https://ency.feqhemoaser.com/fa/history/%D8%AD%D8%AC%DB%8C%D8%AA_%D8%B9%D9%84%D9%85_%D9%82%D8%A7%D8%B6%DB%8C_%D8%AF%D8%B1_%D9%81%D9%82%D9%87_%D9%88_%D8%AD%D9%82%D9%88%D9%82_(%DA%A9%D8%AA%D8%A7%D8%A8)?feed=atom 2026-05-27T02:44:38Z تاریخچهٔ نسخه‌ها برای این صفحه در ویکی MediaWiki 1.43.1 https://ency.feqhemoaser.com/fa/index.php?title=%D8%AD%D8%AC%DB%8C%D8%AA_%D8%B9%D9%84%D9%85_%D9%82%D8%A7%D8%B6%DB%8C_%D8%AF%D8%B1_%D9%81%D9%82%D9%87_%D9%88_%D8%AD%D9%82%D9%88%D9%82_(%DA%A9%D8%AA%D8%A7%D8%A8)&diff=66401&oldid=prev 2026-04-16T07:52:32Z

<p><span class="autocomment">تعارض علم قاضی با ادله دیگر</span></p> <table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface"> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <tr class="diff-title" lang="fa"> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">→ نسخهٔ قدیمی‌تر</td> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">نسخهٔ ‏۱۶ آوریل ۲۰۲۶، ساعت ۰۷:۵۲</td> </tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l102">خط ۱۰۲:</td> <td colspan="2" class="diff-lineno">خط ۱۰۲:</td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>=== تعارض با نظر کارشناس ===</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>=== تعارض با نظر کارشناس ===</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>نویسنده آگاهی‌داشتن قاضی از اطلاعات کلی در زمینه‌های علمی و فنی را لازم می‌شمارد (ص۱۴۱) تا در مرحله نخست بداند در هر یک از مسائل باید به چه کارشناسی مراجعه کند (ص۱۴۲) و در مرحله بعد فهم درستی از گزارش کارشناس پیدا کرده، درستی یا نادرستی آن را احراز نماید (ص۱۴۳). نگارنده با تکیه بر این توضیح نتیجه می‌گیرد که ارجاع به کارشناس الزاماً به معنای عجر و ناتوانی کامل قاضی نیست؛ بلکه قاضی علاوه بر رجوع به کارشناس، خود نیز برای یافتن حقیقت به تحقیق و جستجو می‌پردازد تا مبهوت موقعیت علمی کارشناس نشود و با ازبین‌نرفتن ابهام پرونده، دوباره آن را به همان کارشناس یا کارشناس دیگر ارجاع دهد (ص۱۴۸-۱۵۰).</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>نویسنده آگاهی‌داشتن قاضی از اطلاعات کلی در زمینه‌های علمی و فنی را لازم می‌شمارد (ص۱۴۱) تا در مرحله نخست بداند در هر یک از مسائل باید به چه کارشناسی مراجعه کند (ص۱۴۲) و در مرحله بعد فهم درستی از گزارش کارشناس پیدا کرده، درستی یا نادرستی آن را احراز نماید (ص۱۴۳). نگارنده با تکیه بر این توضیح نتیجه می‌گیرد که ارجاع به کارشناس الزاماً به معنای عجر و ناتوانی کامل قاضی نیست؛ بلکه قاضی علاوه بر رجوع به کارشناس، خود نیز برای یافتن حقیقت به تحقیق و جستجو می‌پردازد تا مبهوت موقعیت علمی کارشناس نشود و با ازبین‌نرفتن ابهام پرونده، دوباره آن را به همان کارشناس یا کارشناس دیگر ارجاع دهد (ص۱۴۸-۱۵۰).</div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;"></ins></div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[رده:کتاب‌های فقه قضایی]]</ins></div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[رده:مقالات کتاب‌شناسی]]</ins></div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[رده:کتاب‌های جلال شاهجویی]]</ins></div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[رده:کتاب‌های محمود صوفی‌آبادی]]</ins></div></td></tr> </table>

Alikhani https://ency.feqhemoaser.com/fa/index.php?title=%D8%AD%D8%AC%DB%8C%D8%AA_%D8%B9%D9%84%D9%85_%D9%82%D8%A7%D8%B6%DB%8C_%D8%AF%D8%B1_%D9%81%D9%82%D9%87_%D9%88_%D8%AD%D9%82%D9%88%D9%82_(%DA%A9%D8%AA%D8%A7%D8%A8)&diff=66399&oldid=prev 2026-04-16T07:48:01Z

<p>Alikhani صفحهٔ <a href="/fa/edit/%D9%81%D9%82%D9%87_%D9%85%D8%B9%D8%A7%D8%B5%D8%B1:%D9%BE%DB%8C%D8%B4%E2%80%8C%D9%86%D9%88%DB%8C%D8%B3_%D8%AD%D8%AC%DB%8C%D8%AA_%D8%B9%D9%84%D9%85_%D9%82%D8%A7%D8%B6%DB%8C_%D8%AF%D8%B1_%D9%81%D9%82%D9%87_%D9%88_%D8%AD%D9%82%D9%88%D9%82_(%DA%A9%D8%AA%D8%A7%D8%A8)?redlink=1" class="new" title="فقه معاصر:پیش‌نویس حجیت علم قاضی در فقه و حقوق (کتاب) (صفحه وجود ندارد)">فقه معاصر:پیش‌نویس حجیت علم قاضی در فقه و حقوق (کتاب)</a> را بدون برجای‌گذاشتن تغییرمسیر به <a href="/fa/view/%D8%AD%D8%AC%DB%8C%D8%AA_%D8%B9%D9%84%D9%85_%D9%82%D8%A7%D8%B6%DB%8C_%D8%AF%D8%B1_%D9%81%D9%82%D9%87_%D9%88_%D8%AD%D9%82%D9%88%D9%82_(%DA%A9%D8%AA%D8%A7%D8%A8)" title="حجیت علم قاضی در فقه و حقوق (کتاب)">حجیت علم قاضی در فقه و حقوق (کتاب)</a> منتقل کرد</p> <table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface"> <tr class="diff-title" lang="fa"> <td colspan="1" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">→ نسخهٔ قدیمی‌تر</td> <td colspan="1" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">نسخهٔ ‏۱۶ آوریل ۲۰۲۶، ساعت ۰۷:۴۸</td> </tr><tr><td colspan="2" class="diff-notice" lang="fa"><div class="mw-diff-empty">(بدون تفاوت)</div> </td></tr></table>

Alikhani https://ency.feqhemoaser.com/fa/index.php?title=%D8%AD%D8%AC%DB%8C%D8%AA_%D8%B9%D9%84%D9%85_%D9%82%D8%A7%D8%B6%DB%8C_%D8%AF%D8%B1_%D9%81%D9%82%D9%87_%D9%88_%D8%AD%D9%82%D9%88%D9%82_(%DA%A9%D8%AA%D8%A7%D8%A8)&diff=66398&oldid=prev 2026-04-16T07:46:05Z

<p></p> <table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface"> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <tr class="diff-title" lang="fa"> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">→ نسخهٔ قدیمی‌تر</td> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">نسخهٔ ‏۱۶ آوریل ۲۰۲۶، ساعت ۰۷:۴۶</td> </tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l57">خط ۵۷:</td> <td colspan="2" class="diff-lineno">خط ۵۷:</td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>=== ساختار ===</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>=== ساختار ===</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>کتاب با فهرست مطالب و مقدمه‌ای از نویسنده آغاز و با فهرست منابع پایان می‌یابد. مباحث اصلی کتاب در چهار فصل سامان یافته است. فصل اول به کلیات اختصاص دارد و نویسنده [[علم قاضی]] را تعریف کرده، اقسام مختلف آن را (عادی، یقینی، اجمالی، تفصیلی، نوعی، طریقی، شخصی و حصولی) ذکر می‌کند (<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ص15</del>-<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">26</del>).  </div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>کتاب با فهرست مطالب و مقدمه‌ای از نویسنده آغاز و با فهرست منابع پایان می‌یابد. مباحث اصلی کتاب در چهار فصل سامان یافته است. فصل اول به کلیات اختصاص دارد و نویسنده [[علم قاضی]] را تعریف کرده، اقسام مختلف آن را (عادی، یقینی، اجمالی، تفصیلی، نوعی، طریقی، شخصی و حصولی) ذکر می‌کند (<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ص۱۵</ins>-<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">۲۶</ins>).  </div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>در فصل دوم کتاب انواع نظام حاکم بر ادله اثبات دعوا توضیح داده شده، بر نظام حقوقی اسلام تطبیق می‌گردد. در فصل سوم که حجم بیشتر کتاب به آن اختصاص یافته، نویسنده دیدگاه‌های فقهی در خصوص حجیت علم قاضی را بررسی کرده، سپس قانون‌های کیفری متناسب با این دیدگاه را به‌تفصیل ذکر می‌کند (ص۹۰-۱۲۷). در فصل پایانی کتاب نیز دیدگاه‌های مخالف حجیت علم قاضی مورد نقد قرار گرفته است.</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>در فصل دوم کتاب انواع نظام حاکم بر ادله اثبات دعوا توضیح داده شده، بر نظام حقوقی اسلام تطبیق می‌گردد. در فصل سوم که حجم بیشتر کتاب به آن اختصاص یافته، نویسنده دیدگاه‌های فقهی در خصوص حجیت علم قاضی را بررسی کرده، سپس قانون‌های کیفری متناسب با این دیدگاه را به‌تفصیل ذکر می‌کند (ص۹۰-۱۲۷). در فصل پایانی کتاب نیز دیدگاه‌های مخالف حجیت علم قاضی مورد نقد قرار گرفته است.</div></td></tr> </table>

Alikhani https://ency.feqhemoaser.com/fa/index.php?title=%D8%AD%D8%AC%DB%8C%D8%AA_%D8%B9%D9%84%D9%85_%D9%82%D8%A7%D8%B6%DB%8C_%D8%AF%D8%B1_%D9%81%D9%82%D9%87_%D9%88_%D8%AD%D9%82%D9%88%D9%82_(%DA%A9%D8%AA%D8%A7%D8%A8)&diff=66396&oldid=prev 2026-04-16T07:43:34Z

<p></p> <table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface"> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <tr class="diff-title" lang="fa"> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">→ نسخهٔ قدیمی‌تر</td> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">نسخهٔ ‏۱۶ آوریل ۲۰۲۶، ساعت ۰۷:۴۳</td> </tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l98">خط ۹۸:</td> <td colspan="2" class="diff-lineno">خط ۹۸:</td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>== تعارض علم قاضی با ادله دیگر ==</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>== تعارض علم قاضی با ادله دیگر ==</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>به گفته شاهجویی، در صورتی که علم قاضی با بیّنه تعارض پیدا کند، در مواردی که بیّنه به‌عنوان طریق به واقع لحاظ شده باشد، علم قاضی مقدم می‌شود؛ زیرا قاضی با علم به واقع، به بیّنه نیازی ندارد (<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ص134</del>-<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">136</del>). او معتقد است، رابطه علم قاضی با اقرار در امور کیفری و مدنی متفاوت است؛ در امور کیفری، علم قاضی مقدم می‌شود، و در امور مدنی قاضی طبق اقرار حکم می‌کند (<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ص137</del>). نویسنده در ادامه استفتای مراجع تقلید در این باره را ذکر می‌کند (<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ص138</del>-<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">140</del>).</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>به گفته شاهجویی، در صورتی که علم قاضی با بیّنه تعارض پیدا کند، در مواردی که بیّنه به‌عنوان طریق به واقع لحاظ شده باشد، علم قاضی مقدم می‌شود؛ زیرا قاضی با علم به واقع، به بیّنه نیازی ندارد (<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ص۱۳۴</ins>-<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">۱۳۶</ins>). او معتقد است، رابطه علم قاضی با اقرار در امور کیفری و مدنی متفاوت است؛ در امور کیفری، علم قاضی مقدم می‌شود، و در امور مدنی قاضی طبق اقرار حکم می‌کند (<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ص۱۳۷</ins>). نویسنده در ادامه استفتای مراجع تقلید در این باره را ذکر می‌کند (<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ص۱۳۸</ins>-<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">۱۴۰</ins>).</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>=== تعارض با نظر کارشناس ===</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>=== تعارض با نظر کارشناس ===</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>نویسنده آگاهی‌داشتن قاضی از اطلاعات کلی در زمینه‌های علمی و فنی را لازم می‌شمارد (<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ص141</del>) تا در مرحله نخست بداند در هر یک از مسائل باید به چه کارشناسی مراجعه کند (<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ص142</del>) و در مرحله بعد فهم درستی از گزارش کارشناس پیدا کرده، درستی یا نادرستی آن را احراز نماید (<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ص143</del>). نگارنده با تکیه بر این توضیح نتیجه می‌گیرد که ارجاع به کارشناس الزاماً به معنای عجر و ناتوانی کامل قاضی نیست؛ بلکه قاضی علاوه بر رجوع به کارشناس، خود نیز برای یافتن حقیقت به تحقیق و جستجو می‌پردازد تا مبهوت موقعیت علمی کارشناس نشود و با ازبین‌نرفتن ابهام پرونده، دوباره آن را به همان کارشناس یا کارشناس دیگر ارجاع دهد (<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ص148</del>-<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">150</del>).</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>نویسنده آگاهی‌داشتن قاضی از اطلاعات کلی در زمینه‌های علمی و فنی را لازم می‌شمارد (<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ص۱۴۱</ins>) تا در مرحله نخست بداند در هر یک از مسائل باید به چه کارشناسی مراجعه کند (<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ص۱۴۲</ins>) و در مرحله بعد فهم درستی از گزارش کارشناس پیدا کرده، درستی یا نادرستی آن را احراز نماید (<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ص۱۴۳</ins>). نگارنده با تکیه بر این توضیح نتیجه می‌گیرد که ارجاع به کارشناس الزاماً به معنای عجر و ناتوانی کامل قاضی نیست؛ بلکه قاضی علاوه بر رجوع به کارشناس، خود نیز برای یافتن حقیقت به تحقیق و جستجو می‌پردازد تا مبهوت موقعیت علمی کارشناس نشود و با ازبین‌نرفتن ابهام پرونده، دوباره آن را به همان کارشناس یا کارشناس دیگر ارجاع دهد (<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ص۱۴۸</ins>-<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">۱۵۰</ins>).</div></td></tr> </table>

Alikhani https://ency.feqhemoaser.com/fa/index.php?title=%D8%AD%D8%AC%DB%8C%D8%AA_%D8%B9%D9%84%D9%85_%D9%82%D8%A7%D8%B6%DB%8C_%D8%AF%D8%B1_%D9%81%D9%82%D9%87_%D9%88_%D8%AD%D9%82%D9%88%D9%82_(%DA%A9%D8%AA%D8%A7%D8%A8)&diff=66395&oldid=prev 2026-04-16T07:36:30Z

<p></p> <table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface"> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <tr class="diff-title" lang="fa"> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">→ نسخهٔ قدیمی‌تر</td> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">نسخهٔ ‏۱۶ آوریل ۲۰۲۶، ساعت ۰۷:۳۶</td> </tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l95">خط ۹۵:</td> <td colspan="2" class="diff-lineno">خط ۹۵:</td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>== بررسی ادله عدم حجیت علم قاضی مطلقا ==</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>== بررسی ادله عدم حجیت علم قاضی مطلقا ==</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>نویسنده در فصل چهارم دیدگاه فقیهانی که علم قاضی را حجت نمی‌دانند بررسی کرده است. طرفداران عدم حجیت قول قاضی به دلایلی استناد کرده‌اند از جمله: لزوم جلوگیری از متهم‌شدن قاضی (<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">160</del>-<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">161</del>) و روایاتی که در آنها ادله اثبات دعوا به اموری منحصر شده که شامل علم قاضی نمی‌شود (<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ص155</del>-<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">158؛ 162</del>-<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">165</del>). نویسنده استدلال به این روایات را ناتمام می‌شمارد، زیرا به باور او، این روایات به موضوع شهادت و کیفیت و کمیت آن انصراف دارد (<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ص167</del>). او در ادامه، در مقام پاسخ به اشکال‌ها، بار دیگر به ادله حجیت علم قاضی اشاره کرده است (<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ص168</del>). شاهجویی در پایان فصل چهارم، برخی فتاوای مراجع تقلید درباره عدم حجیت علم قاضی (<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ص169</del>-<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">178</del>) و نیز نمونه‌هایی از آراء نقض‌شدن در دیوان عالی کشور را که مستند آنها علم قاضی بوده (<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ص182</del>-<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">188</del>) ذکر کرده است.</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>نویسنده در فصل چهارم دیدگاه فقیهانی که علم قاضی را حجت نمی‌دانند بررسی کرده است. طرفداران عدم حجیت قول قاضی به دلایلی استناد کرده‌اند از جمله: لزوم جلوگیری از متهم‌شدن قاضی (<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">۱۶۰</ins>-<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">۱۶۱</ins>) و روایاتی که در آنها ادله اثبات دعوا به اموری منحصر شده که شامل علم قاضی نمی‌شود (<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ص۱۵۵</ins>-<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">۱۵۸؛ ۱۶۲</ins>-<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">۱۶۵</ins>). نویسنده استدلال به این روایات را ناتمام می‌شمارد، زیرا به باور او، این روایات به موضوع شهادت و کیفیت و کمیت آن انصراف دارد (<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ص۱۶۷</ins>). او در ادامه، در مقام پاسخ به اشکال‌ها، بار دیگر به ادله حجیت علم قاضی اشاره کرده است (<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ص۱۶۸</ins>). شاهجویی در پایان فصل چهارم، برخی فتاوای مراجع تقلید درباره عدم حجیت علم قاضی (<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ص۱۶۹</ins>-<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">۱۷۸</ins>) و نیز نمونه‌هایی از آراء نقض‌شدن در دیوان عالی کشور را که مستند آنها علم قاضی بوده (<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ص۱۸۲</ins>-<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">۱۸۸</ins>) ذکر کرده است.</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>== تعارض علم قاضی با ادله دیگر ==</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>== تعارض علم قاضی با ادله دیگر ==</div></td></tr> </table>

Alikhani https://ency.feqhemoaser.com/fa/index.php?title=%D8%AD%D8%AC%DB%8C%D8%AA_%D8%B9%D9%84%D9%85_%D9%82%D8%A7%D8%B6%DB%8C_%D8%AF%D8%B1_%D9%81%D9%82%D9%87_%D9%88_%D8%AD%D9%82%D9%88%D9%82_(%DA%A9%D8%AA%D8%A7%D8%A8)&diff=66394&oldid=prev 2026-04-16T07:34:15Z

<p></p> <table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface"> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <tr class="diff-title" lang="fa"> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">→ نسخهٔ قدیمی‌تر</td> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">نسخهٔ ‏۱۶ آوریل ۲۰۲۶، ساعت ۰۷:۳۴</td> </tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l77">خط ۷۷:</td> <td colspan="2" class="diff-lineno">خط ۷۷:</td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>== ادله حجیت علم قاضی به‌طور مطلق ==</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>== ادله حجیت علم قاضی به‌طور مطلق ==</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>نویسنده در تبیین دیدگاه مشهور امامیه می‌گوید این حکم هم در حقوق الناس و هم در حقوق الله جریان دارد (اعتبار مطلق علم) و قاضی بدون درخواست <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">شاهد، </del>اقرار و یا سوگند، می‌تواند تنها بر اساس علم خود حکم نماید (<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ص75</del>). او در تأیید این دیدگاه گفته است، حتی کسانی که علم قاضی را به‌عنوان یکی از راه‌های اثبات معتبر نمی‌دانند، مواردی را استثنا کرده‌اند، از جمله صورتی که قاضی به دروغ‌گویی شاهد علم داشته باشد؛ زیرا علم قاضی کاشف از حق است و شهادت بیّنه جنبه طریقیت دارد نه موضوعیت. به نظر نگارنده، در شرایط زمان فعلی، پذیرش علم قاضی به‌عنوان یکی از راه‌های اثبات، لازم است و باید از روش‌های جدیدی مانند [[پزشکی قانونی]]، عکس‌برداری جنایی، [[آزمایش ژنتیک]] و غیره بهره برد (<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ص78</del>-<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">79</del>). او برای اثبات دیدگاه مشهور امامیه به دلایل زیر استناد کرده است:</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>نویسنده در تبیین دیدگاه مشهور امامیه می‌گوید این حکم هم در حقوق الناس و هم در حقوق الله جریان دارد (اعتبار مطلق علم) و قاضی بدون درخواست <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[بینه|شاهد]]، [[</ins>اقرار<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">]] </ins>و یا سوگند، می‌تواند تنها بر اساس علم خود حکم نماید (<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ص۷۵</ins>). او در تأیید این دیدگاه گفته است، حتی کسانی که علم قاضی را به‌عنوان یکی از راه‌های اثبات معتبر نمی‌دانند، مواردی را استثنا کرده‌اند، از جمله صورتی که قاضی به دروغ‌گویی شاهد علم داشته باشد؛ زیرا علم قاضی کاشف از حق است و شهادت بیّنه جنبه طریقیت دارد نه موضوعیت. به نظر نگارنده، در شرایط زمان فعلی، پذیرش علم قاضی به‌عنوان یکی از راه‌های اثبات، لازم است و باید از روش‌های جدیدی مانند [[پزشکی قانونی]]، عکس‌برداری جنایی، [[آزمایش ژنتیک]] و غیره بهره برد (<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ص۷۸</ins>-<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">۷۹</ins>). او برای اثبات دیدگاه مشهور امامیه به دلایل زیر استناد کرده است:</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>=== دلالت شرایط ویژه قاضی بر حجیت علم قاضی ===</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>=== دلالت شرایط ویژه قاضی بر حجیت علم قاضی ===</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>به نظر شاهجویی، شرایط ویژه‌ای که در متون فقهی برای قاضی ذکر شده، می‌تواند حجیت علم قاضی را اثبات کند، شرایطی مانند اجتهاد، عدالت، عقل و داشتن حافظه‌ای قوی (<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ص67</del>). با این حال در کتاب درباره رابطه این شرایط با علم قاضی، توضیح کافی ارائه نشده است.</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>به نظر شاهجویی، شرایط ویژه‌ای که در متون فقهی برای قاضی ذکر شده، می‌تواند حجیت علم قاضی را اثبات کند، شرایطی مانند اجتهاد، عدالت، عقل و داشتن حافظه‌ای قوی (<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ص۶۷</ins>). با این حال در کتاب درباره رابطه این شرایط با علم قاضی، توضیح کافی ارائه نشده است.</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>=== متفرع‌بودن حجیت بیّنه بر حجیت علم قاضی ===</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>=== متفرع‌بودن حجیت بیّنه بر حجیت علم قاضی ===</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>شاهجویی چنین استدلال کرده است که حجیتِ اقرار، بیّنه و یمین متفرع بر حجیتِ علم به اقرار، علم به قیام بیّنه و علم به حصول یمین است، و تا زمانی که قاضی به اقرار و بیّنه و یمین علم نداشته باشد، آنها حجیت نیستند. به همین دلیل، علم قاضی در مرتبه‌ای پیش از اقرار، بیّنه و یمین حجیت دارد (<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ص77</del>).</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>شاهجویی چنین استدلال کرده است که حجیتِ اقرار، بیّنه و یمین متفرع بر حجیتِ علم به اقرار، علم به قیام بیّنه و علم به حصول یمین است، و تا زمانی که قاضی به اقرار و بیّنه و یمین علم نداشته باشد، آنها حجیت نیستند. به همین دلیل، علم قاضی در مرتبه‌ای پیش از اقرار، بیّنه و یمین حجیت دارد (<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ص۷۷</ins>).</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>=== قرآن ===</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>=== قرآن ===</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>در برخی آیات قرآن مانند [[آیه ۵۸ سوره نساء]] و [[آیه ۲۶ سوره ص]] دستور داده شده که قضاوت باید به عدالت و حق انجام گیرد، این در حالی است که اگر قاضی برخلاف علم خود حکمی صادر کند، قضاوت او مصداق عدالت و حق نخواهد بود. البته مطابق برخی آیات، این حکم در مواردی استثنا شده و قاضی تنها باید بر اساس گفتار شهود حکم کند؛ چنان‌که بر اساس [[آیه ۱۵ سوره نساء <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">زنا</del>]] تنها با شهادت چهار شاهد ثابت می‌شود و علم قاضی تأثیری در قضاوت ندارد (<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ص84</del>-<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">85</del>).</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>در برخی آیات قرآن مانند [[آیه ۵۸ سوره نساء]] و [[آیه ۲۶ سوره ص]] دستور داده شده که قضاوت باید به عدالت و حق انجام گیرد، این در حالی است که اگر قاضی برخلاف علم خود حکمی صادر کند، قضاوت او مصداق عدالت و حق نخواهد بود. البته مطابق برخی آیات، این حکم در مواردی استثنا شده و قاضی تنها باید بر اساس گفتار شهود حکم کند؛ چنان‌که بر اساس [[آیه ۱۵ سوره نساء]] <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">زنا </ins>تنها با شهادت چهار شاهد ثابت می‌شود و علم قاضی تأثیری در قضاوت ندارد (<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ص۸۴</ins>-<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">۸۵</ins>).</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>=== عقل ===</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>=== عقل ===</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>به گفته نویسنده، در صورتی که علم قاضی حجت نباشد، در برخی موارد لازم می‌آید که قضاوت‌های او در مواضع مختلف باهم متعارض و متضاد شود، مانند مردی که همسرش را نزد قاضی مشخصی، سه بار طلاق دهد، اما در محکمۀ دیگری نزد همان قاضی، هر سه طلاق را انکار کند. در این فرض چگونه <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">می‌توان </del>ادعای آن مرد با قسم در نزد قاضی پذیرفته شود، در حالی که قاضی هر سه طلاق را جاری کرده است (<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ص85</del>).</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>به گفته نویسنده، در صورتی که علم قاضی حجت نباشد، در برخی موارد لازم می‌آید که قضاوت‌های او در مواضع مختلف باهم متعارض و متضاد شود، مانند مردی که همسرش را نزد قاضی مشخصی، سه بار طلاق دهد، اما در محکمۀ دیگری نزد همان قاضی، هر سه طلاق را انکار کند. در این فرض چگونه <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">می‌تواند </ins>ادعای آن مرد با قسم در نزد قاضی پذیرفته شود، در حالی که قاضی هر سه طلاق را جاری کرده است (<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ص۸۵</ins>).</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>=== اجماع ===</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>=== اجماع ===</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>نویسنده عبارت برخی فقیهان را که برای حجیت علم قاضی به اجماع استناد کرده‌اند، نقل کرده است. با این حال او عبارت بعضی فقیهان دیگر که با این حکم مخالفت کرده‌اند را نیز بدون هیچ توضیحی ذکر کرده است (<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ص86</del>-<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">88</del>).</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>نویسنده عبارت برخی فقیهان را که برای حجیت علم قاضی به اجماع استناد کرده‌اند، نقل کرده است. با این حال او عبارت بعضی فقیهان دیگر که با این حکم مخالفت کرده‌اند را نیز بدون هیچ توضیحی ذکر کرده است (<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ص۸۶</ins>-<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">۸۸</ins>).</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>== بررسی ادله عدم حجیت علم قاضی مطلقا ==</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>== بررسی ادله عدم حجیت علم قاضی مطلقا ==</div></td></tr> </table>

Alikhani https://ency.feqhemoaser.com/fa/index.php?title=%D8%AD%D8%AC%DB%8C%D8%AA_%D8%B9%D9%84%D9%85_%D9%82%D8%A7%D8%B6%DB%8C_%D8%AF%D8%B1_%D9%81%D9%82%D9%87_%D9%88_%D8%AD%D9%82%D9%88%D9%82_(%DA%A9%D8%AA%D8%A7%D8%A8)&diff=66393&oldid=prev 2026-04-16T07:14:27Z

<p></p> <table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface"> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <tr class="diff-title" lang="fa"> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">→ نسخهٔ قدیمی‌تر</td> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">نسخهٔ ‏۱۶ آوریل ۲۰۲۶، ساعت ۰۷:۱۴</td> </tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l72">خط ۷۲:</td> <td colspan="2" class="diff-lineno">خط ۷۲:</td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>== اقوال مختلف فقیهان درباره حجیت علم قاضی ==</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>== اقوال مختلف فقیهان درباره حجیت علم قاضی ==</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>نویسنده علم قاضی را چنین تعریف کرده است: «معرفت قاضی در احراز و انتساب بزه به متهم از طریق عینیات، محسوسات و یا ذهنیات، به‌گونه‌ای که عینی، ملموس و قابل کنترل از طریق بازرسان قضایی باشد» (<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ص32</del>). او در ادامه، طریقی‌بودن، متعارف‌بودن و مستندبودن را از ویژگی‌های علم قاضی برشمرده شده است (<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ص68</del>-<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">73</del>).</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>نویسنده علم قاضی را چنین تعریف کرده است: «معرفت قاضی در احراز و انتساب بزه به متهم از طریق عینیات، محسوسات و یا ذهنیات، به‌گونه‌ای که عینی، ملموس و قابل کنترل از طریق بازرسان قضایی باشد» (<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ص۳۲</ins>). او در ادامه، طریقی‌بودن، متعارف‌بودن و مستندبودن را از ویژگی‌های علم قاضی برشمرده شده است (<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ص۶۸</ins>-<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">۷۳</ins>).</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>به گفته شاهجویی، فقیهان درباره حجیت یا عدم حجیت علم قاضی، پنج دیدگاه دارند: <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">1</del>. دیدگاه مشهور امامیه مبنی بر حجیت علم قاضی مطلقا؛ <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">2</del>. دیدگاه اکثر فقیهان عامه مبنی بر عدم حجیت علم قاضی مطلقا؛ <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">3</del>. حجیت علم قاضی در حق الناس؛ <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">4</del>. حجیت علم قاضی در حق الله؛ <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">5</del>. حجیت علم قاضی در امور حسی یا قریب به حس (<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ص63</del>).</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>به گفته شاهجویی، فقیهان درباره حجیت یا عدم حجیت علم قاضی، پنج دیدگاه دارند: <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">۱</ins>. دیدگاه مشهور امامیه مبنی بر حجیت علم قاضی مطلقا؛ <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">۲</ins>. دیدگاه اکثر فقیهان عامه مبنی بر عدم حجیت علم قاضی مطلقا؛ <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">۳</ins>. حجیت علم قاضی در حق الناس؛ <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">۴</ins>. حجیت علم قاضی در حق الله؛ <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">۵</ins>. حجیت علم قاضی در امور حسی یا قریب به حس (<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ص۶۳</ins>).</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>== ادله حجیت علم قاضی به‌طور مطلق ==</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>== ادله حجیت علم قاضی به‌طور مطلق ==</div></td></tr> </table>

Alikhani https://ency.feqhemoaser.com/fa/index.php?title=%D8%AD%D8%AC%DB%8C%D8%AA_%D8%B9%D9%84%D9%85_%D9%82%D8%A7%D8%B6%DB%8C_%D8%AF%D8%B1_%D9%81%D9%82%D9%87_%D9%88_%D8%AD%D9%82%D9%88%D9%82_(%DA%A9%D8%AA%D8%A7%D8%A8)&diff=66392&oldid=prev 2026-04-16T07:12:11Z

<p></p> <table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface"> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <tr class="diff-title" lang="fa"> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">→ نسخهٔ قدیمی‌تر</td> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">نسخهٔ ‏۱۶ آوریل ۲۰۲۶، ساعت ۰۷:۱۲</td> </tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l67">خط ۶۷:</td> <td colspan="2" class="diff-lineno">خط ۶۷:</td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>== حاکم‌بودن نظام مختلط (اقناع وجدان و ادله قانونی) بر نظام حقوقی اسلام ==</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>== حاکم‌بودن نظام مختلط (اقناع وجدان و ادله قانونی) بر نظام حقوقی اسلام ==</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>به گزارش شاهجویی، نظام‌های حقوقی یا بر اساس سیستم اقناع وجدان قاضی و یا بر اساس ادله قانونی بنا شده‌اند. در سیستم اقناع وجدان قاضی، نظر قاضی اصالت دارد و تشخیص او معیار کشف حقیقت است. در این سیستم دلایل خاصی موضوعیت <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ندارد، </del>بلکه قاضی می‌تواند از هر راه معقولی که بر خلاف اصول اساسی دیگر نیست، برای کشف واقع بهره گیرد. همچنین در این سیستم اعتبار ادله بر عهده قاضی است و می‌تواند برخی ادله را بر بعض دیگر مقدم کند (<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ص41</del>-<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">44</del>). در سیستم ادله قانونی، دلایل و ارزش اثباتی هریک از ادله، از قبل تعیین شده است. در این سیستم دلایل موضوعیت دارند و قاضی نمی‌تواند بر خلاف آنها رفتار کند، هرچند برای او قناعت وجدانی حاصل نشود (<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ص45</del>-<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">47</del>).  </div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>به گزارش شاهجویی، نظام‌های حقوقی یا بر اساس سیستم اقناع وجدان قاضی و یا بر اساس ادله قانونی بنا شده‌اند. در سیستم اقناع وجدان قاضی، نظر قاضی اصالت دارد و تشخیص او معیار کشف حقیقت است. در این سیستم دلایل خاصی موضوعیت <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ندارند، </ins>بلکه قاضی می‌تواند از هر راه معقولی که بر خلاف اصول اساسی دیگر نیست، برای کشف واقع بهره گیرد. همچنین در این سیستم اعتبار ادله بر عهده قاضی است و می‌تواند برخی ادله را بر بعض دیگر مقدم کند (<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ص۴۱</ins>-<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">۴۴</ins>). در سیستم ادله قانونی، دلایل و ارزش اثباتی هریک از ادله، از قبل تعیین شده است. در این سیستم دلایل موضوعیت دارند و قاضی نمی‌تواند بر خلاف آنها رفتار کند، هرچند برای او قناعت وجدانی حاصل نشود (<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ص۴۵</ins>-<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">۴۷</ins>).  </div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>به نظر نویسنده، نظام قوانین <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ایران، </del>برای اثبات <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">جرائم </del>نظامی مختلط است؛ زیرا سیستم نظام حاکم برای جرائم <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">تعزیری، </del>بر مبنای نظام اقناع وجدانی است؛ اما جرائم مستوجب حد، قصاص یا دیه به‌گونه‌ای دیگر است و راه اثبات برخی جرائم در قانون مجازات اسلامی به‌طور حصر بیان شده است. بنابراین در قانون ایران برای کشف جرم، از هر وسیله و اماره‌ای می‌توان برای اثبات جرم بهره برد، مگر در موارد خاصی که قانون دلیل خاصی را برای اثبات آن <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">پیشبینی </del>کرده باشد (<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ص50</del>-<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">51</del>).</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>به نظر نویسنده، نظام قوانین <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ایران </ins>برای اثبات <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">جرائم، </ins>نظامی مختلط است؛ زیرا سیستم نظام حاکم برای <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[</ins>جرائم <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">تعزیری]]، </ins>بر مبنای نظام اقناع وجدانی است؛ اما جرائم مستوجب حد، <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[</ins>قصاص<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">]] </ins>یا <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[</ins>دیه<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">]] </ins>به‌گونه‌ای دیگر است و راه اثبات برخی جرائم در قانون مجازات اسلامی به‌طور حصر بیان شده است. بنابراین در قانون ایران برای کشف جرم، از هر وسیله و اماره‌ای می‌توان برای اثبات جرم بهره برد، مگر در موارد خاصی که قانون دلیل خاصی را برای اثبات آن <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">پیش‌بینی </ins>کرده باشد (<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ص۵۰</ins>-<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">۵۱</ins>).</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>== اقوال مختلف فقیهان درباره حجیت علم قاضی ==</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>== اقوال مختلف فقیهان درباره حجیت علم قاضی ==</div></td></tr> </table>

Alikhani https://ency.feqhemoaser.com/fa/index.php?title=%D8%AD%D8%AC%DB%8C%D8%AA_%D8%B9%D9%84%D9%85_%D9%82%D8%A7%D8%B6%DB%8C_%D8%AF%D8%B1_%D9%81%D9%82%D9%87_%D9%88_%D8%AD%D9%82%D9%88%D9%82_(%DA%A9%D8%AA%D8%A7%D8%A8)&diff=66391&oldid=prev 2026-04-16T07:08:08Z

<p></p> <table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface"> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <tr class="diff-title" lang="fa"> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">→ نسخهٔ قدیمی‌تر</td> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">نسخهٔ ‏۱۶ آوریل ۲۰۲۶، ساعت ۰۷:۰۸</td> </tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l54">خط ۵۴:</td> <td colspan="2" class="diff-lineno">خط ۵۴:</td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>== معرفی کتاب و ساختار ==</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>== معرفی کتاب و ساختار ==</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>«حجیت علم قاضی در فقه و حقوق با تأکید بر قانون مجازات اسلامی مصوب سال ۱۳۹۲» کتابی در حوزه [[فقه قضایی]] اثر مشترک جلال شاهجویی و محمود صوفی‌آبادی است. این کتاب که در <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">اصل حاصل </del>پایان‌نامه شاهجویی به راهنمایی صوفی‌آبادی در مقطع کارشناسی ارشد است در سال ۱۴۰۱ش به کوشش انتشارات چراغ دانش در ۱۹۷ صفحه منتشر <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">شد</del>.</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>«حجیت علم قاضی در فقه و حقوق با تأکید بر قانون مجازات اسلامی مصوب سال ۱۳۹۲» کتابی در حوزه [[فقه قضایی]] اثر مشترک جلال شاهجویی و محمود صوفی‌آبادی است. این کتاب که در <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">اصل، </ins>پایان‌نامه شاهجویی به راهنمایی صوفی‌آبادی در مقطع کارشناسی ارشد است در سال ۱۴۰۱ش به کوشش انتشارات چراغ دانش در ۱۹۷ صفحه منتشر <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">شده است</ins>.</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>=== ساختار ===</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>=== ساختار ===</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">این اثر </del>با فهرست مطالب و مقدمه‌ای از نویسنده آغاز و با فهرست منابع پایان می‌یابد. مباحث اصلی کتاب در چهار فصل سامان یافته است. فصل اول به کلیات اختصاص دارد و نویسنده علم را تعریف کرده، اقسام مختلف آن را (عادی، یقینی، اجمالی، تفصیلی، نوعی، طریقی، شخصی و حصولی) ذکر می‌کند (ص15-26).  </div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">کتاب </ins>با فهرست مطالب و مقدمه‌ای از نویسنده آغاز و با فهرست منابع پایان می‌یابد. مباحث اصلی کتاب در چهار فصل سامان یافته است. فصل اول به کلیات اختصاص دارد و نویسنده <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[</ins>علم <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">قاضی]] </ins>را تعریف کرده، اقسام مختلف آن را (عادی، یقینی، اجمالی، تفصیلی، نوعی، طریقی، شخصی و حصولی) ذکر می‌کند (ص15-26).  </div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>در فصل دوم کتاب انواع نظام حاکم بر ادله اثبات دعوا توضیح داده شده، بر نظام <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">حاکم بر حقوق </del>اسلام تطبیق می‌گردد. در فصل سوم که حجم بیشتر کتاب به آن اختصاص یافته، نویسنده دیدگاه‌های فقهی در خصوص حجیت علم قاضی را بررسی کرده، سپس قانون‌های کیفری متناسب با این دیدگاه را به‌تفصیل ذکر می‌کند (<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ص90</del>-<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">127</del>). در فصل پایانی کتاب نیز دیدگاه‌های مخالف حجیت علم قاضی مورد نقد قرار گرفته است.</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>در فصل دوم کتاب انواع نظام حاکم بر ادله اثبات دعوا توضیح داده شده، بر نظام <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">حقوقی </ins>اسلام تطبیق می‌گردد. در فصل سوم که حجم بیشتر کتاب به آن اختصاص یافته، نویسنده دیدگاه‌های فقهی در خصوص حجیت علم قاضی را بررسی کرده، سپس قانون‌های کیفری متناسب با این دیدگاه را به‌تفصیل ذکر می‌کند (<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ص۹۰</ins>-<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">۱۲۷</ins>). در فصل پایانی کتاب نیز دیدگاه‌های مخالف حجیت علم قاضی مورد نقد قرار گرفته است.</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>=== ساختار نامنسجم و غیرعلمی ===</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>=== ساختار نامنسجم و غیرعلمی ===</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>کتاب از ویراستاری ادبی مناسب برخوردار نیست و رعایت‌نشدن دستور زبان معیار در برخی بخش‌ها، فهم و خوانش متن را دشوار کرده است. ساختار اثر نیز منسجم نیست و تکرارهایی در آن دیده می‌شود. برای مثال، <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">استفتائات </del>مراجع درباره حجیت یا عدم حجیت علم قاضی بدون هیچ توضیحی هم در بخش سوم (ص‌۸۸-۹۰) و هم در بخش چهارم (ص‌۱۷۰-۱۷۶) تکرار شده است. همچنین در فصل سوم مباحثی گنجانده شده که پیوندی میان آنها وجود ندارد، مانند مباحث مربوط به دلایل حجیت علم قاضی، تطبیق‌های حقوقی، و نیز مباحث مربوط به تعارض علم قاضی با ادله دیگر.</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>کتاب از ویراستاری ادبی مناسب برخوردار نیست و رعایت‌نشدن دستور زبان معیار در برخی بخش‌ها، فهم و خوانش متن را دشوار کرده است. ساختار اثر نیز منسجم نیست و تکرارهایی در آن دیده می‌شود. برای مثال، <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">استفتای </ins>مراجع <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">تقلید </ins>درباره حجیت یا عدم حجیت علم قاضی بدون هیچ توضیحی هم در بخش سوم (ص‌۸۸-۹۰) و هم در بخش چهارم (ص‌۱۷۰-۱۷۶) تکرار شده است. همچنین در فصل سوم مباحثی گنجانده شده که پیوندی میان آنها وجود ندارد، مانند مباحث مربوط به دلایل حجیت علم قاضی، تطبیق‌های حقوقی، و نیز مباحث مربوط به تعارض علم قاضی با ادله دیگر.</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>افزون بر این، نویسنده در بخش‌های مختلف تنها به نقل گفته‌های فقیهان بسنده کرده و بدون ارائه توضیح، نسبت این نقل‌قول‌ها را با بحث روشن نمی‌کند؛ چنان‌که در موضوع حجیت علم قاضی، پس از ذکر ادعای اجماع از سوی برخی فقیهان، دیدگاه‌های مخالف را نیز بدون توضیح در ادامه آورده است (ص‌۸۶-۸۸).</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>افزون بر این، نویسنده در بخش‌های مختلف تنها به نقل گفته‌های فقیهان بسنده کرده و بدون ارائه توضیح، نسبت این نقل‌قول‌ها را با بحث روشن نمی‌کند؛ چنان‌که در موضوع حجیت علم قاضی، پس از ذکر ادعای اجماع از سوی برخی فقیهان، دیدگاه‌های مخالف را نیز بدون توضیح در ادامه آورده است (ص‌۸۶-۸۸).</div></td></tr> </table>

Alikhani https://ency.feqhemoaser.com/fa/index.php?title=%D8%AD%D8%AC%DB%8C%D8%AA_%D8%B9%D9%84%D9%85_%D9%82%D8%A7%D8%B6%DB%8C_%D8%AF%D8%B1_%D9%81%D9%82%D9%87_%D9%88_%D8%AD%D9%82%D9%88%D9%82_(%DA%A9%D8%AA%D8%A7%D8%A8)&diff=66390&oldid=prev 2026-04-16T07:02:42Z

<p></p> <table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface"> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <tr class="diff-title" lang="fa"> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">→ نسخهٔ قدیمی‌تر</td> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">نسخهٔ ‏۱۶ آوریل ۲۰۲۶، ساعت ۰۷:۰۲</td> </tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l46">خط ۴۶:</td> <td colspan="2" class="diff-lineno">خط ۴۶:</td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>* &#039;&#039;&#039;چکیده&#039;&#039;&#039;</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>* &#039;&#039;&#039;چکیده&#039;&#039;&#039;</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>'''حجیت علم قاضی در فقه و حقوق با تأکید بر قانون مجازات اسلامی مصوب سال ۱۳۹۲'''، تألیف مشترک جلال شاهجویی و محمود صوفی‌آبادی اثری در حوزه فقه قضایی است. نویسندگان در این اثر، نظام حقوقی اسلام را نظامی مختلط از اقناع وجدان و ادله قانونی معرفی کرده و به بررسی دیدگاه فقیهان درباره حجیت علم قاضی می‌پردازد.   </div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>'''حجیت علم قاضی در فقه و حقوق با تأکید بر قانون مجازات اسلامی مصوب سال ۱۳۹۲'''، تألیف مشترک جلال شاهجویی و محمود صوفی‌آبادی اثری در حوزه <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[</ins>فقه قضایی<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">]] </ins>است. نویسندگان در این اثر، نظام حقوقی اسلام را نظامی مختلط از اقناع وجدان و ادله قانونی معرفی کرده و به بررسی دیدگاه فقیهان درباره حجیت <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[</ins>علم قاضی<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">]] </ins>می‌پردازد.   </div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>نویسندگان به پیروی از دیدگاه مشهور فقیهان شیعه، علم قاضی را در تمام حوزه‌ها معتبر می‌دانند و برای آن به دلایلی استناد کرده‌اند از جمله: توقّف حجیتِ اقرار، بیّنه و یمین بر علم، آیات قرآنی که به قضاوت بر اساس عدالت و حق دستور می‌دهد، و متناقض‌شدن احکام قاضی در صورتی که پرونده‌های مرتبطی را عهده‌دار شود.</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>نویسندگان به پیروی از دیدگاه مشهور فقیهان شیعه، علم قاضی را در تمام حوزه‌ها معتبر می‌دانند و برای آن به دلایلی استناد کرده‌اند از جمله: توقّف حجیتِ اقرار، بیّنه و یمین بر علم، آیات قرآنی که به قضاوت بر اساس عدالت و حق دستور می‌دهد، و متناقض‌شدن احکام قاضی در صورتی که پرونده‌های مرتبطی را عهده‌دار شود.</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>مؤلفان در ادامه، ادله منکران حجیت <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">عدم </del>قاضی را گزارش و نقد کرده‌اند، دلایلی مثل: ضرورت جلوگیری از تهمت به قاضی و روایاتی که ادله اثبات را محدود می‌کنند. به نظر ایشان این روایات ناظر به ابواب خاصی است و در مقام حصر ادله اثبات دعوا نیست.</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>مؤلفان در ادامه، ادله منکران حجیت <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">علم </ins>قاضی را گزارش و نقد کرده‌اند، دلایلی مثل: ضرورت جلوگیری از تهمت به قاضی و روایاتی که ادله اثبات را محدود می‌کنند. به نظر ایشان این روایات ناظر به ابواب خاصی است و در مقام حصر ادله اثبات دعوا نیست.</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>== معرفی کتاب و ساختار ==</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>== معرفی کتاب و ساختار ==</div></td></tr> </table>

Alikhani