سید عبدالکریم موسوی اردبیلی - تاریخچهٔ نسخه‌ها

Alikhani در ‏۲۶ اکتبر ۲۰۲۶، ساعت ۱۵:۳۵

2026-10-26T15:35:45Z

Alikhani: Alikhani صفحهٔ فقه معاصر:پیش‌نویس:سید عبدالکریم موسوی اردبیلی را بدون برجای‌گذاشتن تغییرمسیر به سید عبدالکریم موسوی اردبیلی منتقل کرد

2026-10-26T14:52:52Z

Alikhani صفحهٔ فقه معاصر:پیش‌نویس:سید عبدالکریم موسوی اردبیلی را بدون برجای‌گذاشتن تغییرمسیر به سید عبدالکریم موسوی اردبیلی منتقل کرد

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۲۶ اکتبر ۲۰۲۶، ساعت ۱۴:۵۲
(بدون تفاوت)

Alikhani: /* منابع */

2026-10-26T14:52:18Z

منابع

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۲۶ اکتبر ۲۰۲۶، ساعت ۱۴:۵۲
خط ۱۳۱:		خط ۱۳۱:
	{{عالمان فقه معاصر}}		{{عالمان فقه معاصر}}

	[[رده:مقاله‌های مهدی خسروی سرشکی		[[رده:مقاله‌های مهدی خسروی سرشکی]]

	[[رده:مقاله‌های شخصیت‌شناسی		[[رده:مقاله‌های شخصیت‌شناسی]]

Alikhani: /* فقه سیاست و حکومت */

2026-10-26T14:51:53Z

فقه سیاست و حکومت

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۲۶ اکتبر ۲۰۲۶، ساعت ۱۴:۵۱
خط ۵۶:		خط ۵۶:
	موسوی اردبیلی معتقد بود که احکام اسلامی در جهان معاصر با داوری افکار عمومی جهانی نیز روبه‌رو هستند و فقیه باید بتواند درباره آنها پاسخ‌گو باشد. ازاین‌رو، در روابط مسلمانان با غیرمسلمانان بر عدالت، امانت، وفای به عهد و پرهیز از تبعیض تأکید می‌کرد، هرچند در برخی احکام سنتی، مانند ارث غیرمسلمان، به نصوص موجود پایبند بود.<ref>نوبهار، «اجتهاد کرامت‌مدار»، ص۵۲۴.</ref> او می‌کوشید میان سنت اجتهادی شیعه و نیازهای جهان مدرن پیوند برقرار کند و شریعت را در چارچوب فقه امامیه متناسب با مسائل روز بازفهمد. تأسیس دانشگاه مفید قم نیز در راستای پاسخ‌گویی علمی به مسائل دینی در دنیای جدید ارزیابی شده است.<ref>نوبهار، «اجتهاد کرامت‌مدار»، ص۵41.</ref>		موسوی اردبیلی معتقد بود که احکام اسلامی در جهان معاصر با داوری افکار عمومی جهانی نیز روبه‌رو هستند و فقیه باید بتواند درباره آنها پاسخ‌گو باشد. ازاین‌رو، در روابط مسلمانان با غیرمسلمانان بر عدالت، امانت، وفای به عهد و پرهیز از تبعیض تأکید می‌کرد، هرچند در برخی احکام سنتی، مانند ارث غیرمسلمان، به نصوص موجود پایبند بود.<ref>نوبهار، «اجتهاد کرامت‌مدار»، ص۵۲۴.</ref> او می‌کوشید میان سنت اجتهادی شیعه و نیازهای جهان مدرن پیوند برقرار کند و شریعت را در چارچوب فقه امامیه متناسب با مسائل روز بازفهمد. تأسیس دانشگاه مفید قم نیز در راستای پاسخ‌گویی علمی به مسائل دینی در دنیای جدید ارزیابی شده است.<ref>نوبهار، «اجتهاد کرامت‌مدار»، ص۵41.</ref>

	== فقه ~~سیاست و حکومت~~ ==		== فقه قضایی ==

	=== جایگاه تعزیرات حکومتی در فقه شیعه ===		=== جایگاه تعزیرات حکومتی در فقه شیعه ===
خط ۶۶:		خط ۶۶:
	=== صدق عنوان محارب برای همه اعضای محاربه شبکه‌ای ===		=== صدق عنوان محارب برای همه اعضای محاربه شبکه‌ای ===
	در دیدگاه موسوی اردبیلی، حمل سلاح از شرایط ضروری تحقق محاربه نیست و در روایات و منابع فقهی، به‌عنوان وضع غالب ذکر شده است. به نظر او، ملاک محاربه، قصد محاربه، اخلال در امنیت عمومی و ایجاد ترس و وحشت است. بنابراین، اگر محاربه به‌صورت شبکه‌ای انجام شود و افراد با وظایف و مهارت‌های متفاوت در آن مشارکت داشته باشند، همه اعضا، حتی کسانی که مستقیماً سلاح به دست نمی‌گیرند، محارب شمرده می‌شوند.<ref>موسوی اردبیلی، فقه الحدود و التعزيرات‌، ج۳، ص۵۳۲.</ref>		در دیدگاه موسوی اردبیلی، حمل سلاح از شرایط ضروری تحقق محاربه نیست و در روایات و منابع فقهی، به‌عنوان وضع غالب ذکر شده است. به نظر او، ملاک محاربه، قصد محاربه، اخلال در امنیت عمومی و ایجاد ترس و وحشت است. بنابراین، اگر محاربه به‌صورت شبکه‌ای انجام شود و افراد با وظایف و مهارت‌های متفاوت در آن مشارکت داشته باشند، همه اعضا، حتی کسانی که مستقیماً سلاح به دست نمی‌گیرند، محارب شمرده می‌شوند.<ref>موسوی اردبیلی، فقه الحدود و التعزيرات‌، ج۳، ص۵۳۲.</ref>

	~~== فقه قضایی ==~~

	=== بی‌اعتباری علم قاضی در جرایم جنسی ===		=== بی‌اعتباری علم قاضی در جرایم جنسی ===

Alikhani: /* آرا و نظرات فقهی */

2026-10-26T14:51:11Z

آرا و نظرات فقهی

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۲۶ اکتبر ۲۰۲۶، ساعت ۱۴:۵۱
خط ۵۶:		خط ۵۶:
	موسوی اردبیلی معتقد بود که احکام اسلامی در جهان معاصر با داوری افکار عمومی جهانی نیز روبه‌رو هستند و فقیه باید بتواند درباره آنها پاسخ‌گو باشد. ازاین‌رو، در روابط مسلمانان با غیرمسلمانان بر عدالت، امانت، وفای به عهد و پرهیز از تبعیض تأکید می‌کرد، هرچند در برخی احکام سنتی، مانند ارث غیرمسلمان، به نصوص موجود پایبند بود.<ref>نوبهار، «اجتهاد کرامت‌مدار»، ص۵۲۴.</ref> او می‌کوشید میان سنت اجتهادی شیعه و نیازهای جهان مدرن پیوند برقرار کند و شریعت را در چارچوب فقه امامیه متناسب با مسائل روز بازفهمد. تأسیس دانشگاه مفید قم نیز در راستای پاسخ‌گویی علمی به مسائل دینی در دنیای جدید ارزیابی شده است.<ref>نوبهار، «اجتهاد کرامت‌مدار»، ص۵41.</ref>		موسوی اردبیلی معتقد بود که احکام اسلامی در جهان معاصر با داوری افکار عمومی جهانی نیز روبه‌رو هستند و فقیه باید بتواند درباره آنها پاسخ‌گو باشد. ازاین‌رو، در روابط مسلمانان با غیرمسلمانان بر عدالت، امانت، وفای به عهد و پرهیز از تبعیض تأکید می‌کرد، هرچند در برخی احکام سنتی، مانند ارث غیرمسلمان، به نصوص موجود پایبند بود.<ref>نوبهار، «اجتهاد کرامت‌مدار»، ص۵۲۴.</ref> او می‌کوشید میان سنت اجتهادی شیعه و نیازهای جهان مدرن پیوند برقرار کند و شریعت را در چارچوب فقه امامیه متناسب با مسائل روز بازفهمد. تأسیس دانشگاه مفید قم نیز در راستای پاسخ‌گویی علمی به مسائل دینی در دنیای جدید ارزیابی شده است.<ref>نوبهار، «اجتهاد کرامت‌مدار»، ص۵41.</ref>

	== ~~آرا~~ و ~~نظرات فقهی~~ ==		== فقه سیاست و حکومت ==

	=== جایگاه تعزیرات حکومتی در فقه شیعه ===		=== جایگاه تعزیرات حکومتی در فقه شیعه ===
	از نگاه، موسوی اردبیلی قوانین جزایی حکومتی که خارج از نصوص حدود و تعزیرات شرعی تصویب می‌شود از مصادیق تعزیرات‌ است، نه نوعی مستقل؛ زیرا حکمت تعزیر، یعنی تأدیب و تأنیب، در این قوانین نیز وجود دارد؛ او مشروعیت این قوانین را بر اختیار حکومت در وضع مقررات برای تأمین مصلحت عمومی و برقراری عدالت استوار می‌دانست. از نظر وی، تعزیرات صرفاً احکامی عبادی و تعبدی نیستند و حکومت می‌تواند برای تحقق عدالت، مجازات‌های متناسبی تعیین کند. او همچنین این موضوع را از مباحث مهمی می‌دانست که در فقه امامیه کمتر به آن پرداخته شده است؛ برخلاف فقه اهل سنت که به‌دلیل تجربه حکومت‌داری، فرصت بیشتری برای بررسی آن داشته است.<ref>موسوی اردبیلی، فقه الحدود و التعزيرات‌، ج۱، ص۳۸-۴۱.</ref>		از نگاه، موسوی اردبیلی قوانین جزایی حکومتی که خارج از نصوص حدود و تعزیرات شرعی تصویب می‌شود از مصادیق تعزیرات‌ است، نه نوعی مستقل؛ زیرا حکمت تعزیر، یعنی تأدیب و تأنیب، در این قوانین نیز وجود دارد؛ او مشروعیت این قوانین را بر اختیار حکومت در وضع مقررات برای تأمین مصلحت عمومی و برقراری عدالت استوار می‌دانست. از نظر وی، تعزیرات صرفاً احکامی عبادی و تعبدی نیستند و حکومت می‌تواند برای تحقق عدالت، مجازات‌های متناسبی تعیین کند. او همچنین این موضوع را از مباحث مهمی می‌دانست که در فقه امامیه کمتر به آن پرداخته شده است؛ برخلاف فقه اهل سنت که به‌دلیل تجربه حکومت‌داری، فرصت بیشتری برای بررسی آن داشته است.<ref>موسوی اردبیلی، فقه الحدود و التعزيرات‌، ج۱، ص۳۸-۴۱.</ref>

			=== ارتداد فکری و نظری، ارتداد نیست ===
			موسوی اردبیلی، همسو با برخی فقهای معاصر،<ref>هاشمی، «ارتداد فکری با تأکید بر نظریه امام خمینی»، ص۵۷۲-۵۸۴.</ref> انکار ضروری دین را به‌تنهایی موجب ارتداد نمی‌دانست. به نظر او، ارتداد زمانی محقق می‌شود که انکار ضروری دین به انکار خداوند یا نبوت بینجامد و شخص نیز از این ملازمه آگاه باشد. بنابراین، اگر انکار ناشی از شبهه و حاصل فکر و استدلال باشد، هرچند استدلال نادرست باشد، ارتداد تحقق نمی‌یابد.<ref>موسوی اردبیلی، فقه الحدود و التعزيرات‌، ج۲، ص۶۸۶؛ ج۴، ص۵۳ و ۶۵.</ref>

			=== صدق عنوان محارب برای همه اعضای محاربه شبکه‌ای ===
			در دیدگاه موسوی اردبیلی، حمل سلاح از شرایط ضروری تحقق محاربه نیست و در روایات و منابع فقهی، به‌عنوان وضع غالب ذکر شده است. به نظر او، ملاک محاربه، قصد محاربه، اخلال در امنیت عمومی و ایجاد ترس و وحشت است. بنابراین، اگر محاربه به‌صورت شبکه‌ای انجام شود و افراد با وظایف و مهارت‌های متفاوت در آن مشارکت داشته باشند، همه اعضا، حتی کسانی که مستقیماً سلاح به دست نمی‌گیرند، محارب شمرده می‌شوند.<ref>موسوی اردبیلی، فقه الحدود و التعزيرات‌، ج۳، ص۵۳۲.</ref>

			== فقه قضایی ==

	=== بی‌اعتباری علم قاضی در جرایم جنسی ===		=== بی‌اعتباری علم قاضی در جرایم جنسی ===
خط ۷۰:		خط ۷۸:
	موسوی اردبیلی شکایت از قضات را می‌پذیرفت و روایات مربوط به حفظ جایگاه قضاوت و منع شکایت از قاضی را از باب استحسانات برمی‌شمرد.<ref>موسوی اردبیلی، فقه القضاء، ج۱، ص۳۴۶و۳۴۷.</ref>		موسوی اردبیلی شکایت از قضات را می‌پذیرفت و روایات مربوط به حفظ جایگاه قضاوت و منع شکایت از قاضی را از باب استحسانات برمی‌شمرد.<ref>موسوی اردبیلی، فقه القضاء، ج۱، ص۳۴۶و۳۴۷.</ref>

	==~~= ارتداد فکری و نظری، ارتداد نیست ===~~		== فقه اقتصادی و مالی ==
	موسوی اردبیلی، همسو با برخی فقهای معاصر،<ref>هاشمی، «ارتداد فکری با تأکید بر نظریه امام خمینی»، ص۵۷۲-۵۸۴.</ref> انکار ضروری دین را به‌تنهایی موجب ارتداد نمی‌دانست. به نظر او، ارتداد زمانی محقق می‌شود که انکار ضروری دین به انکار خداوند یا نبوت بینجامد و شخص نیز از این ملازمه آگاه باشد. بنابراین، اگر انکار ناشی از شبهه و حاصل فکر و استدلال باشد، هرچند استدلال نادرست باشد، ارتداد تحقق نمی‌یابد.<ref>موسوی اردبیلی، فقه ~~الحدود~~ و ~~التعزيرات‌، ج۲، ص۶۸۶؛ ج۴، ص۵۳ و ۶۵.</ref>~~

	==~~= صدق عنوان محارب برای همه اعضای محاربه شبکه‌ای ===~~
	در دیدگاه موسوی اردبیلی، حمل سلاح از شرایط ضروری تحقق محاربه نیست و در روایات و منابع فقهی، به‌عنوان وضع غالب ذکر شده است. به نظر او، ملاک محاربه، قصد محاربه، اخلال در امنیت عمومی و ایجاد ترس و وحشت است. بنابراین، اگر محاربه به‌صورت شبکه‌ای انجام شود و افراد با وظایف و مهارت‌های متفاوت در آن مشارکت داشته باشند، همه اعضا، حتی کسانی که مستقیماً سلاح به دست نمی‌گیرند، محارب شمرده می‌شوند.<ref>موسوی اردبیلی، فقه الحدود و التعزيرات‌، ج۳، ص۵۳۲.</ref>

	=== مشروعیت معاملات نوپیدا مانند بیمه ===		=== مشروعیت معاملات نوپیدا مانند بیمه ===
خط ۸۸:		خط ۹۲:

	او دریافت سود سپرده‌های کوتاه‌مدت و بلندمدت را در صورتی جایز می‌دانست که سپرده‌گذار واقعاً سرمایه خود را در قالب مضاربه در اختیار بانک یا مؤسسه خصوصی قرار دهد و آن نهاد نیز با سرمایه به تجارت بپردازد. در این صورت، پرداخت‌های ماهانه باید علی‌الحساب باشد، نه سودی ثابت و تضمین‌شده. اما اگر سپرده‌گذار سود ثابت مطالبه کند، مضاربه باطل است؛ مگر آنکه تعیین سود ثابت در ضمن عقد شرط شده باشد.<ref>موسوی اردبیلی، رساله توضیح‌المسائل، ص۴۷۸، مسئله ۲۵۷۰.</ref> همچنین، به نظر او، تصرف بانک در سپرده‌هایی که به‌عنوان ودیعه و امانت در اختیار آن قرار دارند، اشکالی ندارد.<ref>موسوی اردبیلی، رساله توضیح المسائل، ص۴۷۷، مسأله ۲۵۷۴.</ref>		او دریافت سود سپرده‌های کوتاه‌مدت و بلندمدت را در صورتی جایز می‌دانست که سپرده‌گذار واقعاً سرمایه خود را در قالب مضاربه در اختیار بانک یا مؤسسه خصوصی قرار دهد و آن نهاد نیز با سرمایه به تجارت بپردازد. در این صورت، پرداخت‌های ماهانه باید علی‌الحساب باشد، نه سودی ثابت و تضمین‌شده. اما اگر سپرده‌گذار سود ثابت مطالبه کند، مضاربه باطل است؛ مگر آنکه تعیین سود ثابت در ضمن عقد شرط شده باشد.<ref>موسوی اردبیلی، رساله توضیح‌المسائل، ص۴۷۸، مسئله ۲۵۷۰.</ref> همچنین، به نظر او، تصرف بانک در سپرده‌هایی که به‌عنوان ودیعه و امانت در اختیار آن قرار دارند، اشکالی ندارد.<ref>موسوی اردبیلی، رساله توضیح المسائل، ص۴۷۷، مسأله ۲۵۷۴.</ref>

			=== اعتبار حق مؤلف و مالکیت معنوی ===
			از نگاه موسوی اردبیلی، تکثیر، خریدوفروش و هرگونه استفاده از کتاب‌ها، مجلات، نرم‌افزارها، لوح‌های فشرده و آثار مشابهی که استفاده از آن‌ها مشروط به رعایت حق مؤلف است، در صورتی که مؤلف یا تولیدکننده مسلمان باشد، بدون رضایت او جایز نیست. اگر صاحب اثر غیرمسلمانی باشد که با مسلمانان در حال جنگ است، چنین تصرفاتی اشکال ندارد؛ اما در مورد غیرمسلمانانی که در حال جنگ با مسلمانان نیستند، جواز استفاده یا تصرف بدون اجازه صاحب اثر محل تأمل است. به نظر او، حق طبع و حق اختراع نیز همین حکم را دارند.<ref>موسوی اردبیلی، رساله توضیح‌المسائل، ص ۵۱۹، مسئله ۲۷۷۱.</ref>

			== فقه زنان ==

	=== جواز ازدواج دختر باکره رشیده بدون اذن ولی ===		=== جواز ازدواج دختر باکره رشیده بدون اذن ولی ===
	موسوی اردبیلی در پاسخ به استفتایی درباره ازدواج موقت با دختر بدون اطلاع پدر، فتوا داده بود که دختر باکره‌ای که به بلوغ رسیده و رشیده است، برای ازدواج دائم یا موقت به اجازه پدر یا جد پدری نیاز ندارد. منظور از رشیده، دختری است که مصلحت خود را تشخیص می‌دهد، توانایی اداره مستقل زندگی را دارد و بیم فریب‌خوردن او نمی‌رود. در غیر این صورت، بنابر احتیاط واجب، اجازه پدر یا جد پدری لازم است.<ref>موسوی اردبیلی، رساله توضیح المسائل، ص۵۳۵، مسئله ۲۸۳۰.</ref>		موسوی اردبیلی در پاسخ به استفتایی درباره ازدواج موقت با دختر بدون اطلاع پدر، فتوا داده بود که دختر باکره‌ای که به بلوغ رسیده و رشیده است، برای ازدواج دائم یا موقت به اجازه پدر یا جد پدری نیاز ندارد. منظور از رشیده، دختری است که مصلحت خود را تشخیص می‌دهد، توانایی اداره مستقل زندگی را دارد و بیم فریب‌خوردن او نمی‌رود. در غیر این صورت، بنابر احتیاط واجب، اجازه پدر یا جد پدری لازم است.<ref>موسوی اردبیلی، رساله توضیح المسائل، ص۵۳۵، مسئله ۲۸۳۰.</ref>

			== فقه درمان ==

	=== جواز تشریح و پیوند اعضا با شرایط خاص ===		=== جواز تشریح و پیوند اعضا با شرایط خاص ===
	موسوی اردبیلی تشریح بدن میت را برای تشخیص بیماری، کشف جرم، آموزش پزشکی و نجات جان دیگران جایز می‌دانست؛ مشروط بر آنکه تشریح ضرورت داشته باشد و امکان گرفتن اجازه نیز بررسی شود. از دیدگاه او، پیوند عضو میت مسلمان به فردی که جانش در خطر است یا برای حفظ عضو مهمی از بدن فرد زنده، اشکالی ندارد و موجب دیه نمی‌شود، به‌ویژه اگر میت پیش از مرگ به این کار وصیت کرده باشد. همچنین، عضوی که پس از پیوند حیات پیدا می‌کند، حکم عضو زنده را دارد. پیوند عضو از فرد زنده به دیگری نیز در صورتی جایز است که ضرر قابل‌توجهی برای اهداکننده نداشته باشد و هر دو طرف رضایت داشته باشند.<ref>موسوی اردبیلی، رساله توضیح‌المسائل، ص۶۵۲، مسائل ۳۴۱۷-۳۴۲۱.</ref>		موسوی اردبیلی تشریح بدن میت را برای تشخیص بیماری، کشف جرم، آموزش پزشکی و نجات جان دیگران جایز می‌دانست؛ مشروط بر آنکه تشریح ضرورت داشته باشد و امکان گرفتن اجازه نیز بررسی شود. از دیدگاه او، پیوند عضو میت مسلمان به فردی که جانش در خطر است یا برای حفظ عضو مهمی از بدن فرد زنده، اشکالی ندارد و موجب دیه نمی‌شود، به‌ویژه اگر میت پیش از مرگ به این کار وصیت کرده باشد. همچنین، عضوی که پس از پیوند حیات پیدا می‌کند، حکم عضو زنده را دارد. پیوند عضو از فرد زنده به دیگری نیز در صورتی جایز است که ضرر قابل‌توجهی برای اهداکننده نداشته باشد و هر دو طرف رضایت داشته باشند.<ref>موسوی اردبیلی، رساله توضیح‌المسائل، ص۶۵۲، مسائل ۳۴۱۷-۳۴۲۱.</ref>

	~~=== اعتبار حق مؤلف و مالکیت معنوی ===~~
	از نگاه موسوی اردبیلی، تکثیر، خریدوفروش و هرگونه استفاده از کتاب‌ها، مجلات، نرم‌افزارها، لوح‌های فشرده و آثار مشابهی که استفاده از آن‌ها مشروط به رعایت حق مؤلف است، در صورتی که مؤلف یا تولیدکننده مسلمان باشد، بدون رضایت او جایز نیست. اگر صاحب اثر غیرمسلمانی باشد که با مسلمانان در حال جنگ است، چنین تصرفاتی اشکال ندارد؛ اما در مورد غیرمسلمانانی که در حال جنگ با مسلمانان نیستند، جواز استفاده یا تصرف بدون اجازه صاحب اثر محل تأمل است. به نظر او، حق طبع و حق اختراع نیز همین حکم را دارند.<ref>موسوی اردبیلی، رساله توضیح‌المسائل، ص ۵۱۹، مسئله ۲۷۷۱.</ref>

	==پانویس==		==پانویس==

Alikhani در ‏۲۶ اکتبر ۲۰۲۶، ساعت ۱۴:۴۶

2026-10-26T14:46:29Z

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۲۶ اکتبر ۲۰۲۶، ساعت ۱۴:۴۶
خط ۱:		خط ۱:
			{{ارتباط با فقه معاصر}}
	{{نویسنده		{{نویسنده
	\| نویسنده = مهدی خسروی سرشکی		\| نویسنده = مهدی خسروی سرشکی
خط ۷:		خط ۸:
	\| ویراستار۲ =		\| ویراستار۲ =
	\| ویراستار۳ =		\| ویراستار۳ =
	}}{{جعبه اطلاعات اشخاص\|نام=سید عبدالکریم موسوی اردبیلی\|تولد=۱۳۰۴ش\|مرگ=۱۳۹۵ش\|تصویر=آیت‌الله موسوی اردبیلی.jpg\|جایگاه=مرجع تقلید\|مذهب=شیعه\|ملیت=ایران\|حوزه تخصصی=\|آثار در فقه معاصر=\|آراء=\|استادان=[[سید حسین بروجردی]]، [[سید محمد حجت کوه‌کمره‌ای]]، [[سید محمد محقق داماد]]\|شاگردان=\|وب سایت=www.ardebili.com}}		}}
			{{جعبه اطلاعات اشخاص\|نام=سید عبدالکریم موسوی اردبیلی\|تولد=۱۳۰۴ش\|مرگ=۱۳۹۵ش\|تصویر=آیت‌الله موسوی اردبیلی.jpg\|جایگاه=مرجع تقلید\|مذهب=شیعه\|ملیت=ایران\|حوزه تخصصی=\|آثار در فقه معاصر=\|آراء=\|استادان=[[سید حسین بروجردی]]، [[سید محمد حجت کوه‌کمره‌ای]]، [[سید محمد محقق داماد]]\|شاگردان=\|وب سایت=www.ardebili.com}}

	* '''چکیده'''		* '''چکیده'''

Alikhani در ‏۲۶ اکتبر ۲۰۲۶، ساعت ۱۴:۴۵

2026-10-26T14:45:57Z

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۲۶ اکتبر ۲۰۲۶، ساعت ۱۴:۴۵
خط ۷:		خط ۷:
	\| ویراستار۲ =		\| ویراستار۲ =
	\| ویراستار۳ =		\| ویراستار۳ =
	}}{{جعبه اطلاعات اشخاص\|نام=سید عبدالکریم موسوی اردبیلی\|تولد=۱۳۰۴ش\|مرگ=۱۳۹۵ش\|تصویر=آیت‌الله موسوی اردبیلی.jpg\|جایگاه=مرجع تقلید\|مذهب=شیعه\|ملیت=ایران\|حوزه تخصصی=\|آثار در فقه معاصر=\|آراء=\|استادان=\|شاگردان=\|وب سایت=}}		}}{{جعبه اطلاعات اشخاص\|نام=سید عبدالکریم موسوی اردبیلی\|تولد=۱۳۰۴ش\|مرگ=۱۳۹۵ش\|تصویر=آیت‌الله موسوی اردبیلی.jpg\|جایگاه=مرجع تقلید\|مذهب=شیعه\|ملیت=ایران\|حوزه تخصصی=\|آثار در فقه معاصر=\|آراء=\|استادان=[[سید حسین بروجردی]]، [[سید محمد حجت کوه‌کمره‌ای]]، [[سید محمد محقق داماد]]\|شاگردان=\|وب سایت=www.ardebili.com}}

	* '''چکیده'''		* '''چکیده'''

Alikhani: /* منابع */

2026-10-26T14:40:08Z

منابع

Alikhani: /* زندگی‌نامه فقهی و قضایی و سیاسی */

2026-10-26T14:33:52Z

زندگی‌نامه فقهی و قضایی و سیاسی

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۲۶ اکتبر ۲۰۲۶، ساعت ۱۴:۳۳
خط ۲۸:		خط ۲۸:
	از نظر فکری، موسوی اردبیلی در شمار جریان روشنفکری حوزه قرار می‌گرفت؛ بااین‌حال، خواهان تغییرات بنیادین در حوزه و دگرگونی ساختارهای سنتی آن نبود و اصلاحات و روشنفکری را در چارچوب همین ساختارها می‌پذیرفت.<ref>موسوی اردبیلی، «گفت‌وگو با حجة‌الاسلام و المسلمین سید علی موسوی اردبیلی»، ص۲۰۳.</ref> جایگاه علمی، فقهی و سیاسی او چنان بود که پس از درگذشت امام خمینی، نامش در شمار گزینه‌های پیشنهادی برای عضویت در شورای رهبری مطرح شد.<ref>هاشمی رفسنجانی، بازسازی و سازندگی؛ کارنامه و خاطرات هاشمی رفسنجانی: ۱۳۶۸، ص۱۵۰.</ref>		از نظر فکری، موسوی اردبیلی در شمار جریان روشنفکری حوزه قرار می‌گرفت؛ بااین‌حال، خواهان تغییرات بنیادین در حوزه و دگرگونی ساختارهای سنتی آن نبود و اصلاحات و روشنفکری را در چارچوب همین ساختارها می‌پذیرفت.<ref>موسوی اردبیلی، «گفت‌وگو با حجة‌الاسلام و المسلمین سید علی موسوی اردبیلی»، ص۲۰۳.</ref> جایگاه علمی، فقهی و سیاسی او چنان بود که پس از درگذشت امام خمینی، نامش در شمار گزینه‌های پیشنهادی برای عضویت در شورای رهبری مطرح شد.<ref>هاشمی رفسنجانی، بازسازی و سازندگی؛ کارنامه و خاطرات هاشمی رفسنجانی: ۱۳۶۸، ص۱۵۰.</ref>

	درباره زندگی و فعالیت‌های علمی موسوی اردبیلی، آثاری چون «فقیه جامع»، «فقه و تدبیر» و «آیت‌الله سید عبدالکریم موسوی اردبیلی از نگاه دیگران» منتشر شده است. همچنین، در هجدهمین دوره همایش کتاب سال حوزه در سال ۱۳۹۵ش، از او به‌عنوان شخصیت برجسته علمی حوزه یاد شد.<ref>دبیرخانه همایش کتاب سال حوزه، ویژه‌نامه هجدهمین همایش کتاب سال حوزه، ص۷۱-۷۷.</ref>		درباره زندگی و فعالیت‌های علمی موسوی اردبیلی، آثاری چون «فقیه جامع»،<ref>مکاریان و بابایی، فقیه جامع، ۱۳۹۶ش، صفحه شناسنامه کتاب.</ref> «فقه و تدبیر»<ref>فاضل میبدی، فقه و تدبیر، ۱۳۹۶ش، صفحه شناسنامه.</ref> و «آیت‌الله سید عبدالکریم موسوی اردبیلی از نگاه دیگران»<ref>مهریزی و بابایی، آیت‌الله سید عبدالکریم موسوی اردبیلی از نگاه دیگران، ۱۳۹۶ش، صفحه شناسنامه.</ref> منتشر شده است. همچنین، در هجدهمین دوره همایش کتاب سال حوزه در سال ۱۳۹۵ش، از او به‌عنوان شخصیت برجسته علمی حوزه یاد شد.<ref>دبیرخانه همایش کتاب سال حوزه، ویژه‌نامه هجدهمین همایش کتاب سال حوزه، ص۷۱-۷۷.</ref>

	=== آثار فقهی ===		=== آثار فقهی ===

Alikhani: /* منابع */ اصلاح ارقام

2026-10-26T14:30:24Z

منابع: اصلاح ارقام

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۲۶ اکتبر ۲۰۲۶، ساعت ۱۴:۳۰
خط ۱۰۲:		خط ۱۰۲:
	{{منابع}}		{{منابع}}

	* اصغری، محمد، «گفتگو با دکتر سید محمد اصغری»، در آیت‌الله سید عبدالکریم موسوی اردبیلی از نگاه دیگران، مرکز تنظیم و نشر آثار حضرت آیت‌الله العظمی موسوی اردبیلی، ۱۳۹۶ش.		* اصغری، محمد، «گفتگو با دکتر سید محمد اصغری»، در کتاب آیت‌الله سید عبدالکریم موسوی اردبیلی از نگاه دیگران، مرکز تنظیم و نشر آثار حضرت آیت‌الله العظمی موسوی اردبیلی، ۱۳۹۶ش.
	* دبیرخانه همایش کتاب سال حوزه، ویژه‌نامه هجدهمین همایش کتاب سال حوزه (۱۸)، قم، انتشارات مرکز مدیریت حوزه علمیه قم، ۱۳۹۵ش.		* دبیرخانه همایش کتاب سال حوزه، ویژه‌نامه هجدهمین همایش کتاب سال حوزه (۱۸)، قم، انتشارات مرکز مدیریت حوزه علمیه قم، ۱۳۹۵ش.
	* رضایی دوانی، مجید و سید جواد سبحانی، «بررسی فقهی ماهیت و مشروعیت بیمه عمر در نگاه آیت‌الله موسوی اردبیلی»، در فقه و تدبیر، قم، مرکز تنظیم و نشر آثار حضرت آیت‌الله العظمی موسوی اردبیلی، ۱۳۹۶ش.		* فاضل میبدی، محمدتقی، فقه و تدبیر، قم، مرکز تنظیم و نشر آثار حضرت آیت‌الله العظمی موسوی اردبیلی، ۱۳۹۶ش.
	* '''فاضل میبدی، محمدتقی، فقه و تدبیر، قم، مرکز تنظیم و نشر آثار حضرت آیت‌الله العظمی موسوی اردبیلی، ۱۳۹۶ش.~~'''~~		* «لیست کتابخانه»، پایگاه اطلاع‌رسانی آیت‌الله العظمی سید عبدالکریم موسوی اردبیلی، تاریخ بازدید: ۳ آبان ۱۴۰۵ش.
	* «لیست کتابخانه»، پایگاه اطلاع‌رسانی آیت‌الله العظمی سید عبدالکریم موسوی اردبیلی، تاریخ بازدید: ۳ آبان ~~1405ش~~.		* محقق داماد، سید مصطفی، «گفتگو با آیت‌الله سید مصطفی محقق داماد»، در کتاب آیت‌الله سید عبدالکریم موسوی اردبیلی از نگاه دیگران، مرکز تنظیم و نشر آثار حضرت آیت‌الله العظمی موسوی اردبیلی، ۱۳۹۶ش.
	* محقق داماد، سید مصطفی، «گفتگو با آیت‌الله سید مصطفی محقق داماد»، در آیت‌الله سید عبدالکریم موسوی اردبیلی از نگاه دیگران، مرکز تنظیم و نشر آثار حضرت آیت‌الله العظمی موسوی اردبیلی، ۱۳۹۶ش.
	* مرتضوی، سید ضیاء، «نفی تعبد در احکام معاملی و خاستگاه مشروعیت معاملات نوپیدا در نگاه آیت‌الله موسوی اردبیلی»، در فقه و تدبیر، قم، مرکز تنظیم و نشر آثار حضرت آیت‌الله العظمی موسوی اردبیلی، ۱۳۹۶ش.		* مرتضوی، سید ضیاء، «نفی تعبد در احکام معاملی و خاستگاه مشروعیت معاملات نوپیدا در نگاه آیت‌الله موسوی اردبیلی»، در فقه و تدبیر، قم، مرکز تنظیم و نشر آثار حضرت آیت‌الله العظمی موسوی اردبیلی، ۱۳۹۶ش.
	* مکاریان، ناصر و رضا بابایی، فقیه جامع: زندگی‌نامه علمی - سیاسی آیت‌الله سید عبدالکریم موسوی اردبیلی، مرکز تنظیم و نشر آثار حضرت آیت‌الله العظمی موسوی اردبیلی، ۱۳۹۶ش.		* مکاریان، ناصر و رضا بابایی، فقیه جامع: زندگی‌نامه علمی - سیاسی آیت‌الله سید عبدالکریم موسوی اردبیلی، مرکز تنظیم و نشر آثار حضرت آیت‌الله العظمی موسوی اردبیلی، ۱۳۹۶ش.
	* موسوی اردبیلی، سید علی، «گفتگو با حجة الاسلام و المسلمین سید علی موسوی اردبیلی»، در آیت‌الله سید عبدالکریم موسوی اردبیلی از نگاه دیگران، مرکز تنظیم و نشر آثار حضرت آیت‌الله العظمی موسوی اردبیلی، ۱۳۹۶ش.		* موسوی اردبیلی، سید علی، «گفتگو با حجة الاسلام و المسلمین سید علی موسوی اردبیلی»، در کتاب آیت‌الله سید عبدالکریم موسوی اردبیلی از نگاه دیگران، مرکز تنظیم و نشر آثار حضرت آیت‌الله العظمی موسوی اردبیلی، ۱۳۹۶ش.
	* موسوی اردبیلی، سید عبدالکریم، فقه المضاربه‌، قم، دانشگاه مفید، ۱۳۷۹ش.		* موسوی اردبیلی، سید عبدالکریم، فقه المضاربه‌، قم، دانشگاه مفید، ۱۳۷۹ش.
	* موسوی اردبیلی، سید عبدالکریم، فقه الحدود و التعزيرات‌، قم، دانشگاه مفید، چاپ دوم، ۱۴۲۷ق.		* موسوی اردبیلی، سید عبدالکریم، فقه الحدود و التعزيرات‌، قم، دانشگاه مفید، چاپ دوم، ۱۴۲۷ق.

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۲۶ اکتبر ۲۰۲۶، ساعت ۱۴:۴۰
خط ۱۰۵:		خط ۱۰۵:
	* دبیرخانه همایش کتاب سال حوزه، ویژه‌نامه هجدهمین همایش کتاب سال حوزه (۱۸)، قم، انتشارات مرکز مدیریت حوزه علمیه قم، ۱۳۹۵ش.		* دبیرخانه همایش کتاب سال حوزه، ویژه‌نامه هجدهمین همایش کتاب سال حوزه (۱۸)، قم، انتشارات مرکز مدیریت حوزه علمیه قم، ۱۳۹۵ش.
	* فاضل میبدی، محمدتقی، فقه و تدبیر، قم، مرکز تنظیم و نشر آثار حضرت آیت‌الله العظمی موسوی اردبیلی، ۱۳۹۶ش.		* فاضل میبدی، محمدتقی، فقه و تدبیر، قم، مرکز تنظیم و نشر آثار حضرت آیت‌الله العظمی موسوی اردبیلی، ۱۳۹۶ش.
	* «لیست ~~کتابخانه»،~~ پایگاه اطلاع‌رسانی آیت‌الله العظمی سید عبدالکریم موسوی اردبیلی، تاریخ بازدید: ۳ آبان ۱۴۰۵ش.		* [https://www.ardebili.com/fa/Booklist «لیست کتابخانه»]، پایگاه اطلاع‌رسانی آیت‌الله العظمی سید عبدالکریم موسوی اردبیلی، تاریخ بازدید: ۳ آبان ۱۴۰۵ش.
	* محقق داماد، سید مصطفی، «گفتگو با آیت‌الله سید مصطفی محقق داماد»، در کتاب آیت‌الله سید عبدالکریم موسوی اردبیلی از نگاه دیگران، مرکز تنظیم و نشر آثار حضرت آیت‌الله العظمی موسوی اردبیلی، ۱۳۹۶ش.		* محقق داماد، سید مصطفی، «گفتگو با آیت‌الله سید مصطفی محقق داماد»، در کتاب آیت‌الله سید عبدالکریم موسوی اردبیلی از نگاه دیگران، مرکز تنظیم و نشر آثار حضرت آیت‌الله العظمی موسوی اردبیلی، ۱۳۹۶ش.
	* مرتضوی، سید ضیاء، «نفی تعبد در احکام معاملی و خاستگاه مشروعیت معاملات نوپیدا در نگاه آیت‌الله موسوی اردبیلی»، در فقه و تدبیر، قم، مرکز تنظیم و نشر آثار حضرت آیت‌الله العظمی موسوی اردبیلی، ۱۳۹۶ش.		* مرتضوی، سید ضیاء، «نفی تعبد در احکام معاملی و خاستگاه مشروعیت معاملات نوپیدا در نگاه آیت‌الله موسوی اردبیلی»، در فقه و تدبیر، قم، مرکز تنظیم و نشر آثار حضرت آیت‌الله العظمی موسوی اردبیلی، ۱۳۹۶ش.
	* مکاریان، ناصر و رضا بابایی، فقیه جامع: زندگی‌نامه علمی - سیاسی آیت‌الله سید عبدالکریم موسوی اردبیلی، مرکز تنظیم و نشر آثار حضرت آیت‌الله العظمی موسوی اردبیلی، ۱۳۹۶ش.		* مکاریان، ناصر و رضا بابایی، فقیه جامع: زندگی‌نامه علمی - سیاسی آیت‌الله سید عبدالکریم موسوی اردبیلی، مرکز تنظیم و نشر آثار حضرت آیت‌الله العظمی موسوی اردبیلی، ۱۳۹۶ش.
	* موسوی اردبیلی، سید علی، «گفتگو با ~~حجة الاسلام~~ و المسلمین سید علی موسوی اردبیلی»، در کتاب آیت‌الله سید عبدالکریم موسوی اردبیلی از نگاه دیگران، مرکز تنظیم و نشر آثار حضرت آیت‌الله العظمی موسوی اردبیلی، ۱۳۹۶ش.		* موسوی اردبیلی، سید علی، «گفتگو با حجة‌الاسلام و المسلمین سید علی موسوی اردبیلی»، در کتاب آیت‌الله سید عبدالکریم موسوی اردبیلی از نگاه دیگران، مرکز تنظیم و نشر آثار حضرت آیت‌الله العظمی موسوی اردبیلی، ۱۳۹۶ش.
	* موسوی اردبیلی، سید عبدالکریم، فقه المضاربه‌، قم، دانشگاه مفید، ۱۳۷۹ش.		* موسوی اردبیلی، سید عبدالکریم، فقه المضاربه‌، قم، دانشگاه مفید، ۱۳۷۹ش.
	* موسوی اردبیلی، سید عبدالکریم، فقه الحدود و التعزيرات‌، قم، دانشگاه مفید، چاپ دوم، ۱۴۲۷ق.		* موسوی اردبیلی، سید عبدالکریم، فقه الحدود و التعزيرات‌، قم، دانشگاه مفید، چاپ دوم، ۱۴۲۷ق.
خط ۱۱۵:		خط ۱۱۵:
	* موسوی اردبیلی، سید عبدالکریم، فقه الشركه‌، قم، دانشگاه مفید، ۱۴۱۴ق.		* موسوی اردبیلی، سید عبدالکریم، فقه الشركه‌، قم، دانشگاه مفید، ۱۴۱۴ق.
	* موسوی اردبیلی، سید عبدالکریم، رساله توضیح المسائل، قم، نجات، ۱۳۸۶ش.		* موسوی اردبیلی، سید عبدالکریم، رساله توضیح المسائل، قم، نجات، ۱۳۸۶ش.
	* موسوی اردبیلی، سید عبدالکریم، پایگاه اینترنتی: https://www.ardebili.com
	* موسوی اردبیلی، سید عبدالکریم، حقوق و دادرسی کیفری در آیینه فقه، محقق: سعید رهایی، قم، رادنگار، ۱۳۹۲ش.
	* '''موسوی اردبیلی، سید عبدالکریم، در پرتو وحی: درس‌هایی از قرآن در محضر آیت‌الله العظمی موسوی اردبیلی، محقق: ابوالفظل موسویان، قم، دانشگاه مفید، ۱۳۸۸ش.'''
	* مهریزی، مهدی و رضا بابایی، آیت‌الله سید عبدالکریم موسوی اردبیلی از نگاه دیگران، مرکز تنظیم و نشر آثار حضرت آیت‌الله العظمی موسوی اردبیلی، ۱۳۹۶ش.		* مهریزی، مهدی و رضا بابایی، آیت‌الله سید عبدالکریم موسوی اردبیلی از نگاه دیگران، مرکز تنظیم و نشر آثار حضرت آیت‌الله العظمی موسوی اردبیلی، ۱۳۹۶ش.
	* نوبهار، رحیم، «اجتهاد کرامت‌مدار»، در کتاب فقه و تدبیر، قم، مرکز تنظیم و نشر آثار حضرت آیت‌الله العظمی موسوی اردبیلی، ۱۳۹۶ش.		* نوبهار، رحیم، «اجتهاد کرامت‌مدار»، در کتاب فقه و تدبیر، قم، مرکز تنظیم و نشر آثار حضرت آیت‌الله العظمی موسوی اردبیلی، ۱۳۹۶ش.
	* نریمانی، سید مهدی، «تأثیر تغییر ماهیت پول در احکام آن با تأکید بر فتوای آیت‌الله العظمی موسوی اردبیلی»، در ~~فقه و تدبیر، قم، مرکز تنظیم و نشر آثار حضرت آیت‌الله العظمی موسوی اردبیلی، ۱۳۹۶ش.~~		* نریمانی، سید مهدی، «تأثیر تغییر ماهیت پول در احکام آن با تأکید بر فتوای آیت‌الله العظمی موسوی اردبیلی»، در کتاب فقه و تدبیر، قم، مرکز تنظیم و نشر آثار حضرت آیت‌الله العظمی موسوی اردبیلی، ۱۳۹۶ش.
	* هاشمی، سید حسین، «ارتداد فکری با تأکید بر نظریه امام خمینی»، در فقه و تدبیر، قم، مرکز تنظیم و نشر آثار حضرت آیت‌الله العظمی موسوی اردبیلی، ۱۳۹۶ش.
	* هاشمی رفسنجانی، اکبر، بازسازی و سازندگی ؛ کارنامه و خاطرات هاشمی رفسنجانی: ۱۳۶۸، به اهتمام علی لاهوتی، تهران، نشر معارف انقلاب، ۱۳۹۱ش.		* هاشمی رفسنجانی، اکبر، بازسازی و سازندگی ؛ کارنامه و خاطرات هاشمی رفسنجانی: ۱۳۶۸، به اهتمام علی لاهوتی، تهران، نشر معارف انقلاب، ۱۳۹۱ش.
	{{پایان}}		{{پایان}}