https://ency.feqhemoaser.com/fa/history/%D8%AD%D9%82_%D8%A7%D9%84%D9%86%D8%A7%D8%B3:_%D8%A7%D8%B3%D9%84%D8%A7%D9%85_%D9%88_%D8%AD%D9%82%D9%88%D9%82%E2%80%8C_%D8%A8%D8%B4%D8%B1_(%DA%A9%D8%AA%D8%A7%D8%A8)?feed=atom حق الناس: اسلام و حقوق‌ بشر (کتاب) - تاریخچهٔ نسخه‌ها 2026-05-27T00:44:14Z تاریخچهٔ نسخه‌ها برای این صفحه در ویکی MediaWiki 1.43.1 https://ency.feqhemoaser.com/fa/index.php?title=%D8%AD%D9%82_%D8%A7%D9%84%D9%86%D8%A7%D8%B3:_%D8%A7%D8%B3%D9%84%D8%A7%D9%85_%D9%88_%D8%AD%D9%82%D9%88%D9%82%E2%80%8C_%D8%A8%D8%B4%D8%B1_(%DA%A9%D8%AA%D8%A7%D8%A8)&diff=67626&oldid=prev Mahjoor60 در ‏۲۵ مهٔ ۲۰۲۶، ساعت ۰۹:۱۴ 2026-05-25T09:14:16Z <p></p> <table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface"> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <tr class="diff-title" lang="fa"> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">→ نسخهٔ قدیمی‌تر</td> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">نسخهٔ ‏۲۵ مهٔ ۲۰۲۶، ساعت ۰۹:۱۴</td> </tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l1">خط ۱:</td> <td colspan="2" class="diff-lineno">خط ۱:</td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">{{ویرایش}}</del></div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div> </div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>{{نویسنده| رضا شمس}}</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>{{نویسنده| رضا شمس}}</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>{{جعبه اطلاعات کتاب</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>{{جعبه اطلاعات کتاب</div></td></tr> </table> Mahjoor60 https://ency.feqhemoaser.com/fa/index.php?title=%D8%AD%D9%82_%D8%A7%D9%84%D9%86%D8%A7%D8%B3:_%D8%A7%D8%B3%D9%84%D8%A7%D9%85_%D9%88_%D8%AD%D9%82%D9%88%D9%82%E2%80%8C_%D8%A8%D8%B4%D8%B1_(%DA%A9%D8%AA%D8%A7%D8%A8)&diff=67625&oldid=prev Mahjoor60: /* الزامات تفکیک حوزه عمومی و حوزه خصوصی */ 2026-05-25T09:14:02Z <p><span class="autocomment">الزامات تفکیک حوزه عمومی و حوزه خصوصی</span></p> <table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface"> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <tr class="diff-title" lang="fa"> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">→ نسخهٔ قدیمی‌تر</td> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">نسخهٔ ‏۲۵ مهٔ ۲۰۲۶، ساعت ۰۹:۱۴</td> </tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l102">خط ۱۰۲:</td> <td colspan="2" class="diff-lineno">خط ۱۰۲:</td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>== الزامات تفکیک حوزه عمومی و حوزه خصوصی==</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>== الزامات تفکیک حوزه عمومی و حوزه خصوصی==</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>کدیور با اتکا به تفکیک حوزه عمومی و <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">خصوصی، </del>به اصلِ عدم عمومی بودن امور یا «عدم ولایت» تأکید می‌کند و جواز تجسس و تفتیش را نیازمند دلیل معتبر شرعی می‌داند<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">.</del>(ص۵۳) وی همچنین بر اساس آیه ۱۲ سوره حجرات بر آن است که نه‌تنها رعایت حریم زندگی خصوصی مسلمانان واجب است، بلکه این امر درباره غیرمسلمانان نیز صادق است<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">.</del>(ص۵۶) به‌گفته وی، یکی از مصادیق حرمت <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">تجسس، تفتیش عقیده </del>است و اگر شخصی به هر دلیلی تمایلی به اظهار <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">کردن </del>نظر خود ندارد، نمی‌توان او را وادار کرد و حتی نمی‌توان کسی را <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">به‌دلیل </del>داشتن عقیده‌ای خاص مجازات کرد<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">.</del>(ص۵۷) وی <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">گرچه </del>بر فریضه امر به معروف و نهی از منکر تأکید می‌کند و می‌گوید ساکنان یک جامعه اسلامی مجاز نیستند در حوزه عمومی مرتکب گناه علنی شوند یا تظاهر به گناه <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">کنند،</del>(ص۶۰) <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">اما </del>با این حال، رعایت نکردن شرایط این واجب دینی می‌تواند به‌سادگی <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">از </del>آن حربه‌ای برای دخالت ناروا در زندگی خصوصی مردم <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">بسازد.</del>(ص۶۱)  </div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>کدیور با اتکا به تفکیک <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[</ins>حوزه عمومی و <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">خصوصی]]، </ins>به اصلِ عدم عمومی بودن امور یا «عدم ولایت» تأکید می‌کند و جواز <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[</ins>تجسس و تفتیش<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">]] </ins>را نیازمند دلیل معتبر شرعی می‌داند(ص۵۳)<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">. </ins>وی همچنین بر اساس <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[</ins>آیه ۱۲ سوره حجرات<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">]] </ins>بر آن است که نه‌تنها رعایت <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[</ins>حریم زندگی خصوصی<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">]] </ins>مسلمانان واجب است، بلکه این امر درباره غیرمسلمانان نیز صادق است(ص۵۶)<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">. </ins>به‌گفته وی، <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">تفتیش عقیده </ins>یکی از مصادیق حرمت <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">تجسس </ins>است و اگر شخصی به هر دلیلی تمایلی به اظهار نظر خود ندارد، نمی‌توان او را وادار کرد و حتی نمی‌توان کسی را <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">به دلیل </ins>داشتن عقیده‌ای خاص مجازات کرد(ص۵۷)<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">. </ins>وی بر فریضه <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[</ins>امر به معروف و نهی از منکر<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">]] </ins>تأکید می‌کند و می‌گوید ساکنان یک جامعه اسلامی مجاز نیستند در حوزه عمومی مرتکب گناه علنی شوند یا تظاهر به گناه <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">کنند</ins>(ص۶۰)<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">، </ins>با این حال، رعایت نکردن شرایط این واجب دینی می‌تواند به‌سادگی آن <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">را به </ins>حربه‌ای برای دخالت ناروا در زندگی خصوصی مردم <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">تبدیل کند</ins>(ص۶۱)<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">. </ins></div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">به‌گفته </del>کدیور، پرداختن به دینداری دیگران نیازمند تدوین قانونی است که حداقل‌های غیرقابل تأویل و تغییر زندگی خصوصی را به رسمیت بشناسد و علاوه بر این، لزومی ندارد که <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">دائره </del>حسبه نهادی دولتی <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">باشد، چرا که </del>چنین نهادی می‌تواند <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">به‌عنوان </del>نهادی مدنی فعالیت کند<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">.</del>(ص۶۵-۶۶)</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">به گفته </ins>کدیور، پرداختن به دینداری دیگران نیازمند تدوین قانونی است که حداقل‌های غیرقابل تأویل و تغییر زندگی خصوصی را به رسمیت بشناسد و علاوه بر این، لزومی ندارد که <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">دایره </ins>حسبه نهادی دولتی <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">باشد؛ چراکه </ins>چنین نهادی می‌تواند <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">در قالب </ins>نهادی مدنی فعالیت کند(ص۶۵-۶۶)<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">.</ins></div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>== ارزیابی و نقد کتاب ==</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>== ارزیابی و نقد کتاب ==</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>نقدهای متعددی بر کتاب <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">حق‌الناس </del>به تفکیک مقاله‌های این <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">کتاب </del>نگاشته شده است. در وبگاه محسن کدیور به [https://kadivar.com/13826/ فهرست و متن کامل نقدهای کتاب حق‌‌الناس] اشاره شده است. برخی از نقدها <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">چنین است</del>:</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>نقدهای متعددی بر کتاب <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">حق‌الناس، </ins>به تفکیک مقاله‌های این <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">کتاب، </ins>نگاشته شده است. در وبگاه محسن کدیور به [https://kadivar.com/13826/ فهرست و متن کامل نقدهای کتاب حق‌‌الناس] اشاره شده است. برخی از نقدها <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">چنین‌اند</ins>:</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>* بهزاد حمیدیه، استادیار دانشکده الهیات دانشگاه تهران، نوشتار کدیور را دارای چالش مفهومی و مصداقی می‌داند: ۱. چالش مفهومی: وجود عقل عرفی واحد عقلا در عالم <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">مدرن، </del>در چارچوب پلورالیزم معرفتی بی‌معنا <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">است، </del>۲. چالش‌های مصداقی: <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">بیطرفانه نبودن، </del>و استدلال با <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">پیشفرض‌های </del>برآمده از اعلامیه حقوق بشر. <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">به‌باور </del>حمیدیه، کدیور <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">در جهت </del>استنباط حکم <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">خدا، </del>از منابع و نصوص روایی شرعی بهره نگرفته است.&lt;ref&gt;حمیدیه، [https://kadivar.com/wp-content/uploads/2015/05/سه-گانه-بدیع-اصول-فقه-کدیوری.pdf «سه‌گانه بدیع اصول فقه کدیور»]، روزنامه رسالت، ۲۶ و ۲۷ مهر ۱۳۸۲ش.&lt;/ref&gt;</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>* بهزاد حمیدیه، استادیار دانشکده الهیات دانشگاه تهران، نوشتار کدیور را دارای چالش مفهومی و مصداقی می‌داند: ۱. چالش مفهومی: وجود عقل عرفی واحد عقلا در عالم <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">مدرن </ins>در چارچوب پلورالیزم معرفتی بی‌معنا <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">است؛ </ins>۲. چالش‌های مصداقی: <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">بی‌طرف نبودن </ins>و استدلال با <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">پیش‌فرض‌های </ins>برآمده از اعلامیه <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[</ins>حقوق بشر<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">]]</ins>. <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">به باور </ins>حمیدیه، کدیور <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">برای </ins>استنباط حکم <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">خدا </ins>از منابع و نصوص روایی شرعی بهره نگرفته است.&lt;ref&gt;حمیدیه، [https://kadivar.com/wp-content/uploads/2015/05/سه-گانه-بدیع-اصول-فقه-کدیوری.pdf «سه‌گانه بدیع اصول فقه کدیور»]، روزنامه رسالت، ۲۶ و ۲۷ مهر ۱۳۸۲ش.&lt;/ref&gt;</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>* احمد شجاعی گفتاری را تحت‌عنوان «آزادی توأم با مسئولیت»، در نقد مقاله «آزادی عقیده و مذهب در دین اسلام» مطرح می‌کند که در ضمن بخش‌هایی از آن، کدیور را غافل از تفکیک آزادی تکوینی و تشریعی <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">معرفی می‌کند</del>. <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">به‌گفته </del>شجاعی، آنچه معارض آزادی تکوینی است، التزام و اجبار تکوینی <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">است </del>نه <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">تشریعی، و </del>در نتیجه، انسان <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">هر چقدر </del>در پذیرش دین تکویناً آزاد <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">است </del>اما تشریعاً نه‌تنها آزاد نیست، بلکه موظف است با بهره‌گیری از آزادی تکوینی، عقاید حق را از ناشایست <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">باز شناخته </del>و به آن ملتزم باشد.&lt;ref&gt;شجاعی، [http://dl.islamicdoc.com/site/catalogue/474861# «آزادی توأم با مسئولیت»]، ماهنامه آفتاب، شماره ۲۹، مهرماه ۱۳۸۲ش، ص ۱۲۸-۱۳۳. &lt;/ref&gt;</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>* احمد شجاعی گفتاری را تحت‌عنوان «آزادی توأم با مسئولیت»، در نقد مقاله «آزادی عقیده و مذهب در دین اسلام» مطرح می‌کند که در ضمن بخش‌هایی از آن، کدیور را غافل از تفکیک آزادی تکوینی و تشریعی <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">می‌داند</ins>. <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">به گفته </ins>شجاعی، آنچه معارض <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[</ins>آزادی تکوینی<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">]] </ins>است، التزام و اجبار تکوینی <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">است، </ins>نه <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[آزادی تشریعی|تشریعی]]؛ </ins>در نتیجه، انسان در پذیرش دین تکویناً آزاد <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">است، </ins>اما تشریعاً نه‌تنها آزاد نیست، بلکه موظف است با بهره‌گیری از آزادی تکوینی، عقاید حق را از ناشایست <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">بازشناسد </ins>و به آن ملتزم باشد.&lt;ref&gt;شجاعی، [http://dl.islamicdoc.com/site/catalogue/474861# «آزادی توأم با مسئولیت»]، ماهنامه آفتاب، شماره ۲۹، مهرماه ۱۳۸۲ش، ص ۱۲۸-۱۳۳. &lt;/ref&gt;</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>==پانویس==</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>==پانویس==</div></td></tr> </table> Mahjoor60 https://ency.feqhemoaser.com/fa/index.php?title=%D8%AD%D9%82_%D8%A7%D9%84%D9%86%D8%A7%D8%B3:_%D8%A7%D8%B3%D9%84%D8%A7%D9%85_%D9%88_%D8%AD%D9%82%D9%88%D9%82%E2%80%8C_%D8%A8%D8%B4%D8%B1_(%DA%A9%D8%AA%D8%A7%D8%A8)&diff=67624&oldid=prev Mahjoor60: /* بغی و محاربه */ 2026-05-25T08:32:31Z <p><span class="autocomment">بغی و محاربه</span></p> <a href="https://ency.feqhemoaser.com/fa/index.php?title=%D8%AD%D9%82_%D8%A7%D9%84%D9%86%D8%A7%D8%B3:_%D8%A7%D8%B3%D9%84%D8%A7%D9%85_%D9%88_%D8%AD%D9%82%D9%88%D9%82%E2%80%8C_%D8%A8%D8%B4%D8%B1_(%DA%A9%D8%AA%D8%A7%D8%A8)&amp;diff=67624&amp;oldid=67588">نمایش تغییرات</a> Mahjoor60 https://ency.feqhemoaser.com/fa/index.php?title=%D8%AD%D9%82_%D8%A7%D9%84%D9%86%D8%A7%D8%B3:_%D8%A7%D8%B3%D9%84%D8%A7%D9%85_%D9%88_%D8%AD%D9%82%D9%88%D9%82%E2%80%8C_%D8%A8%D8%B4%D8%B1_(%DA%A9%D8%AA%D8%A7%D8%A8)&diff=67588&oldid=prev Mahjoor60: /* حقوق مخالف سیاسی */ 2026-05-24T07:46:51Z <p><span class="autocomment">حقوق مخالف سیاسی</span></p> <table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface"> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <tr class="diff-title" lang="fa"> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">→ نسخهٔ قدیمی‌تر</td> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">نسخهٔ ‏۲۴ مهٔ ۲۰۲۶، ساعت ۰۷:۴۶</td> </tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l78">خط ۷۸:</td> <td colspan="2" class="diff-lineno">خط ۷۸:</td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>=== حقوق مخالف سیاسی ===</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>=== حقوق مخالف سیاسی ===</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">به‌گفته </del>نویسنده، مخالف سیاسی مصداق یکی از این عناوین است: ناهی از منکر، <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">محارب، </del>یا <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">باغی،</del>(ص۲۲۲) و در هر صورت این حقوق را دارد: ۱. حق آزادی بیان <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">در راستای </del>اصلاح برنامه‌های سیاسی حاکمان، اصلاح ساختار <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">سیاسی، </del>یا تغییر نظام سیاسی، مستند به سخنان امام علی(ع) در نامه ۵۳ و <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">خطبه </del>۲۱۶ و <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">۳۴،</del>(ص۲۶۶و۲۶۷) ۲. حق فعالیت تشکیلاتی و اقدام سیاسی، مستند به آیات ۴۱ سوره <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">حج، </del>۲۵ سوره حدید و آیات بیانگر امر به معروف و لزوم سرپیچی از حاکمان <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">فاسد،</del>(ص۲۶۷و۲۶۸) ۳. حق اطلاع از تصمیم‌های حاکمیت اعم از سیاسی، فرهنگی و <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">اقتصادی، </del>۴. حفظ حیثیت و کرامت انسانی مخالفان <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">سیاسی،</del>(ص۲۶۹و۲۷۰) ۵. حق مصونیت جان و مال و آبرو و مصونیت از تعرض قضایی<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">.</del>(ص۲۷۰و۲۷۱)</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">به گفته </ins>نویسنده، مخالف سیاسی مصداق یکی از این عناوین است: ناهی از منکر، <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">محارب </ins>یا <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">باغی</ins>(ص۲۲۲) و در هر صورت این حقوق را دارد: ۱. حق آزادی بیان <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">برای </ins>اصلاح برنامه‌های سیاسی حاکمان، اصلاح ساختار <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">سیاسی </ins>یا تغییر نظام سیاسی، مستند به سخنان امام علی(ع) در نامه ۵۳ و <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">خطبه‌های </ins>۲۱۶ و <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">۳۴ نهج‌البلاغه</ins>(ص۲۶۶و۲۶۷)<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">؛ </ins>۲. حق فعالیت تشکیلاتی و اقدام سیاسی، مستند به آیات <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[آیه </ins>۴۱ سوره <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">حج|۴۱ سوره حج]]، [[آیه ۲۵ سوره حدید|</ins>۲۵ سوره حدید<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">]] </ins>و آیات بیانگر <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[</ins>امر به معروف<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">]] </ins>و لزوم سرپیچی از حاکمان <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">فاسد</ins>(ص۲۶۷و۲۶۸)<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">؛ </ins>۳. حق اطلاع از تصمیم‌های حاکمیت اعم از سیاسی، فرهنگی و <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">اقتصادی؛ </ins>۴. حفظ حیثیت و <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[</ins>کرامت انسانی<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">]] </ins>مخالفان <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">سیاسی</ins>(ص۲۶۹و۲۷۰) <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">و </ins>۵. حق مصونیت جان و مال و آبرو و مصونیت از تعرض قضایی(ص۲۷۰و۲۷۱)<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">.</ins></div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>=== بغی و محاربه ===</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>=== بغی و محاربه ===</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>کدیور بر آن است که فعالیت‌های سیاسی مسالمت‌آمیز، سخنرانی یا انتقاد کتبی و حتی قصد براندازی، قابل انطباق بر بغی و محاربه نیست، مگر اینکه با سلاح دست به عملی زنند.(ص۲۵۴) بر این اساس، در صورت وقوع بغی، این اقدام نوعی جرم سیاسی است که صرفاً باید تشکیلات بغات از بین برده شود و بنابراین اموال‌شان به غارت نمی‌رود، کودکان و زنان‌شان به اسارت و کنیزی نمی‌روند و برای آنها حکم اعدام خارج از میدان نبرد به‌عنوان حد شرعی صادر نمی‌شود.(ص۲۲۹-۲۳۷)</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>کدیور بر آن است که فعالیت‌های سیاسی مسالمت‌آمیز، سخنرانی یا انتقاد کتبی و حتی قصد براندازی، قابل انطباق بر بغی و محاربه نیست، مگر اینکه با سلاح دست به عملی زنند.(ص۲۵۴) بر این اساس، در صورت وقوع بغی، این اقدام نوعی جرم سیاسی است که صرفاً باید تشکیلات بغات از بین برده شود و بنابراین اموال‌شان به غارت نمی‌رود، کودکان و زنان‌شان به اسارت و کنیزی نمی‌روند و برای آنها حکم اعدام خارج از میدان نبرد به‌عنوان حد شرعی صادر نمی‌شود.(ص۲۲۹-۲۳۷)</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">باغی بنابر </del>آنچه کدیور گفته، کسی است که: ۱. بنابر یک تئوری خاص با حاکمیت مخالفت می‌کند، ۲. دارای محلی خارج از دسترس است که حاکمیت به‌سادگی نتواند به آنجا دست‌ یابد، ۳. با همراهی افراد متعدد و گروه فراوان شکل می‌گیرد و اقدام مسلحانه دارد، ۴. علیه امام معصوم(ع) قیام کرده باشد، و به همین جهت حکم بغی در زمان غیبت معصوم(ع) در کتب فقهی نیامده و در فقه امامیه به رسمیت شناخته نشده است.(ص۲۲۹-۲۳۶) از نگاه کدیور، محارب کسی است که به‌قصد ترساندن مردم و با به‌کارگیری سلاح، آرامش، آزادی و امنیت عمومی را سلب کند. با این حال وی سلاح را دارای موضوعیت نمی‌داند، بلکه معتقد است سلاح اشاره به ابزار و قدرتی است که موجب ترساندن مردم می‌شود.(ص۲۴۶) از دید وی بغی و محاربه از عناوین قصدیه است و صدق احراز هر کدام متوقف بر احراز قصد است.(ص۲۵۴)</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">بنا بر </ins>آنچه کدیور گفته، <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">باغی </ins>کسی است که: ۱. بنابر یک تئوری خاص با حاکمیت مخالفت می‌کند، ۲. دارای محلی خارج از دسترس است که حاکمیت به‌سادگی نتواند به آنجا دست‌ یابد، ۳. با همراهی افراد متعدد و گروه فراوان شکل می‌گیرد و اقدام مسلحانه دارد، ۴. علیه امام معصوم(ع) قیام کرده باشد، و به همین جهت حکم بغی در زمان غیبت معصوم(ع) در کتب فقهی نیامده و در فقه امامیه به رسمیت شناخته نشده است.(ص۲۲۹-۲۳۶) از نگاه کدیور، محارب کسی است که به‌قصد ترساندن مردم و با به‌کارگیری سلاح، آرامش، آزادی و امنیت عمومی را سلب کند. با این حال وی سلاح را دارای موضوعیت نمی‌داند، بلکه معتقد است سلاح اشاره به ابزار و قدرتی است که موجب ترساندن مردم می‌شود.(ص۲۴۶) از دید وی بغی و محاربه از عناوین قصدیه است و صدق احراز هر کدام متوقف بر احراز قصد است.(ص۲۵۴)</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>=== حقوق زنان ===</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>=== حقوق زنان ===</div></td></tr> </table> Mahjoor60 https://ency.feqhemoaser.com/fa/index.php?title=%D8%AD%D9%82_%D8%A7%D9%84%D9%86%D8%A7%D8%B3:_%D8%A7%D8%B3%D9%84%D8%A7%D9%85_%D9%88_%D8%AD%D9%82%D9%88%D9%82%E2%80%8C_%D8%A8%D8%B4%D8%B1_(%DA%A9%D8%AA%D8%A7%D8%A8)&diff=67585&oldid=prev Mahjoor60: /* حل تعارض احکام اسلام سنتی با اسلام غایت‌مدار */ 2026-05-24T07:14:44Z <p><span class="autocomment">حل تعارض احکام اسلام سنتی با اسلام غایت‌مدار</span></p> <table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface"> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <tr class="diff-title" lang="fa"> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">→ نسخهٔ قدیمی‌تر</td> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">نسخهٔ ‏۲۴ مهٔ ۲۰۲۶، ساعت ۰۷:۱۴</td> </tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l62">خط ۶۲:</td> <td colspan="2" class="diff-lineno">خط ۶۲:</td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>==حل تعارض احکام اسلام سنتی با اسلام غایت‌مدار==</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>==حل تعارض احکام اسلام سنتی با اسلام غایت‌مدار==</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>به گفته <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">محسن </del>کدیور، آن دسته از احکام شرعی که در اسلام سنتی استنباط <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">شده </del>و با حقوق بشر تعارض <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">دارد، </del>برآمده از فرایند اجتهاد و مستند به قرآن و احادیث معتبر <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">است </del>و نباید گمان کرد که علمای اسلام سنتی <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">از روی عمد </del>بر خلاف ضوابط حقوق بشر رأی داده‌اند، بلکه در زمان استنباط احکام اساساً به ضوابط حقوق بشر توجهی نمی‌شود<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">.</del>(ص۱۱۵) با این <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">حال </del>وی بر آن است که ناسازگاری احکام اسلام سنتی با حقوق بشر چند محور اصلی دارد: ۱. نابرابری حقوقی غیرمسلمانان با مسلمانان، ۲. نابرابری حقوقی زنان با مردان، ۳. نابرابری حقوق بردگان با انسان‌های آزاد، ۴. نابرابری عوام با فقیهان در حوزه عمومی، ۵. <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">عدم </del>آزادی عقیده و <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">مذهب، </del>و مجازات ارتداد، ۶. مجازات‌های خودسرانه، مجازات‌های خشن و شکنجه<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">.</del>(ص۹۶-۱۱۴) <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">بررسی پاره‌ای </del>از این موارد <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">به‌همراه </del>راه‌حل کدیور برای رفع تعارض میان احکام شرعی و ضوابط حقوق <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">بشر، در ادامه </del>خواهد آمد:  </div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>به گفته کدیور، آن دسته از احکام شرعی که در اسلام سنتی استنباط <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">شده‌اند </ins>و با حقوق بشر تعارض <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">دارند </ins>برآمده از فرایند اجتهاد و مستند به قرآن و احادیث معتبر <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">هستند </ins>و نباید گمان کرد که علمای اسلام سنتی <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">به‌عمد </ins>بر خلاف ضوابط حقوق بشر رأی داده‌اند، بلکه در زمان استنباط احکام اساساً به ضوابط حقوق بشر توجهی نمی‌شود(ص۱۱۵)<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">. </ins>با این <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">حال، </ins>وی بر آن است که ناسازگاری احکام اسلام سنتی با حقوق بشر چند محور اصلی دارد: ۱. نابرابری حقوقی غیرمسلمانان با مسلمانان، ۲. نابرابری حقوقی زنان با مردان، ۳. نابرابری حقوق بردگان با انسان‌های آزاد، ۴. نابرابری عوام با فقیهان در حوزه عمومی، ۵. <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">نبود </ins>آزادی عقیده و <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">مذهب </ins>و <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">وجود </ins>مجازات ارتداد، ۶. مجازات‌های خودسرانه، مجازات‌های خشن و شکنجه(ص۹۶-۱۱۴)<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">. در ادامه برخی </ins>از این موارد <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">به همراه </ins>راه‌حل کدیور برای رفع تعارض میان احکام شرعی و ضوابط حقوق <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">بشر </ins>خواهد آمد:  </div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>=== آزادی عقیده و مذهب ===</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>=== آزادی عقیده و مذهب ===</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">به‌گفته </del>کدیور، آزادی عقیده و مذهب <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">حسن </del>و مطلوبیت عقلی دارد(ص۱۸۲) و هفت دسته از آیات قرآن کریم <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">به </del>آزادی عقیده و اختیار در انتخاب مذهب دلالت <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">دارد و </del>علاوه بر آن، هیچ مجازات دنیوی بر اختیار دین و عقیده باطل تعیین <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">نشده، اگرچه </del>قرآن صریحاً دینی غیر از اسلام را <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">نمی‌پذیرد </del>و منکران را به عذاب اخروی وعده داده است<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">.</del>(ص۱۹۵و۲۰۶) این هفت دسته <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">از آیات عبارتند </del>از:</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">به گفته </ins>کدیور، <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[</ins>آزادی عقیده و مذهب<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">]] هم حُسن </ins>و مطلوبیت عقلی دارد(ص۱۸۲) و <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">هم </ins>هفت دسته از آیات قرآن کریم <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">بر </ins>آزادی عقیده و اختیار در انتخاب مذهب دلالت <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">دارند. </ins>علاوه بر آن، هیچ مجازات دنیوی بر اختیار دین و عقیده باطل تعیین <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">نشده است؛‌البته </ins>قرآن صریحاً دینی غیر از اسلام را <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">نپذیرفته </ins>و منکران را به عذاب اخروی وعده داده است(ص۱۹۵و۲۰۶)<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">. </ins>این هفت دسته <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">آیه عبارت‌اند </ins>از:</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div># نفی اکراه و اجبار در دین<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">:&lt;ref&gt;</del>بقره، ۲۵۶<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">.&lt;/ref&gt; به‌گفته وی، </del>رد اجبار مساوی پذیرش آزادی در امر دین <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">است و </del>لازمه آن آزادی در دو امر است: آزادی در ورود به دین و آزادی در خروج از <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">آن.</del></div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div># نفی اکراه و اجبار در دین<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">(</ins>بقره، ۲۵۶<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">): </ins>رد اجبار مساوی <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">است با </ins>پذیرش آزادی در امر دین<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">. </ins>لازمه آن <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">نیز </ins>آزادی در دو امر است: آزادی در ورود به دین و آزادی در خروج از <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">آن؛</ins></div></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div># آزادی در انتخاب هدایت و ضلالت در دنیا و اختصاص مجازات به سرای آخرت<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">.&lt;ref&gt;</del>کهف، ۲۹؛ زمر، ۴۱<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">.&lt;/ref&gt;</del></div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div># آزادی در انتخاب هدایت و ضلالت در دنیا و اختصاص مجازات به سرای آخرت<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">(</ins>کهف، ۲۹؛ زمر، ۴۱<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">)؛</ins></div></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div># وظیفه پیامبر ابلاغ حق است، نه اجبار حق و سلب آزادی<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">.&lt;ref&gt;</del>غاشیه، ۲۱و۲۲؛ فرقان، ۵۶-۵۸<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">.&lt;/ref&gt;</del></div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div># وظیفه پیامبر ابلاغ حق است، نه اجبار حق و سلب آزادی<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">(</ins>غاشیه، ۲۱و۲۲؛ فرقان، ۵۶-۵۸<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">)؛</ins></div></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div># مذمت مجازات بر تغییر دین<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">.&lt;ref&gt; </del>اعراف، ۸۸؛ غافر، ۲۶<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">.&lt;/ref&gt; بنابر </del>این آیات، خداوند روش مستکبران را در قبال پدیده ارتداد و تغییر دین مذمت کرده <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">است. </del></div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div># مذمت مجازات بر تغییر دین<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">(</ins>اعراف، ۸۸؛ غافر، ۲۶<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">)؛ طبق </ins>این آیات، خداوند روش مستکبران را در قبال پدیده ارتداد و تغییر دین مذمت کرده <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">است؛</ins></div></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div># عدم تعلق اراده خداوند به خلق اندیشه یکسان<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">.&lt;ref&gt;</del>هود، ۱۸۸و۱۹۹؛ کافرون، ۶<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">.&lt;/ref&gt; </del></div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div># عدم تعلق اراده خداوند به خلق اندیشه یکسان<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">(</ins>هود، ۱۸۸و۱۹۹؛ کافرون، ۶<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">)؛</ins></div></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div># <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">تعیین </del>مجازات مرتد صرفاً در آخرت<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">.&lt;ref&gt; </del>بقره، ۲۱۷؛ آل‌عمران، ۸۵-۹۰<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">.&lt;/ref&gt;</del></div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div># مجازات مرتد صرفاً در آخرت<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">(</ins>بقره، ۲۱۷؛ آل‌عمران، ۸۵-۹۰<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">)؛</ins></div></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div># <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">بیان </del>مسالمت‌آمیز بودن منطق قرآن در دعوت مردم به دین<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">.&lt;ref&gt; </del>نحل، ۱۲۵.<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">&lt;/ref&gt; </del></div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div># مسالمت‌آمیز بودن منطق قرآن در دعوت مردم به دین<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">(</ins>نحل، ۱۲۵<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">)</ins>.</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>==== ارتداد ====</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>==== ارتداد ====</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">به‌گفته </del>کدیور، <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">گرچه </del>تبدیل ایمان به کفر <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">بنابر آیات قرآن </del>امری ناپسند است، اما اولاً ارتداد در قرآن به دو <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">گونهٔ </del>مبتنی بر تحقیق (<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ولو </del>غلط) و مبتنی بر شهوت عملی و دنیاپرستی تقسیم شده و قرآن برای ارتداد علمی هیچ مجازاتی در دنیا و آخرت بیان <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">نکرده، </del>و ارتداد عملی و سیاسی <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">هم تنها منجر </del>به عذاب اخروی <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">می‌گردد</del>. وی همچنین بر آن است که اجرای حد مرتد <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">دچار </del>محدودیت‌ها و تعارض‌هایی <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">است</del>: ۱. <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">بنابر </del>قول مشهور، اجرای حد مختص زمان حضور معصوم(ع) است، ۲. عقلا در امور <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">مهم </del>مانند حفظ <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">جان </del>به خبر <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">واحد ولو ثقه </del>اعتماد نمی‌کنند، ۳. تهدید مرتد به <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">مرگ، </del>با نص قرآن تعارض دارد که مبتنی بر رد اجبار در دین است<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">.</del>(ص۲۰۶-۲۰۸)</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">به گفته </ins>کدیور، <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">بنا بر آیات قرآن، </ins>تبدیل ایمان به کفر امری ناپسند است، اما اولاً ارتداد در قرآن به دو <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">گونه </ins>مبتنی بر تحقیق (<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">هرچند </ins>غلط) و مبتنی بر شهوت عملی و دنیاپرستی تقسیم شده و قرآن برای ارتداد علمی هیچ مجازاتی در دنیا و آخرت بیان <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">نکرده </ins>و <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">مجازات </ins>ارتداد عملی و سیاسی <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">را نیز منحصر </ins>به عذاب اخروی <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">کرده است</ins>. وی همچنین بر آن است که اجرای حد مرتد محدودیت‌ها و تعارض‌هایی <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">دارد</ins>: ۱. <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">بنا بر </ins>قول مشهور، اجرای حد مختص زمان حضور معصوم(ع) است، ۲. عقلا در امور <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">مهم، </ins>مانند حفظ <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">جان، </ins>به خبر <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">واحد، هرچند ثقه، </ins>اعتماد نمی‌کنند، ۳. تهدید مرتد به <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">مرگ </ins>با نص قرآن تعارض دارد که مبتنی بر رد اجبار در دین است(ص۲۰۶-۲۰۸)<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">.</ins></div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>=== حقوق مخالف سیاسی ===</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>=== حقوق مخالف سیاسی ===</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>به‌گفته نویسنده، مخالف سیاسی مصداق یکی از این عناوین است: ناهی از منکر، محارب، یا باغی،(ص۲۲۲) و در هر صورت این حقوق را دارد: ۱. حق آزادی بیان در راستای اصلاح برنامه‌های سیاسی حاکمان، اصلاح ساختار سیاسی، یا تغییر نظام سیاسی، مستند به سخنان امام علی(ع) در نامه ۵۳ و خطبه ۲۱۶ و ۳۴،(ص۲۶۶و۲۶۷) ۲. حق فعالیت تشکیلاتی و اقدام سیاسی، مستند به آیات ۴۱ سوره حج، ۲۵ سوره حدید و آیات بیانگر امر به معروف و لزوم سرپیچی از حاکمان فاسد،(ص۲۶۷و۲۶۸) ۳. حق اطلاع از تصمیم‌های حاکمیت اعم از سیاسی، فرهنگی و اقتصادی، ۴. حفظ حیثیت و کرامت انسانی مخالفان سیاسی،(ص۲۶۹و۲۷۰) ۵. حق مصونیت جان و مال و آبرو و مصونیت از تعرض قضایی.(ص۲۷۰و۲۷۱)</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>به‌گفته نویسنده، مخالف سیاسی مصداق یکی از این عناوین است: ناهی از منکر، محارب، یا باغی،(ص۲۲۲) و در هر صورت این حقوق را دارد: ۱. حق آزادی بیان در راستای اصلاح برنامه‌های سیاسی حاکمان، اصلاح ساختار سیاسی، یا تغییر نظام سیاسی، مستند به سخنان امام علی(ع) در نامه ۵۳ و خطبه ۲۱۶ و ۳۴،(ص۲۶۶و۲۶۷) ۲. حق فعالیت تشکیلاتی و اقدام سیاسی، مستند به آیات ۴۱ سوره حج، ۲۵ سوره حدید و آیات بیانگر امر به معروف و لزوم سرپیچی از حاکمان فاسد،(ص۲۶۷و۲۶۸) ۳. حق اطلاع از تصمیم‌های حاکمیت اعم از سیاسی، فرهنگی و اقتصادی، ۴. حفظ حیثیت و کرامت انسانی مخالفان سیاسی،(ص۲۶۹و۲۷۰) ۵. حق مصونیت جان و مال و آبرو و مصونیت از تعرض قضایی.(ص۲۷۰و۲۷۱)</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">==</del>=== بغی و محاربه <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">==</del>===</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>=== بغی و محاربه ===</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>کدیور بر آن است که فعالیت‌های سیاسی مسالمت‌آمیز، سخنرانی یا انتقاد کتبی و حتی قصد براندازی، قابل انطباق بر بغی و محاربه نیست، مگر اینکه با سلاح دست به عملی زنند.(ص۲۵۴) بر این اساس، در صورت وقوع بغی، این اقدام نوعی جرم سیاسی است که صرفاً باید تشکیلات بغات از بین برده شود و بنابراین اموال‌شان به غارت نمی‌رود، کودکان و زنان‌شان به اسارت و کنیزی نمی‌روند و برای آنها حکم اعدام خارج از میدان نبرد به‌عنوان حد شرعی صادر نمی‌شود.(ص۲۲۹-۲۳۷)</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>کدیور بر آن است که فعالیت‌های سیاسی مسالمت‌آمیز، سخنرانی یا انتقاد کتبی و حتی قصد براندازی، قابل انطباق بر بغی و محاربه نیست، مگر اینکه با سلاح دست به عملی زنند.(ص۲۵۴) بر این اساس، در صورت وقوع بغی، این اقدام نوعی جرم سیاسی است که صرفاً باید تشکیلات بغات از بین برده شود و بنابراین اموال‌شان به غارت نمی‌رود، کودکان و زنان‌شان به اسارت و کنیزی نمی‌روند و برای آنها حکم اعدام خارج از میدان نبرد به‌عنوان حد شرعی صادر نمی‌شود.(ص۲۲۹-۲۳۷)</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr> </table> Mahjoor60 https://ency.feqhemoaser.com/fa/index.php?title=%D8%AD%D9%82_%D8%A7%D9%84%D9%86%D8%A7%D8%B3:_%D8%A7%D8%B3%D9%84%D8%A7%D9%85_%D9%88_%D8%AD%D9%82%D9%88%D9%82%E2%80%8C_%D8%A8%D8%B4%D8%B1_(%DA%A9%D8%AA%D8%A7%D8%A8)&diff=67578&oldid=prev Mahjoor60 در ‏۲۴ مهٔ ۲۰۲۶، ساعت ۰۵:۵۲ 2026-05-24T05:52:56Z <p></p> <table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface"> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <tr class="diff-title" lang="fa"> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">→ نسخهٔ قدیمی‌تر</td> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">نسخهٔ ‏۲۴ مهٔ ۲۰۲۶، ساعت ۰۵:۵۲</td> </tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l50">خط ۵۰:</td> <td colspan="2" class="diff-lineno">خط ۵۰:</td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>===تبیین نظریه اسلام غایت‌مدار===</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>===تبیین نظریه اسلام غایت‌مدار===</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">به‌گفته </del>محسن <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">کدیور، </del>احکام شرعی غیرعبادی در عصر نزول سه ویژگی داشته‌اند که امروز هم باید <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">همان شروط </del>را داشته <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">باشند؛ </del>باید بر اساس عرف روز عقلایی محسوب شوند، عادلانه <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">باشند، </del>و <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">برترین </del>راه‌حل <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">نسبت به سایر </del>مکاتب و ادیان باشند. به باور وی، <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">همانطور </del>که قرآن و سنت می‌توانند ناسخ احکام پیشین باشند، عقل نیز شأن ناسخیت <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">دارد. </del>با این حال احکامی که بر این اساس در غیر دوره نزول به دست <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">می‌آید، </del>به هیچ‌وجه به دین نسبت داده <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">نمی‌شود و </del>بنابراین <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">کماکان </del>تشریع به دست شارع باقی می‌ماند.</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">به‌ گفته [[</ins>محسن <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">کدیور]]، </ins>احکام شرعی غیرعبادی در عصر نزول سه ویژگی داشته‌اند که امروز هم باید <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">همان‌ها </ins>را داشته <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">باشند: </ins>باید بر اساس عرف روز عقلایی محسوب شوند، عادلانه <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">باشند </ins>و <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">برتر از </ins>راه‌حل <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">دیگر </ins>مکاتب و ادیان باشند. به باور وی، <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">همان‌طور </ins>که قرآن و سنت می‌توانند ناسخ احکام پیشین باشند، عقل نیز شأن ناسخیت <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">دارد، </ins>با این حال احکامی که بر این اساس در غیر دوره نزول به دست <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">می‌آیند </ins>به هیچ‌وجه به دین نسبت داده <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">نمی‌شوند؛ </ins>بنابراین تشریع <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">همچنان </ins>به دست شارع باقی می‌ماند.</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">کدیور </del>بر آن است که مجموعه تعالیم اسلام چهار بخش است: ۱. امور ایمانی و اعتقادی، ۲. امور اخلاقی، ۳. امور <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">عبادی، </del>و ۴. احکام شرعی غیر عبادی که به آن فقه معاملات می‌گویند. <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">بدین ترتیب </del>کدیور معتقد است بیش از ۹۸ درصد آیات قرآن به تبیین سه بخش اول اختصاص داده <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">شده، </del>اما در اسلام سنتی همان دو درصد باقیمانده اهمیت <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">زیادی </del>یافته، تا آنجا که <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">سایر </del>اجزا <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">را تحت‌تأثیر قرار می‌دهد.</del>(ص۱۳۸-۱۴۸)</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">نویسنده </ins>بر آن است که مجموعه تعالیم اسلام چهار بخش است: ۱. امور ایمانی و اعتقادی، ۲. امور اخلاقی، ۳. امور <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">عبادی </ins>و ۴. احکام شرعی غیر عبادی که به آن <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[</ins>فقه معاملات<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">]] </ins>می‌گویند. کدیور معتقد است بیش از ۹۸ درصد آیات قرآن به تبیین سه بخش اول اختصاص داده <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">شده‌اند، </ins>اما در اسلام سنتی همان دو درصد باقیمانده اهمیت <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">بسیاری </ins>یافته، تا آنجا که <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">بر دیگر </ins>اجزا <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">اثر می‌گذارد</ins>(ص۱۳۸-۱۴۸)<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">.</ins></div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>=== مبانی و <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">پیشفرض‌های </del>اسلام سنتی و اسلام <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">غایت‌مدار </del>===</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>=== مبانی و <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">پیش‌فرض‌های </ins>اسلام سنتی و اسلام <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">غایتمدار </ins>===</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>کدیور در بیان مبانی اسلام غایتمدار به مواردی اشاره کرده <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">است؛ </del>از جمله: ۱. پذیرش ذاتی بودن حسن و قبح و فهم مفاهیم <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">اخلاقی </del>چون عدل، بدون نیاز به <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">دین،</del>(ص۱۵۳) <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">و </del>۲. پذیرفتن عقل به‌عنوان منبع دینی، ۳. تعبدی و توقیفی نبودن احکام <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">غیرعبادی، </del>و ۴. مکلف بودن همه انسان‌ها به احکام شریعت، حتی اگر مسلمان نباشند.  </div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>کدیور در بیان مبانی اسلام غایتمدار به مواردی اشاره کرده <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">است، </ins>از جمله: ۱. پذیرش ذاتی بودن حسن و قبح و فهم مفاهیم <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">اخلاقی، </ins>چون عدل، بدون نیاز به <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">دین</ins>(ص۱۵۳)<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">، </ins>۲. پذیرفتن عقل به‌عنوان منبع دینی، ۳. تعبدی و توقیفی نبودن احکام <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">غیرعبادی </ins>و ۴. مکلف بودن همه انسان‌ها به احکام شریعت، حتی اگر مسلمان نباشند.  </div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>نویسنده با معتبر خواندن اعلامیه جهانی حقوق <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">بشر، </del>معتقد به اهمیت عقل جمعی آدمی است که در پس تجارب مستمر جوامع انسانی به کشف <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">می‌پردازد </del>و یافته‌های خود را نهایی نمی‌داند. از دید <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">وی </del>همچنین <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">امری </del>نیکو و ارزشمند است <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">که بنابر </del>اعلامیه حقوق بشر، حقوق انسان در حوزه عمومی بدون توجه به مذهب شخص و بدون توجه به الحاد یا <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">توحید، </del>به رسمیت شناخته می‌شود<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">.</del>(ص۱۲۲و۱۲۳)</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>نویسنده با معتبر خواندن اعلامیه جهانی <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[</ins>حقوق <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">بشر]]، </ins>معتقد به اهمیت عقل جمعی آدمی است که در پس تجارب مستمر جوامع انسانی به کشف <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">دست می‌زند </ins>و یافته‌های خود را نهایی نمی‌داند. از دید <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">وی، </ins>همچنین نیکو و ارزشمند است <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">که، طبق </ins>اعلامیه حقوق بشر، حقوق انسان در حوزه عمومی بدون توجه به مذهب شخص و بدون توجه به الحاد یا <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">توحید </ins>به رسمیت شناخته می‌شود(ص۱۲۲و۱۲۳)<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">.</ins></div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>چنانکه کدیور در بیان مبانی اسلام سنتی گفته، در اسلام سنتی بحثی از حقوق واقعی انسان‌ها در مبانی معرفتی، دین‌شناختی و انسان‌شناختی دیده نمی‌شود؛ <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">چرا که </del>این حقوق فراتر از درک انسانی دانسته می‌شود. <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">بدین </del>ترتیب، <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">آنچه </del>در اسلام سنتی در دسترس قرار <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">می‌گیرد، تنها احکام شرعی است </del>که <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">گرچه </del>عادلانه تلقی <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">می‌شود اما نسبت به </del>دین، جنسیت، حریت و فقاهت بین انسان‌ها تفاوت قائل می‌شود. <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">به‌باور کدیور </del>همچنین اسلام سنتی مبتنی بر ناتوانی درک عقل انسان از امور <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">است، </del>و در نهایت، <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">تمامی </del>یا بیشتر احکام <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">شرعی، </del>به‌مثابه قانون ثابت قلمداد <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">می‌شود.</del>(ص۱۲۰و۱۲۱)</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>چنانکه کدیور در بیان مبانی اسلام سنتی گفته، در اسلام سنتی بحثی از حقوق واقعی انسان‌ها در مبانی معرفتی، دین‌شناختی و انسان‌شناختی دیده نمی‌شود؛ <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">چراکه </ins>این حقوق فراتر از درک انسانی دانسته می‌شود. <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">به این </ins>ترتیب، در اسلام سنتی <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">فقط احکام شرعی </ins>در دسترس قرار <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">می‌گیرد </ins>که <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">اگرچه </ins>عادلانه تلقی <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">می‌شود، بر اساس </ins>دین، جنسیت، حریت و فقاهت بین انسان‌ها تفاوت قائل می‌شود. <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">به باور نویسنده، </ins>همچنین اسلام سنتی مبتنی بر ناتوانی درک عقل انسان از امور <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">است </ins>و در نهایت، <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">همه </ins>یا بیشتر احکام <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">شرعی </ins>به‌مثابه قانون ثابت قلمداد <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">می‌شوند</ins>(ص۱۲۰و۱۲۱)<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">.</ins></div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>==حل تعارض احکام اسلام سنتی با اسلام غایت‌مدار==</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>==حل تعارض احکام اسلام سنتی با اسلام غایت‌مدار==</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">به‌گفته </del>محسن کدیور، آن دسته از احکام شرعی که در اسلام سنتی استنباط شده و با حقوق بشر تعارض دارد، برآمده از فرایند اجتهاد و مستند به قرآن و احادیث معتبر است و نباید گمان کرد که علمای اسلام سنتی از روی عمد بر خلاف ضوابط حقوق بشر رأی داده‌اند، بلکه در زمان استنباط احکام اساساً به ضوابط حقوق بشر توجهی نمی‌شود.(ص۱۱۵) با این حال وی بر آن است که ناسازگاری احکام اسلام سنتی با حقوق بشر چند محور اصلی دارد: ۱. نابرابری حقوقی غیرمسلمانان با مسلمانان، ۲. نابرابری حقوقی زنان با مردان، ۳. نابرابری حقوق بردگان با انسان‌های آزاد، ۴. نابرابری عوام با فقیهان در حوزه عمومی، ۵. عدم آزادی عقیده و مذهب، و مجازات ارتداد، ۶. مجازات‌های خودسرانه، مجازات‌های خشن و شکنجه.(ص۹۶-۱۱۴) بررسی پاره‌ای از این موارد به‌همراه راه‌حل کدیور برای رفع تعارض میان احکام شرعی و ضوابط حقوق بشر، در ادامه خواهد آمد:  </div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">به گفته </ins>محسن کدیور، آن دسته از احکام شرعی که در اسلام سنتی استنباط شده و با حقوق بشر تعارض دارد، برآمده از فرایند اجتهاد و مستند به قرآن و احادیث معتبر است و نباید گمان کرد که علمای اسلام سنتی از روی عمد بر خلاف ضوابط حقوق بشر رأی داده‌اند، بلکه در زمان استنباط احکام اساساً به ضوابط حقوق بشر توجهی نمی‌شود.(ص۱۱۵) با این حال وی بر آن است که ناسازگاری احکام اسلام سنتی با حقوق بشر چند محور اصلی دارد: ۱. نابرابری حقوقی غیرمسلمانان با مسلمانان، ۲. نابرابری حقوقی زنان با مردان، ۳. نابرابری حقوق بردگان با انسان‌های آزاد، ۴. نابرابری عوام با فقیهان در حوزه عمومی، ۵. عدم آزادی عقیده و مذهب، و مجازات ارتداد، ۶. مجازات‌های خودسرانه، مجازات‌های خشن و شکنجه.(ص۹۶-۱۱۴) بررسی پاره‌ای از این موارد به‌همراه راه‌حل کدیور برای رفع تعارض میان احکام شرعی و ضوابط حقوق بشر، در ادامه خواهد آمد:  </div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>=== آزادی عقیده و مذهب ===</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>=== آزادی عقیده و مذهب ===</div></td></tr> </table> Mahjoor60 https://ency.feqhemoaser.com/fa/index.php?title=%D8%AD%D9%82_%D8%A7%D9%84%D9%86%D8%A7%D8%B3:_%D8%A7%D8%B3%D9%84%D8%A7%D9%85_%D9%88_%D8%AD%D9%82%D9%88%D9%82%E2%80%8C_%D8%A8%D8%B4%D8%B1_(%DA%A9%D8%AA%D8%A7%D8%A8)&diff=67553&oldid=prev Mahjoor60: /* اسلام غایت‌مدار: راه‌حل تعارض اسلام سنتی و مدرنیته */ 2026-05-21T08:13:53Z <p><span class="autocomment">اسلام غایت‌مدار: راه‌حل تعارض اسلام سنتی و مدرنیته</span></p> <table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface"> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <tr class="diff-title" lang="fa"> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">→ نسخهٔ قدیمی‌تر</td> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">نسخهٔ ‏۲۱ مهٔ ۲۰۲۶، ساعت ۰۸:۱۳</td> </tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l45">خط ۴۵:</td> <td colspan="2" class="diff-lineno">خط ۴۵:</td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>==اسلام غایت‌مدار: راه‌حل تعارض اسلام سنتی و مدرنیته==</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>==اسلام غایت‌مدار: راه‌حل تعارض اسلام سنتی و مدرنیته==</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>به‌گفته کدیور، اسلام غایت‌مدار یا معنوی تنها رویکرد کارآمد در حل ناسازگاری اسلام و مدرنیته است. <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">در </del>همین <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">راستا، </del>وی با سنتی و تاریخی خواندن تلقی رایج و مشهور از احکام <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">اسلام، </del>بر آن است که تقریرهای موجود <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">در راستای </del>سازگار کردن اسلام و مدرنیته ناکارآمد <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">است؛ </del>از جمله تفکیک ثابت و متغیر که حاصل سه تقریر مختلف از [[محمدحسین طباطبایی|سید محمدحسین طباطبایی]]، [[محمدحسین غروی نائینی|میرزای نایینی]] و [[سید محمدباقر صدر]] <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">است، </del>و همچنین رویکرد فقه حکومتی از [[امام خمینی<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">(ره)</del>]].</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>به‌گفته کدیور، اسلام غایت‌مدار یا معنوی تنها رویکرد کارآمد در حل ناسازگاری اسلام و مدرنیته است. <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">بر </ins>همین <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">اساس، </ins>وی با سنتی و تاریخی خواندن تلقی رایج و مشهور از احکام <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">اسلام </ins>بر آن است که تقریرهای موجود <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">برای </ins>سازگار کردن اسلام و مدرنیته ناکارآمد <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">هستند؛ </ins>از جمله تفکیک ثابت و متغیر که حاصل سه تقریر مختلف از [[محمدحسین طباطبایی|سید محمدحسین طباطبایی]]، [[محمدحسین غروی نائینی|میرزای نایینی]] و [[سید محمدباقر صدر]] <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">است </ins>و همچنین رویکرد فقه حکومتی از [[امام خمینی]].</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>کدیور بر آن است که اسلام سنتی رویکرد فقهی ناسازگار با حقوق بشر و صریح در تبعیض حقوقی بین انسان‌ها را بر رویکردی ترجیح می‌دهد که سازگار با حقوق بشر است و به ذاتی بودن حقوق انسان باور دارد<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">.</del>(ص۱۷-۳۴)</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>کدیور بر آن است که اسلام سنتی رویکرد فقهی ناسازگار با حقوق بشر و صریح در تبعیض حقوقی بین انسان‌ها را بر رویکردی ترجیح می‌دهد که سازگار با حقوق بشر است و به ذاتی بودن حقوق انسان باور دارد(ص۱۷-۳۴)<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">.</ins></div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>===تبیین نظریه اسلام غایت‌مدار===</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>===تبیین نظریه اسلام غایت‌مدار===</div></td></tr> </table> Mahjoor60 https://ency.feqhemoaser.com/fa/index.php?title=%D8%AD%D9%82_%D8%A7%D9%84%D9%86%D8%A7%D8%B3:_%D8%A7%D8%B3%D9%84%D8%A7%D9%85_%D9%88_%D8%AD%D9%82%D9%88%D9%82%E2%80%8C_%D8%A8%D8%B4%D8%B1_(%DA%A9%D8%AA%D8%A7%D8%A8)&diff=67552&oldid=prev Mahjoor60: /* گزارش ساختار */ 2026-05-21T08:10:58Z <p><span class="autocomment">گزارش ساختار</span></p> <table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface"> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <tr class="diff-title" lang="fa"> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">→ نسخهٔ قدیمی‌تر</td> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">نسخهٔ ‏۲۱ مهٔ ۲۰۲۶، ساعت ۰۸:۱۰</td> </tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l36">خط ۳۶:</td> <td colspan="2" class="diff-lineno">خط ۳۶:</td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>=== گزارش ساختار ===</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>=== گزارش ساختار ===</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>کتاب «حق‌الناس: اسلام و حقوق <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">بشر» </del>نوشته [[محسن کدیور]]، حاوی <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">۱۴ </del>مقاله در زمینه اسلام و حقوق بشر است که دیدگاه رایج عالمان مسلمان در مواجهه با حقوق بشر نقد <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">شده </del>است. از نگاه <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">کدیور، </del>ایمان به خدا، باور به آخرت و پیروی از تعالیم پیامبر اسلام(ص) در ذات خود هیچ تعارضی با رویکرد انسانی حقوق بشر <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ندارد</del>. <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">نویسنده </del>کتاب را در پنج بخش موضوعی تنظیم کرده است<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">. </del></div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>کتاب «حق‌الناس: اسلام و حقوق <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">بشر»، </ins>نوشته [[محسن کدیور]]، حاوی <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">چهارده </ins>مقاله در زمینه اسلام و حقوق بشر است که دیدگاه رایج عالمان مسلمان در مواجهه با حقوق بشر <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">را </ins>نقد <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">کرده </ins>است. از نگاه <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">نویسنده، </ins>ایمان به خدا، باور به آخرت و پیروی از تعالیم پیامبر اسلام(ص) در ذات خود هیچ تعارضی با رویکرد انسانی حقوق بشر <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ندارند</ins>. <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">وی </ins>کتاب را در پنج بخش موضوعی تنظیم کرده است<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">: </ins></div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div># «مبادی بحث اسلام و حقوق بشر»: <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">حاوی </del>سه مقاله: ۱. «از اسلام تاریخی به اسلام معنوی»، مقایسه رویکرد دیدگاه سنتی از اسلام با رویکرد <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">غایتمدار، </del>۲. «اصول سازگاری اسلام و مدرنیته»، درباره نسبت اسلام و مدرنیته به‌مثابه مجموعه‌ای که حقوق بشر جزئی از آن <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">است، </del>و ۳. «پیش‌درآمدی بر بحث عمومی و خصوصی در فرهنگ اسلامی» با نگاه به حقوق <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">بشر.</del></div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div># «مبادی بحث اسلام و حقوق بشر»: سه مقاله: ۱. «از اسلام تاریخی به اسلام معنوی»، مقایسه رویکرد دیدگاه سنتی از اسلام با رویکرد <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">غایتمدار؛ </ins>۲. «اصول سازگاری اسلام و مدرنیته»، درباره نسبت اسلام و مدرنیته به‌مثابه مجموعه‌ای که حقوق بشر جزئی از آن <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">است </ins>و ۳. «پیش‌درآمدی بر بحث عمومی و خصوصی در فرهنگ اسلامی» با نگاه به حقوق <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">بشر؛</ins></div></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div># «اسلام و حقوق بشر»: <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">حاوی </del>سه مقاله: ۱. «امام سجاد(ع) و حقوق مردم»، درباره رساله حقوق امام سجاد(ع) و معنای حق در متون <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">دینی، </del>۲. مصاحبه مکتوب «حقوق بشر و روشنفکری دینی» درباره نسبت اسلام سنتی با اعلامیه جهانی حقوق بشر، میثاق‌های وابسته و راه‌حلی برای سازگاری اسلام و اندیشه حقوق <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">بشر، </del>و ۳. «حقوق بشر، لائیسیته و دین» درباره نسبت حقوق بشر با دو اندیشه رقیب معاصر، یعنی اندیشه دینی و اندیشه <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">لائیک.</del></div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div># «اسلام و حقوق بشر»: سه مقاله: ۱. «امام سجاد(ع) و حقوق مردم»، درباره رساله حقوق امام سجاد(ع) و معنای حق در متون <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">دینی؛ </ins>۲. مصاحبه مکتوب «حقوق بشر و روشنفکری دینی» درباره نسبت اسلام سنتی با اعلامیه جهانی حقوق بشر، میثاق‌های وابسته و راه‌حلی برای سازگاری اسلام و اندیشه حقوق <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">بشر </ins>و ۳. «حقوق بشر، لائیسیته و دین» درباره نسبت حقوق بشر با دو اندیشه رقیب معاصر، یعنی اندیشه دینی و اندیشه <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">لائیک؛</ins></div></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div># «آزادی عقیدتی دینی و سیاسی»: <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">حاوی </del>دو مقاله: ۱. «آزادی عقیده و مذهب در اسلام و اسناد حقوق بشر» که مجازات ارتداد را <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">مورد </del>بررسی <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">قرار داده است، </del>۲. «حقوق مخالف سیاسی در جامعه دینی»، با نگاه به نهضت عاشورا و سیره امام <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">علی، </del>بر آن است که آزادی سیاسی لازمه اصیل حضور اسلام در عرصه عمومی است. <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">سپس </del>در ضمیمه این مقاله، احکام بغی و محاربه به‌شیوه فقه سنتی استنباط شده <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">است. </del></div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div># «آزادی عقیدتی دینی و سیاسی»: دو مقاله: ۱. «آزادی عقیده و مذهب در اسلام و اسناد حقوق بشر» که مجازات ارتداد را بررسی <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">کرده است و </ins>۲. «حقوق مخالف سیاسی در جامعه دینی»، با نگاه به نهضت عاشورا و سیره امام <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">علی. این مقاله </ins>بر آن است که آزادی سیاسی لازمه اصیل حضور اسلام در عرصه عمومی است. در ضمیمه این مقاله، احکام <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[</ins>بغی<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">]] </ins>و <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[</ins>محاربه<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">]] </ins>به‌شیوه فقه سنتی استنباط شده <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">است؛ </ins></div></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div># «حقوق زنان»: <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">حاوی </del>دو مقاله: ۱. «روشنفکری دینی و حقوق <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">زنان»، </del>در تحلیل محورهای چالش اسلام سنتی با اندیشه حقوق بشر در حوزه <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">زنان، </del>و ۲. «حقوق زنان در <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">آخرت».</del></div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div># «حقوق زنان»: دو مقاله: ۱. «روشنفکری دینی و حقوق <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">زنان» </ins>در تحلیل محورهای چالش اسلام سنتی با اندیشه <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[</ins>حقوق بشر<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">]] </ins>در حوزه <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">زنان </ins>و ۲. «حقوق زنان در <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">آخرت»؛</ins></div></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div># «دیگر مباحث حقوق بشر»: <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">حاوی </del>سه مقاله: ۱. «معضل برده‌داری در اسلام <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">معاصر»، </del>۲. «حقوق غیرمسلمانان در اسلام <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">معاصر»، </del>و ۳. «تأمین اجتماعی از منظر تعالیم اسلامی»<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">.</del>(ص۱۰-۱۲)</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div># «دیگر مباحث حقوق بشر»: سه مقاله: ۱. «معضل برده‌داری در اسلام <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">معاصر»؛ </ins>۲. «حقوق غیرمسلمانان در اسلام <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">معاصر» </ins>و ۳. «تأمین اجتماعی از منظر تعالیم اسلامی»(ص۱۰-۱۲)<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">.</ins></div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>==اسلام غایت‌مدار: راه‌حل تعارض اسلام سنتی و مدرنیته==</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>==اسلام غایت‌مدار: راه‌حل تعارض اسلام سنتی و مدرنیته==</div></td></tr> </table> Mahjoor60 https://ency.feqhemoaser.com/fa/index.php?title=%D8%AD%D9%82_%D8%A7%D9%84%D9%86%D8%A7%D8%B3:_%D8%A7%D8%B3%D9%84%D8%A7%D9%85_%D9%88_%D8%AD%D9%82%D9%88%D9%82%E2%80%8C_%D8%A8%D8%B4%D8%B1_(%DA%A9%D8%AA%D8%A7%D8%A8)&diff=67548&oldid=prev Mahjoor60 در ‏۲۱ مهٔ ۲۰۲۶، ساعت ۰۷:۳۶ 2026-05-21T07:36:37Z <p></p> <table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface"> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <tr class="diff-title" lang="fa"> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">→ نسخهٔ قدیمی‌تر</td> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">نسخهٔ ‏۲۱ مهٔ ۲۰۲۶، ساعت ۰۷:۳۶</td> </tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l20">خط ۲۰:</td> <td colspan="2" class="diff-lineno">خط ۲۰:</td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>* &#039;&#039;&#039;چکیده&#039;&#039;&#039;</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>* &#039;&#039;&#039;چکیده&#039;&#039;&#039;</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>'''حق‌الناس: اسلام و حقوق‌ بشر'''، <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">کتابی </del>نوشته [[محسن کدیور]] به زبان فارسی که در آن سه شرط عاقلانه، عادلانه و بهترین راه‌حل <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">بودن، </del>برای احکام فقه معاملات لازم دانسته شده است. <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">به‌گفته </del>کدیور، احکام مذکور در زمان پیامبر(ص) از این ویژگی برخوردار بوده‌اند و اگر حکمی <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">امروزه </del>فاقد این سه شرط باشد از احکام متغیر اسلام، <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">منسوخ، </del>و محکوم به بطلان است.</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>'''حق‌الناس: اسلام و حقوق‌ بشر'''، نوشته [[محسن کدیور]]<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">، کتابی </ins>به زبان فارسی <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">است </ins>که در آن سه شرط عاقلانه، عادلانه و بهترین راه‌حل <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">بودن </ins>برای احکام فقه معاملات لازم دانسته شده است. <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">به نوشته </ins>کدیور، احکام مذکور در زمان پیامبر(ص) از این ویژگی برخوردار بوده‌اند و اگر <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">امروزه </ins>حکمی فاقد این سه شرط باشد از احکام متغیر اسلام، <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">منسوخ </ins>و محکوم به بطلان است.</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">به‌گفته محسن کدیور، </del>رویکرد مرسوم و مشهور در اسلام <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">در </del>تعارض با مدرنیته و [[حقوق بشر]] <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">است، و </del>اسلام سنتی در چند <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">محور </del>نظیر برابری حقوق زنان با مردان، مسلمانان با غیرمسلمانان، بردگان با انسان‌های آزاد و مسائلی <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">نظیر </del>آزادی در عقیده و مذهب، با حقوق بشر ناسازگار است. وی <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">در این باره </del>بر آن است که برای نمونه، در دیدگاه اسلام سنتی <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">درباره </del>حق طلاق و ارث <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">تبعیض‌هایی در حق </del>زنان صورت گرفته که البته در زمان نزول قرآن و عصر پیامبر(ص) عاقلانه و عادلانه بوده‌اند، اما اکنون با قرینه عقل می‌یابیم که از احکام متغیر و منسوخ‌اند.  </div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">نویسنده معتقد است </ins>رویکرد مرسوم و مشهور در اسلام تعارض با مدرنیته و [[حقوق بشر]] <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">است. </ins>اسلام سنتی در چند <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">محور، </ins>نظیر برابری حقوق زنان با مردان، مسلمانان با غیرمسلمانان، بردگان با انسان‌های آزاد و مسائلی <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">مثل </ins>آزادی در عقیده و مذهب، با حقوق بشر ناسازگار است. وی بر آن است که برای نمونه، در دیدگاه اسلام سنتی <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">تبعیض‌هایی در </ins>حق طلاق و ارث زنان صورت گرفته که البته در زمان نزول قرآن و عصر پیامبر(ص) عاقلانه و عادلانه بوده‌اند، اما اکنون با قرینه عقل می‌یابیم که از احکام متغیر و منسوخ‌اند.  </div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>کدیور در این کتاب به آیاتی از قرآن کریم استناد کرده که ضامن آزادی <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">عقیده است </del>و همچنین مجازات مرگ برای مرتد را در تعارض با نص قرآن <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">خوانده </del>است. <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">کدیور </del>با استناد به آیاتی از سوره حج و <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">حدید، </del>و نیز <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">سخنان </del>امام علی(ع)، <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">به </del>حقوق مخالف سیاسی <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">پرداخته </del>است. تأکید بر فرودست نبودن زنان، زوال برده‌داری، توجه به حقوق <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">غیرمسلمانان، </del>و لزوم رعایت حریم خصوصی مسلمانان و غیرمسلمانان با تکیه بر آیات قرآن <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">کریم، </del>از دیگر موارد مذکور در کتاب حق‌الناس است.</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>کدیور در این کتاب به آیاتی از قرآن کریم استناد کرده که ضامن آزادی <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">عقیده‌اند </ins>و همچنین مجازات مرگ برای مرتد را در تعارض با نص قرآن <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">دانسته </ins>است. <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">وی </ins>با استناد به آیاتی از سوره حج و <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">حدید </ins>و نیز <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">سخنانی از </ins>امام علی(ع)، حقوق مخالف سیاسی <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">را مطرح کرده </ins>است. تأکید بر فرودست نبودن زنان، زوال برده‌داری، توجه به حقوق <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">غیرمسلمانان </ins>و لزوم رعایت <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[</ins>حریم خصوصی<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">]] </ins>مسلمانان و غیرمسلمانان با تکیه بر آیات قرآن <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">کریم </ins>از دیگر موارد مذکور در کتاب حق‌الناس است.</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>کتاب حق‌الناس گردآوری مجموعه مقالاتی است که در سال‌های ۱۳۷۷ تا ۱۳۸۵ش نوشته شده و به‌صورت جداگانه به چاپ رسیده‌اند. نقدهایی بر این کتاب وارد شده است؛ <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">از جمله آنکه </del>بهزاد <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">حمیدیه، </del>استدلال بر اساس پیشفرض‌های برآمده از حقوق بشر را از اشکالات کتاب دانسته و <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">بر بهره نگرفتن </del>کدیور از منابع روایی شرعی <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">اذعان دارد</del>.</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>کتاب حق‌الناس گردآوری مجموعه مقالاتی است که در سال‌های ۱۳۷۷ تا ۱۳۸۵ش نوشته شده و به‌صورت جداگانه به چاپ رسیده‌اند. نقدهایی بر این کتاب وارد شده است؛ <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">برای نمونه </ins>بهزاد <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">حمیدیه </ins>استدلال بر اساس پیشفرض‌های برآمده از حقوق بشر را از اشکالات کتاب دانسته و <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">معتقد است که </ins>کدیور <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">از </ins>از منابع روایی شرعی <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">بهره نگرفته است</ins>.</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>== معرفی کتاب و نویسنده ==</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>== معرفی کتاب و نویسنده ==</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>محسن کدیور (زاده ۱۳۳۸ش) مجتهد نواندیش <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">که </del>از [[حسینعلی منتظری]] <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">اجازه اجتهاد دارد، </del>دانش‌آموخته دکتری فلسفه و حکمت اسلامی از دانشگاه تربیت مدرس تهران <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">است، و </del>از سال <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">۱۳۸۸ </del>در دانشگاه دوک <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">در </del>امریکا مشغول به تدریس است.&lt;ref&gt;[https://kadivar.com/%D8%B2%D9%86%D8%AF%DA%AF%DB%8C%D9%86%D8%A7%D9%85%D9%87/ «زندگی‌نامه محسن کدیور»]، سایت محسن کدیور.&lt;/ref&gt;</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>محسن کدیور (زاده ۱۳۳۸ش)<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">، </ins>مجتهد نواندیش <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">با اجازه اجتهاد </ins>از [[حسینعلی منتظری]] <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">و </ins>دانش‌آموخته دکتری فلسفه و حکمت اسلامی از دانشگاه تربیت مدرس تهران <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">است. او </ins>از سال <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">۱۳۸۸ش </ins>در دانشگاه دوک امریکا مشغول به تدریس است.&lt;ref&gt;[https://kadivar.com/%D8%B2%D9%86%D8%AF%DA%AF%DB%8C%D9%86%D8%A7%D9%85%D9%87/ «زندگی‌نامه محسن کدیور»]، سایت محسن کدیور.&lt;/ref&gt;</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">کدیور </del>مقالات <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">منتشر شده </del>در کتاب حقوق بشر را بین سال‌های ۱۳۷۷ تا ۱۳۸۵ش <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">نوشته، </del>و به‌صورت جداگانه منتشر کرده است. این مجموعه اولین بار در سال ۱۳۸۷ش در انتشارات کویر چاپ شد<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">.</del>(ص۱۱)</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">وی </ins>مقالات <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">منتشرشده </ins>در کتاب حقوق بشر را بین سال‌های ۱۳۷۷ تا ۱۳۸۵ش <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">نوشته </ins>و به‌صورت جداگانه منتشر کرده است. این مجموعه اولین بار در سال ۱۳۸۷ش <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">در قالب کتاب </ins>در انتشارات کویر چاپ شد(ص۱۱)<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">.</ins></div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>کتاب حق‌الناس در <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">«مجموعۀ </del>ترجمه متفکران مدرن مسلمان» از سوی دانشگاه ادینبورگ به زبان انگلیسی ترجمه و چاپ شده و اولین کتاب نویسنده‌ای ایرانی و اولین کتاب <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ترجمه شده </del>از زبان فارسی در این مجموعه است.&lt;ref&gt;[https://t.me/Mohsen_Kadivar_Official/2617 «انتشار ویرایش دوم کتاب حق الناس به زبان انگلیسی»]، کانال تلگرام محسن کدیور.&lt;/ref&gt; از کدیور همچنین <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">۱۲ </del>مقاله مرتبط با مباحث حقوق بشر در [[دغدغه‌های حکومت دینی (کتاب)|کتاب دغدغه‌های حکومت دینی]]<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">، </del>در سال ۱۳۷۹ش <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">از سوی نشر نی </del>چاپ <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">شده </del>است<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">.</del>(ص۱۱)  </div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>کتاب حق‌الناس در <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">«مجموعه </ins>ترجمه متفکران مدرن مسلمان» از سوی دانشگاه ادینبورگ به زبان انگلیسی ترجمه و چاپ شده و اولین کتاب نویسنده‌ای ایرانی و اولین کتاب <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ترجمه‌شده </ins>از زبان فارسی در این مجموعه است.&lt;ref&gt;[https://t.me/Mohsen_Kadivar_Official/2617 «انتشار ویرایش دوم کتاب حق الناس به زبان انگلیسی»]، کانال تلگرام محسن کدیور.&lt;/ref&gt; از کدیور همچنین <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">دوازده </ins>مقاله مرتبط با مباحث حقوق بشر در [[دغدغه‌های حکومت دینی (کتاب)|کتاب دغدغه‌های حکومت دینی]] <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">منتشر شده است؛ این اثر را نشر نی </ins>در سال ۱۳۷۹ش چاپ <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">کرده </ins>است(ص۱۱)<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">. </ins></div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>=== گزارش ساختار ===</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>=== گزارش ساختار ===</div></td></tr> </table> Mahjoor60 https://ency.feqhemoaser.com/fa/index.php?title=%D8%AD%D9%82_%D8%A7%D9%84%D9%86%D8%A7%D8%B3:_%D8%A7%D8%B3%D9%84%D8%A7%D9%85_%D9%88_%D8%AD%D9%82%D9%88%D9%82%E2%80%8C_%D8%A8%D8%B4%D8%B1_(%DA%A9%D8%AA%D8%A7%D8%A8)&diff=67546&oldid=prev Mahjoor60 در ‏۲۱ مهٔ ۲۰۲۶، ساعت ۰۵:۵۵ 2026-05-21T05:55:32Z <p></p> <table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface"> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <tr class="diff-title" lang="fa"> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">→ نسخهٔ قدیمی‌تر</td> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">نسخهٔ ‏۲۱ مهٔ ۲۰۲۶، ساعت ۰۵:۵۵</td> </tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l1">خط ۱:</td> <td colspan="2" class="diff-lineno">خط ۱:</td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">{{ویرایش}}</ins></div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>{{نویسنده| رضا شمس}}</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>{{نویسنده| رضا شمس}}</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>{{جعبه اطلاعات کتاب</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>{{جعبه اطلاعات کتاب</div></td></tr> </table> Mahjoor60