https://ency.feqhemoaser.com/fa/history/%D8%AF%D8%B1%D8%A2%D9%85%D8%AF%DB%8C_%D8%A8%D8%B1_%D9%81%D9%82%D9%87_%D8%B7%D8%B1%DB%8C%D9%82%D8%AA:_%D9%81%D9%82%D9%87_%D8%A7%D9%84%D8%B3%D9%84%D9%88%DA%A9_(%DA%A9%D8%AA%D8%A7%D8%A8)?feed=atom 2026-05-27T01:53:14Z تاریخچهٔ نسخه‌ها برای این صفحه در ویکی MediaWiki 1.43.1 https://ency.feqhemoaser.com/fa/index.php?title=%D8%AF%D8%B1%D8%A2%D9%85%D8%AF%DB%8C_%D8%A8%D8%B1_%D9%81%D9%82%D9%87_%D8%B7%D8%B1%DB%8C%D9%82%D8%AA:_%D9%81%D9%82%D9%87_%D8%A7%D9%84%D8%B3%D9%84%D9%88%DA%A9_(%DA%A9%D8%AA%D8%A7%D8%A8)&diff=66458&oldid=prev 2026-04-19T06:57:06Z

<p><span class="autocomment">تبیین آموزه صورت فکریه بر اساس آیات قرآن</span></p> <table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface"> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <tr class="diff-title" lang="fa"> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">→ نسخهٔ قدیمی‌تر</td> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">نسخهٔ ‏۱۹ آوریل ۲۰۲۶، ساعت ۰۶:۵۷</td> </tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l67">خط ۶۷:</td> <td colspan="2" class="diff-lineno">خط ۶۷:</td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>=== شفاهی بودن مستندات آموزه‌های سلوکی ===</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>=== شفاهی بودن مستندات آموزه‌های سلوکی ===</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">کربلائی </del>معتقد است <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;"> </del>توجه به مرشد معنوی، از آموزه های شفاهی است، فلذا بلحاظ تاریخی فاقد مستندات <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;"> </del>است و صوفیان از قرن چهارم به بعد بود که به نوشتن رساله و کتاب روی آوردند و افرادی چون جنید بغدادی، ابوسعید خراز و ابوالحسین نوری آثار مکتوبی را از خود بر جای گذاشتند (ص۶۰ - ۶۹). <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">کربلائی </del>در ادامه ضمن بیان برخی عبارات مشایخ نقشبندیه، کبرویه و نعمت اللهی، با تمسک به دیدگاه شماری از علمای شیعه همچون بحر العلوم، ملا احمد نراقی، علامه طباطبائی، نجابت و علامه طهرانی دیدگاه <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;"> </del>آنها بر اساس اقوال شفاهی را بیان کرده است (ص۷۵- ۱۲۴).</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">کربلایی </ins>معتقد است توجه به مرشد معنوی، از آموزه های شفاهی است، فلذا بلحاظ تاریخی فاقد مستندات است و صوفیان از قرن چهارم به بعد بود که به نوشتن رساله و کتاب روی آوردند و افرادی چون جنید بغدادی، ابوسعید خراز و ابوالحسین نوری آثار مکتوبی را از خود بر جای گذاشتند (ص۶۰ - ۶۹). <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">کربلایی </ins>در ادامه ضمن بیان برخی عبارات مشایخ نقشبندیه، کبرویه و نعمت اللهی، با تمسک به دیدگاه شماری از علمای شیعه همچون بحر العلوم، ملا احمد نراقی، علامه طباطبائی، نجابت و علامه طهرانی دیدگاه آنها بر اساس اقوال شفاهی را بیان کرده است (ص۷۵- ۱۲۴).</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>== تبیین آموزه صورت فکریه بر اساس آیات قرآن ==</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>== تبیین آموزه صورت فکریه بر اساس آیات قرآن ==</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>نویسنده سپس، کارکردها و حکمت‌های عملی آموزه صورت فکریه و خیالی مرشد در سلوک عرفانی را مورد تحلیل و بررسی قرار داده است (ص۱۲۷-۱۲۸). <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;"> </del>و در فصل چهارم کتاب به بررسی مستندات دینی آموزه «صورت فکریه» در عرفان اسلامی می‌پردازد. در ابتدای فصل، نویسنده تأکید دارد که آموزه «صورت فکریه» باید ریشه در متون اصلی دین داشته باشد تا مشروعیت و اعتبار لازم را در مسیر سلوک عرفانی بیابد.</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>نویسنده سپس، کارکردها و حکمت‌های عملی آموزه صورت فکریه و خیالی مرشد در سلوک عرفانی را مورد تحلیل و بررسی قرار داده است (ص۱۲۷-۱۲۸). و در فصل چهارم کتاب به بررسی مستندات دینی آموزه «صورت فکریه» در عرفان اسلامی می‌پردازد. در ابتدای فصل، نویسنده تأکید دارد که آموزه «صورت فکریه» باید ریشه در متون اصلی دین داشته باشد تا مشروعیت و اعتبار لازم را در مسیر سلوک عرفانی بیابد.</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[آیه ۲۰۰ سوره آل‌عمران]] «یا أیها الذین آمنوا اصبروا و صابروا و رابطوا» از آیاتی است که نویسنده به آن <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;"> </del>استناد کرده و با <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">اراجاع </del>به شماری از روایات در تفاسیر مهم شیعی بر این باور است: مراد از «رابطوا» یعنی با امام خود مرابطه داشته باشید و این آیه گویای دوام توجه و ربط دل به سوی امام است (ص۱۴۸-۱۵۲).</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[آیه ۲۰۰ سوره آل‌عمران]] «یا أیها الذین آمنوا اصبروا و صابروا و رابطوا» از آیاتی است که نویسنده به آن استناد کرده و با <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ارجاع </ins>به شماری از روایات در تفاسیر مهم شیعی بر این باور است: مراد از «رابطوا» یعنی با امام خود مرابطه داشته باشید و این آیه گویای دوام توجه و ربط دل به سوی امام است (ص۱۴۸-۱۵۲).</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>نویسنده هم‌ چنین به [[آیه ۱۱۹ سوره توبه]] «و کونوا مع الصادقین» استشهاد کرده و معتقد است بر اساس روایات مراد از صادقان، پیامبر و اهل بیت آن حضرت هستند. در نگاه نویسنده صورت فکریه، ابزار ذهنی و قلبی برای اتصال به این جمع اهل صدق است و آیه توصیه به همراهی با جنبه صوری ایشان می‌کند نه جهت ملکی صادقان (ص۱۵۳-۱۵۴).</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>نویسنده هم‌ چنین به [[آیه ۱۱۹ سوره توبه]] «و کونوا مع الصادقین» استشهاد کرده و معتقد است بر اساس روایات مراد از صادقان، پیامبر و اهل بیت آن حضرت هستند. در نگاه نویسنده صورت فکریه، ابزار ذهنی و قلبی برای اتصال به این جمع اهل صدق است و آیه توصیه به همراهی با جنبه صوری ایشان می‌کند نه جهت ملکی صادقان (ص۱۵۳-۱۵۴).</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>آیه «[[آیه ۳۵ سوره مائده|و ابتغوا إلیه الوسیلة]]» نیز از آیاتی است که نویسنده با تمسک به روایات، مراد از آن را توسل به پیامبر و اهل‌بیت معرفی می‌کند. در تفسیر عرفانی، صورت فکریه به عنوان یکی از وسایل معنوی برای این تقرب مطرح می‌شود (ص۱۵۵). از دیگر آیاتی که نویسنده به آنها استناد کرد آیه «[[آیه ۱۵۳ سوره بقره|استعانت به صبر و نماز]]» (ص۱۵۶)، و آیه [[آیه ۲۸ سوره کهف|همنشینی با اهل ذکر]] و آیات مربوط به سکینه (آیات ۴ و ۱۸ سوره فتح) است که نویسنده از عرفا و صوفیان نقل کرده است. این قبیل آیات به همراهی با اهل ذکر و مراقبت بر حضور قلب اشاره دارد که صورت فکریه ابزار تحقق آن است (ص۱۵۶- ۱۵۹).</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>آیه «[[آیه ۳۵ سوره مائده|و ابتغوا إلیه الوسیلة]]» نیز از آیاتی است که نویسنده با تمسک به روایات، مراد از آن را توسل به پیامبر و اهل‌بیت معرفی می‌کند. در تفسیر عرفانی، صورت فکریه به عنوان یکی از وسایل معنوی برای این تقرب مطرح می‌شود (ص۱۵۵). از دیگر آیاتی که نویسنده به آنها استناد کرد آیه «[[آیه ۱۵۳ سوره بقره|استعانت به صبر و نماز]]» (ص۱۵۶)، و آیه [[آیه ۲۸ سوره کهف|همنشینی با اهل ذکر]] و آیات مربوط به سکینه (آیات <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[آیه </ins>۴ <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">سوره فتح|۴]] </ins>و <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[آیه ۱۸ سوره فتح|</ins>۱۸ سوره فتح<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">]]</ins>) است که نویسنده از عرفا و صوفیان نقل کرده است. این قبیل آیات به همراهی با اهل ذکر و مراقبت بر حضور قلب اشاره دارد که صورت فکریه ابزار تحقق آن است (ص۱۵۶- ۱۵۹).</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>== تبیین آموزه صورت فکریه بر اساس احادیث ==</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>== تبیین آموزه صورت فکریه بر اساس احادیث ==</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>کربلایی در ادامه، روایات متعددی که برای اثبات آموزه صورت فکریه مورد تمسک مشایخ صوفیه قرار گرفته را ذکر می‌کند. در این میان حدیثی از کتاب «فقه الرضا»، به اهمیت حضور قلب و مراقبه در عبادات اشاره دارد و صورت فکریه را وسیله‌ای برای تحقق این حضور می‌داند (ص۱۶۰ و ۱۶۱) خطبه حضرت علی(ع) درباره ذکر نیز دلایل <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;"> </del>حدیثی نویسنده است که به باور او در این خطبه، حضرت به فضیلت ذکر و اهل ذکر اشاره می‌کند و حضور ذهن و قلب را شرط اصلی بهره‌مندی از ذکر می‌داند (ص۱۶۱ و ۱۶۲).</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>کربلایی در ادامه، روایات متعددی که برای اثبات آموزه صورت فکریه مورد تمسک مشایخ صوفیه قرار گرفته را ذکر می‌کند. در این میان حدیثی از کتاب «فقه الرضا»، به اهمیت حضور قلب و مراقبه در عبادات اشاره دارد و صورت فکریه را وسیله‌ای برای تحقق این حضور می‌داند (ص۱۶۰ و ۱۶۱) خطبه حضرت علی(ع) درباره ذکر نیز دلایل حدیثی نویسنده است که به باور او در این خطبه، حضرت به فضیلت ذکر و اهل ذکر اشاره می‌کند و حضور ذهن و قلب را شرط اصلی بهره‌مندی از ذکر می‌داند (ص۱۶۱ و ۱۶۲).</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>هم‌چنین روایاتی وجود دارد که انسان کامل را مظهر اتمّ حق تعالی معرفی می‌کنند و نقش صورت فکریه را در اتصال سالک به انسان کامل برجسته می‌سازند. نویسنده بیان کرده است که صورت انسانی بزرگترین حجت‌های خداوند <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">برمخلوقات </del>است (ص۱۶۲- ۱۶۵). نویسنده بر اساس اخبار مقام نورانیت ائمه اطهار، ائمه را به عنوان واسطه فیض الهی معرفی <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">می‌کنند </del>و صورت فکریه را راهی برای ارتباط معنوی با آنان <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">می‌دانند </del>و تکیه صوفیه بیشتر بر مرتبت نورانیت آنهاست (ص۱۶۵- ۱۶۷).</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>هم‌چنین روایاتی وجود دارد که انسان کامل را مظهر اتمّ حق تعالی معرفی می‌کنند و نقش صورت فکریه را در اتصال سالک به انسان کامل برجسته می‌سازند. نویسنده بیان کرده است که صورت انسانی بزرگترین حجت‌های خداوند <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">بر مخلوقات </ins>است (ص۱۶۲- ۱۶۵). نویسنده بر اساس اخبار مقام نورانیت ائمه اطهار، ائمه را به عنوان واسطه فیض الهی معرفی <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">می‌کند </ins>و صورت فکریه را راهی برای ارتباط معنوی با آنان <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">می‌داند </ins>و <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">بر این باور است که </ins>تکیه صوفیه بیشتر بر مرتبت نورانیت آنهاست (ص۱۶۵- ۱۶۷).</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[رده:مقالات کتاب‌شناسی]]</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[رده:مقالات کتاب‌شناسی]]</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[رده:کتاب‌های مرتضی کربلایی]]</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[رده:کتاب‌های مرتضی کربلایی]]</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[رده:مقاله‌های فاقد رده موضوعی]]</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[رده:مقاله‌های فاقد رده موضوعی]]</div></td></tr> </table>

Alikhani https://ency.feqhemoaser.com/fa/index.php?title=%D8%AF%D8%B1%D8%A2%D9%85%D8%AF%DB%8C_%D8%A8%D8%B1_%D9%81%D9%82%D9%87_%D8%B7%D8%B1%DB%8C%D9%82%D8%AA:_%D9%81%D9%82%D9%87_%D8%A7%D9%84%D8%B3%D9%84%D9%88%DA%A9_(%DA%A9%D8%AA%D8%A7%D8%A8)&diff=61161&oldid=prev 2025-11-09T05:41:34Z

<p>added <a href="/fa/view/%D8%B1%D8%AF%D9%87:%D9%85%D9%82%D8%A7%D9%84%D9%87%E2%80%8C%D9%87%D8%A7%DB%8C_%D9%81%D8%A7%D9%82%D8%AF_%D8%B1%D8%AF%D9%87_%D9%85%D9%88%D8%B6%D9%88%D8%B9%DB%8C" title="رده:مقاله‌های فاقد رده موضوعی">Category:مقاله‌های فاقد رده موضوعی</a> using <a href="/fa/edit/%D8%B1%D8%A7%D9%87%D9%86%D9%85%D8%A7:Gadget-HotCat?redlink=1" class="new" title="راهنما:Gadget-HotCat (صفحه وجود ندارد)">HotCat</a></p> <table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface"> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <tr class="diff-title" lang="fa"> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">→ نسخهٔ قدیمی‌تر</td> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">نسخهٔ ‏۹ نوامبر ۲۰۲۵، ساعت ۰۵:۴۱</td> </tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l85">خط ۸۵:</td> <td colspan="2" class="diff-lineno">خط ۸۵:</td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[رده:مقالات کتاب‌شناسی]]</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[رده:مقالات کتاب‌شناسی]]</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[رده:کتاب‌های مرتضی کربلایی]]</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[رده:کتاب‌های مرتضی کربلایی]]</div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[رده:مقاله‌های فاقد رده موضوعی]]</ins></div></td></tr> </table>

Alikhani https://ency.feqhemoaser.com/fa/index.php?title=%D8%AF%D8%B1%D8%A2%D9%85%D8%AF%DB%8C_%D8%A8%D8%B1_%D9%81%D9%82%D9%87_%D8%B7%D8%B1%DB%8C%D9%82%D8%AA:_%D9%81%D9%82%D9%87_%D8%A7%D9%84%D8%B3%D9%84%D9%88%DA%A9_(%DA%A9%D8%AA%D8%A7%D8%A8)&diff=61036&oldid=prev 2025-11-04T11:17:48Z

<p>صفحه‌ای تازه حاوی «{{نویسنده |نویسنده = ابراهیم صالحی حاجی‌آبادی |نویسنده۲ = |نویسنده۳ = |گردآوری = |ویراستار۱ = |ویراستار۲ = |ویراستار۳ = }} {{جعبه اطلاعات کتاب | عنوان =درآمدی بر فقه طریقت (فقه السلوک) | تصویر =فقه السلوک.jpg | اندازه تصویر = | توضیح_تصویر = | نام‌های دیگ...» ایجاد کرد</p> <p><b>صفحهٔ تازه</b></p><div>{{نویسنده<br /> |نویسنده = ابراهیم صالحی حاجی‌آبادی<br /> |نویسنده۲ = <br /> |نویسنده۳ = <br /> |گردآوری = <br /> |ویراستار۱ = <br /> |ویراستار۲ = <br /> |ویراستار۳ = <br /> }}<br /> {{جعبه اطلاعات کتاب<br /> | عنوان =درآمدی بر فقه طریقت (فقه السلوک)<br /> | تصویر =فقه السلوک.jpg<br /> | اندازه تصویر =<br /> | توضیح_تصویر =<br /> | نام‌های دیگر =<br /> | عنوان اصلی = درآمدی بر فقه طریقت (فقه السلوک):تحقیق صورت فکریه در عرفان اسلامی<br /> | نویسنده =مرتضی کربلایی<br /> | تاریخ نگارش =<br /> | موضوع =فقه سلوک عرفانی<br /> | سبک =<br /> | زبان =فارسی<br /> | زبان اصلی = <br /> | ویراستار =<br /> | به تصحیح =<br /> | به کوشش =<br /> | گرداوری =<br /> | تصویرگر =<br /> | طراح جلد =<br /> | تعداد جلد =<br /> | تعداد صفحات =۲۲۸<br /> | قطع =<br /> | مجموعه =<br /> | ترجمه به دیگر زبان‌ها =<br /> | ناشر =مدرسه عالی شهید مطهری<br /> | محل نشر =تهران<br /> | تاریخ نشر =۱۳۹۹ش<br /> | نوبت چاپ =<br /> | شمارگان =<br /> | شابک =<br /> | نوع رسانه =<br /> | وبسایت ناشر =<br /> | نام کتاب = &lt;!-- نام کتاب به زبان فارسی --&gt;<br /> | مترجم = &lt;!-- مترجم به فارسی --&gt;<br /> | مشخصات نشر = &lt;!-- مشخصات نشر در زبان فارسی --&gt;<br /> |نسخه الکترونیکی=<br /> |جلدهای دیگر = <br /> }}<br /> *&#039;&#039;&#039;چکیده&#039;&#039;&#039;<br /> کتاب «درآمدی بر فقه طریقت (فقه السلوک): تحقیق صورت فکریه در عرفان اسلامی» اثر پژوهشی است در حوزه عرفان اسلامی که به بررسی مبانی، ساختار و مشروعیت آموزه‌های عملی طریقت‌های عرفانی می‌پردازد. تمرکز اصلی کتاب بر تحلیل انتقادی و اجتهادی آموزه «صورت فکریه» در سلوک عرفانی است.<br /> <br /> نویسنده در این اثر، ضمن تبیین مفاهیم کلیدی همچون فکر، تصوف، عرفان عملی و نظری، نسبت عرفان و شریعت را بررسی می‌کند و بر این باور است که دستورالعمل‌های عرفانی، برخاسته از اجتهاد و استنباط از قرآن و سنت‌اند. و در همین راستا مستندات قرآنی و روایی این آموزه‌ها را بررسی کرده و مشروعیت آن‌ها را از منظر منابع اصیل دینی توضیح می‌دهد. در پایان، نویسنده ضمن جمع‌بندی و آسیب‌شناسی، بر ضرورت پالایش و اصلاح مستمر آموزه‌های عرفانی تأکید می‌کند و معتقد است فقه السلوک نیز همچون فقه احکام، نیازمند اجتهاد و رویکرد علمی و انتقادی است. <br /> <br /> == ساختار و محتوای کتاب ==<br /> کتاب «درآمدی بر فقه طریقت (فقه السلوک)» نوشته مرتضی کربلایی، اثری پژوهشی در حوزه عرفان اسلامی با تمرکز بر مبانی و آداب سلوک و طریقت است. این کتاب با هدف واکاوی و تحلیل اجتهادی قواعد و دستورالعمل‌های سلوک عرفانی، به ویژه آموزه «صورت فکریه»، تدوین شده و تلاش دارد نسبت این آموزه‌ها با شریعت و دین را تبیین کند. کتاب توسط مدرسه عالی شهید مطهری در سال۱۳۹۹ با شمارگان ۲۰۰۰ نسخه و در ۲۲۸ صفحه منتشر شده است. این کتاب در پنج فصل اصلی تدوین شده و هر فصل به یکی از ابعاد بنیادین فقه السلوک می‌پردازد.<br /> <br /> کتاب، فقه السلوک را به عنوان شاخه‌ای مستقل از مطالعات دینی و عرفانی معرفی می‌کند که نیازمند اجتهاد و پژوهش روشمند است. کتاب مدعی است برای نخستین بار، آموزه صورت فکریه را به طور جامع و انتقادی بررسی و آسیب‌شناسی کرده و با تکیه بر آیات و روایات، مشروعیت آموزه‌های عرفانی را اثبات می‌کند و از رویکردهای ذوقی و غیرعلمی پرهیز دارد.<br /> <br /> == اجتهاد در سلوک ==<br /> مرتضی کربلایی تصریح می‌کند که عرفان اسلامی نه تنها با شریعت تضادی ندارد، بلکه دستورالعمل‌های عرفانی نوعی اجتهاد و استنباط از قرآن و سنت هستند. او معتقد است همان‌گونه که فقها احکام را از منابع دینی استخراج می‌کنند، عرفا نیز در حوزه سلوک به اجتهاد نیاز دارند و بسیاری از بزرگان عرفان، فقیه و اندیشمند دینی بوده‌اند. نویسنده معتقد است از همان دوران اولیه صدر اسلام، تصوف و عرفان اسلامی با شریعت آمیخته شده است (ص۳۸ و ۳۹). <br /> <br /> نویسنده بر این باور است که فقه السلوک همچون فقه الاحکام، نیازمند اجتهاد و استنباط علمی است، و در اجتهاد در طریقت نیز باید با رویکردی روشمند و استنادی به دستورالعمل‌های عرفانی نگریست (ص۴۳-۵۸).<br /> <br /> === سازگاری نقش مرشد عرفانی با شریعت ===<br /> به گفته نویسنده مرشد یا شیخ در سلوک عرفانی واسطه فیض الهی است و نقش تعیین‌کننده‌ای در تربیت معنوی سالک دارد. تبعیت از مرشد کامل، به معنای تبعیت از نفس مهذب و فانی در خداست و از نظر نویسنده، این امر با آموزه‌های دینی و عقلانی قابل دفاع است (ص۴۹-۵۲).<br /> <br /> نویسنده در فصل اول، مفاهیم کلیدی مانند «فکر»، «تصوف»، «عرفان» و «طریقت» تعریف و تبیین کرده، سپس با بررسی ابعاد عرفان عملی و نظری، نسبت عرفان و شریعت را تحلیل می‌کند و تصریح دارد عرفان واقعی با دین و شریعت هیچ تضادی ندارد. کربلایی معتقد است بسیاری از بزرگان عرفان، خود از فقها و اندیشمندان دینی بوده‌اند و دستورالعمل‌های عرفانی نیز بر پایه آموزه‌های شریعت و اجتهاد از قرآن و سنت شکل گرفته‌اند. در ادامه، به چیستی طریقت، شکل‌گیری سلسله‌های صوفیانه و جایگاه مرشد و ولایت در تربیت عرفانی پرداخته می‌شود ( ص۱۰- ۵۸).<br /> <br /> === شفاهی بودن مستندات آموزه‌های سلوکی ===<br /> کربلائی معتقد است توجه به مرشد معنوی، از آموزه های شفاهی است، فلذا بلحاظ تاریخی فاقد مستندات است و صوفیان از قرن چهارم به بعد بود که به نوشتن رساله و کتاب روی آوردند و افرادی چون جنید بغدادی، ابوسعید خراز و ابوالحسین نوری آثار مکتوبی را از خود بر جای گذاشتند (ص۶۰ - ۶۹). کربلائی در ادامه ضمن بیان برخی عبارات مشایخ نقشبندیه، کبرویه و نعمت اللهی، با تمسک به دیدگاه شماری از علمای شیعه همچون بحر العلوم، ملا احمد نراقی، علامه طباطبائی، نجابت و علامه طهرانی دیدگاه آنها بر اساس اقوال شفاهی را بیان کرده است (ص۷۵- ۱۲۴).<br /> <br /> == تبیین آموزه صورت فکریه بر اساس آیات قرآن ==<br /> نویسنده سپس، کارکردها و حکمت‌های عملی آموزه صورت فکریه و خیالی مرشد در سلوک عرفانی را مورد تحلیل و بررسی قرار داده است (ص۱۲۷-۱۲۸). و در فصل چهارم کتاب به بررسی مستندات دینی آموزه «صورت فکریه» در عرفان اسلامی می‌پردازد. در ابتدای فصل، نویسنده تأکید دارد که آموزه «صورت فکریه» باید ریشه در متون اصلی دین داشته باشد تا مشروعیت و اعتبار لازم را در مسیر سلوک عرفانی بیابد.<br /> <br /> [[آیه ۲۰۰ سوره آل‌عمران]] «یا أیها الذین آمنوا اصبروا و صابروا و رابطوا» از آیاتی است که نویسنده به آن استناد کرده و با اراجاع به شماری از روایات در تفاسیر مهم شیعی بر این باور است: مراد از «رابطوا» یعنی با امام خود مرابطه داشته باشید و این آیه گویای دوام توجه و ربط دل به سوی امام است (ص۱۴۸-۱۵۲).<br /> <br /> نویسنده هم‌ چنین به [[آیه ۱۱۹ سوره توبه]] «و کونوا مع الصادقین» استشهاد کرده و معتقد است بر اساس روایات مراد از صادقان، پیامبر و اهل بیت آن حضرت هستند. در نگاه نویسنده صورت فکریه، ابزار ذهنی و قلبی برای اتصال به این جمع اهل صدق است و آیه توصیه به همراهی با جنبه صوری ایشان می‌کند نه جهت ملکی صادقان (ص۱۵۳-۱۵۴).<br /> <br /> آیه «[[آیه ۳۵ سوره مائده|و ابتغوا إلیه الوسیلة]]» نیز از آیاتی است که نویسنده با تمسک به روایات، مراد از آن را توسل به پیامبر و اهل‌بیت معرفی می‌کند. در تفسیر عرفانی، صورت فکریه به عنوان یکی از وسایل معنوی برای این تقرب مطرح می‌شود (ص۱۵۵). از دیگر آیاتی که نویسنده به آنها استناد کرد آیه «[[آیه ۱۵۳ سوره بقره|استعانت به صبر و نماز]]» (ص۱۵۶)، و آیه [[آیه ۲۸ سوره کهف|همنشینی با اهل ذکر]] و آیات مربوط به سکینه (آیات ۴ و ۱۸ سوره فتح) است که نویسنده از عرفا و صوفیان نقل کرده است. این قبیل آیات به همراهی با اهل ذکر و مراقبت بر حضور قلب اشاره دارد که صورت فکریه ابزار تحقق آن است (ص۱۵۶- ۱۵۹).<br /> <br /> == تبیین آموزه صورت فکریه بر اساس احادیث ==<br /> کربلایی در ادامه، روایات متعددی که برای اثبات آموزه صورت فکریه مورد تمسک مشایخ صوفیه قرار گرفته را ذکر می‌کند. در این میان حدیثی از کتاب «فقه الرضا»، به اهمیت حضور قلب و مراقبه در عبادات اشاره دارد و صورت فکریه را وسیله‌ای برای تحقق این حضور می‌داند (ص۱۶۰ و ۱۶۱) خطبه حضرت علی(ع) درباره ذکر نیز دلایل حدیثی نویسنده است که به باور او در این خطبه، حضرت به فضیلت ذکر و اهل ذکر اشاره می‌کند و حضور ذهن و قلب را شرط اصلی بهره‌مندی از ذکر می‌داند (ص۱۶۱ و ۱۶۲).<br /> <br /> هم‌چنین روایاتی وجود دارد که انسان کامل را مظهر اتمّ حق تعالی معرفی می‌کنند و نقش صورت فکریه را در اتصال سالک به انسان کامل برجسته می‌سازند. نویسنده بیان کرده است که صورت انسانی بزرگترین حجت‌های خداوند برمخلوقات است (ص۱۶۲- ۱۶۵). نویسنده بر اساس اخبار مقام نورانیت ائمه اطهار، ائمه را به عنوان واسطه فیض الهی معرفی می‌کنند و صورت فکریه را راهی برای ارتباط معنوی با آنان می‌دانند و تکیه صوفیه بیشتر بر مرتبت نورانیت آنهاست (ص۱۶۵- ۱۶۷).<br /> <br /> [[رده:مقالات کتاب‌شناسی]]<br /> [[رده:کتاب‌های مرتضی کربلایی]]</div>

Mkhaghanif