https://ency.feqhemoaser.com/fa/history/%D9%81%D9%82%D9%87_%D9%85%D8%B9%D8%A7%D8%B5%D8%B1:%D9%BE%DB%8C%D8%B4%E2%80%8C%D9%86%D9%88%DB%8C%D8%B3:%D8%B3%DB%8C%D8%AF_%D8%B9%D8%A8%D8%AF%D8%A7%D9%84%DA%A9%D8%B1%DB%8C%D9%85_%D9%85%D9%88%D8%B3%D9%88%DB%8C_%D8%A7%D8%B1%D8%AF%D8%A8%DB%8C%D9%84%DB%8C?feed=atom فقه معاصر:پیش‌نویس:سید عبدالکریم موسوی اردبیلی - تاریخچهٔ نسخه‌ها 2026-10-26T13:23:57Z تاریخچهٔ نسخه‌ها برای این صفحه در ویکی MediaWiki 1.43.1 https://ency.feqhemoaser.com/fa/index.php?title=%D9%81%D9%82%D9%87_%D9%85%D8%B9%D8%A7%D8%B5%D8%B1:%D9%BE%DB%8C%D8%B4%E2%80%8C%D9%86%D9%88%DB%8C%D8%B3:%D8%B3%DB%8C%D8%AF_%D8%B9%D8%A8%D8%AF%D8%A7%D9%84%DA%A9%D8%B1%DB%8C%D9%85_%D9%85%D9%88%D8%B3%D9%88%DB%8C_%D8%A7%D8%B1%D8%AF%D8%A8%DB%8C%D9%84%DB%8C&diff=70783&oldid=prev Alikhani در ‏۲۶ اکتبر ۲۰۲۶، ساعت ۱۲:۲۳ 2026-10-26T12:23:23Z <p></p> <table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface"> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <tr class="diff-title" lang="fa"> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">→ نسخهٔ قدیمی‌تر</td> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">نسخهٔ ‏۲۶ اکتبر ۲۰۲۶، ساعت ۱۲:۲۳</td> </tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l7">خط ۷:</td> <td colspan="2" class="diff-lineno">خط ۷:</td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>| ویراستار۲ =  </div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>| ویراستار۲ =  </div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>| ویراستار۳ =  </div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>| ویراستار۳ =  </div></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>}}{{جعبه اطلاعات اشخاص|نام=سید عبدالکریم موسوی اردبیلی|تولد=۱۳۰۴ش|مرگ=۱۳۹۵ش|تصویر=|جایگاه=مرجع تقلید|مذهب=شیعه|ملیت=ایران|حوزه تخصصی=|آثار در فقه معاصر=|آراء=|استادان=|شاگردان=|وب سایت=}}</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>}}{{جعبه اطلاعات اشخاص|نام=سید عبدالکریم موسوی اردبیلی|تولد=۱۳۰۴ش|مرگ=۱۳۹۵ش|تصویر=<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">آیت‌الله موسوی اردبیلی.jpg</ins>|جایگاه=مرجع تقلید|مذهب=شیعه|ملیت=ایران|حوزه تخصصی=|آثار در فقه معاصر=|آراء=|استادان=|شاگردان=|وب سایت=}}</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>* &#039;&#039;&#039;چکیده&#039;&#039;&#039;</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>* &#039;&#039;&#039;چکیده&#039;&#039;&#039;</div></td></tr> </table> Alikhani https://ency.feqhemoaser.com/fa/index.php?title=%D9%81%D9%82%D9%87_%D9%85%D8%B9%D8%A7%D8%B5%D8%B1:%D9%BE%DB%8C%D8%B4%E2%80%8C%D9%86%D9%88%DB%8C%D8%B3:%D8%B3%DB%8C%D8%AF_%D8%B9%D8%A8%D8%AF%D8%A7%D9%84%DA%A9%D8%B1%DB%8C%D9%85_%D9%85%D9%88%D8%B3%D9%88%DB%8C_%D8%A7%D8%B1%D8%AF%D8%A8%DB%8C%D9%84%DB%8C&diff=70704&oldid=prev Alikhani: /* زندگی‌نامه فقهی و قضایی و سیاسی */ اصلاح ارقام 2026-10-25T10:24:45Z <p><span class="autocomment">زندگی‌نامه فقهی و قضایی و سیاسی: </span> اصلاح ارقام</p> <table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface"> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <tr class="diff-title" lang="fa"> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">→ نسخهٔ قدیمی‌تر</td> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">نسخهٔ ‏۲۵ اکتبر ۲۰۲۶، ساعت ۱۰:۲۴</td> </tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l24">خط ۲۴:</td> <td colspan="2" class="diff-lineno">خط ۲۴:</td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>موسوی اردبیلی تحصیلات حوزوی خود را در حوزه‌های علمیه قم و نجف نزد شماری از اساتیدی مختلفی فراگرفت. در حوزه علمیه قم، در درس [[سید حسین بروجردی]]، [[سید محمد حجت کوه‌کمره‌ای]]، [[سید محمد محقق داماد]]، [[سید روح‌الله موسوی خمینی|سید روح‌الله خمینی]]، سید احمد خوانساری (اخلاق) و [[سید محمدحسین طباطبایی]] (فلسفه) در فلسفه شرکت کرد. وی همچنین در حوزه علمیه نجف در درس [[سید ابوالقاسم خویی]]، [[سید محسن حکیم]]، و [[محمدکاظم شیرازی]] حضور یافت.&lt;ref&gt;مکاریان و بابایی، فقیه جامع، ص۷۱-۹۲.&lt;/ref&gt;</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>موسوی اردبیلی تحصیلات حوزوی خود را در حوزه‌های علمیه قم و نجف نزد شماری از اساتیدی مختلفی فراگرفت. در حوزه علمیه قم، در درس [[سید حسین بروجردی]]، [[سید محمد حجت کوه‌کمره‌ای]]، [[سید محمد محقق داماد]]، [[سید روح‌الله موسوی خمینی|سید روح‌الله خمینی]]، سید احمد خوانساری (اخلاق) و [[سید محمدحسین طباطبایی]] (فلسفه) در فلسفه شرکت کرد. وی همچنین در حوزه علمیه نجف در درس [[سید ابوالقاسم خویی]]، [[سید محسن حکیم]]، و [[محمدکاظم شیرازی]] حضور یافت.&lt;ref&gt;مکاریان و بابایی، فقیه جامع، ص۷۱-۹۲.&lt;/ref&gt;</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>او در کنار مسئولیت‌های قضایی، تدریس درس خارج را آغاز کرد.&lt;ref&gt;مهریزی و بابایی، آیت‌الله سید عبدالکریم موسوی اردبیلی از نگاه دیگران، <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ص8</del>-<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">9</del>.&lt;/ref&gt; موسوی اردبیلی در شهریور ۱۳۶۸ش به قم بازگشت و تدریس خارج فقه و اصول را ادامه داد. مباحث درسی او، افزون بر دوره کامل اصول، موضوعاتی از فقه جزایی (شامل قضاء، حدود، قصاص، دیات و شهادات) و فقه اقتصادی (از جمله بیع، بیمه و مضاربه) را دربرمی‌گرفت.&lt;ref&gt;مکاریان و بابایی، فقیه جامع، ص۲۳۵-۲۳۶.&lt;/ref&gt;</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>او در کنار مسئولیت‌های قضایی، تدریس درس خارج را آغاز کرد.&lt;ref&gt;مهریزی و بابایی، آیت‌الله سید عبدالکریم موسوی اردبیلی از نگاه دیگران، <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ص۸</ins>-<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">۹</ins>.&lt;/ref&gt; موسوی اردبیلی در شهریور ۱۳۶۸ش به قم بازگشت و تدریس خارج فقه و اصول را ادامه داد. مباحث درسی او، افزون بر دوره کامل اصول، موضوعاتی از فقه جزایی (شامل قضاء، حدود، قصاص، دیات و شهادات) و فقه اقتصادی (از جمله بیع، بیمه و مضاربه) را دربرمی‌گرفت.&lt;ref&gt;مکاریان و بابایی، فقیه جامع، ص۲۳۵-۲۳۶.&lt;/ref&gt;</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>از نظر فکری، موسوی اردبیلی در شمار جریان روشنفکری حوزه قرار می‌گرفت؛ بااین‌حال، خواهان تغییرات بنیادین در حوزه و دگرگونی ساختارهای سنتی آن نبود و اصلاحات و روشنفکری را در چارچوب همین ساختارها می‌پذیرفت.&lt;ref&gt;موسوی اردبیلی، «گفت‌وگو با حجة‌الاسلام و المسلمین سید علی موسوی اردبیلی»، ص۲۰۳.&lt;/ref&gt; جایگاه علمی، فقهی و سیاسی او چنان بود که پس از درگذشت امام خمینی، نامش در شمار گزینه‌های پیشنهادی برای عضویت در شورای رهبری مطرح شد.&lt;ref&gt;هاشمی رفسنجانی، بازسازی و سازندگی؛ کارنامه و خاطرات هاشمی رفسنجانی: ۱۳۶۸، ص۱۵۰.&lt;/ref&gt;</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>از نظر فکری، موسوی اردبیلی در شمار جریان روشنفکری حوزه قرار می‌گرفت؛ بااین‌حال، خواهان تغییرات بنیادین در حوزه و دگرگونی ساختارهای سنتی آن نبود و اصلاحات و روشنفکری را در چارچوب همین ساختارها می‌پذیرفت.&lt;ref&gt;موسوی اردبیلی، «گفت‌وگو با حجة‌الاسلام و المسلمین سید علی موسوی اردبیلی»، ص۲۰۳.&lt;/ref&gt; جایگاه علمی، فقهی و سیاسی او چنان بود که پس از درگذشت امام خمینی، نامش در شمار گزینه‌های پیشنهادی برای عضویت در شورای رهبری مطرح شد.&lt;ref&gt;هاشمی رفسنجانی، بازسازی و سازندگی؛ کارنامه و خاطرات هاشمی رفسنجانی: ۱۳۶۸، ص۱۵۰.&lt;/ref&gt;</div></td></tr> </table> Alikhani https://ency.feqhemoaser.com/fa/index.php?title=%D9%81%D9%82%D9%87_%D9%85%D8%B9%D8%A7%D8%B5%D8%B1:%D9%BE%DB%8C%D8%B4%E2%80%8C%D9%86%D9%88%DB%8C%D8%B3:%D8%B3%DB%8C%D8%AF_%D8%B9%D8%A8%D8%AF%D8%A7%D9%84%DA%A9%D8%B1%DB%8C%D9%85_%D9%85%D9%88%D8%B3%D9%88%DB%8C_%D8%A7%D8%B1%D8%AF%D8%A8%DB%8C%D9%84%DB%8C&diff=70703&oldid=prev Alikhani: /* زندگی‌نامه فقهی و قضایی و سیاسی */ اصلاح ارقام 2026-10-25T10:24:22Z <p><span class="autocomment">زندگی‌نامه فقهی و قضایی و سیاسی: </span> اصلاح ارقام</p> <table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface"> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <tr class="diff-title" lang="fa"> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">→ نسخهٔ قدیمی‌تر</td> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">نسخهٔ ‏۲۵ اکتبر ۲۰۲۶، ساعت ۱۰:۲۴</td> </tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l20">خط ۲۰:</td> <td colspan="2" class="diff-lineno">خط ۲۰:</td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>== زندگی‌نامه فقهی و قضایی و سیاسی ==</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>== زندگی‌نامه فقهی و قضایی و سیاسی ==</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>سید عبدالکریم موسوی اردبیلی از مراجع تقلید شیعه و از چهره‌های مؤثر علمی، قضایی و سیاسی پس از انقلاب اسلامی ایران بود که در کنار تصدی مسئولیت‌های مهم قضایی و سیاسی، به تدریس خارج فقه و اصول و تأسیس مراکز آموزشی و خیریه پرداخت. در کارنامه او، مسئولیت‌هایی چون عضویت در شورای عالی قضایی، دادستانی کل کشور، ریاست دیوان عالی کشور و ریاست قوه قضائیه، عضویت در شورای انقلاب و حزب جمهوری اسلامی، حضور در مجلس خبرگان قانون اساسی و شورای بازنگری قانون اساسی، نمایندگی دوره اول مجلس خبرگان رهبری، امامت جمعه موقت تهران و عضویت در شورای اقتصاد دولت دیده می‌شود. همچنین، پایه‌گذاری مجله «درس‌هایی از مکتب اسلام» و تأسیس مؤسسات خیریه و آموزشی، از جمله خیریه مکتب امیرالمؤمنین(ع)، کانون توحید و دانشگاه مفید، از دیگر فعالیت‌های او بود.&lt;ref&gt;مکاریان و بابایی، فقیه جامع، ص۱۰۸، ۱۵۱-۱۶۰، ۲۰۱، ۲۰۸، ۲۲۳، ۲۲۶، ص۲۳۹-<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">240</del>.&lt;/ref&gt;</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>سید عبدالکریم موسوی اردبیلی از مراجع تقلید شیعه و از چهره‌های مؤثر علمی، قضایی و سیاسی پس از انقلاب اسلامی ایران بود که در کنار تصدی مسئولیت‌های مهم قضایی و سیاسی، به تدریس خارج فقه و اصول و تأسیس مراکز آموزشی و خیریه پرداخت. در کارنامه او، مسئولیت‌هایی چون عضویت در شورای عالی قضایی، دادستانی کل کشور، ریاست دیوان عالی کشور و ریاست قوه قضائیه، عضویت در شورای انقلاب و حزب جمهوری اسلامی، حضور در مجلس خبرگان قانون اساسی و شورای بازنگری قانون اساسی، نمایندگی دوره اول مجلس خبرگان رهبری، امامت جمعه موقت تهران و عضویت در شورای اقتصاد دولت دیده می‌شود. همچنین، پایه‌گذاری مجله «درس‌هایی از مکتب اسلام» و تأسیس مؤسسات خیریه و آموزشی، از جمله خیریه مکتب امیرالمؤمنین(ع)، کانون توحید و دانشگاه مفید، از دیگر فعالیت‌های او بود.&lt;ref&gt;مکاریان و بابایی، فقیه جامع، ص۱۰۸، ۱۵۱-۱۶۰، ۲۰۱، ۲۰۸، ۲۲۳، ۲۲۶، ص۲۳۹-<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">۲۴۰</ins>.&lt;/ref&gt;</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>موسوی اردبیلی تحصیلات حوزوی خود را در حوزه‌های علمیه قم و نجف نزد شماری از اساتیدی مختلفی فراگرفت. در حوزه علمیه قم، در درس [[سید حسین بروجردی]]، [[سید محمد حجت کوه‌کمره‌ای]]، [[سید محمد محقق داماد]]، [[سید روح‌الله موسوی خمینی|سید روح‌الله خمینی]]، سید احمد خوانساری (اخلاق) و [[سید محمدحسین طباطبایی]] (فلسفه) در فلسفه شرکت کرد. وی همچنین در حوزه علمیه نجف در درس [[سید ابوالقاسم خویی]]، [[سید محسن حکیم]]، و [[محمدکاظم شیرازی]] حضور یافت.&lt;ref&gt;مکاریان و بابایی، فقیه جامع، ص۷۱-۹۲.&lt;/ref&gt;</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>موسوی اردبیلی تحصیلات حوزوی خود را در حوزه‌های علمیه قم و نجف نزد شماری از اساتیدی مختلفی فراگرفت. در حوزه علمیه قم، در درس [[سید حسین بروجردی]]، [[سید محمد حجت کوه‌کمره‌ای]]، [[سید محمد محقق داماد]]، [[سید روح‌الله موسوی خمینی|سید روح‌الله خمینی]]، سید احمد خوانساری (اخلاق) و [[سید محمدحسین طباطبایی]] (فلسفه) در فلسفه شرکت کرد. وی همچنین در حوزه علمیه نجف در درس [[سید ابوالقاسم خویی]]، [[سید محسن حکیم]]، و [[محمدکاظم شیرازی]] حضور یافت.&lt;ref&gt;مکاریان و بابایی، فقیه جامع، ص۷۱-۹۲.&lt;/ref&gt;</div></td></tr> </table> Alikhani https://ency.feqhemoaser.com/fa/index.php?title=%D9%81%D9%82%D9%87_%D9%85%D8%B9%D8%A7%D8%B5%D8%B1:%D9%BE%DB%8C%D8%B4%E2%80%8C%D9%86%D9%88%DB%8C%D8%B3:%D8%B3%DB%8C%D8%AF_%D8%B9%D8%A8%D8%AF%D8%A7%D9%84%DA%A9%D8%B1%DB%8C%D9%85_%D9%85%D9%88%D8%B3%D9%88%DB%8C_%D8%A7%D8%B1%D8%AF%D8%A8%DB%8C%D9%84%DB%8C&diff=70702&oldid=prev Alikhani: /* زندگی‌نامه فقهی و قضایی و سیاسی */ 2026-10-25T10:23:50Z <p><span class="autocomment">زندگی‌نامه فقهی و قضایی و سیاسی</span></p> <table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface"> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <tr class="diff-title" lang="fa"> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">→ نسخهٔ قدیمی‌تر</td> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">نسخهٔ ‏۲۵ اکتبر ۲۰۲۶، ساعت ۱۰:۲۳</td> </tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l20">خط ۲۰:</td> <td colspan="2" class="diff-lineno">خط ۲۰:</td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>== زندگی‌نامه فقهی و قضایی و سیاسی ==</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>== زندگی‌نامه فقهی و قضایی و سیاسی ==</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>سید عبدالکریم موسوی اردبیلی از مراجع تقلید شیعه و از چهره‌های مؤثر علمی، قضایی و سیاسی پس از انقلاب اسلامی ایران بود که <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ضمن </del>تدریس خارج فقه و <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">اصول، به </del>تأسیس <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">مؤسسات </del>آموزشی و خیریه پرداخت. <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">او </del>در <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">حوزه علمیه قم </del>در <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">دروس  [[سید حسین بروجردی]]، [[سید محمد حجت کوه‌کمره‌ای]]، [[سید محمد محقق داماد]]، [[سید روح‌الله موسوی خمینی|سید روح‌الله خمینی]]، سید احمد خوانساری (اخلاق) </del>و <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[سید محمدحسین طباطبایی]] (فلسفه) </del>و در <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">حوزه علمیه نجف </del>در <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">دروس [[سید ابوالقاسم خویی]]، [[سید محسن حکیم]]</del>، و <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[محمدکاظم شیرازی]] شرکت کرد</del>.&lt;ref&gt;مکاریان و بابایی، فقیه جامع، <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ص۷۱</del>-<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">۹۲</del>.&lt;/ref&gt;</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>سید عبدالکریم موسوی اردبیلی از مراجع تقلید شیعه و از چهره‌های مؤثر علمی، قضایی و سیاسی پس از انقلاب اسلامی ایران بود که <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">در کنار تصدی مسئولیت‌های مهم قضایی و سیاسی، به </ins>تدریس خارج فقه و <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">اصول و </ins>تأسیس <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">مراکز </ins>آموزشی و خیریه پرداخت. در <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">کارنامه او، مسئولیت‌هایی چون عضویت </ins>در <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">شورای عالی قضایی، دادستانی کل کشور، ریاست دیوان عالی کشور </ins>و <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ریاست قوه قضائیه، عضویت در شورای انقلاب </ins>و <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">حزب جمهوری اسلامی، حضور </ins>در <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">مجلس خبرگان قانون اساسی و شورای بازنگری قانون اساسی، نمایندگی دوره اول مجلس خبرگان رهبری، امامت جمعه موقت تهران و عضویت </ins>در <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">شورای اقتصاد دولت دیده می‌شود. همچنین، پایه‌گذاری مجله «درس‌هایی از مکتب اسلام» و تأسیس مؤسسات خیریه و آموزشی، از جمله خیریه مکتب امیرالمؤمنین(ع)</ins>، <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">کانون توحید </ins>و <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">دانشگاه مفید، از دیگر فعالیت‌های او بود</ins>.&lt;ref&gt;مکاریان و بابایی، فقیه جامع، <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ص۱۰۸، ۱۵۱-۱۶۰، ۲۰۱، ۲۰۸، ۲۲۳، ۲۲۶، ص۲۳۹</ins>-<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">240</ins>.&lt;/ref&gt;</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">پس از انقلاب اسلامی ایران، </del>موسوی اردبیلی در <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">کنار مسئولیت‌های قضایی، تدریس درس خارج را آغاز کرد.&lt;ref&gt;مهریزی </del>و <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">بابایی، آیت‌الله سید عبدالکریم موسوی اردبیلی </del>از <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">نگاه دیگران، ص8-9</del>.<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">&lt;/ref&gt; او </del>در <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">شهریور ۱۳۶۸ش به قم بازگشت و به تدریس خارج فقه و اصول ادامه داد؛ از جمله دوره کامل اصول، مباحثی از </del>[[<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">فقه جزایی</del>]] <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">(قضاء، حدود، قصاص، دیات، شهادات) و نیز </del>[[<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">فقه اقتصادی</del>]] (<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">بیع، </del>[[<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">بیمه</del>]] <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">و مضاربه</del>).<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">&lt;ref&gt;مکاریان و بابایی، فقیه جامع، ص۲۳۵-۲۳۶.&lt;/ref&gt; </del>وی در <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">۱۳۶۸ش </del>[[<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">دانشگاه مفید</del>]] <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">را با هدف تربیت طلاب در علوم انسانی، به‌ویژه حقوق </del>و <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">اقتصاد، تأسیس کرد</del>.&lt;ref&gt;مکاریان و بابایی، فقیه جامع، <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ص۲۳۹</del>-<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">240</del>.&lt;/ref&gt;</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>موسوی اردبیلی <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">تحصیلات حوزوی خود را </ins>در <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">حوزه‌های علمیه قم </ins>و <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">نجف نزد شماری </ins>از <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">اساتیدی مختلفی فراگرفت</ins>. در <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">حوزه علمیه قم، در درس [[سید حسین بروجردی]]، [[سید محمد حجت کوه‌کمره‌ای]]، </ins>[[<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">سید محمد محقق داماد</ins>]]<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">، </ins>[[<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">سید روح‌الله موسوی خمینی|سید روح‌الله خمینی</ins>]]<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">، سید احمد خوانساری </ins>(<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">اخلاق) و </ins>[[<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">سید محمدحسین طباطبایی</ins>]] <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">(فلسفه</ins>) <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">در فلسفه شرکت کرد</ins>. وی <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">همچنین در حوزه علمیه نجف </ins>در <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">درس </ins>[[<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">سید ابوالقاسم خویی</ins>]]<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">، [[سید محسن حکیم]]، </ins>و <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[محمدکاظم شیرازی]] حضور یافت</ins>.&lt;ref&gt;مکاریان و بابایی، فقیه جامع، <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ص۷۱</ins>-<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">۹۲</ins>.&lt;/ref&gt;</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">موسوی اردبیلی در شمار جریان روشنفکری حوزه به‌شمار می‌آید، اما به هیچ‌وجه خواهان تغییرات اساسی </del>در <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">حوزه و دگرگونی ساختارهای سنتی آن نبود و روشنفکری و اصلاحات </del>را <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">در چارچوب همین ساختار می‌پذیرفت</del>.&lt;ref&gt;<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">موسوی اردبیلی، «گفت‌وگو با حجة‌الاسلام </del>و <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">المسلمین </del>سید <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">علی </del>موسوی <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">اردبیلی»، ص۲۰۳</del>.&lt;/ref&gt; <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">همچنین وی </del>به <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">لحاظ جایگاه فقهی </del>و <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">سیاسی جزو افراد پیشنهادی برای [[شورای رهبری]] بعد </del>از <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">درگذشت امام خمینی بود</del>.&lt;ref&gt;<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">هاشمی رفسنجانی، بازسازی و سازندگی؛ کارنامه </del>و <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">خاطرات هاشمی رفسنجانی: ۱۳۶۸، ص۱۵۰</del>.&lt;/ref&gt;</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">او </ins>در <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">کنار مسئولیت‌های قضایی، تدریس درس خارج </ins>را <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">آغاز کرد</ins>.&lt;ref&gt;<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">مهریزی </ins>و <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">بابایی، آیت‌الله </ins>سید <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">عبدالکریم </ins>موسوی <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">اردبیلی از نگاه دیگران، ص8-9</ins>.&lt;/ref&gt; <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">موسوی اردبیلی در شهریور ۱۳۶۸ش </ins>به <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">قم بازگشت و تدریس خارج فقه </ins>و <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">اصول را ادامه داد. مباحث درسی او، افزون بر دوره کامل اصول، موضوعاتی </ins>از <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">فقه جزایی (شامل قضاء، حدود، قصاص، دیات و شهادات) و فقه اقتصادی (از جمله بیع، بیمه و مضاربه) را دربرمی‌گرفت</ins>.&lt;ref&gt;<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">مکاریان </ins>و <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">بابایی، فقیه جامع، ص۲۳۵-۲۳۶</ins>.&lt;/ref&gt;</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>در <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">کارنامه او، افزون بر مسئولیت‌های قضایی (عضویت </del>در <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">شورای عالی قضایی، دادستانی کل کشور، ریاست دیوان عالی کشور </del>و <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ریاست قوه قضائیه)، عضویت </del>در <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">روحانیت مبارز تهران، شورای انقلاب، حزب جمهوری اسلامی، مجلس خبرگان اول قانون اساسی، شورای بازنگری قانون اساسی، نمایندگی دوره اول مجلس خبرگان رهبری، امامت جمعه موقت تهران، </del>عضویت در شورای <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">اقتصاد دولت، پایه‌گذاری مجلۀ «درس‌هایی از مکتب اسلام» و تأسیس چند مؤسسه خیریه و آموزشی (خیریه مکتب امیرالمؤمنین(ع)، کانون توحید و مدارس مفید) دیده می‌شود</del>.&lt;ref&gt;<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">مکاریان </del>و <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">بابایی، فقیه جامع، ص۱۰۸، ۱۵۱-۱۶۰، ۲۰۱، ۲۰۸، ۲۲۳، </del>و <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">۲۲۶</del>.&lt;/ref&gt;</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">از نظر فکری، موسوی اردبیلی در شمار جریان روشنفکری حوزه قرار می‌گرفت؛ بااین‌حال، خواهان تغییرات بنیادین </ins>در <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">حوزه و دگرگونی ساختارهای سنتی آن نبود و اصلاحات و روشنفکری را </ins>در <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">چارچوب همین ساختارها می‌پذیرفت.&lt;ref&gt;موسوی اردبیلی، «گفت‌وگو با حجة‌الاسلام و المسلمین سید علی موسوی اردبیلی»، ص۲۰۳.&lt;/ref&gt; جایگاه علمی، فقهی </ins>و <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">سیاسی او چنان بود که پس از درگذشت امام خمینی، نامش </ins>در <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">شمار گزینه‌های پیشنهادی برای </ins>عضویت در شورای <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">رهبری مطرح شد</ins>.&lt;ref&gt;<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">هاشمی رفسنجانی، بازسازی </ins>و <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">سازندگی؛ کارنامه </ins>و <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">خاطرات هاشمی رفسنجانی: ۱۳۶۸، ص۱۵۰</ins>.&lt;/ref&gt;</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>درباره زندگی و فعالیت‌های علمی موسوی <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">اردبیلی </del>آثاری <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">منتشر شده است؛ از جمله </del>«فقیه جامع»، «فقه و تدبیر» و «آیت‌الله سید عبدالکریم موسوی اردبیلی از نگاه دیگران». <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">همچنین </del>در هجدهمین دوره همایش کتاب سال حوزه <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">(۱۳۹۵ش) </del>به‌عنوان شخصیت برجسته علمی حوزه <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">معرفی </del>شد.&lt;ref&gt;دبیرخانه همایش کتاب سال حوزه، ویژه‌نامه هجدهمین همایش کتاب سال حوزه، ص۷۱-۷۷.&lt;/ref&gt;</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>درباره زندگی و فعالیت‌های علمی موسوی <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">اردبیلی، </ins>آثاری <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">چون </ins>«فقیه جامع»، «فقه و تدبیر» و «آیت‌الله سید عبدالکریم موسوی اردبیلی از نگاه دیگران» <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">منتشر شده است</ins>. <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">همچنین، </ins>در هجدهمین دوره همایش کتاب سال حوزه <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">در سال ۱۳۹۵ش، از او </ins>به‌عنوان شخصیت برجسته علمی حوزه <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">یاد </ins>شد.&lt;ref&gt;دبیرخانه همایش کتاب سال حوزه، ویژه‌نامه هجدهمین همایش کتاب سال حوزه، ص۷۱-۷۷.&lt;/ref&gt;</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>=== آثار فقهی ===</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>=== آثار فقهی ===</div></td></tr> </table> Alikhani https://ency.feqhemoaser.com/fa/index.php?title=%D9%81%D9%82%D9%87_%D9%85%D8%B9%D8%A7%D8%B5%D8%B1:%D9%BE%DB%8C%D8%B4%E2%80%8C%D9%86%D9%88%DB%8C%D8%B3:%D8%B3%DB%8C%D8%AF_%D8%B9%D8%A8%D8%AF%D8%A7%D9%84%DA%A9%D8%B1%DB%8C%D9%85_%D9%85%D9%88%D8%B3%D9%88%DB%8C_%D8%A7%D8%B1%D8%AF%D8%A8%DB%8C%D9%84%DB%8C&diff=70701&oldid=prev Alikhani: /* روش و رویکرد فقهی و اجتهادی */ 2026-10-25T10:01:41Z <p><span class="autocomment">روش و رویکرد فقهی و اجتهادی</span></p> <a href="https://ency.feqhemoaser.com/fa/index.php?title=%D9%81%D9%82%D9%87_%D9%85%D8%B9%D8%A7%D8%B5%D8%B1:%D9%BE%DB%8C%D8%B4%E2%80%8C%D9%86%D9%88%DB%8C%D8%B3:%D8%B3%DB%8C%D8%AF_%D8%B9%D8%A8%D8%AF%D8%A7%D9%84%DA%A9%D8%B1%DB%8C%D9%85_%D9%85%D9%88%D8%B3%D9%88%DB%8C_%D8%A7%D8%B1%D8%AF%D8%A8%DB%8C%D9%84%DB%8C&amp;diff=70701&amp;oldid=70700">نمایش تغییرات</a> Alikhani https://ency.feqhemoaser.com/fa/index.php?title=%D9%81%D9%82%D9%87_%D9%85%D8%B9%D8%A7%D8%B5%D8%B1:%D9%BE%DB%8C%D8%B4%E2%80%8C%D9%86%D9%88%DB%8C%D8%B3:%D8%B3%DB%8C%D8%AF_%D8%B9%D8%A8%D8%AF%D8%A7%D9%84%DA%A9%D8%B1%DB%8C%D9%85_%D9%85%D9%88%D8%B3%D9%88%DB%8C_%D8%A7%D8%B1%D8%AF%D8%A8%DB%8C%D9%84%DB%8C&diff=70700&oldid=prev Alikhani: اصلاح ارقام 2026-10-25T09:46:21Z <p>اصلاح ارقام</p> <table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface"> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <tr class="diff-title" lang="fa"> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">→ نسخهٔ قدیمی‌تر</td> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">نسخهٔ ‏۲۵ اکتبر ۲۰۲۶، ساعت ۰۹:۴۶</td> </tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l20">خط ۲۰:</td> <td colspan="2" class="diff-lineno">خط ۲۰:</td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>== زندگی‌نامه فقهی و قضایی و سیاسی ==</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>== زندگی‌نامه فقهی و قضایی و سیاسی ==</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>سید عبدالکریم موسوی اردبیلی از مراجع تقلید شیعه و از چهره‌های مؤثر علمی، قضایی و سیاسی پس از انقلاب اسلامی ایران بود که ضمن تدریس خارج فقه و اصول، به تأسیس مؤسسات آموزشی و خیریه پرداخت. او در حوزه علمیه قم در دروس  [[سید حسین بروجردی]]، [[سید محمد حجت کوه‌کمره‌ای]]، [[سید محمد محقق داماد]]، [[سید روح‌الله موسوی خمینی|سید روح‌الله خمینی]]، سید احمد خوانساری (اخلاق) و [[سید محمدحسین طباطبایی]] (فلسفه) و در حوزه علمیه نجف در دروس [[سید ابوالقاسم خویی]]، [[سید محسن حکیم]]، و [[محمدکاظم شیرازی]] شرکت کرد.&lt;ref&gt;<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">مکاریان، </del>فقیه جامع، ص۷۱-۹۲.&lt;/ref&gt;</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>سید عبدالکریم موسوی اردبیلی از مراجع تقلید شیعه و از چهره‌های مؤثر علمی، قضایی و سیاسی پس از انقلاب اسلامی ایران بود که ضمن تدریس خارج فقه و اصول، به تأسیس مؤسسات آموزشی و خیریه پرداخت. او در حوزه علمیه قم در دروس  [[سید حسین بروجردی]]، [[سید محمد حجت کوه‌کمره‌ای]]، [[سید محمد محقق داماد]]، [[سید روح‌الله موسوی خمینی|سید روح‌الله خمینی]]، سید احمد خوانساری (اخلاق) و [[سید محمدحسین طباطبایی]] (فلسفه) و در حوزه علمیه نجف در دروس [[سید ابوالقاسم خویی]]، [[سید محسن حکیم]]، و [[محمدکاظم شیرازی]] شرکت کرد.&lt;ref&gt;<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">مکاریان و بابایی، </ins>فقیه جامع، ص۷۱-۹۲.&lt;/ref&gt;</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>پس از انقلاب اسلامی ایران، موسوی اردبیلی در کنار مسئولیت‌های قضایی، تدریس درس خارج را آغاز کرد.&lt;ref&gt;مهریزی و بابایی، آیت‌الله سید عبدالکریم موسوی اردبیلی از نگاه دیگران، ص8-9.&lt;/ref&gt; او در شهریور ۱۳۶۸ش به قم بازگشت و به تدریس خارج فقه و اصول ادامه داد؛ از جمله دوره کامل اصول، مباحثی از [[فقه جزایی]] (قضاء، حدود، قصاص، دیات، شهادات) و نیز [[فقه اقتصادی]] (بیع، [[بیمه]] و مضاربه).&lt;ref&gt;<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">مکاریان، </del>فقیه جامع، ص۲۳۵-۲۳۶.&lt;/ref&gt; وی در ۱۳۶۸ش [[دانشگاه مفید]] را با هدف تربیت طلاب در علوم انسانی، به‌ویژه حقوق و اقتصاد، تأسیس کرد.&lt;ref&gt;<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">مکاریان، </del>فقیه جامع، ص۲۳۹-240.&lt;/ref&gt;</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>پس از انقلاب اسلامی ایران، موسوی اردبیلی در کنار مسئولیت‌های قضایی، تدریس درس خارج را آغاز کرد.&lt;ref&gt;مهریزی و بابایی، آیت‌الله سید عبدالکریم موسوی اردبیلی از نگاه دیگران، ص8-9.&lt;/ref&gt; او در شهریور ۱۳۶۸ش به قم بازگشت و به تدریس خارج فقه و اصول ادامه داد؛ از جمله دوره کامل اصول، مباحثی از [[فقه جزایی]] (قضاء، حدود، قصاص، دیات، شهادات) و نیز [[فقه اقتصادی]] (بیع، [[بیمه]] و مضاربه).&lt;ref&gt;<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">مکاریان و بابایی، </ins>فقیه جامع، ص۲۳۵-۲۳۶.&lt;/ref&gt; وی در ۱۳۶۸ش [[دانشگاه مفید]] را با هدف تربیت طلاب در علوم انسانی، به‌ویژه حقوق و اقتصاد، تأسیس کرد.&lt;ref&gt;<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">مکاریان و بابایی، </ins>فقیه جامع، ص۲۳۹-240.&lt;/ref&gt;</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>موسوی اردبیلی در شمار جریان روشنفکری حوزه به‌شمار می‌آید، اما به هیچ‌وجه خواهان تغییرات اساسی در حوزه و دگرگونی ساختارهای سنتی آن نبود و روشنفکری و اصلاحات را در چارچوب همین ساختار می‌پذیرفت.&lt;ref&gt;موسوی اردبیلی، «گفت‌وگو با حجة‌الاسلام و المسلمین سید علی موسوی اردبیلی»، ص۲۰۳.&lt;/ref&gt; همچنین وی به لحاظ جایگاه فقهی و سیاسی جزو افراد پیشنهادی برای [[شورای رهبری]] بعد از درگذشت امام خمینی بود.&lt;ref&gt;هاشمی رفسنجانی، بازسازی و سازندگی؛ کارنامه و خاطرات هاشمی رفسنجانی: ۱۳۶۸، ص۱۵۰.&lt;/ref&gt;</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>موسوی اردبیلی در شمار جریان روشنفکری حوزه به‌شمار می‌آید، اما به هیچ‌وجه خواهان تغییرات اساسی در حوزه و دگرگونی ساختارهای سنتی آن نبود و روشنفکری و اصلاحات را در چارچوب همین ساختار می‌پذیرفت.&lt;ref&gt;موسوی اردبیلی، «گفت‌وگو با حجة‌الاسلام و المسلمین سید علی موسوی اردبیلی»، ص۲۰۳.&lt;/ref&gt; همچنین وی به لحاظ جایگاه فقهی و سیاسی جزو افراد پیشنهادی برای [[شورای رهبری]] بعد از درگذشت امام خمینی بود.&lt;ref&gt;هاشمی رفسنجانی، بازسازی و سازندگی؛ کارنامه و خاطرات هاشمی رفسنجانی: ۱۳۶۸، ص۱۵۰.&lt;/ref&gt;</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>در کارنامه او، افزون بر مسئولیت‌های قضایی (عضویت در شورای عالی قضایی، دادستانی کل کشور، ریاست دیوان عالی کشور و ریاست قوه قضائیه)، عضویت در روحانیت مبارز تهران، شورای انقلاب، حزب جمهوری اسلامی، مجلس خبرگان اول قانون اساسی، شورای بازنگری قانون اساسی، نمایندگی دوره اول مجلس خبرگان رهبری، امامت جمعه موقت تهران، عضویت در شورای اقتصاد دولت، پایه‌گذاری مجلۀ «درس‌هایی از مکتب اسلام» و تأسیس چند مؤسسه خیریه و آموزشی (خیریه مکتب امیرالمؤمنین(ع)، کانون توحید و مدارس مفید) دیده می‌شود.&lt;ref&gt;<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">مکاریان، </del>فقیه جامع، ص۱۰۸، ۱۵۱-۱۶۰، ۲۰۱، ۲۰۸، ۲۲۳، و ۲۲۶.&lt;/ref&gt;</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>در کارنامه او، افزون بر مسئولیت‌های قضایی (عضویت در شورای عالی قضایی، دادستانی کل کشور، ریاست دیوان عالی کشور و ریاست قوه قضائیه)، عضویت در روحانیت مبارز تهران، شورای انقلاب، حزب جمهوری اسلامی، مجلس خبرگان اول قانون اساسی، شورای بازنگری قانون اساسی، نمایندگی دوره اول مجلس خبرگان رهبری، امامت جمعه موقت تهران، عضویت در شورای اقتصاد دولت، پایه‌گذاری مجلۀ «درس‌هایی از مکتب اسلام» و تأسیس چند مؤسسه خیریه و آموزشی (خیریه مکتب امیرالمؤمنین(ع)، کانون توحید و مدارس مفید) دیده می‌شود.&lt;ref&gt;<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">مکاریان و بابایی، </ins>فقیه جامع، ص۱۰۸، ۱۵۱-۱۶۰، ۲۰۱، ۲۰۸، ۲۲۳، و ۲۲۶.&lt;/ref&gt;</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>درباره زندگی و فعالیت‌های علمی موسوی اردبیلی آثاری منتشر شده است؛ از جمله «فقیه جامع»، «فقه و تدبیر» و «آیت‌الله سید عبدالکریم موسوی اردبیلی از نگاه دیگران». همچنین در هجدهمین دوره همایش کتاب سال حوزه (۱۳۹۵ش) به‌عنوان شخصیت برجسته علمی حوزه معرفی شد.&lt;ref&gt;دبیرخانه همایش کتاب سال حوزه، ویژه‌نامه هجدهمین همایش کتاب سال حوزه، ص۷۱-۷۷.&lt;/ref&gt;</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>درباره زندگی و فعالیت‌های علمی موسوی اردبیلی آثاری منتشر شده است؛ از جمله «فقیه جامع»، «فقه و تدبیر» و «آیت‌الله سید عبدالکریم موسوی اردبیلی از نگاه دیگران». همچنین در هجدهمین دوره همایش کتاب سال حوزه (۱۳۹۵ش) به‌عنوان شخصیت برجسته علمی حوزه معرفی شد.&lt;ref&gt;دبیرخانه همایش کتاب سال حوزه، ویژه‌نامه هجدهمین همایش کتاب سال حوزه، ص۷۱-۷۷.&lt;/ref&gt;</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>=== آثار فقهی ===</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>=== آثار فقهی ===</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>از سید عبدالکریم موسوی اردبیلی علاوه بر آثار قرآنی (مانند «در پرتو وحی»)، رساله علمیه فارسی و عربی (نهج الرشاد)، استفتائات، مناسک حج و حاشیه بر کتاب «عروة الوثقی»، آثار فقهی منتشر شده که بیشتر آنها قضایی و اقتصادی است: فقه القضاء، فقه الحدود والتعزیرات‌، فقه الدیات‌، فقه القصاص‌، فقه الشرکة و التأمین‌، فقه المضاربة، فقه الشهادات، حقوق و دادرسی کیفری در آیینه فقه، رسائل فقهیه (تقریرات برخی از مباحث فقهی توسط شاگردان) و درس‌گفتارهای فقهی کتاب ربا.&lt;ref&gt;<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">مکاریان، </del>فقیه جامع، ص۲۴۲-۲۴۴؛ «لیست کتابخانه»، پایگاه اطلاع‌رسانی آیت‌الله العظمی سید عبدالکریم موسوی اردبیلی.&lt;/ref&gt;</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>از سید عبدالکریم موسوی اردبیلی علاوه بر آثار قرآنی (مانند «در پرتو وحی»)، رساله علمیه فارسی و عربی (نهج الرشاد)، استفتائات، مناسک حج و حاشیه بر کتاب «عروة الوثقی»، آثار فقهی منتشر شده که بیشتر آنها قضایی و اقتصادی است: فقه القضاء، فقه الحدود والتعزیرات‌، فقه الدیات‌، فقه القصاص‌، فقه الشرکة و التأمین‌، فقه المضاربة، فقه الشهادات، حقوق و دادرسی کیفری در آیینه فقه، رسائل فقهیه (تقریرات برخی از مباحث فقهی توسط شاگردان) و درس‌گفتارهای فقهی کتاب ربا.&lt;ref&gt;<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">مکاریان و بابایی، </ins>فقیه جامع، ص۲۴۲-۲۴۴؛ «لیست کتابخانه»، پایگاه اطلاع‌رسانی آیت‌الله العظمی سید عبدالکریم موسوی اردبیلی.&lt;/ref&gt;</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>== روش و رویکرد فقهی و اجتهادی ==</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>== روش و رویکرد فقهی و اجتهادی ==</div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l44">خط ۴۴:</td> <td colspan="2" class="diff-lineno">خط ۴۴:</td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>=== عقلانیت در نصوص و اجتهاد ===</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>=== عقلانیت در نصوص و اجتهاد ===</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>موسوی اردبیلی با توجه به سیاق آیات و روایات و نیز در نظر گرفتن اوضاع و احوال زمانه، تفسیری جامع، عقلانی و متناسب با مقتضیات محیط و شرایط خاص از آیات قرآن و احادیث معصومان ارائه می‌کرد. ایشان در فهم متون دینی، ضمن پایبندی به قواعد و مبانی معتبر فقهی، از عقل و خرد بهره می‌گرفتند و به‌شدت با ظاهرگرایی افراطی، جمود بر الفاظ و بی‌توجهی به قرائن و زمینه‌های فهم متون دینی مخالفت داشتند.&lt;ref&gt;<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">مکاریان، </del>فقیه جامع، ص۲۳۷.&lt;/ref&gt;</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>موسوی اردبیلی با توجه به سیاق آیات و روایات و نیز در نظر گرفتن اوضاع و احوال زمانه، تفسیری جامع، عقلانی و متناسب با مقتضیات محیط و شرایط خاص از آیات قرآن و احادیث معصومان ارائه می‌کرد. ایشان در فهم متون دینی، ضمن پایبندی به قواعد و مبانی معتبر فقهی، از عقل و خرد بهره می‌گرفتند و به‌شدت با ظاهرگرایی افراطی، جمود بر الفاظ و بی‌توجهی به قرائن و زمینه‌های فهم متون دینی مخالفت داشتند.&lt;ref&gt;<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">مکاریان و بابایی، </ins>فقیه جامع، ص۲۳۷.&lt;/ref&gt;</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>موسوی اردبیلی در عین احترام به نصوص و پیشینیان، ذهنی عقل‌گرا و پرسش‌محور داشت. او اصول عقلایی را به‌عنوان منبع فهم شریعت ارج می‌نهاد و بر پایه همین نگرش، احکام سنتی مانند مجازات مرتد یا مجازات دیوانگان را از منظر عقل و عدالت بازمی‌سنجید. وی معتقد بود تردید در نتیجه تحقیق نباید به حکم ارتداد بیانجامد، و مجازات دیوانه سودمند نیست. این نگاه عقلانی در فتاوایی نوآورانه نیز نمود یافت: از جمله ضرورت به‌روزرسانی مهریه، لزوم رضایت زن در بارداری، امکان‌داشتن دو مادر در زایش‌های آزمایشگاهی، و اشکال بر ازدواج کودکان صرفاً برای محرمیت. این گونه آرا بیش از هر چیز در فقه معاملات اجتماعی او جلوه داشت.&lt;ref&gt;نوبهار، «اجتهاد کرامت‌مدار»، ص۵۲۴.&lt;/ref&gt;</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>موسوی اردبیلی در عین احترام به نصوص و پیشینیان، ذهنی عقل‌گرا و پرسش‌محور داشت. او اصول عقلایی را به‌عنوان منبع فهم شریعت ارج می‌نهاد و بر پایه همین نگرش، احکام سنتی مانند مجازات مرتد یا مجازات دیوانگان را از منظر عقل و عدالت بازمی‌سنجید. وی معتقد بود تردید در نتیجه تحقیق نباید به حکم ارتداد بیانجامد، و مجازات دیوانه سودمند نیست. این نگاه عقلانی در فتاوایی نوآورانه نیز نمود یافت: از جمله ضرورت به‌روزرسانی مهریه، لزوم رضایت زن در بارداری، امکان‌داشتن دو مادر در زایش‌های آزمایشگاهی، و اشکال بر ازدواج کودکان صرفاً برای محرمیت. این گونه آرا بیش از هر چیز در فقه معاملات اجتماعی او جلوه داشت.&lt;ref&gt;نوبهار، «اجتهاد کرامت‌مدار»، ص۵۲۴.&lt;/ref&gt;</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>=== موضوع‌شناسی دقیق و توجه به دانش روز ===</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>=== موضوع‌شناسی دقیق و توجه به دانش روز ===</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>از ویژگی‌های تدریس و اجتهاد آیت‌الله موسوی اردبیلی، تأکید بر شناخت دقیق موضوع پیش از استنباط حکم شرعی بود. با توجه به تحولات زندگی بشر و پیدایش مسائل پیچیده‌ای چون تغییرات ژنتیکی، روش‌های نوین پزشکی و تلقیح مصنوعی، ایشان بر ضرورت شناخت تخصصی موضوعات تأکید داشتند؛ زیرا صدور حکم صحیح، مستلزم شناخت دقیق واقعیت موضوع است. ازاین‌رو، با متخصصان مشورت می‌کردند و از دانش آنان در بررسی مسائل فقهی بهره می‌گرفتند. برای نمونه، در بررسی مسئله خنثی، بارها با پزشکان گفت‌وگو کردند و نتایج این رایزنی‌ها را در درس فقه مطرح ساختند. این رویکرد، بیانگر توجه ایشان به دانش روز در کنار ادله شرعی بود.&lt;ref&gt;<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">مکاریان، </del>فقیه جامع، ص۲۳۶-۲۳۷.&lt;/ref&gt;</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>از ویژگی‌های تدریس و اجتهاد آیت‌الله موسوی اردبیلی، تأکید بر شناخت دقیق موضوع پیش از استنباط حکم شرعی بود. با توجه به تحولات زندگی بشر و پیدایش مسائل پیچیده‌ای چون تغییرات ژنتیکی، روش‌های نوین پزشکی و تلقیح مصنوعی، ایشان بر ضرورت شناخت تخصصی موضوعات تأکید داشتند؛ زیرا صدور حکم صحیح، مستلزم شناخت دقیق واقعیت موضوع است. ازاین‌رو، با متخصصان مشورت می‌کردند و از دانش آنان در بررسی مسائل فقهی بهره می‌گرفتند. برای نمونه، در بررسی مسئله خنثی، بارها با پزشکان گفت‌وگو کردند و نتایج این رایزنی‌ها را در درس فقه مطرح ساختند. این رویکرد، بیانگر توجه ایشان به دانش روز در کنار ادله شرعی بود.&lt;ref&gt;<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">مکاریان و بابایی، </ins>فقیه جامع، ص۲۳۶-۲۳۷.&lt;/ref&gt;</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>از نظر رحیم نوبهار، موسوی اردبیلی به روزآمدسازی فقه در چارچوب اصول سنتی باور داشت؛ در فتوا محتاط بود، اما از طرح پرسش‌های نو، نقد و گفت‌وگو استقبال می‌کرد و مفاهیمی چون آزادی، حقوق بشر و کرامت انسانی را لزوماً در تعارض با فقه نمی‌دید. حمایت ایشان از نشست‌های حقوق بشر اسلامی و گفت‌وگوهای میان‌فرهنگی در دانشگاه مفید نیز بازتاب این رویکرد بود. وی همچنین بر مشورت با متخصصان در موضوعات جدید اقتصادی، پزشکی و اجتماعی، از جمله نظام بانکی و فناوری‌های نوین باروری، تأکید داشت.&lt;ref&gt;نوبهار، «اجتهاد کرامت‌مدار»، ص۵۲۴-525.&lt;/ref&gt;</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>از نظر رحیم نوبهار، موسوی اردبیلی به روزآمدسازی فقه در چارچوب اصول سنتی باور داشت؛ در فتوا محتاط بود، اما از طرح پرسش‌های نو، نقد و گفت‌وگو استقبال می‌کرد و مفاهیمی چون آزادی، حقوق بشر و کرامت انسانی را لزوماً در تعارض با فقه نمی‌دید. حمایت ایشان از نشست‌های حقوق بشر اسلامی و گفت‌وگوهای میان‌فرهنگی در دانشگاه مفید نیز بازتاب این رویکرد بود. وی همچنین بر مشورت با متخصصان در موضوعات جدید اقتصادی، پزشکی و اجتماعی، از جمله نظام بانکی و فناوری‌های نوین باروری، تأکید داشت.&lt;ref&gt;نوبهار، «اجتهاد کرامت‌مدار»، ص۵۲۴-525.&lt;/ref&gt;</div></td></tr> </table> Alikhani https://ency.feqhemoaser.com/fa/index.php?title=%D9%81%D9%82%D9%87_%D9%85%D8%B9%D8%A7%D8%B5%D8%B1:%D9%BE%DB%8C%D8%B4%E2%80%8C%D9%86%D9%88%DB%8C%D8%B3:%D8%B3%DB%8C%D8%AF_%D8%B9%D8%A8%D8%AF%D8%A7%D9%84%DA%A9%D8%B1%DB%8C%D9%85_%D9%85%D9%88%D8%B3%D9%88%DB%8C_%D8%A7%D8%B1%D8%AF%D8%A8%DB%8C%D9%84%DB%8C&diff=70699&oldid=prev Alikhani: /* عقلانیت در نصوص و اجتهاد */ 2026-10-25T09:44:56Z <p><span class="autocomment">عقلانیت در نصوص و اجتهاد</span></p> <table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface"> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <tr class="diff-title" lang="fa"> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">→ نسخهٔ قدیمی‌تر</td> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">نسخهٔ ‏۲۵ اکتبر ۲۰۲۶، ساعت ۰۹:۴۴</td> </tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l44">خط ۴۴:</td> <td colspan="2" class="diff-lineno">خط ۴۴:</td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>=== عقلانیت در نصوص و اجتهاد ===</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>=== عقلانیت در نصوص و اجتهاد ===</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>موسوی اردبیلی با توجه به سیاق آیات و روایات و نیز در نظر گرفتن اوضاع و احوال زمانه، تفسیری جامع، عقلانی و متناسب با مقتضیات محیط و شرایط خاص از آیات قرآن و احادیث معصومان ارائه می‌کرد. ایشان در فهم متون دینی، ضمن پایبندی به قواعد و مبانی معتبر فقهی، از عقل و خرد بهره می‌گرفتند و به‌شدت با ظاهرگرایی افراطی، جمود بر الفاظ و بی‌توجهی به قرائن و زمینه‌های فهم متون دینی مخالفت داشتند.<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">(</del>مکاریان، فقیه جامع، ص۲۳۷<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">)</del></div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>موسوی اردبیلی با توجه به سیاق آیات و روایات و نیز در نظر گرفتن اوضاع و احوال زمانه، تفسیری جامع، عقلانی و متناسب با مقتضیات محیط و شرایط خاص از آیات قرآن و احادیث معصومان ارائه می‌کرد. ایشان در فهم متون دینی، ضمن پایبندی به قواعد و مبانی معتبر فقهی، از عقل و خرد بهره می‌گرفتند و به‌شدت با ظاهرگرایی افراطی، جمود بر الفاظ و بی‌توجهی به قرائن و زمینه‌های فهم متون دینی مخالفت داشتند.<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">&lt;ref&gt;</ins>مکاریان، فقیه جامع، ص۲۳۷<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">.&lt;/ref&gt;</ins></div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>موسوی اردبیلی در عین احترام به نصوص و پیشینیان، ذهنی عقل‌گرا و پرسش‌محور داشت. او اصول عقلایی را به‌عنوان منبع فهم شریعت ارج می‌نهاد و بر پایه همین نگرش، احکام سنتی مانند مجازات مرتد یا مجازات دیوانگان را از منظر عقل و عدالت بازمی‌سنجید. وی معتقد بود تردید در نتیجه تحقیق نباید به حکم ارتداد بیانجامد، و مجازات دیوانه سودمند نیست. این نگاه عقلانی در فتاوایی نوآورانه نیز نمود یافت: از جمله ضرورت به‌روزرسانی مهریه، لزوم رضایت زن در بارداری، امکان‌داشتن دو مادر در زایش‌های آزمایشگاهی، و اشکال بر ازدواج کودکان صرفاً برای محرمیت. این گونه آرا بیش از هر چیز در فقه معاملات اجتماعی او جلوه داشت.&lt;ref&gt;نوبهار، «اجتهاد کرامت‌مدار»، ص۵۲۴.&lt;/ref&gt;</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>موسوی اردبیلی در عین احترام به نصوص و پیشینیان، ذهنی عقل‌گرا و پرسش‌محور داشت. او اصول عقلایی را به‌عنوان منبع فهم شریعت ارج می‌نهاد و بر پایه همین نگرش، احکام سنتی مانند مجازات مرتد یا مجازات دیوانگان را از منظر عقل و عدالت بازمی‌سنجید. وی معتقد بود تردید در نتیجه تحقیق نباید به حکم ارتداد بیانجامد، و مجازات دیوانه سودمند نیست. این نگاه عقلانی در فتاوایی نوآورانه نیز نمود یافت: از جمله ضرورت به‌روزرسانی مهریه، لزوم رضایت زن در بارداری، امکان‌داشتن دو مادر در زایش‌های آزمایشگاهی، و اشکال بر ازدواج کودکان صرفاً برای محرمیت. این گونه آرا بیش از هر چیز در فقه معاملات اجتماعی او جلوه داشت.&lt;ref&gt;نوبهار، «اجتهاد کرامت‌مدار»، ص۵۲۴.&lt;/ref&gt;</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>=== موضوع‌شناسی دقیق و توجه به دانش روز ===</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>=== موضوع‌شناسی دقیق و توجه به دانش روز ===</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>از ویژگی‌های تدریس و اجتهاد آیت‌الله موسوی اردبیلی، تأکید بر شناخت دقیق موضوع پیش از استنباط حکم شرعی بود. با توجه به تحولات زندگی بشر و پیدایش مسائل پیچیده‌ای چون تغییرات ژنتیکی، روش‌های نوین پزشکی و تلقیح مصنوعی، ایشان بر ضرورت شناخت تخصصی موضوعات تأکید داشتند؛ زیرا صدور حکم صحیح، مستلزم شناخت دقیق واقعیت موضوع است. ازاین‌رو، با متخصصان مشورت می‌کردند و از دانش آنان در بررسی مسائل فقهی بهره می‌گرفتند. برای نمونه، در بررسی مسئله خنثی، بارها با پزشکان گفت‌وگو کردند و نتایج این رایزنی‌ها را در درس فقه مطرح ساختند. این رویکرد، بیانگر توجه ایشان به دانش روز در کنار ادله شرعی بود. <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">(</del>مکاریان، فقیه جامع، <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ص۲۳۶و۲۳۷)</del></div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>از ویژگی‌های تدریس و اجتهاد آیت‌الله موسوی اردبیلی، تأکید بر شناخت دقیق موضوع پیش از استنباط حکم شرعی بود. با توجه به تحولات زندگی بشر و پیدایش مسائل پیچیده‌ای چون تغییرات ژنتیکی، روش‌های نوین پزشکی و تلقیح مصنوعی، ایشان بر ضرورت شناخت تخصصی موضوعات تأکید داشتند؛ زیرا صدور حکم صحیح، مستلزم شناخت دقیق واقعیت موضوع است. ازاین‌رو، با متخصصان مشورت می‌کردند و از دانش آنان در بررسی مسائل فقهی بهره می‌گرفتند. برای نمونه، در بررسی مسئله خنثی، بارها با پزشکان گفت‌وگو کردند و نتایج این رایزنی‌ها را در درس فقه مطرح ساختند. این رویکرد، بیانگر توجه ایشان به دانش روز در کنار ادله شرعی بود.<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">&lt;ref&gt;</ins>مکاریان، فقیه جامع، <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ص۲۳۶-۲۳۷.&lt;/ref&gt;</ins></div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>از نظر رحیم نوبهار، موسوی اردبیلی به روزآمدسازی فقه در چارچوب اصول سنتی باور داشت؛ در فتوا محتاط بود، اما از طرح پرسش‌های نو، نقد و گفت‌وگو استقبال می‌کرد و مفاهیمی چون آزادی، حقوق بشر و کرامت انسانی را لزوماً در تعارض با فقه نمی‌دید. حمایت ایشان از نشست‌های حقوق بشر اسلامی و گفت‌وگوهای میان‌فرهنگی در دانشگاه مفید نیز بازتاب این رویکرد بود. وی همچنین بر مشورت با متخصصان در موضوعات جدید اقتصادی، پزشکی و اجتماعی، از جمله نظام بانکی و فناوری‌های نوین باروری، تأکید داشت.&lt;ref&gt;نوبهار، «اجتهاد کرامت‌مدار»، ص۵۲۴-525.&lt;/ref&gt;</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>از نظر رحیم نوبهار، موسوی اردبیلی به روزآمدسازی فقه در چارچوب اصول سنتی باور داشت؛ در فتوا محتاط بود، اما از طرح پرسش‌های نو، نقد و گفت‌وگو استقبال می‌کرد و مفاهیمی چون آزادی، حقوق بشر و کرامت انسانی را لزوماً در تعارض با فقه نمی‌دید. حمایت ایشان از نشست‌های حقوق بشر اسلامی و گفت‌وگوهای میان‌فرهنگی در دانشگاه مفید نیز بازتاب این رویکرد بود. وی همچنین بر مشورت با متخصصان در موضوعات جدید اقتصادی، پزشکی و اجتماعی، از جمله نظام بانکی و فناوری‌های نوین باروری، تأکید داشت.&lt;ref&gt;نوبهار، «اجتهاد کرامت‌مدار»، ص۵۲۴-525.&lt;/ref&gt;</div></td></tr> </table> Alikhani https://ency.feqhemoaser.com/fa/index.php?title=%D9%81%D9%82%D9%87_%D9%85%D8%B9%D8%A7%D8%B5%D8%B1:%D9%BE%DB%8C%D8%B4%E2%80%8C%D9%86%D9%88%DB%8C%D8%B3:%D8%B3%DB%8C%D8%AF_%D8%B9%D8%A8%D8%AF%D8%A7%D9%84%DA%A9%D8%B1%DB%8C%D9%85_%D9%85%D9%88%D8%B3%D9%88%DB%8C_%D8%A7%D8%B1%D8%AF%D8%A8%DB%8C%D9%84%DB%8C&diff=70696&oldid=prev Alikhani در ‏۲۵ اکتبر ۲۰۲۶، ساعت ۰۹:۲۷ 2026-10-25T09:27:19Z <p></p> <a href="https://ency.feqhemoaser.com/fa/index.php?title=%D9%81%D9%82%D9%87_%D9%85%D8%B9%D8%A7%D8%B5%D8%B1:%D9%BE%DB%8C%D8%B4%E2%80%8C%D9%86%D9%88%DB%8C%D8%B3:%D8%B3%DB%8C%D8%AF_%D8%B9%D8%A8%D8%AF%D8%A7%D9%84%DA%A9%D8%B1%DB%8C%D9%85_%D9%85%D9%88%D8%B3%D9%88%DB%8C_%D8%A7%D8%B1%D8%AF%D8%A8%DB%8C%D9%84%DB%8C&amp;diff=70696&amp;oldid=70692">نمایش تغییرات</a> Alikhani https://ency.feqhemoaser.com/fa/index.php?title=%D9%81%D9%82%D9%87_%D9%85%D8%B9%D8%A7%D8%B5%D8%B1:%D9%BE%DB%8C%D8%B4%E2%80%8C%D9%86%D9%88%DB%8C%D8%B3:%D8%B3%DB%8C%D8%AF_%D8%B9%D8%A8%D8%AF%D8%A7%D9%84%DA%A9%D8%B1%DB%8C%D9%85_%D9%85%D9%88%D8%B3%D9%88%DB%8C_%D8%A7%D8%B1%D8%AF%D8%A8%DB%8C%D9%84%DB%8C&diff=70692&oldid=prev Alikhani: Alikhani صفحهٔ پیش‌نویس:سید عبدالکریم موسوی اردبیلی را به فقه معاصر:پیش‌نویس:سید عبدالکریم موسوی اردبیلی منتقل کرد 2026-10-25T08:52:12Z <p>Alikhani صفحهٔ <a href="/fa/view/%D9%BE%DB%8C%D8%B4%E2%80%8C%D9%86%D9%88%DB%8C%D8%B3:%D8%B3%DB%8C%D8%AF_%D8%B9%D8%A8%D8%AF%D8%A7%D9%84%DA%A9%D8%B1%DB%8C%D9%85_%D9%85%D9%88%D8%B3%D9%88%DB%8C_%D8%A7%D8%B1%D8%AF%D8%A8%DB%8C%D9%84%DB%8C" class="mw-redirect" title="پیش‌نویس:سید عبدالکریم موسوی اردبیلی">پیش‌نویس:سید عبدالکریم موسوی اردبیلی</a> را به <a href="/fa/view/%D9%81%D9%82%D9%87_%D9%85%D8%B9%D8%A7%D8%B5%D8%B1:%D9%BE%DB%8C%D8%B4%E2%80%8C%D9%86%D9%88%DB%8C%D8%B3:%D8%B3%DB%8C%D8%AF_%D8%B9%D8%A8%D8%AF%D8%A7%D9%84%DA%A9%D8%B1%DB%8C%D9%85_%D9%85%D9%88%D8%B3%D9%88%DB%8C_%D8%A7%D8%B1%D8%AF%D8%A8%DB%8C%D9%84%DB%8C" title="فقه معاصر:پیش‌نویس:سید عبدالکریم موسوی اردبیلی">فقه معاصر:پیش‌نویس:سید عبدالکریم موسوی اردبیلی</a> منتقل کرد</p> <table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface"> <tr class="diff-title" lang="fa"> <td colspan="1" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">→ نسخهٔ قدیمی‌تر</td> <td colspan="1" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">نسخهٔ ‏۲۵ اکتبر ۲۰۲۶، ساعت ۰۸:۵۲</td> </tr><tr><td colspan="2" class="diff-notice" lang="fa"><div class="mw-diff-empty">(بدون تفاوت)</div> </td></tr></table> Alikhani https://ency.feqhemoaser.com/fa/index.php?title=%D9%81%D9%82%D9%87_%D9%85%D8%B9%D8%A7%D8%B5%D8%B1:%D9%BE%DB%8C%D8%B4%E2%80%8C%D9%86%D9%88%DB%8C%D8%B3:%D8%B3%DB%8C%D8%AF_%D8%B9%D8%A8%D8%AF%D8%A7%D9%84%DA%A9%D8%B1%DB%8C%D9%85_%D9%85%D9%88%D8%B3%D9%88%DB%8C_%D8%A7%D8%B1%D8%AF%D8%A8%DB%8C%D9%84%DB%8C&diff=70691&oldid=prev Alikhani: /* نگاه عرفی به فقه و پرهیز از فقه صناعتی */ 2026-10-25T08:21:47Z <p><span class="autocomment">نگاه عرفی به فقه و پرهیز از فقه صناعتی</span></p> <table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface"> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <tr class="diff-title" lang="fa"> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">→ نسخهٔ قدیمی‌تر</td> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">نسخهٔ ‏۲۵ اکتبر ۲۰۲۶، ساعت ۰۸:۲۱</td> </tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l26">خط ۲۶:</td> <td colspan="2" class="diff-lineno">خط ۲۶:</td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>موسوی اردبیلی در شمار جریان روشنفکری حوزه به‌شمار می‌آید، اما به هیچ‌وجه خواهان تغییرات اساسی در حوزه و دگرگونی ساختارهای سنتی آن نبود و روشنفکری و اصلاحات را در چارچوب همین ساختار می‌پذیرفت.&lt;ref&gt;موسوی اردبیلی، «گفت‌وگو با حجة‌الاسلام و المسلمین سید علی موسوی اردبیلی»، ص۲۰۳.&lt;/ref&gt; همچنین وی به لحاظ جایگاه فقهی و سیاسی جزو افراد پیشنهادی برای [[شورای رهبری]] بعد از درگذشت امام خمینی بود.&lt;ref&gt;هاشمی رفسنجانی، بازسازی و سازندگی؛ کارنامه و خاطرات هاشمی رفسنجانی: ۱۳۶۸، ص۱۵۰.&lt;/ref&gt;</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>موسوی اردبیلی در شمار جریان روشنفکری حوزه به‌شمار می‌آید، اما به هیچ‌وجه خواهان تغییرات اساسی در حوزه و دگرگونی ساختارهای سنتی آن نبود و روشنفکری و اصلاحات را در چارچوب همین ساختار می‌پذیرفت.&lt;ref&gt;موسوی اردبیلی، «گفت‌وگو با حجة‌الاسلام و المسلمین سید علی موسوی اردبیلی»، ص۲۰۳.&lt;/ref&gt; همچنین وی به لحاظ جایگاه فقهی و سیاسی جزو افراد پیشنهادی برای [[شورای رهبری]] بعد از درگذشت امام خمینی بود.&lt;ref&gt;هاشمی رفسنجانی، بازسازی و سازندگی؛ کارنامه و خاطرات هاشمی رفسنجانی: ۱۳۶۸، ص۱۵۰.&lt;/ref&gt;</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>در کارنامه او، افزون بر مسئولیت‌های قضایی (عضویت در شورای عالی قضایی، دادستانی کل کشور، ریاست دیوان عالی کشور و ریاست قوه قضائیه)، عضویت در روحانیت مبارز تهران، شورای انقلاب، حزب جمهوری اسلامی، مجلس خبرگان اول قانون اساسی، شورای بازنگری قانون اساسی، نمایندگی دوره اول مجلس خبرگان رهبری، امامت جمعه موقت <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">تهران (با ۹۴ خطبه)، </del>عضویت در شورای اقتصاد دولت، پایه‌گذاری <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">مجله </del>«درس‌هایی از مکتب اسلام» و تأسیس چند مؤسسه خیریه و آموزشی (خیریه مکتب امیرالمؤمنین(ع)، کانون توحید و مدارس مفید) دیده می‌شود.<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">(</del>مکاریان، فقیه جامع، <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ص۱۰۸و۱۵۱</del>-<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">۱۶۰و۲۰۱و۲۰۸و۲۲۳و۲۲۶)</del></div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>در کارنامه او، افزون بر مسئولیت‌های قضایی (عضویت در شورای عالی قضایی، دادستانی کل کشور، ریاست دیوان عالی کشور و ریاست قوه قضائیه)، عضویت در روحانیت مبارز تهران، شورای انقلاب، حزب جمهوری اسلامی، مجلس خبرگان اول قانون اساسی، شورای بازنگری قانون اساسی، نمایندگی دوره اول مجلس خبرگان رهبری، امامت جمعه موقت <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">تهران، </ins>عضویت در شورای اقتصاد دولت، پایه‌گذاری <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">مجلۀ </ins>«درس‌هایی از مکتب اسلام» و تأسیس چند مؤسسه خیریه و آموزشی (خیریه مکتب امیرالمؤمنین(ع)، کانون توحید و مدارس مفید) دیده می‌شود.<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">&lt;ref&gt;</ins>مکاریان، فقیه جامع، <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ص۱۰۸، ۱۵۱</ins>-<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">۱۶۰، ۲۰۱، ۲۰۸، ۲۲۳، و ۲۲۶.&lt;/ref&gt;</ins></div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>درباره زندگی و فعالیت‌های علمی موسوی اردبیلی آثاری منتشر شده است؛ از جمله «فقیه جامع»، «فقه و تدبیر» و «آیت‌الله سید عبدالکریم موسوی اردبیلی از نگاه دیگران». همچنین در هجدهمین دوره همایش کتاب سال حوزه (۱۳۹۵ش) به‌عنوان شخصیت برجسته علمی حوزه معرفی شد.<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">(</del>دبیرخانه همایش کتاب سال حوزه، ویژه‌نامه هجدهمین همایش کتاب سال حوزه، <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ص۷۱و۷۷)</del></div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>درباره زندگی و فعالیت‌های علمی موسوی اردبیلی آثاری منتشر شده است؛ از جمله «فقیه جامع»، «فقه و تدبیر» و «آیت‌الله سید عبدالکریم موسوی اردبیلی از نگاه دیگران». همچنین در هجدهمین دوره همایش کتاب سال حوزه (۱۳۹۵ش) به‌عنوان شخصیت برجسته علمی حوزه معرفی شد.<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">&lt;ref&gt;</ins>دبیرخانه همایش کتاب سال حوزه، ویژه‌نامه هجدهمین همایش کتاب سال حوزه، <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ص۷۱-۷۷.&lt;/ref&gt;</ins></div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>=== آثار فقهی ===</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>=== آثار فقهی ===</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>از سید عبدالکریم موسوی اردبیلی علاوه بر آثار قرآنی (مانند «در پرتو وحی»)، رساله علمیه فارسی و عربی (نهج الرشاد)، استفتائات، مناسک حج و حاشیه بر کتاب «عروة الوثقی»، آثار فقهی منتشر شده که بیشتر آنها قضایی و اقتصادی است: فقه القضاء، فقه الحدود والتعزیرات‌، فقه الدیات‌، فقه القصاص‌، فقه الشرکة و التأمین‌، فقه المضاربة، فقه الشهادات، حقوق و دادرسی کیفری در آیینه فقه، رسائل فقهیه (تقریرات برخی از مباحث فقهی توسط شاگردان) و درس‌گفتارهای فقهی کتاب ربا.<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">(</del>مکاریان، فقیه جامع، ص۲۴۲-۲۴۴؛ <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">'''</del>موسوی <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">اردبیلی، پایگاه اینترنتی، صفحه «کتابخانه»''')</del></div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>از سید عبدالکریم موسوی اردبیلی علاوه بر آثار قرآنی (مانند «در پرتو وحی»)، رساله علمیه فارسی و عربی (نهج الرشاد)، استفتائات، مناسک حج و حاشیه بر کتاب «عروة الوثقی»، آثار فقهی منتشر شده که بیشتر آنها قضایی و اقتصادی است: فقه القضاء، فقه الحدود والتعزیرات‌، فقه الدیات‌، فقه القصاص‌، فقه الشرکة و التأمین‌، فقه المضاربة، فقه الشهادات، حقوق و دادرسی کیفری در آیینه فقه، رسائل فقهیه (تقریرات برخی از مباحث فقهی توسط شاگردان) و درس‌گفتارهای فقهی کتاب ربا.<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">&lt;ref&gt;</ins>مکاریان، فقیه جامع، ص۲۴۲-۲۴۴؛ <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">«لیست کتابخانه»، پایگاه اطلاع‌رسانی آیت‌الله العظمی سید عبدالکریم </ins>موسوی <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">اردبیلی.&lt;/ref&gt;</ins></div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>== روش و رویکرد فقهی و اجتهادی ==</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>== روش و رویکرد فقهی و اجتهادی ==</div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l41">خط ۴۱:</td> <td colspan="2" class="diff-lineno">خط ۴۱:</td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>=== نگاه عرفی به فقه و پرهیز از فقه صناعتی ===</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>=== نگاه عرفی به فقه و پرهیز از فقه صناعتی ===</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>از نظر فرزند ایشان، موسوی اردبیلی نگاهی بسیار عرفی به فقه داشت و چندان در پی فقه صناعتی و مدرسه‌ای نبود. او از روایات برداشت عرفی می‌کرد و برداشت‌های فرضی مبتنی بر وجود یا عدم برخی حروف یا کلمات را نمی‌پذیرفت؛ زیرا معتقد بود امام معصوم(ع) بر اساس واقعیات عرفی پاسخ داده است، نه بر پایه فرضیات.&lt;ref&gt;موسوی اردبیلی، «گفت‌وگو با حجة‌الاسلام و المسلمین سید علی موسوی اردبیلی»، <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ص۲۰۳</del>.&lt;/ref&gt; از نظر محقق داماد نیز موسوی اردبیلی مسائل فقهی را در امور قضائی به صورت عرفی مطرح می‌کرد نه انتزاعی و به همین دلیل در تشخیص مطالب کمتر اشتباه می‌کرد.(محقق داماد، «گفتگو با آیت الله سید مصطفی محقق داماد»، ص۵۴)</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>از نظر فرزند ایشان، موسوی اردبیلی نگاهی بسیار عرفی به فقه داشت و چندان در پی فقه صناعتی و مدرسه‌ای نبود. او از روایات برداشت عرفی می‌کرد و برداشت‌های فرضی مبتنی بر وجود یا عدم برخی حروف یا کلمات را نمی‌پذیرفت؛ زیرا معتقد بود امام معصوم(ع) بر اساس واقعیات عرفی پاسخ داده است، نه بر پایه فرضیات.&lt;ref&gt;موسوی اردبیلی، «گفت‌وگو با حجة‌الاسلام و المسلمین سید علی موسوی اردبیلی»، <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ص۲۰۲</ins>.&lt;/ref&gt; از نظر محقق داماد نیز موسوی اردبیلی مسائل فقهی را در امور قضائی به صورت عرفی مطرح می‌کرد نه انتزاعی و به همین دلیل در تشخیص مطالب کمتر اشتباه می‌کرد.(محقق داماد، «گفتگو با آیت الله سید مصطفی محقق داماد»، ص۵۴)</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>=== عقلانیت در نصوص و اجتهاد ===</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>=== عقلانیت در نصوص و اجتهاد ===</div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l105">خط ۱۰۵:</td> <td colspan="2" class="diff-lineno">خط ۱۰۵:</td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>* &#039;&#039;&#039;فاضل میبدی، محمدتقی، فقه و تدبیر، قم، مرکز تنظیم و نشر آثار حضرت آیت الله العظمی موسوی اردبیلی، ۱۳۹۶ش.&#039;&#039;&#039;</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>* &#039;&#039;&#039;فاضل میبدی، محمدتقی، فقه و تدبیر، قم، مرکز تنظیم و نشر آثار حضرت آیت الله العظمی موسوی اردبیلی، ۱۳۹۶ش.&#039;&#039;&#039;</div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">* «لیست کتابخانه»، پایگاه اطلاع‌رسانی آیت‌الله العظمی سید عبدالکریم موسوی اردبیلی، تاریخ بازدید: ۳ آبان 1405ش.</ins></div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>* محقق داماد، سید مصطفی، «گفتگو با آیت الله سید مصطفی محقق داماد»، در آیت الله سید عبدالکریم موسوی اردبیلی از نگاه دیگران، مرکز تنظیم و نشر آثار حضرت آیت الله العظمی موسوی اردبیلی، ۱۳۹۶ش.</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>* محقق داماد، سید مصطفی، «گفتگو با آیت الله سید مصطفی محقق داماد»، در آیت الله سید عبدالکریم موسوی اردبیلی از نگاه دیگران، مرکز تنظیم و نشر آثار حضرت آیت الله العظمی موسوی اردبیلی، ۱۳۹۶ش.</div></td></tr> </table> Alikhani