته <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">وی، </ins>در پرتو شگلگیری اسلامگرایی یا <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[</ins>اسلام سیاسی<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">]]</ins>{{یادداشت|ادعای اصلی اسلام سیاسی این است که بر پایه آموزهها و تعالیم دینی میتوان برای اداره جامعه و حکومت نظریهای از اسلام استخراج کرد. طبق این ایده فقه، دانشی خودبسنده و جامع است که بر دیگر شاخههای دانش سیاسی برتری دارد و این قابلیت را دارد که پاسخگوی مشکلات عمده در ارتباط با نظام سیاسی باشد. در این فضا نوعی نگاه غیریتساز با تجدد غربی و سکولاریزم شکل میگیرد و با نوعی نگاه انحصار گرایانه، فقه سیاسی با یک نظریه خاص همبسته و ملازم دانسته و برداشتهای متفاوت به حاشیه رانده شد.}} از دهه ۲۰ شمسی به بعد شاهد فاصلهگیری از ادبیات فقهی نائینی در تنبیه الامه <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">بودیم، </ins>ولی در نتیجه تحولات اخیر در <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">اثر </ins>ادعاهای پسااسلامگرایی،{{یادداشت|پسااسلامگرایی با جدا کردن دین از ایدئولوژی در پی تفسیری از اسلام است که پاسخگوی نیازهای انسان مسلمان در جهان کنونی باشد. در این راستا با رویکردی مدنی به دولت به شناسایی دموکراسی و حقوق بشر می پردازد. پسااسلامگرایان نظریه دولت را امری فرافقهی میدانند که برای طرح آن باید از دیگر دانشهای سیاسی، همچون فلسفه سیاسی یا علم سیاست بهره جست و نگاه صرفاً فقهی دراینباره کافی نیست. در این راستا، نگاه جهتدار و منفی فقه به تجدد نفی شد که این امر، زمینه را برای پذیرش تکثرگرایی فراهم کرد. افزون بر آن با نگاه مثبت به دموکراسی، مجالی برای طرح دیدگاه های دموکراتیک در فقه سیاسی فراهم شد.}} نوعی بازاندیشی تجربه فقهای دوران مشروطه یا نائینیگرایی جدید در حال رخدادن است.<ref>[http://mobahesat.ir/13756 در پرتو پسااسلامگرایی، نوعی نائینیگرایی جدید در حال رخدادن است.]</ref></div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>با افول گفتمان مشروطه پس از استبداد صغیر و <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">به تبع </del>آن کمرنگ شدن کتاب تنبیه الامه در فضای اندیشهای ایران معاصر، دورههایی <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">در </del>تاریخ معاصر ایران به اقتضای شرایط زمانی، از جمله پس از نهضت ملی شدن صنعت نفت و کودتای ۲۸ مرداد ۱۳۳۲ش، نوعی بازگشت به تنبیه الامه صورت گرفت. در این دوران مرحوم طالقانی <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">چون </del>ایران <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">دچار بحران </del>را نیازمند ترویج ادبیات دموکراتیک میدید، <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">به بازنویسی </del>تنبیه الامه <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">پرداخت </del>و پانویسهایی بر آن افزود. او در سال ۱۳۳۴ش نیز این کتاب را تلخیص <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">کرد </del>و در برخی موارد پاورقیهایی اضافه کرد که به گفته داوود <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">فیرحی، </del>کتاب تنبیه را انقلابی <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">کرده </del>و آن را به ادبیات خود نزدیک <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">نمود</del>.<ref>[http://ijtihadnet.ir/تنبیهالأمه،-دولت-مدرن-را-نگاه-فقه/ تنبیهالأمه، دولت مدرن را از نگاه فقه و اصول شیعه تشریح کرده است.]</ref></div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>با افول گفتمان مشروطه پس از استبداد صغیر و <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">بهتبع </ins>آن کمرنگ شدن کتاب تنبیه الامه در فضای اندیشهای ایران معاصر، <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">در </ins>دورههایی <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">از </ins>تاریخ معاصر ایران به اقتضای شرایط زمانی، از جمله پس از نهضت ملی شدن صنعت نفت و کودتای ۲۸ مرداد ۱۳۳۲ش، نوعی بازگشت به تنبیه الامه صورت گرفت. در این دوران مرحوم طالقانی <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">که </ins>ایران <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">بحرانزده </ins>را نیازمند ترویج ادبیات دموکراتیک میدید، تنبیه الامه <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">را بازنویسی کرد </ins>و پانویسهایی بر آن افزود. او در سال ۱۳۳۴ش نیز این کتاب را تلخیص و در برخی موارد پاورقیهایی اضافه کرد که به گفته <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[</ins>داوود <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">فیرحی]]، </ins>کتاب تنبیه را انقلابی و آن را به ادبیات خود نزدیک <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">کرد</ins>.<ref>[http://ijtihadnet.ir/تنبیهالأمه،-دولت-مدرن-را-نگاه-فقه/ تنبیهالأمه، دولت مدرن را از نگاه فقه و اصول شیعه تشریح کرده است.]</ref></div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>عبدالوهاب <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">فراتی </del>از پژوهشگران <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">حوزوی </del>قائل <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">به ادامه </del>اثرات اندیشه نائینی در حوزه <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">نجف </del>در اندیشههای [[آیت الله سیستانی]] <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">با رفع برخی ابهامات است</del>. <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">با </del>باور <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">وی </del>آیت الله سیستانی <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">با میرزای نائینی </del>در واگذاری تصمیمگیری و تصمیمسازی در حوزههای [[منطقه الفراغ|غیرمنصوص]] به مردم <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">هم نظر است؛ </del>ولی نظریه میرزای نائینی را یک گام به جلو برده است. به گفته <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">او </del>نائینی تکلیف زنان و اقلیتهای مذهبی را در تنبیه الامه مشخص <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">نکرد؛ </del>ولی در اندیشه آقای سیستانی به طور جدی از حقوق زنان حمایت میشود و اقلیتها و گروههای قومیتی و مذهبی به شکل بهتری در ساختار حکومت جاسازی میشوند.<ref>[http://ijtihadnet.ir/آیتالله-سیستانی-اندیشه-سیاسی-میرزای/ نگاهی نو به جریان شناسی حوزه نجف، سایت اجتهاد]</ref></div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>عبدالوهاب <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">فراتی، </ins>از پژوهشگران <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">حوزوی، </ins>قائل <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">است که </ins>اثرات اندیشه نائینی در حوزه <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">نجف، با رفع برخی ابهامات، </ins>در اندیشههای [[آیت الله سیستانی]] <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ادامه یافت</ins>. <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">به </ins>باور <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">وی، </ins>آیت الله سیستانی در واگذاری تصمیمگیری و تصمیمسازی در حوزههای [[منطقه الفراغ|غیرمنصوص]] به مردم <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">با میرزای نائینی همنظر است، </ins>ولی نظریه میرزای نائینی را یک گام به جلو برده است. به گفته <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">فراتی، </ins>نائینی تکلیف زنان و اقلیتهای مذهبی را در تنبیه الامه مشخص <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">نکرده، </ins>ولی در اندیشه آقای سیستانی به طور جدی از حقوق زنان حمایت میشود و اقلیتها و گروههای قومیتی و مذهبی به شکل بهتری در ساختار حکومت جاسازی میشوند.<ref>[http://ijtihadnet.ir/آیتالله-سیستانی-اندیشه-سیاسی-میرزای/ نگاهی نو به جریان شناسی حوزه نجف، سایت اجتهاد]</ref></div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>==شرح، تعلیقه، تصحیح و چاپ==</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>==شرح، تعلیقه، تصحیح و چاپ==</div></td></tr>
</table>Mahjoor60https://ency.feqhemoaser.com/fa/index.php?title=%D8%AA%D9%86%D8%A8%DB%8C%D9%87_%D8%A7%D9%84%D8%A7%D9%85%D8%A9_%D9%88_%D8%AA%D9%86%D8%B2%DB%8C%D9%87_%D8%A7%D9%84%D9%85%D9%84%D8%A9_(%DA%A9%D8%AA%D8%A7%D8%A8)&diff=66578&oldid=prevMahjoor60: /* مدعیات */2026-04-21T07:14:41Z<p><span class="autocomment">مدعیات</span></p>
<a href="https://ency.feqhemoaser.com/fa/index.php?title=%D8%AA%D9%86%D8%A8%DB%8C%D9%87_%D8%A7%D9%84%D8%A7%D9%85%D8%A9_%D9%88_%D8%AA%D9%86%D8%B2%DB%8C%D9%87_%D8%A7%D9%84%D9%85%D9%84%D8%A9_(%DA%A9%D8%AA%D8%A7%D8%A8)&diff=66578&oldid=66574">نمایش تغییرات</a>Mahjoor60https://ency.feqhemoaser.com/fa/index.php?title=%D8%AA%D9%86%D8%A8%DB%8C%D9%87_%D8%A7%D9%84%D8%A7%D9%85%D8%A9_%D9%88_%D8%AA%D9%86%D8%B2%DB%8C%D9%87_%D8%A7%D9%84%D9%85%D9%84%D8%A9_(%DA%A9%D8%AA%D8%A7%D8%A8)&diff=66574&oldid=prevMahjoor60: /* معرفی اجمالی */2026-04-21T06:12:42Z<p><span class="autocomment">معرفی اجمالی</span></p>
<table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface">
<col class="diff-marker" />
<col class="diff-content" />
<col class="diff-marker" />
<col class="diff-content" />
<tr class="diff-title" lang="fa">
<td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">→ نسخهٔ قدیمیتر</td>
<td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">نسخهٔ ۲۱ آوریل ۲۰۲۶، ساعت ۰۶:۱۲</td>
</tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l49">خط ۴۹:</td>
<td colspan="2" class="diff-lineno">خط ۴۹:</td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>نائینی هدف از نگارش این کتاب را تنبیه امت به ضروریات شریعت و مبرا کردن ساحت دین (ملت) از زندقه و الحاد و بدعت (ظلم و استبداد) بیان کرده است (ص۳۳).</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>نائینی هدف از نگارش این کتاب را تنبیه امت به ضروریات شریعت و مبرا کردن ساحت دین (ملت) از زندقه و الحاد و بدعت (ظلم و استبداد) بیان کرده است (ص۳۳).</div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>=== اهمیت و جایگاه کتاب===</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>=== اهمیت و جایگاه کتاب===</div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>تنبیه الامه شهرت زیادی در ادبیات مذهبی و سیاسی شیعه و ایران معاصر دارد. این رساله از درون منازعات فقهی در زمان نهضت مشروطه در ایران سر برآورد و با تأیید رهبران مذهبی شیعه، از جمله [[آخوند خراسانی]]{{یادداشت|آخوند خراسانی آن را اجل از تمجید و سزاوار تعلیم دانسته؛ چراکه ماخوذ از اصول شریعت محقه است. (نائینی، مقدمه تنبیه الامه، ۱۳۸۲ش، ص۳۳.)}} و ملا عبدالله مازندرانی{{یادداشت|به گفته عبدالله مازندرانی کتاب تنبیه الامه به دلیل مأخوذ بودن تمام اصول و مبانی سیاست از دین قویم اسلام مورد اعتماد است. (نائینی، مقدمه تنبیه الامه، ۱۳۸۲ش، ص۳۴)}}، به محور اصلی در تبیین دینی از نظام مشروطه تبدیل شد.<ref>فیرحی، داوود، آستانه تجدد، ۱۳۹۴ش، ص۱.</ref> تأسیس «فقه المشروطه» بهعنوان فصلی جدید در تاریخ اجتهاد و فقه سیاسی شیعه را مرهون تلاشهای نائینی در رساله تنبیه الامه دانستهاند.<ref>فیرحی، فقه و سیاست، ۱۳۹۲ش، ج۱، ص۲۸۱.</ref> درباره این کتاب، از ابتدای نگارش تا امروز، نظرهای متفاوتی اظهار شده است و به گفته عبدالهادی حائری در کتاب تشیع و مشروطیت، حتی جدیترین منتقدین آن هم دقت علمی آن را تحسین کردهاند.<ref>حائری، تشیع و مشروطیت، ۱۳۶۴ش، ص۲۲۳ـ۲۲۴.</ref></div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>تنبیه الامه شهرت زیادی در ادبیات مذهبی و سیاسی شیعه و ایران معاصر دارد. این رساله از درون منازعات فقهی در زمان نهضت مشروطه در ایران سر برآورد و با تأیید رهبران مذهبی شیعه، از جمله [[آخوند خراسانی]]{{یادداشت|آخوند خراسانی آن را اجل از تمجید و سزاوار تعلیم دانسته؛ چراکه ماخوذ از اصول شریعت محقه است. (نائینی، مقدمه تنبیه الامه، ۱۳۸۲ش، ص۳۳.)}} و <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[</ins>ملا عبدالله مازندرانی<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">]]</ins>{{یادداشت|به گفته عبدالله مازندرانی کتاب تنبیه الامه به دلیل مأخوذ بودن تمام اصول و مبانی سیاست از دین قویم اسلام مورد اعتماد است. (نائینی، مقدمه تنبیه الامه، ۱۳۸۲ش، ص۳۴)}}، به محور اصلی در تبیین دینی از نظام مشروطه تبدیل شد.<ref>فیرحی، داوود، آستانه تجدد، ۱۳۹۴ش، ص۱.</ref> تأسیس «فقه المشروطه» بهعنوان فصلی جدید در تاریخ اجتهاد و فقه سیاسی شیعه را مرهون تلاشهای نائینی در رساله تنبیه الامه دانستهاند.<ref>فیرحی، فقه و سیاست، ۱۳۹۲ش، ج۱، ص۲۸۱.</ref> درباره این کتاب، از ابتدای نگارش تا امروز، نظرهای متفاوتی اظهار شده است و به گفته عبدالهادی حائری در کتاب تشیع و مشروطیت، حتی جدیترین منتقدین آن هم دقت علمی آن را تحسین کردهاند.<ref>حائری، تشیع و مشروطیت، ۱۳۶۴ش، ص۲۲۳ـ۲۲۴.</ref></div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[حسینعلی منتظری]] در [[کتاب مبانی فقهی حکومت اسلامی]]، نائینی را یکی از فقهای انقلابآفرین معرفی کرده که توانسته است در کتاب تنبیه الامه توانسته فروعی نو از فقه حکومتی را بر اساس اصول القایی ائمه شیعه تفریع و تأسیس کند.<ref>منتظری، مبانی فقهی حکومت اسلامی، ۱۴۰۹ق، ج۱، ص۵۳.</ref> [[داوود فیرحی]]، از پژوهشگران عرصه فقه سیاسی، تنبیه الامه را کتابی توصیف میکند که مقدمات بیان دینی از آزادی و [[دموکراسی]] را در مذهب شیعه فراهم آورد و اهمیت مضاعفی از دیدگاه رابطه دین و تجدد پیدا کرد که همین امر موجب افزایش مراجعه به این کتاب شده است.<ref>فیرحی، داوود، آستانه تجدد، ۱۳۹۴ش، ص۱-۲.</ref> </div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[حسینعلی منتظری]] در [[کتاب مبانی فقهی حکومت اسلامی]]، نائینی را یکی از فقهای انقلابآفرین معرفی کرده که توانسته است در کتاب تنبیه الامه توانسته فروعی نو از فقه حکومتی را بر اساس اصول القایی ائمه شیعه تفریع و تأسیس کند.<ref>منتظری، مبانی فقهی حکومت اسلامی، ۱۴۰۹ق، ج۱، ص۵۳.</ref> [[داوود فیرحی]]، از پژوهشگران عرصه فقه سیاسی، تنبیه الامه را کتابی توصیف میکند که مقدمات بیان دینی از آزادی و [[دموکراسی]] را در مذهب شیعه فراهم آورد و اهمیت مضاعفی از دیدگاه رابطه دین و تجدد پیدا کرد که همین امر موجب افزایش مراجعه به این کتاب شده است.<ref>فیرحی، داوود، آستانه تجدد، ۱۳۹۴ش، ص۱-۲.</ref> </div></td></tr>
<tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l62">خط ۶۲:</td>
<td colspan="2" class="diff-lineno">خط ۶۲:</td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>==فهرست==</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>==فهرست==</div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>کتاب شامل یک مقدمه، پنج فصل و دو مقصد در خاتمه <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">آن </del>است. در مقدمه مطالبی درباره حقیقت استبداد و مشروطیت، دولت، [[قانون اساسی]]، [[مجلس شورای ملی]]، آزادی و [[مساوات]] آمده است. </div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>کتاب شامل یک مقدمه، پنج فصل و دو مقصد در خاتمه است. در مقدمه مطالبی درباره حقیقت استبداد و مشروطیت، دولت، [[قانون اساسی]]، [[مجلس شورای ملی]]، آزادی و [[مساوات]] آمده است. </div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>فصول پنج گانه کتاب نیز عبارتاند از:</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>فصول پنج گانه کتاب نیز عبارتاند از:</div></td></tr>
<tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l69">خط ۶۹:</td>
<td colspan="2" class="diff-lineno">خط ۶۹:</td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>* مشروطه و تحدید سلطنت</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>* مشروطه و تحدید سلطنت</div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>* پاسخ به شبهات و مغالطات</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>* پاسخ به شبهات و مغالطات</div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>* صحت و مشروعیت مداخله نمایندگان مجلس و <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">شرائط </del>و <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">وظائف </del>آنان</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>* صحت و مشروعیت مداخله نمایندگان مجلس و <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">شرایط </ins>و <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">وظایف </ins>آنان</div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>خاتمه کتاب نیز دربرگیرنده دو «مقصد» (بخش) است:</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>خاتمه کتاب نیز دربرگیرنده دو «مقصد» (بخش) است:</div></td></tr>
<tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l76">خط ۷۶:</td>
<td colspan="2" class="diff-lineno">خط ۷۶:</td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>==روششناسی==</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>==روششناسی==</div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>نائینی در کتاب تنبیه الامه از درون ادبیات فقهی و اصولی و با استناد به ادله چهارگانه (کتاب، سنت، اجماع و عقل) دست به استنباط زده و مشروعیت دولت مدرن را از نگاه فقه و اصول شیعه اثبات کرده <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">است. بهعنوان </del>مثال او با استناد آیات قرآن مانند آیه ۱۵۹ سوره <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">آل عمران </del>و سیره پیامبر اسلام(ص) و حضرت علی (ع) در مشورت با اصحاب برای اثبات مشروعیت شورا، قاعده اصولی <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">«اخذ </del>به ترجیحات عند <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">التعارض» </del>در اثبات رأی اکثریت، اجماع و اتفاق تمام عقلای عالم برای اثبات ضرورت حکومت و ... <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">مباحث کتاب خود را </del>سامان داده است.</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>نائینی در کتاب تنبیه الامه از درون ادبیات فقهی و اصولی و با استناد به ادله چهارگانه (کتاب، سنت، اجماع و عقل) دست به استنباط زده و مشروعیت دولت مدرن را از نگاه فقه و اصول شیعه اثبات کرده <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">است، برای </ins>مثال او <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">مباحث کتاب خود را </ins>با استناد <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">به </ins>آیات قرآن مانند <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[</ins>آیه ۱۵۹ سوره <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">آلعمران]] </ins>و سیره پیامبر اسلام(ص) و حضرت علی(ع) در مشورت با اصحاب برای اثبات مشروعیت شورا، قاعده اصولی <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">«[[قاعده اخذ </ins>به ترجیحات عند <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">التعارض|اخذ به ترجیحات عند التعارض]]» </ins>در اثبات رأی اکثریت، اجماع و اتفاق تمام عقلای عالم برای اثبات ضرورت حکومت و ... سامان داده است.</div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>==مدعیات==</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>==مدعیات==</div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>منسجمترین دفاعیه فقهی و اصولی از حکومت <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">مشروطه، </del>[[قانونگذاری|فرآیندهای قانونگذاری]]، مجلس شورای ملی، آزادی، [[مساوات]]، [[شورا]]، [[تفکیک قوا]]، [[رأی اکثریت]] و ... در عصر مشروطه در کتاب تنبیه الامه توسط میرزای نائینی صورت گرفت. </div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>منسجمترین دفاعیه فقهی و اصولی از <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[</ins>حکومت <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">مشروطه]]، </ins>[[قانونگذاری|فرآیندهای قانونگذاری]]، مجلس شورای ملی، آزادی، [[مساوات]]، [[شورا]]، [[تفکیک قوا]]، [[رأی اکثریت]] و ... در عصر مشروطه در کتاب تنبیه الامه توسط میرزای نائینی صورت گرفت. </div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>===تقسیمبندی انواع حکومت===</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>===تقسیمبندی انواع حکومت===</div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>میرزای نائینی با تقسیم حکومت به ولایتیه{{یادداشت| نائینی نوعی از سلطنت را ترسیم میکند که هم در دوران حضور امام معصوم و هم در زمان غیبت، تنها سیستم مشروع قلمداد میشود. این سیستم که آن را «دولت یا سلطنت ولایتیه» نام نهاده، به دور از تحکم و استبداد و بر مصالح و رضایت عموم استوار است. در این نظام حکومتی، اساس سلطنت بر اقامه وظایف و مصالح نوعیه قائم و استیلای سلطان نیز به همان اندازه محدود و تصرفش به عدم تجاوز از آن حد مقید و مشروط شده است. (نائینی، تنبیه الامه، ۱۳۸۲ش، ص۴۳)}} و تَمَلُّکیه،{{یادداشت|نائینی در توصیف سلطنت تملکیه با توجه به تاریخ پادشاهی ایران، معتقد است مصالح مردم در این سیستم حکومتی تابعی از مصلحت و اراده حاکم یا حاکمان خواهند بود و توده مردم هیچ نقشی جز خدمتگزاری صرف برای حکمران ندارند؛ ولی در مقابل، حاکم هرگونه تصرف دلبخواهانه را در سرنوشت مردم، حق خود میداند و در مقابل هیچ کسی پاسخگو نیست و تا جایی ممکن است پیش رود که ادعای خدایی و الوهیت کند. وی مردم را در این سیستم حکومتی به دلیل جهل و بیعلمی نسبت به وظائف سلطنت و حقوق خود، تشبیه به گیاهان میکند. نائینی این نوع رابطه را در سطح جامعه نیز جاری میداند؛ به صورتی که هر شخصی نسبت به زیردستان خود رفتاری خودسرانه در پیش میگیرد و نتیجه این وضعیت همهگیر شدن روحیه استبداد در تمام جامعه خواهد بود. (نائینی، تنبیه الامه، ۱۳۸۲ش، ص۴۱-۴۳)}} ولایتیه بودن حکومت را منحصر به زمان حضور معصوم نمیداند و معتقد است در دوره غیبت <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">نیز </del>در حد توان به شرط نظارت بیرونی، حکومت ولایتیه قابل تحقق است.<ref> نائینی، تنبیه الامه، ۱۳۸۲ش، ص۱۴۳؛ فیرحی، فقه و سیاست، ۱۳۹۲ش، ج۱، ص۲۹۱.</ref> در اندیشه <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">نائینی </del>در زمان حضور امام معصوم، مقام عصمت، عالیترین ضمانت ولایتیه بودن <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">قدرت سیاسی </del>محسوب <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">میشود؛ </del>ولی در دوران غیبت چارهای جز <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">سازوکار </del>نظارت بیرونی (نظارت و مشارکت شهروندان) وجود نخواهد <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">داشت، </del>نظارتی که مبتنی بر دو امر اساسی تدوین [[قانون اساسی]] و تشکیل مجلس شورای ملی است<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">. </del>(ص۴۵-۴۸ و ۸۷-۸۸)</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>میرزای نائینی با تقسیم حکومت به ولایتیه{{یادداشت| نائینی نوعی از سلطنت را ترسیم میکند که هم در دوران حضور امام معصوم و هم در زمان غیبت، تنها سیستم مشروع قلمداد میشود. این سیستم که آن را «دولت یا سلطنت ولایتیه» نام نهاده، به دور از تحکم و استبداد و بر مصالح و رضایت عموم استوار است. در این نظام حکومتی، اساس سلطنت بر اقامه وظایف و مصالح نوعیه قائم و استیلای سلطان نیز به همان اندازه محدود و تصرفش به عدم تجاوز از آن حد مقید و مشروط شده است. (نائینی، تنبیه الامه، ۱۳۸۲ش، ص۴۳)}} و تَمَلُّکیه،{{یادداشت|نائینی در توصیف سلطنت تملکیه با توجه به تاریخ پادشاهی ایران، معتقد است مصالح مردم در این سیستم حکومتی تابعی از مصلحت و اراده حاکم یا حاکمان خواهند بود و توده مردم هیچ نقشی جز خدمتگزاری صرف برای حکمران ندارند؛ ولی در مقابل، حاکم هرگونه تصرف دلبخواهانه را در سرنوشت مردم، حق خود میداند و در مقابل هیچ کسی پاسخگو نیست و تا جایی ممکن است پیش رود که ادعای خدایی و الوهیت کند. وی مردم را در این سیستم حکومتی به دلیل جهل و بیعلمی نسبت به وظائف سلطنت و حقوق خود، تشبیه به گیاهان میکند. نائینی این نوع رابطه را در سطح جامعه نیز جاری میداند؛ به صورتی که هر شخصی نسبت به زیردستان خود رفتاری خودسرانه در پیش میگیرد و نتیجه این وضعیت همهگیر شدن روحیه استبداد در تمام جامعه خواهد بود. (نائینی، تنبیه الامه، ۱۳۸۲ش، ص۴۱-۴۳)}} ولایتیه بودن حکومت را منحصر به زمان حضور معصوم نمیداند و معتقد است در دوره غیبت <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">نیز، </ins>در حد توان <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">و </ins>به شرط نظارت بیرونی، حکومت ولایتیه قابل تحقق است.<ref> نائینی، تنبیه الامه، ۱۳۸۲ش، ص۱۴۳؛ فیرحی، فقه و سیاست، ۱۳۹۲ش، ج۱، ص۲۹۱.</ref> در اندیشه <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">نائینی، </ins>در زمان حضور امام معصوم، مقام عصمت، <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">قدرت سیاسی </ins>عالیترین ضمانت ولایتیه بودن محسوب <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">میشود، </ins>ولی در دوران غیبت چارهای جز <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">سازِکار </ins>نظارت بیرونی (نظارت و مشارکت شهروندان) وجود نخواهد <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">داشت؛ </ins>نظارتی که مبتنی بر دو امر اساسی تدوین [[قانون اساسی]] و تشکیل مجلس شورای ملی است (ص۴۵-۴۸ و ۸۷-۸۸)<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">.</ins></div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>نائینی دفاع از [[حکومت مشروطه]] را ضروری دین قلمداد میکند. به نظر <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">او </del>در سلطنت تملُّکیه به دلیل غصب حق خدا، معصوم و مردم به صورت یکجا، خروج حداکثری از اصل اولیه عدم جواز تأسیس حکومت در زمان غیبت صورت گرفته است؛ ولی در سلطنت ولایتیه که سلطنت مشروطه نیز جزیی از آن است، غصب حق مردم وجود نخواهد داشت؛ بنابراین تحدید سلطنت چون باعث کاهش ظلم و تعدی خواهد شد از نظر شرعی امری مطلوب و دفاع از آن نیز از باب [[امر به معروف و نهی از منکر]] واجب است. (ص۷۵-۷۹ و ۱۶۷)</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>نائینی دفاع از [[حکومت مشروطه]] را ضروری دین قلمداد میکند. به نظر <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">او، </ins>در سلطنت تملُّکیه به دلیل غصب حق خدا، معصوم و مردم به صورت یکجا، خروج حداکثری از اصل اولیه عدم جواز تأسیس حکومت در زمان غیبت صورت گرفته است؛ ولی در سلطنت ولایتیه که سلطنت مشروطه نیز جزیی از آن است، غصب حق مردم وجود نخواهد داشت؛ بنابراین تحدید سلطنت چون باعث کاهش ظلم و تعدی خواهد شد از نظر شرعی امری مطلوب و دفاع از آن نیز از باب [[امر به معروف و نهی از منکر]] واجب است. (ص۷۵-۷۹ و ۱۶۷)</div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>===دفاع از آزادی و مساوات===</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>===دفاع از آزادی و مساوات===</div></td></tr>
</table>Mahjoor60https://ency.feqhemoaser.com/fa/index.php?title=%D8%AA%D9%86%D8%A8%DB%8C%D9%87_%D8%A7%D9%84%D8%A7%D9%85%D8%A9_%D9%88_%D8%AA%D9%86%D8%B2%DB%8C%D9%87_%D8%A7%D9%84%D9%85%D9%84%D8%A9_(%DA%A9%D8%AA%D8%A7%D8%A8)&diff=66546&oldid=prevMahjoor60 در ۲۰ آوریل ۲۰۲۶، ساعت ۰۸:۳۵2026-04-20T08:35:35Z<p></p>
<a href="https://ency.feqhemoaser.com/fa/index.php?title=%D8%AA%D9%86%D8%A8%DB%8C%D9%87_%D8%A7%D9%84%D8%A7%D9%85%D8%A9_%D9%88_%D8%AA%D9%86%D8%B2%DB%8C%D9%87_%D8%A7%D9%84%D9%85%D9%84%D8%A9_(%DA%A9%D8%AA%D8%A7%D8%A8)&diff=66546&oldid=66545">نمایش تغییرات</a>Mahjoor60https://ency.feqhemoaser.com/fa/index.php?title=%D8%AA%D9%86%D8%A8%DB%8C%D9%87_%D8%A7%D9%84%D8%A7%D9%85%D8%A9_%D9%88_%D8%AA%D9%86%D8%B2%DB%8C%D9%87_%D8%A7%D9%84%D9%85%D9%84%D8%A9_(%DA%A9%D8%AA%D8%A7%D8%A8)&diff=66545&oldid=prevMahjoor60 در ۲۰ آوریل ۲۰۲۶، ساعت ۰۶:۴۹2026-04-20T06:49:45Z<p></p>
<table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface">
<col class="diff-marker" />
<col class="diff-content" />
<col class="diff-marker" />
<col class="diff-content" />
<tr class="diff-title" lang="fa">
<td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">→ نسخهٔ قدیمیتر</td>
<td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">نسخهٔ ۲۰ آوریل ۲۰۲۶، ساعت ۰۶:۴۹</td>
</tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l1">خط ۱:</td>
<td colspan="2" class="diff-lineno">خط ۱:</td></tr>
<tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">{{ویرایش}}</ins></div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>{{نویسنده</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>{{نویسنده</div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>|نویسنده = علیرضا صالحی</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>|نویسنده = علیرضا صالحی</div></td></tr>
<tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l9">خط ۹:</td>
<td colspan="2" class="diff-lineno">خط ۱۰:</td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>| توضیح_تصویر =</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>| توضیح_تصویر =</div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>| نامهای دیگر =</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>| نامهای دیگر =</div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>| نویسنده = محمدحسین غروی نائینی</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>| نویسنده = <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[</ins>محمدحسین غروی نائینی<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">]]</ins></div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>| تاریخ نگارش =۱۳۲۷ق</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>| تاریخ نگارش =۱۳۲۷ق</div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>| موضوع = دفاع از سلطنت مشروطه و مخالفت با حکومت استبدادی، مستندسازی ارکان حکومت مدرن از منظر آموزههای شیعی</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>| موضوع = دفاع از سلطنت مشروطه و مخالفت با حکومت استبدادی، مستندسازی ارکان حکومت مدرن از منظر آموزههای شیعی</div></td></tr>
</table>Mahjoor60https://ency.feqhemoaser.com/fa/index.php?title=%D8%AA%D9%86%D8%A8%DB%8C%D9%87_%D8%A7%D9%84%D8%A7%D9%85%D8%A9_%D9%88_%D8%AA%D9%86%D8%B2%DB%8C%D9%87_%D8%A7%D9%84%D9%85%D9%84%D8%A9_(%DA%A9%D8%AA%D8%A7%D8%A8)&diff=62549&oldid=prevSalehi: removed Category:کتابهای فقه سیاسی به زبان فارسی; added Category:کتابهای فقه سیاسی using HotCat2025-12-13T13:35:11Z<p>removed <a href="/fa/edit/%D8%B1%D8%AF%D9%87:%DA%A9%D8%AA%D8%A7%D8%A8%E2%80%8C%D9%87%D8%A7%DB%8C_%D9%81%D9%82%D9%87_%D8%B3%DB%8C%D8%A7%D8%B3%DB%8C_%D8%A8%D9%87_%D8%B2%D8%A8%D8%A7%D9%86_%D9%81%D8%A7%D8%B1%D8%B3%DB%8C?redlink=1" class="new" title="رده:کتابهای فقه سیاسی به زبان فارسی (صفحه وجود ندارد)">Category:کتابهای فقه سیاسی به زبان فارسی</a>; added <a href="/fa/view/%D8%B1%D8%AF%D9%87:%DA%A9%D8%AA%D8%A7%D8%A8%E2%80%8C%D9%87%D8%A7%DB%8C_%D9%81%D9%82%D9%87_%D8%B3%DB%8C%D8%A7%D8%B3%DB%8C" title="رده:کتابهای فقه سیاسی">Category:کتابهای فقه سیاسی</a> using <a href="/fa/edit/%D8%B1%D8%A7%D9%87%D9%86%D9%85%D8%A7:Gadget-HotCat?redlink=1" class="new" title="راهنما:Gadget-HotCat (صفحه وجود ندارد)">HotCat</a></p>
<table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface">
<col class="diff-marker" />
<col class="diff-content" />
<col class="diff-marker" />
<col class="diff-content" />
<tr class="diff-title" lang="fa">
<td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">→ نسخهٔ قدیمیتر</td>
<td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">نسخهٔ ۱۳ دسامبر ۲۰۲۵، ساعت ۱۳:۳۵</td>
</tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l146">خط ۱۴۶:</td>
<td colspan="2" class="diff-lineno">خط ۱۴۶:</td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>{{پایان}}</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>{{پایان}}</div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[رده:کتابهای فقه سیاسی <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">به زبان فارسی</del>]]</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[رده:کتابهای فقه سیاسی]]</div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[رده:مقالههای علیرضا صالحی]]</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[رده:مقالههای علیرضا صالحی]]</div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[رده:کتابهای محمدحسین غروی نائینی]]</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[رده:کتابهای محمدحسین غروی نائینی]]</div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[رده:مقالات کتابشناسی]]</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[رده:مقالات کتابشناسی]]</div></td></tr>
</table>Salehihttps://ency.feqhemoaser.com/fa/index.php?title=%D8%AA%D9%86%D8%A8%DB%8C%D9%87_%D8%A7%D9%84%D8%A7%D9%85%D8%A9_%D9%88_%D8%AA%D9%86%D8%B2%DB%8C%D9%87_%D8%A7%D9%84%D9%85%D9%84%D8%A9_(%DA%A9%D8%AA%D8%A7%D8%A8)&diff=52039&oldid=prevSalehi در ۲ فوریهٔ ۲۰۲۵، ساعت ۱۵:۲۲2025-02-02T15:22:37Z<p></p>
<table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface">
<col class="diff-marker" />
<col class="diff-content" />
<col class="diff-marker" />
<col class="diff-content" />
<tr class="diff-title" lang="fa">
<td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">→ نسخهٔ قدیمیتر</td>
<td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">نسخهٔ ۲ فوریهٔ ۲۰۲۵، ساعت ۱۵:۲۲</td>
</tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l38">خط ۳۸:</td>
<td colspan="2" class="diff-lineno">خط ۳۸:</td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>}}</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>}}</div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">=== </del>چکیده <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">===</del></div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">* '''</ins>چکیده<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">''' </ins></div></td></tr>
<tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div> </div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>'''تَنبِیهُ الاُمَّه وَ تَنزیهُ المِلَّه''' از مشهورترین رسالههای سیاسی در عصر مشروطه است که در دفاع از سلطنت مشروطه و در مخالفت با حکومت استبدادی توسط [[میرزا محمدحسین غروی نائینی]] نوشته شد. این کتاب در یک مقدمه، پنج فصل و دو مقصد در خاتمه تدوین شده است. دفاع فقهی و اصولی از مفاهیم نوآیینی مانند آزادی، [[مساوات]]، [[شورا]]، [[تفکیک قوا]]، [[قانون]] و [[رأی اکثریت]] و همچنین مشروعیتبخشی به نهادهای جدیدی همچون [[دولت مشروطه]] و [[مجلس شورای ملی]] از منظر آموزههای شیعی، مهمترین ویژگی این کتاب است.</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>'''تَنبِیهُ الاُمَّه وَ تَنزیهُ المِلَّه''' از مشهورترین رسالههای سیاسی در عصر مشروطه است که در دفاع از سلطنت مشروطه و در مخالفت با حکومت استبدادی توسط [[میرزا محمدحسین غروی نائینی]] نوشته شد. این کتاب در یک مقدمه، پنج فصل و دو مقصد در خاتمه تدوین شده است. دفاع فقهی و اصولی از مفاهیم نوآیینی مانند آزادی، [[مساوات]]، [[شورا]]، [[تفکیک قوا]]، [[قانون]] و [[رأی اکثریت]] و همچنین مشروعیتبخشی به نهادهای جدیدی همچون [[دولت مشروطه]] و [[مجلس شورای ملی]] از منظر آموزههای شیعی، مهمترین ویژگی این کتاب است.</div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr>
</table>Salehi