فقه معاصر:پیش‌نویس آیه ۱۹۵ سوره بقره - تاریخچهٔ نسخه‌ها

Salehi: /* لزوم ترک زیارت امام حسین در صورت خطر جانی */

2026-05-20T14:22:38Z

لزوم ترک زیارت امام حسین در صورت خطر جانی

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۲۰ مهٔ ۲۰۲۶، ساعت ۱۴:۲۲
خط ۴۸:		خط ۴۸:

	=== لزوم ترک زیارت امام حسین در صورت خطر جانی ===		=== لزوم ترک زیارت امام حسین در صورت خطر جانی ===
	پژوهشگران دینی در مقام جمع بین روایات فراوان درباره زیارت امام حسین(ع) حتی در صورت وجود خطر و آیه تهلکه، به این نکته اشاره کرده‌اند که این زیارت اگر با ~~خطر غیر جانی~~ همراه باشد انجام آن مانعی ندارد و حتی در روایات آن را مستحب ~~دانست‌اند،~~ ولی اگر خطر جانی برای زائر در پی داشته باشد، آیه تهلکه بر روایات مقدم می‌شود و باید از زیارت اجتناب شود.<ref>مجلسی، بحارالانوار، ج۹۸، ص۱۰؛ صفائی‌راد، « بررسی روایات ترغیب به زیارت سیدالشهداء در صورت خوف و خطر جانی»، ص۶۹-۷۱.</ref>		پژوهشگران دینی در مقام جمع بین روایات فراوان درباره زیارت امام حسین(ع) حتی در صورت وجود خطر و آیه تهلکه، به این نکته اشاره کرده‌اند که این زیارت اگر با خطرهای غیرجانی همراه باشد انجام آن مانعی ندارد و حتی در روایات آن را مستحب دانسته‌اند، ولی اگر خطر جانی برای زائر در پی داشته باشد، آیه تهلکه بر روایات مقدم می‌شود و باید از این نوع زیارت اجتناب شود.<ref>مجلسی، بحارالانوار، ج۹۸، ص۱۰؛ صفائی‌راد، « بررسی روایات ترغیب به زیارت سیدالشهداء در صورت خوف و خطر جانی»، ص۶۹-۷۱.</ref>

	=== پرهیز و پیشگیری از بیماری‌ها ===		=== پرهیز و پیشگیری از بیماری‌ها ===
خط ۵۴:		خط ۵۴:

	=== تغییر جنسیت ===		=== تغییر جنسیت ===
	[[یدالله دوزدوزانی]] از مراجع تقلید شیعه با استناد به آیه تهلکه معتقد بر حرمت [[تغییر جنسیت]] است. از نظر او امکان کاربست این آیه در بحث تغییر جنسیت بر اساس معنای تأکیدی برای «باء» ممکن خواهد بود. به نظر او، کلمه «ید» به‌معنای قدرت و استطاعت است، و در نتیجه معنای آیه چنین خواهد بود: «قوای خودتان را هدر ندهید و فاسد و ضایع نسازید». مؤلف با اشاره به «قاعده مخصص نبودن مورد»، اختصاص آیه به بحث جهاد و نهی از به هلاکت انداختن قوای اجتماعی را کنار می‌گذرد و آن را شامل ضایع نمودن اعضای بدن نیز می‌داند. در نهایت از نظر او این آیه علاوه بر حرمت تغییر جنسیت، بر حرمت اعمالی نظیر عقیم‌سازی نیز دلالت می‌کند و کسی حق ندارد کاری کند که قوا یا اعضای اصلی بدنش از بین برود.<ref>دوزدوزانی، تغییر جنسیت آری یا نه؟، ص۳۳-۴۰.</ref>		[[یدالله دوزدوزانی]] از مراجع تقلید شیعه با استناد به آیه تهلکه معتقد بر حرمت [[تغییر جنسیت]] است. از نظر او امکان کاربست این آیه در بحث تغییر جنسیت بر اساس معنای تأکیدی برای «باء» ممکن خواهد بود. به نظر او، کلمه «ید» به‌معنای قدرت و استطاعت است، و در نتیجه معنای آیه چنین خواهد بود: «قوای خودتان را هدر ندهید و فاسد و ضایع نسازید». مؤلف با اشاره به «قاعده مخصص نبودن مورد»، اختصاص آیه به بحث جهاد و نهی از به هلاکت انداختن قوای اجتماعی را کنار می‌گذرد و آن را شامل ضایع نمودن اعضای بدن نیز می‌داند. در نهایت از نظر او این آیه علاوه بر حرمت تغییر جنسیت، بر حرمت اعمالی نظیر [[عقیم‌سازی]] نیز دلالت می‌کند و کسی حق ندارد کاری کند که قوا یا اعضای اصلی بدنش از بین برود.<ref>دوزدوزانی، تغییر جنسیت آری یا نه؟، ص۳۳-۴۰.</ref>

	در مقابل، [[سید اصغر ناظم‌زاده قمی]] از فقهای معاصر معتقد است که آیه هیچ دلالتی بر حرمت تغییر جنسیت یا لطمه زدن به بدن ندارد. وی دو معنا برای آیه مطرح می‌کند: نخست این‌که مراد نهی از القای در هلاکت به قرینه صدر و ذیل آیه، نهی از ترک انفاق در راه خدا است و معنای دوم، هشدار درباره اسراف در انفاق است که می‌تواند موجب فقر و مشکلات اقتصادی برای خانواده شود؛ بنابراین نمی‌توان از این آیه بر حرمت تغییر جنسیت استفاده کرد.<ref>ناظم‌زاده قمی، تغییر جنسیت و دوجنسی‌ها از نگاه فقه، ص۱۰۸-۱۱۴.</ref>		در مقابل، [[سید اصغر ناظم‌زاده قمی]] از فقهای معاصر معتقد است که آیه هیچ دلالتی بر حرمت تغییر جنسیت یا لطمه زدن به بدن ندارد. وی دو معنا برای آیه مطرح می‌کند: نخست این‌که مراد نهی از القای در هلاکت به قرینه صدر و ذیل آیه، نهی از ترک انفاق در راه خدا است و معنای دوم، هشدار درباره اسراف در انفاق است که می‌تواند موجب فقر و مشکلات اقتصادی برای خانواده شود؛ بنابراین نمی‌توان از این آیه بر حرمت تغییر جنسیت استفاده کرد.<ref>ناظم‌زاده قمی، تغییر جنسیت و دوجنسی‌ها از نگاه فقه، ص۱۰۸-۱۱۴.</ref>

	=== اهدا و پیوند عضو ===		=== اهدا و پیوند عضو ===
	آیه تهلکه در دو مسئله اهدا و پیوند عضو مورد استناد قرار گرفته شده است. نویسنده [[مبانی فقهی اهدای عضو (کتاب)\|کتاب مبانی فقهی اهدای عضو]] به دو دیدگاه درباره سلطه مطلق و سلطه محدود انسان بر تصرفات در بدن خود اشاره و برای اثبات محدودیت تسلط انسان بر تصرف در بدن خود به آیه ۱۹۵ سوره بقره استدلال می‌کند. او به روایاتی ذیل این آیه اشاره می‌کند که به انسان اجازه می‌دهند فقط در صورت ضرورت و نیاز، در بدن خود تصرف کند؛ ازجمله روایتی از امام رضا(ع) در مورد پذیرش ولایتعهدی به خاطر جلوگیری از هلاکت نفس،<ref>صدوق، عیون اخبار الرضا، ص۲۹.</ref> و ادعا می‌کند که روایت به صراحت بیان می‌کند که انسان به طور کلی حق ندارد به نفس خود ضرر برساند، مگر در موارد اکراه و اضطرار که جان یا حیثیت او در معرض خطر جدی قرار می‌گیرد.<ref>رضایی، مبانی فقهی اهدای عضو، ص۴۰-۴۱.</ref>		آیه تهلکه در دو مسئله [[اهدای عضو\|اهدا]] و [[پیوند عضو]] مورد استناد قرار گرفته شده است. نویسنده [[مبانی فقهی اهدای عضو (کتاب)\|کتاب مبانی فقهی اهدای عضو]] به دو دیدگاه درباره سلطه مطلق و سلطه محدود انسان بر تصرفات در بدن خود اشاره و برای اثبات محدودیت تسلط انسان بر تصرف در بدن خود به آیه ۱۹۵ سوره بقره استدلال می‌کند. او به روایاتی ذیل این آیه اشاره می‌کند که به انسان اجازه می‌دهند فقط در صورت ضرورت و نیاز، در بدن خود تصرف کند؛ ازجمله روایتی از امام رضا(ع) در مورد پذیرش ولایتعهدی به خاطر جلوگیری از هلاکت نفس،<ref>صدوق، عیون اخبار الرضا، ص۲۹.</ref> و ادعا می‌کند که روایت به صراحت بیان می‌کند که انسان به طور کلی حق ندارد به نفس خود ضرر برساند، مگر در موارد اکراه و اضطرار که جان یا حیثیت او در معرض خطر جدی قرار می‌گیرد.<ref>رضایی، مبانی فقهی اهدای عضو، ص۴۰-۴۱.</ref>

	همچنین پیوند اعضای اصلی انسان زنده به دیگری چون باعث مرگ اهدا کننده می‌شود با استناد به آیه تهلکه، حرام دانسته شده است،<ref>قاسمی، آیات فقه پزشکی، ص۱۵۱-۱۵۴؛ هاشمی، پیوند اعضا از دیدگاه فقه، ص۲۷-۵۶؛ تبریزیان، «پیوند اعضا»، ج۱، ص۳۱۴-۳۳۲.</ref> ولی پیوند اعضای غیر اصلی که قابلیت ترمیم و جبران دارد را جایز دانسته‌اند.<ref>تبریزیان، «پیوند اعضا»، ج۱، ص۳۳۹-۳۶۰.</ref>		همچنین پیوند اعضای اصلی انسان زنده به دیگری چون باعث مرگ اهدا کننده می‌شود با استناد به آیه تهلکه، حرام دانسته شده است،<ref>قاسمی، آیات فقه پزشکی، ص۱۵۱-۱۵۴؛ هاشمی، پیوند اعضا از دیدگاه فقه، ص۲۷-۵۶؛ تبریزیان، «پیوند اعضا»، ج۱، ص۳۱۴-۳۳۲.</ref> ولی پیوند اعضای غیر اصلی که قابلیت ترمیم و جبران دارد را جایز دانسته‌اند.<ref>تبریزیان، «پیوند اعضا»، ج۱، ص۳۳۹-۳۶۰.</ref>

	=== حرمت عقیم‌سازی ===		=== حرمت عقیم‌سازی ===
	اصلی‌ترین روش پیشگیری از بارداری را بستن لوله‌های زنان و مردان معرفی کرده‌اند. [[سید محسن مرتضوی]] در [[پیشگیری از بارداری و سقط‌درمانی در آیینه فقه (کتاب)\|کتاب پیشگیری از بارداری و سقط‌درمانی در آیینه فقه]]، بیان می‌کند که اگر بستن لوله‌ها به‌عنوان روشی موقتی و بدون مقدمات حرامی همچون لمس و نگاه نامحرم انجام شود، اشکالی ندارد، اما متخصصان معتقدند این روش باعث عقیم شدن دائمی زن و شوهر می‌شود و بنابراین حرام است.<ref>مرتضوی، '''پ'''یشگیری از بارداری و سقط‌درمانی در آیینه فقه، ص۸۴-۱۰۱.</ref> مرتضوی و برخی دیگر از پژوهشگران فقهی برای اثبات حرمت بستن لوله‌های زنان و مردان به آیات و روایات مختلفی از جمله آیه تهلکه استناد کرده است. آنان معتقدند بستن لوله‌های باروری، مصداق [[عقیم‌سازی]] است و استفاده از آن را برای زنان و مردان حرام می‌دانند.<ref>قاسمی، آیات فقه پزشکی، ص۱۵۱-۱۵۴؛ مرتضوی، '''پ'''یشگیری از بارداری و سقط‌درمانی در آیینه فقه، ص۸۴-۱۰۱.</ref>		اصلی‌ترین روش [[پیشگیری از بارداری]] را بستن لوله‌های زنان و مردان معرفی کرده‌اند. [[سید محسن مرتضوی]] در [[پیشگیری از بارداری و سقط‌درمانی در آیینه فقه (کتاب)\|کتاب پیشگیری از بارداری و سقط‌درمانی در آیینه فقه]]، بیان می‌کند که اگر بستن لوله‌ها به‌عنوان روشی موقتی و بدون مقدمات حرامی همچون لمس و نگاه نامحرم انجام شود، اشکالی ندارد، اما متخصصان معتقدند این روش باعث عقیم شدن دائمی زن و شوهر می‌شود و بنابراین حرام است.<ref>مرتضوی، '''پ'''یشگیری از بارداری و سقط‌درمانی در آیینه فقه، ص۸۴-۱۰۱.</ref> مرتضوی و برخی دیگر از پژوهشگران فقهی برای اثبات حرمت بستن لوله‌های زنان و مردان به آیات و روایات مختلفی از جمله آیه تهلکه استناد کرده است. آنان معتقدند بستن لوله‌های باروری، مصداق [[عقیم‌سازی]] است و استفاده از آن را برای زنان و مردان حرام می‌دانند.<ref>قاسمی، آیات فقه پزشکی، ص۱۵۱-۱۵۴؛ مرتضوی، '''پ'''یشگیری از بارداری و سقط‌درمانی در آیینه فقه، ص۸۴-۱۰۱.</ref>

	=== سرمازیستی ===		=== سرمازیستی ===
	جواز یا عدم جواز [[سرمازیستی]] مورد اختلاف فقها واقع شده است. برخی از فقها با استناد به آیه تهلکه معتقدند که اقدام به کارهایی که جان انسان را به خطر ~~بیندازد~~ حرام است و سرمازیستی نیز چون باعث به خطر افتادن جان انسان و هلاکت او می‌شود، حرام است و مشمول نهی موجود در آیه است. البته در مقابل، استدلال شده است که استناد قطعی به آیه ممکن ~~نیست~~ زیرا به باور آنها بیماری که مرگ خود را قطعی می‌داند با انتخاب سرمازیستی درصدد نجات جان خود از هلاکت قطعی است نه اینکه خود را به هلاکت بیندازد.<ref>بصیرزاده و ادیبی، احوال شخصیه فرد منجمد شده از منظر فقهی حقوقی، ص۴۸-۵۱.</ref>		جواز یا عدم جواز [[سرمازیستی]] مورد اختلاف فقها واقع شده است. برخی از فقها با استناد به آیه تهلکه معتقدند که اقدام به کارهایی که جان انسان را به خطر بیندازد، حرام است و سرمازیستی نیز چون باعث به خطر افتادن جان انسان و هلاکت او می‌شود، حرام است و مشمول نهی موجود در آیه است. البته در مقابل، استدلال شده است که استناد قطعی به آیه ممکن نیست، زیرا به باور آنها بیماری که مرگ خود را قطعی می‌داند با انتخاب سرمازیستی درصدد نجات جان خود از هلاکت قطعی است نه اینکه خود را به هلاکت بیندازد.<ref>بصیرزاده و ادیبی، احوال شخصیه فرد منجمد شده از منظر فقهی حقوقی، ص۴۸-۵۱.</ref>

	=== اتانازی ===		=== اتانازی ===
	فقهای شیعه و اهل ~~سنت~~ [[اتانازی]] و به‌ویژه اتانازی غیرمستقیم که بیمار خود برای رهایی از بیماری اقدام به خوردن داروهایی می‌کند که به مرگ او ختم می‌شود را خودکشی دانسته و بر اساس ادله مختلفی ازجمله آیه تهلکه آن را حرام می‌دانند.<ref>قاسمی، دانشنامه فقه پزشکی، ج۳، ص۳۰۶؛ العماری و بن حمی، القتل الرحیم: دراسة مقارنة بین الشریعة الاسلامیة و القانون الوضعی، ص۵۵.</ref>		فقهای شیعه و اهل سنت، [[اتانازی]] و به‌ویژه اتانازی غیرمستقیم که بیمار خود برای رهایی از بیماری اقدام به خوردن داروهایی می‌کند که به مرگ او ختم می‌شود را خودکشی دانسته و بر اساس ادله مختلفی ازجمله آیه تهلکه آن را حرام می‌دانند.<ref>قاسمی، دانشنامه فقه پزشکی، ج۳، ص۳۰۶؛ العماری و بن حمی، القتل الرحیم: دراسة مقارنة بین الشریعة الاسلامیة و القانون الوضعی، ص۵۵.</ref>

	=== امداد و نجات ===		=== امداد و نجات ===
	وجوب امدادرسانی و نجات جان انسان‌ها از وضعیت‌های پرخطر به ادله مختلفی ازجمله آیه تهلکه مستند شده است. نویسنده [[فقه امداد و نجات: مبانی و چالش‌ها (کتاب)\|کتاب فقه امداد و نجات]]، بر طبق این آیه استدلال می‌کند که اولا در معرض خطر قرار دادن جان و حضور در وضعیت‌های خطرناک دارای اشکال است و ثانیا نجات دادن دیگر انسان‌ها از چنین وضعیت‌های خطرناکی نیز واجب است.<ref>علیزاده مقدم، فقه امداد و نجات، ص۴۶-۴۷.</ref>		وجوب [[امداد و نجات\|امدادرسانی و نجات جان انسان‌ها]] از وضعیت‌های پرخطر به ادله مختلفی ازجمله آیه تهلکه مستند شده است. نویسنده [[فقه امداد و نجات: مبانی و چالش‌ها (کتاب)\|کتاب فقه امداد و نجات]]، بر طبق این آیه استدلال می‌کند که اولا در معرض خطر قرار دادن جان و حضور در وضعیت‌های خطرناک دارای اشکال است و ثانیا نجات دادن دیگر انسان‌ها از چنین وضعیت‌های خطرناکی نیز واجب است.<ref>علیزاده مقدم، فقه امداد و نجات، ص۴۶-۴۷.</ref>

	چالش تزاحم امداد و نجات با حفظ جان امدادگران در وضعیت‌های خیلی خطرناک، ازجمله مسائل مبتلابه فعالیت‌های امدادی است. درباره این چالش گفته شده در صورتی که نجات‌گران تجهیزات کافی برای امداد داشته باشند و خطر جانی آنان را تهدید نکند، مکلف به امداد و نجات هستند، ولی در صورتی که تجهیزات کافی نباشد یا وضعیت چنان پرخطر باشد که جان امدادگر را به خطر می‌اندازد، بر اساس آیه ~~تهلکه~~ امدادگران نباید به دست به اقدام بزنند.<ref>علیزاده و الهی خراسانی، «امداد و نجات در موقعیت پرمخاطره و بیماری‌های واگیردار»، ص۱۸۹-۱۹۰؛ علیزاده مقدم، فقه امداد و نجات، ص۶۹-۸۳.</ref>		چالش تزاحم امداد و نجات با حفظ جان امدادگران در وضعیت‌های خیلی خطرناک، ازجمله مسائل مبتلابه فعالیت‌های امدادی است. درباره این چالش گفته شده در صورتی که نجات‌گران تجهیزات کافی برای امداد داشته باشند و خطر جانی آنان را تهدید نکند، مکلف به امداد و نجات هستند، ولی در صورتی که تجهیزات کافی نباشد یا وضعیت چنان پرخطر باشد که جان امدادگر را به خطر می‌اندازد، بر اساس آیه تهلکه، امدادگران نباید به دست به اقدام بزنند.<ref>علیزاده و الهی خراسانی، «امداد و نجات در موقعیت پرمخاطره و بیماری‌های واگیردار»، ص۱۸۹-۱۹۰؛ علیزاده مقدم، فقه امداد و نجات، ص۶۹-۸۳.</ref>

	=== استعمال دخانیات ===		=== استعمال دخانیات ===

Salehi در ‏۲۰ مهٔ ۲۰۲۶، ساعت ۱۴:۱۵

2026-05-20T14:15:08Z

Salehi: /* فرار از جهاد */

2026-05-12T12:51:22Z

فرار از جهاد

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۱۲ مهٔ ۲۰۲۶، ساعت ۱۲:۵۱
خط ۳۲:		خط ۳۲:

	=== فرار از جهاد ===		=== فرار از جهاد ===
	طبق آنچه در تفسیر نمونه آمده، برخی برای فرار از ~~جهاد،~~ به عبارت «ولَا تُلْقُوا بِأَيْدِيكُمْ إِلَى التَّهْلُكَةِ» استناد کرده و هرگونه جهاد ابتدایی را به هلاکت انداختن نفس دانسته‌اند و حتی قیام امام حسین(ع) را نیز مصداق آن شمرده‌اند.<ref>مکارم شیرازی، تفسیر نمونه، ج۲، ص۳۶-۳۹.</ref> عده‌ای از فقها نیز بر آن شده‌اند که با استناد به این آیه می‌توان به وجوب آتش‌بس قائل شد.<ref>محقق کرکی، جامع المقاصد، ج۳، ص۴۶۷.</ref>		طبق آنچه در تفسیر نمونه آمده، برخی برای [[فرار از جهاد]]، به عبارت «ولَا تُلْقُوا بِأَيْدِيكُمْ إِلَى التَّهْلُكَةِ» استناد کرده و هرگونه [[جهاد ابتدایی]] را به هلاکت انداختن نفس دانسته‌اند و حتی قیام امام حسین(ع) را نیز مصداق آن شمرده‌اند.<ref>مکارم شیرازی، تفسیر نمونه، ج۲، ص۳۶-۳۹.</ref> عده‌ای از فقها نیز بر آن شده‌اند که با استناد به این آیه می‌توان به وجوب آتش‌بس قائل شد.<ref>محقق کرکی، جامع المقاصد، ج۳، ص۴۶۷.</ref>

	در پاسخ به این مسئله گفته شده «تَهْلُکَه» با شهادت تفاوت دارد. تهلکه به معنای مرگ بی‌دلیل است، در حالی که شهادت به‌معنای کشته شدن در راه هدف است<ref>مکارم شیرازی، تفسیر نمونه، ج۲، ص۳۶-۳۹.</ref> و اینکه آیه محدود به گناهانی مانند [[خودکشی]] است که هلاکت بر آن صادق است.<ref>متقیان تبریزی، «نسبت‌سنجی آیه «لاتُلقوا بِأَیدیکم اِلَی التَّهلُکَه» با ادله وجوب جهاد»، مندرج در سایت اجتهاد.</ref> همچنین گفته شده القای نفس در هلاکت مربوط به جایی است که هدفی بالاتر از جان وجود نداشته باشد وگرنه باید جان را فدای حفظ آن هدف کرد مانند حفظ دین و مذهب، همانگونه که امام حسین(ع) و یارانش چنین کردند.<ref>عزیزاللهی، «جستاری در قلمرو ایثار در نسبت با مقتضیات قاعده لاضرر»، ص۳۹-۴۰.</ref>		در پاسخ به این مسئله گفته شده «تَهْلُکَه» با شهادت تفاوت دارد. تهلکه به معنای مرگ بی‌دلیل است، در حالی که شهادت به‌معنای کشته شدن در راه هدف است<ref>مکارم شیرازی، تفسیر نمونه، ج۲، ص۳۶-۳۹.</ref> و اینکه آیه محدود به گناهانی مانند [[خودکشی]] است که هلاکت بر آن صادق است.<ref>متقیان تبریزی، «نسبت‌سنجی آیه «لاتُلقوا بِأَیدیکم اِلَی التَّهلُکَه» با ادله وجوب جهاد»، مندرج در سایت اجتهاد.</ref> همچنین گفته شده القای نفس در هلاکت مربوط به جایی است که هدفی بالاتر از جان وجود نداشته باشد وگرنه باید جان را فدای حفظ آن هدف کرد مانند حفظ دین و مذهب، همانگونه که امام حسین(ع) و یارانش چنین کردند.<ref>عزیزاللهی، «جستاری در قلمرو ایثار در نسبت با مقتضیات قاعده لاضرر»، ص۳۹-۴۰.</ref>
خط ۵۸:		خط ۵۸:
	در مقابل، [[سید اصغر ناظم‌زاده قمی]] از فقهای معاصر معتقد است که آیه هیچ دلالتی بر حرمت تغییر جنسیت یا لطمه زدن به بدن ندارد. وی دو معنا برای آیه مطرح می‌کند: نخست این‌که مراد نهی از القای در هلاکت به قرینه صدر و ذیل آیه، نهی از ترک انفاق در راه خدا است و معنای دوم، هشدار درباره اسراف در انفاق است که می‌تواند موجب فقر و مشکلات اقتصادی برای خانواده شود؛ بنابراین نمی‌توان از این آیه بر حرمت تغییر جنسیت استفاده کرد.<ref>ناظم‌زاده قمی، تغییر جنسیت و دوجنسی‌ها از نگاه فقه، ص۱۰۸-۱۱۴.</ref>		در مقابل، [[سید اصغر ناظم‌زاده قمی]] از فقهای معاصر معتقد است که آیه هیچ دلالتی بر حرمت تغییر جنسیت یا لطمه زدن به بدن ندارد. وی دو معنا برای آیه مطرح می‌کند: نخست این‌که مراد نهی از القای در هلاکت به قرینه صدر و ذیل آیه، نهی از ترک انفاق در راه خدا است و معنای دوم، هشدار درباره اسراف در انفاق است که می‌تواند موجب فقر و مشکلات اقتصادی برای خانواده شود؛ بنابراین نمی‌توان از این آیه بر حرمت تغییر جنسیت استفاده کرد.<ref>ناظم‌زاده قمی، تغییر جنسیت و دوجنسی‌ها از نگاه فقه، ص۱۰۸-۱۱۴.</ref>

	=== ~~اهدای~~ عضو ===		=== اهدا و پیوند عضو ===
	نویسنده [[مبانی فقهی اهدای عضو (کتاب)\|کتاب مبانی فقهی اهدای عضو]] به دو دیدگاه درباره سلطه مطلق و سلطه محدود انسان بر تصرفات در بدن خود اشاره ~~می‌کند. او~~ برای اثبات محدودیت تسلط انسان بر تصرف در بدن خود به آیه ۱۹۵ سوره بقره استدلال ~~کرده است~~. او ~~همچنین~~ به روایاتی ذیل این آیه اشاره می‌کند که به انسان اجازه می‌دهند فقط در صورت ضرورت و نیاز، در بدن خود تصرف کند؛ ازجمله روایتی از امام رضا (ع) را در مورد پذیرش ولایتعهدی به خاطر جلوگیری از هلاکت ~~نفس نقل می‌کند~~<ref>صدوق، عیون اخبار الرضا، ص۲۹.</ref> و ادعا می‌کند که روایت به صراحت بیان می‌کند که انسان به طور کلی حق ندارد به نفس خود ضرر برساند، مگر در موارد اکراه و اضطرار که جان یا حیثیت او در معرض خطر جدی قرار می‌گیرد.<ref>رضایی، مبانی فقهی اهدای عضو، ص۴۰-۴۱.</ref>		آیه تهلکه در دو مسئله اهدا و پیوند عضو مورد استناد قرار گرفته شده است. نویسنده [[مبانی فقهی اهدای عضو (کتاب)\|کتاب مبانی فقهی اهدای عضو]] به دو دیدگاه درباره سلطه مطلق و سلطه محدود انسان بر تصرفات در بدن خود اشاره و برای اثبات محدودیت تسلط انسان بر تصرف در بدن خود به آیه ۱۹۵ سوره بقره استدلال می‌کند. او به روایاتی ذیل این آیه اشاره می‌کند که به انسان اجازه می‌دهند فقط در صورت ضرورت و نیاز، در بدن خود تصرف کند؛ ازجمله روایتی از امام رضا(ع) در مورد پذیرش ولایتعهدی به خاطر جلوگیری از هلاکت نفس،<ref>صدوق، عیون اخبار الرضا، ص۲۹.</ref> و ادعا می‌کند که روایت به صراحت بیان می‌کند که انسان به طور کلی حق ندارد به نفس خود ضرر برساند، مگر در موارد اکراه و اضطرار که جان یا حیثیت او در معرض خطر جدی قرار می‌گیرد.<ref>رضایی، مبانی فقهی اهدای عضو، ص۴۰-۴۱.</ref>

	~~=== پیوند اعضا ===~~		همچنین پیوند اعضای اصلی انسان زنده به دیگری چون باعث مرگ اهدا کننده می‌شود با استناد به آیه تهلکه، حرام دانسته شده است،<ref>قاسمی، آیات فقه پزشکی، ص۱۵۱-۱۵۴؛ هاشمی، پیوند اعضا از دیدگاه فقه، ص۲۷-۵۶؛ تبریزیان، «پیوند اعضا»، ج۱، ص۳۱۴-۳۳۲.</ref> ولی پیوند اعضای غیر اصلی که قابلیت ترمیم و جبران دارد را جایز دانسته‌اند.<ref>تبریزیان، «پیوند اعضا»، ج۱، ص۳۳۹-۳۶۰.</ref>
	پیوند اعضای اصلی انسان زنده به دیگری چون باعث مرگ اهدا کننده می‌شود با استناد به آیه تهلکه، حرام دانسته شده است،<ref>قاسمی، آیات فقه پزشکی، ص۱۵۱-۱۵۴؛ هاشمی، پیوند اعضا از دیدگاه فقه، ص۲۷-۵۶؛ تبریزیان، «پیوند اعضا»، ج۱، ص۳۱۴-۳۳۲.</ref> ولی پیوند اعضای غیر اصلی که قابلیت ترمیم و جبران دارد را جایز دانسته‌اند.<ref>تبریزیان، «پیوند اعضا»، ج۱، ص۳۳۹-۳۶۰.</ref>

	=== حرمت عقیم‌سازی ===		=== حرمت عقیم‌سازی ===
خط ۷۴:		خط ۷۳:

	=== امداد و نجات ===		=== امداد و نجات ===
	وجوب امدادرسانی و نجات جان انسان‌ها از وضعیت‌های پرخطر به ادله مختلفی مستند شده است. نویسنده [[فقه امداد و نجات: مبانی و چالش‌ها (کتاب)\|کتاب فقه امداد و نجات]]، برای مستندسازی فعالیت‌های امدادی به آیاتی استناد می‌کند که بر وجوب حفظ جان تأکید دارند که ازجمله این آیات می‌توان به آیه ۱۹۵ سوره بقره اشاره کرد. نویسنده بر طبق این آیه استدلال می‌کند که اولا در معرض خطر قرار دادن جان و حضور در وضعیت‌های خطرناک دارای اشکال است و ثانیا نجات دادن دیگر انسان‌ها از چنین وضعیت‌های خطرناکی نیز واجب است.<ref>علیزاده مقدم، فقه امداد و نجات، ص۴۶-۴۷.</ref>		وجوب امدادرسانی و نجات جان انسان‌ها از وضعیت‌های پرخطر به ادله مختلفی ازجمله آیه تهلکه مستند شده است. نویسنده [[فقه امداد و نجات: مبانی و چالش‌ها (کتاب)\|کتاب فقه امداد و نجات]]، بر طبق این آیه استدلال می‌کند که اولا در معرض خطر قرار دادن جان و حضور در وضعیت‌های خطرناک دارای اشکال است و ثانیا نجات دادن دیگر انسان‌ها از چنین وضعیت‌های خطرناکی نیز واجب است.<ref>علیزاده مقدم، فقه امداد و نجات، ص۴۶-۴۷.</ref>

	چالش تزاحم امداد و نجات با حفظ جان امدادگران در وضعیت‌های خیلی خطرناک، ازجمله مسائل مبتلابه فعالیت‌های امدادی است. درباره این چالش گفته شده در صورتی که نجات‌گران تجهیزات کافی برای امداد داشته باشند و خطر جانی آنان را تهدید نکند، مکلف به امداد و نجات هستند، ولی در صورتی که تجهیزات کافی نباشد یا وضعیت چنان پرخطر باشد که جان امدادگر را به خطر می‌اندازد، بر اساس آیه تهلکه امدادگران نباید به دست به اقدام بزنند.<ref>علیزاده و الهی خراسانی، «امداد و نجات در موقعیت پرمخاطره و بیماری‌های واگیردار»، ص۱۸۹-۱۹۰؛ علیزاده مقدم، فقه امداد و نجات، ص۶۹-۸۳.</ref>		چالش تزاحم امداد و نجات با حفظ جان امدادگران در وضعیت‌های خیلی خطرناک، ازجمله مسائل مبتلابه فعالیت‌های امدادی است. درباره این چالش گفته شده در صورتی که نجات‌گران تجهیزات کافی برای امداد داشته باشند و خطر جانی آنان را تهدید نکند، مکلف به امداد و نجات هستند، ولی در صورتی که تجهیزات کافی نباشد یا وضعیت چنان پرخطر باشد که جان امدادگر را به خطر می‌اندازد، بر اساس آیه تهلکه امدادگران نباید به دست به اقدام بزنند.<ref>علیزاده و الهی خراسانی، «امداد و نجات در موقعیت پرمخاطره و بیماری‌های واگیردار»، ص۱۸۹-۱۹۰؛ علیزاده مقدم، فقه امداد و نجات، ص۶۹-۸۳.</ref>

Salehi در ‏۱۲ مهٔ ۲۰۲۶، ساعت ۱۲:۲۲

2026-05-12T12:22:53Z

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۱۲ مهٔ ۲۰۲۶، ساعت ۱۲:۲۲
خط ۱:		خط ۱:
			آیه ۱۹۵ سوره بقره (آیه تهلکه) به مسلمانان دستور می‌دهد در راه خدا انفاق کنند و با عدم انفاق خود را با دست خویش به هلاکت نیندازند. به باور تعدادی از مفسران این آیه که در میانه آیات مرتبط با جهاد نازل شده دلیلی بر لزوم جهاد مالی دانسته‌اند؛ زیرا ترک انفاق برای تجهیز نظامی را موجب تضعیف مسلمانان و مصداق هلاکت می‌داند.

			در کاربردهای فقهی، از این آیه برای اثبات وجوب [[احتیاط شرعی]]، حرمت فرار از جهاد (با تمایز میان هلاکت بی‌هدف و شهادت)، لزوم دستیابی به سلاح‌های بازدارنده مانند [[سلاح‌های کشتارجمعی\|هسته‌ای]]، و جواز [[عملیات استشهادی]] در دفاع ضروری استفاده شده است. همچنین آیه در مسائل پزشکی و زیستی کاربرد دارد: حرمت [[تغییر جنسیت]] (به‌عنوان تضییع قوای بدن)، حرمت [[عقیم‌سازی]] دائمی، حرمت [[اتانازی]] و [[خودکشی]]، وجوب [[امداد و نجات]] (با رعایت عدم خطر برای امدادگر)، و حرمت [[استعمال دخانیات]] به دلیل آسیب جدی به سلامت. در مورد زیارت امام حسین(ع) نیز در صورت خطر جانی، آیه بر روایات فضیلت زیارت مقدم می‌شود و ترک آن واجب است. برخی فقها نیز با استناد به همین آیه، [[پیوند اعضا\|پیوند اعضای حیاتی]] و [[سرمازیستی]] را در صورت قطعی بودن مرگ بیمار، حرام ندانسته‌اند.

	== انفاق در راه خدا عامل نجات از هلاکت ==		== انفاق در راه خدا عامل نجات از هلاکت ==
	آیه ۱۹۵ سوره بقره را که با نام آیه تهلکه نیز شناخته می‌شود،<ref>جمعی از نویسندگان، «آیه تهلکه»، مندرج در فرهنگ‌نامه علوم قرآن، ص۳۶۰.</ref> تکمیل کننده آیات قبل درباره جهاد دانسته‌اند.<ref>طبرسی، مجمع البیان، ج۲، ص۵۱۶؛ طباطبایی، المیزان، ج۲، ص۶۴؛ صادقی تهرانی، الفرقان، ج۳، ص۱۰۷؛ مکارم شیرازی، تفسیر نمونه، ج۲، ص۳۵.</ref> به گفته مفسران، در ابتدای آیه، خداوند برای اقامه جهاد در راه خدا، به بندگانش دستور به انفاق مال می‌دهد و در صورت سرپیچی، آن را سقوط به ورطه نابودی با دست خویش معرفی می‌کند؛ زیرا عدم انفاق در راه جهاد، باعث تضعیف قدرت مسلمانان می‌شود.<ref>طباطبایی، المیزان، ج۲، ص۶۴؛ مغنیه، التفسیر المبین، ج۱، ص۳۸؛ رضایی، تفسیر قرآن مهر، ج۲، ص۱۳۴.</ref>		آیه ۱۹۵ سوره بقره را که با نام آیه تهلکه نیز شناخته می‌شود،<ref>جمعی از نویسندگان، «آیه تهلکه»، مندرج در فرهنگ‌نامه علوم قرآن، ص۳۶۰.</ref> تکمیل کننده آیات قبل درباره جهاد دانسته‌اند.<ref>طبرسی، مجمع البیان، ج۲، ص۵۱۶؛ طباطبایی، المیزان، ج۲، ص۶۴؛ صادقی تهرانی، الفرقان، ج۳، ص۱۰۷؛ مکارم شیرازی، تفسیر نمونه، ج۲، ص۳۵.</ref> به گفته مفسران، در ابتدای آیه، خداوند برای اقامه جهاد در راه خدا، به بندگانش دستور به انفاق مال می‌دهد و در صورت سرپیچی، آن را سقوط به ورطه نابودی با دست خویش معرفی می‌کند؛ زیرا عدم انفاق در راه جهاد، باعث تضعیف قدرت مسلمانان می‌شود.<ref>طباطبایی، المیزان، ج۲، ص۶۴؛ مغنیه، التفسیر المبین، ج۱، ص۳۸؛ رضایی، تفسیر قرآن مهر، ج۲، ص۱۳۴.</ref>

Salehi: /* منابع */

2026-05-11T16:42:39Z

منابع

نمایش تغییرات

Salehi: /* لزوم انفاق مالی برای جهاد */

2026-05-11T16:41:00Z

لزوم انفاق مالی برای جهاد

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۱۱ مهٔ ۲۰۲۶، ساعت ۱۶:۴۱
خط ۲۶:		خط ۲۶:
	=== احتیاط شرعی ===		=== احتیاط شرعی ===
	برخی فقها با استناد به جمله «ولَا تُلْقُوا بِأَيْدِيكُمْ إِلَى التَّهْلُكَةِ»، درصدد اثبات وجوب احتیاط شرعی هستند. به این معنا، عملی که احتمال حرمت آن وجود دارد، مصداق افتادن در هلاکت و نابودی است و باید ترک شود. شیخ انصاری و برخی دیگر از فقها، چنین برداشتی از آیه را رد می‌کند و آن را مصداق شبهه موضوعیه دانسته است (که معلوم نیست آیا ترک احتیاط در این‌گونه موارد مصداق انداختن خویش در تهلکه است یا خیر؟) و اینکه به اتفاق همگان اجتناب در شبهه موضوعیه لازم نیست.<ref>انصاری، فرائد الأصول، ج۲، ص۶۳. شبیری، «ادله احتیاط»، مندرج در سایت مدرسه فقاهت.</ref>		برخی فقها با استناد به جمله «ولَا تُلْقُوا بِأَيْدِيكُمْ إِلَى التَّهْلُكَةِ»، درصدد اثبات وجوب احتیاط شرعی هستند. به این معنا، عملی که احتمال حرمت آن وجود دارد، مصداق افتادن در هلاکت و نابودی است و باید ترک شود. شیخ انصاری و برخی دیگر از فقها، چنین برداشتی از آیه را رد می‌کند و آن را مصداق شبهه موضوعیه دانسته است (که معلوم نیست آیا ترک احتیاط در این‌گونه موارد مصداق انداختن خویش در تهلکه است یا خیر؟) و اینکه به اتفاق همگان اجتناب در شبهه موضوعیه لازم نیست.<ref>انصاری، فرائد الأصول، ج۲، ص۶۳. شبیری، «ادله احتیاط»، مندرج در سایت مدرسه فقاهت.</ref>

	~~=== لزوم انفاق مالی برای جهاد ===~~
	[[عباسعلی عمید زنجانی]] در [[اصول و مقررات حاكم بر مخاصمات مسلحانه (کتاب)\|کتاب اصول و مقررات حاکم بر مخاصمات مسلحانه]] بر این نکته تأکید می‌کند که در [[جهاد]] علاوه بر توکل بر خدا باید برای بسیج همه امکانات مادی و معنوی نیز تلاش کرد. او برای مستندسازی لزوم جهاد مالی به آیاتی از قرآن از جمله آیه ۱۹۵ سوره بقره استناد کرده است که عدم انفاق در راه جهاد را از عوامل هلاکت جامعه اسلامی می‌داند.

	=== فرار از جهاد ===		=== فرار از جهاد ===

Salehi: /* وَأَنفِقُواْ فِي سَبِيلِ ٱللَّهِ */

2026-05-11T16:38:13Z

وَأَنفِقُواْ فِي سَبِيلِ ٱللَّهِ

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۱۱ مهٔ ۲۰۲۶، ساعت ۱۶:۳۸
خط ۱۱:		خط ۱۱:

	=== وَأَنفِقُواْ فِي سَبِيلِ ٱللَّهِ ===		=== وَأَنفِقُواْ فِي سَبِيلِ ٱللَّهِ ===
			این بخش از آیه را درباره لزوم انفاق در امر جهاد دانسته‌اند؛ زیرا به همان اندازه که در جهاد نیاز به مردان جنگجو و کارآزموده است نیاز به اموال و ثروت است و اگرچه عامل تعیین‌کننده در جهاد سربازان هستند ولی بدون تجهیزات کافی کاری از او ساخته نیست. بر این اساس گفته شده عدم انفاق باعث شکست مسلمانان خواهد شد و بنابراین واجب است که برای مسئله جهاد انفاق صورت گیرد.<ref>طباطبایی، المیزان، ج۲، ص۶۴؛ مکارم شیرازی، تفسیر نمونه، ج۲، ص۳۶؛ عمید زنجانی، اصول و مقررات حاکم بر مخاصمات مسلحانه، ص۶۰-۸۰.</ref> البته برخی از مفسران نیز انفاق را در این آیه مطلق گرفته و منحصر به امر جهاد ندانسته‌اند.<ref>مغنیه، الکاشف، ج۱، ص۳۰۱.</ref>

	=== وَلَا تُلۡقُواْ بِأَيۡدِيكُمۡ إِلَى ٱلتَّهۡلُكَةِ ===		=== وَلَا تُلۡقُواْ بِأَيۡدِيكُمۡ إِلَى ٱلتَّهۡلُكَةِ ===
خط ۱۸:		خط ۱۹:

	=== وَأَحۡسِنُوٓاْۚ إِنَّ ٱللَّهَ يُحِبُّ ٱلۡمُحۡسِنِينَ ===		=== وَأَحۡسِنُوٓاْۚ إِنَّ ٱللَّهَ يُحِبُّ ٱلۡمُحۡسِنِينَ ===
	در ادامه آیه، خداوند بندگانش را به احسان تشویق می‌کند. به اعتقاد علامه طباطبایی منظور از احسان، خودداری از جهاد و مهربانی با دشمنان نیست؛ بلکه منظور این است که هر عملی را به بهترین شکل انجام دهند. اگر در حال جنگ هستند به بهترین شکل با دشمنان بجنگند و اگر در حال صلح هستند به بهترین شکل صلح کنند.		در ادامه آیه، خداوند بندگانش را به احسان تشویق می‌کند. به اعتقاد [[علامه طباطبایی]] منظور از احسان، خودداری از جهاد و مهربانی با دشمنان نیست؛ بلکه منظور این است که هر عملی را به بهترین شکل انجام دهند. اگر در حال جنگ هستند به بهترین شکل با دشمنان بجنگند و اگر در حال صلح هستند به بهترین شکل صلح کنند.<ref>طباطبایی، المیزان، ج۲، ص۶۴-۶۵.</ref>

	== کاربرد در مباحث فقهی ==		== کاربرد در مباحث فقهی ==
خط ۲۷:		خط ۲۸:

	=== لزوم انفاق مالی برای جهاد ===		=== لزوم انفاق مالی برای جهاد ===
	[[عباسعلی عمید زنجانی]] در [[اصول و مقررات حاكم بر مخاصمات مسلحانه (کتاب)\|کتاب اصول و مقررات حاکم بر مخاصمات مسلحانه]] بر این نکته تأکید می‌کند که در [[جهاد]] علاوه بر توکل بر خدا باید برای بسیج همه امکانات مادی و معنوی نیز تلاش کرد. او برای مستندسازی لزوم جهاد مالی به آیاتی از قرآن از جمله آیه ۱۹۵ سوره بقره استناد کرده است که عدم انفاق در راه جهاد را از عوامل هلاکت جامعه اسلامی می‌داند.~~<ref>عمید زنجانی، اصول و مقررات حاکم بر مخاصمات مسلحانه، ص۶۰-۸۰.</ref>~~		[[عباسعلی عمید زنجانی]] در [[اصول و مقررات حاكم بر مخاصمات مسلحانه (کتاب)\|کتاب اصول و مقررات حاکم بر مخاصمات مسلحانه]] بر این نکته تأکید می‌کند که در [[جهاد]] علاوه بر توکل بر خدا باید برای بسیج همه امکانات مادی و معنوی نیز تلاش کرد. او برای مستندسازی لزوم جهاد مالی به آیاتی از قرآن از جمله آیه ۱۹۵ سوره بقره استناد کرده است که عدم انفاق در راه جهاد را از عوامل هلاکت جامعه اسلامی می‌داند.

	=== فرار از جهاد ===		=== فرار از جهاد ===
خط ۱۴۰:		خط ۱۴۱:

	طبرسی، فضل بن حسن، مجمع البیان، بیروت، دارالمعرفة، ۱۴۰۸ق.		طبرسی، فضل بن حسن، مجمع البیان، بیروت، دارالمعرفة، ۱۴۰۸ق.

			مغنیه، محمدجواد، التفسیر الکاشف، قم، دارالکتاب الاسلامی، ۱۴۲۴ق.

	عمید زنجانی، عباسعلی، اصول و مقررات حاکم بر مخاصمات مسلحانه، تهران، نشر امیرکبیر، ۱۳۸۵ش.		عمید زنجانی، عباسعلی، اصول و مقررات حاکم بر مخاصمات مسلحانه، تهران، نشر امیرکبیر، ۱۳۸۵ش.

Salehi: /* پیوند اعضا */

2026-05-11T15:43:03Z

پیوند اعضا

نمایش تغییرات

Salehi: /* فرار از جهاد */

2026-05-11T15:31:32Z

فرار از جهاد

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۱۱ مهٔ ۲۰۲۶، ساعت ۱۵:۳۱
خط ۲۲:		خط ۲۲:
	== کاربرد در مباحث فقهی ==		== کاربرد در مباحث فقهی ==
	آیه ۱۹۵ سوره بقره در چندین مسئله فقهی مورد استناد واقع شده است.		آیه ۱۹۵ سوره بقره در چندین مسئله فقهی مورد استناد واقع شده است.

			=== احتیاط شرعی ===
			برخی فقها با استناد به جمله «ولَا تُلْقُوا بِأَيْدِيكُمْ إِلَى التَّهْلُكَةِ»، درصدد اثبات وجوب احتیاط شرعی هستند. به این معنا، عملی که احتمال حرمت آن وجود دارد، مصداق افتادن در هلاکت و نابودی است و باید ترک شود. شیخ انصاری و برخی دیگر از فقها، چنین برداشتی از آیه را رد می‌کند و آن را مصداق شبهه موضوعیه دانسته است (که معلوم نیست آیا ترک احتیاط در این‌گونه موارد مصداق انداختن خویش در تهلکه است یا خیر؟) و اینکه به اتفاق همگان اجتناب در شبهه موضوعیه لازم نیست.<ref>انصاری، فرائد الأصول، ج۲، ص۶۳. شبیری، «ادله احتیاط»، مندرج در سایت مدرسه فقاهت.</ref>

	=== فرار از جهاد ===		=== فرار از جهاد ===
خط ۳۰:		خط ۳۳:
	به باور صاحب جواهر نیز مبارزه کردن مسلمان ضعیف با دشمنی که درخواست مبارزه در میدان نبرد کرده است، مصداق انداختن خویش در تهلکه نیست و آن را مصداق شهادت برشمرده است؛ البته علامه حلی در قواعد آن را حرام دانسته است.<ref>نجفی، جواهرالکلام، ج۲۱، ص۸۹.</ref>		به باور صاحب جواهر نیز مبارزه کردن مسلمان ضعیف با دشمنی که درخواست مبارزه در میدان نبرد کرده است، مصداق انداختن خویش در تهلکه نیست و آن را مصداق شهادت برشمرده است؛ البته علامه حلی در قواعد آن را حرام دانسته است.<ref>نجفی، جواهرالکلام، ج۲۱، ص۸۹.</ref>

	=== ~~احتیاط شرعی~~ ===		=== سلاح‌های هسته‌ای ===
	برخی فقها با استناد به جمله «ولَا تُلْقُوا بِأَيْدِيكُمْ إِلَى التَّهْلُكَةِ»، درصدد اثبات وجوب احتیاط شرعی هستند. به این ~~معنا، عملی که احتمال حرمت آن وجود دارد، مصداق افتادن در هلاکت~~ و ~~نابودی است~~ و باید ترک ~~شود. شیخ انصاری~~ و ~~برخی دیگر از فقها، چنین برداشتی از~~ آیه ~~را رد می‌کند~~ و آن را ~~مصداق شبهه موضوعیه دانسته است (که معلوم نیست آیا ترک احتیاط در این‌گونه موارد مصداق انداختن خویش~~ در تهلکه ~~است یا خیر؟)~~ و ~~اینکه به اتفاق همگان~~ اجتناب ~~در شبهه موضوعیه لازم نیست~~.<ref>~~انصاری، فرائد الأصول، ج۲، ص۶۳. شبیری، «ادله احتیاط»، مندرج~~ در ~~سایت مدرسه فقاهت~~.</ref>		برخی از فقهای اهل سنت معتقدند در صورتی که دشمن دارای [[سلاح‌های کشتارجمعی\|سلاح‌های هسته‌ای]] باشد، عدم تجهیز مسلمانان به این نوع تجهیزات، باعث وهن و تضعیف اسلام و مسلمانان خواهد شد، بنابراین بر اساس تعدادی از آیات قرآن ازجمله [[آیه اعتداء]]، [[آیه ۶۰ سوره انفال\|اعداد قوه]] و همچنین آیه تهلکه، باید به سمت دسترسی به این گونه از تسلیحات رفت.<ref>یسن عبدالطیف، السلاح النووی، ص۲۰۶.</ref>

			=== لزوم ترک زیارت امام حسین در صورت خطر جانی ===
			پژوهشگران دینی در مقام جمع بین روایات فراوان درباره زیارت امام حسین(ع) حتی در صورت وجود خطر و آیه تهلکه، به این نکته اشاره کرده‌اند که این زیارت اگر با خطر غیر جانی همراه باشد انجام آن مانعی ندارد و حتی در روایات آن را مستحب دانست‌اند، ولی اگر خطر جانی برای زائر در پی داشته باشد، آیه تهلکه بر روایات مقدم می‌شود و باید از زیارت اجتناب شود.<ref>مجلسی، بحارالانوار، ج۹۸، ص۱۰؛ صفائی‌راد، « بررسی روایات ترغیب به زیارت سیدالشهداء در صورت خوف و خطر جانی»، ص۶۹-۷۱.</ref>

	=== پرهیز و پیشگیری از بیماری‌ها ===		=== پرهیز و پیشگیری از بیماری‌ها ===
	پیشگیری و پرهیز از بیماری‌ها به‌ویژه در بیماری‌ها مسری را از مصادیق آیه تهلکه دانسته‌اند. بر این اساس گفته شده که حفظ نفس از پیشامدهای خطرناک واجب است و بیماری نیز از جمله پیشامدهای خطرناک و مضر برای انسان است که به تصریح آیه باید با رعایت بهداشت و مسائل پزشکی از بیماری و به‌ویژه بیماری‌های واگیردار پیشگیری کرد.<ref>عباسی خراسانی، «عدم قرنطینه مصداق القای در تهلکه»، مندرج در مدرسه فقاهت.</ref>		پیشگیری و پرهیز از بیماری‌ها به‌ویژه در بیماری‌ها مسری را از مصادیق آیه تهلکه دانسته‌اند. بر این اساس گفته شده که حفظ نفس از پیشامدهای خطرناک واجب است و بیماری نیز از جمله پیشامدهای خطرناک و مضر برای انسان است که به تصریح آیه باید با رعایت بهداشت و مسائل پزشکی از بیماری و به‌ویژه بیماری‌های واگیردار پیشگیری کرد.<ref>عباسی خراسانی، «عدم قرنطینه مصداق القای در تهلکه»، مندرج در مدرسه فقاهت.</ref>

	~~=== لزوم ترک زیارت امام حسین در صورت خطر جانی ===~~
	پژوهشگران دینی در مقام جمع بین روایات فراوان درباره زیارت امام حسین(ع) حتی در صورت وجود خطر و آیه تهلکه، به این نکته اشاره کرده‌اند که این زیارت اگر با خطر غیر جانی همراه باشد انجام آن مانعی ندارد و حتی در روایات آن را مستحب دانست‌اند، ولی اگر خطر جانی برای زائر در پی داشته باشد، آیه تهلکه بر روایات مقدم می‌شود و باید از زیارت اجتناب شود.<ref>مجلسی، بحارالانوار، ج۹۸، ص۱۰؛ صفائی‌راد، « بررسی روایات ترغیب به زیارت سیدالشهداء در صورت خوف و خطر جانی»، ص۶۹-۷۱.</ref>

	=== حرمت تغییر جنسیت ===		=== حرمت تغییر جنسیت ===
خط ۸۱:		خط ۸۴:

	مکارم شیرازی، ناصر، تفسیر نمونه، تهران، دارالکتب الاسلامیة، ۱۳۷۴ش.		مکارم شیرازی، ناصر، تفسیر نمونه، تهران، دارالکتب الاسلامیة، ۱۳۷۴ش.

			یسن عبداللطیف، عبدالحلیم محمد، السلاح النووی: دراسة مقارنة بین الفقه الإسلامی و القانون الدولی، مجله الدرایة، دوره ۱۵، شماره ۵، ۲۰۱۵م.

	العماری، کلثوم؛ بن حمی، سعیده، القتل الرحیم: دراسة مقارنة بین الشریعة الاسلامیة و القانون الوضعی، الجزایر، وزارة التعلیم العالی و البحث العلمی، ۲۰۱۲م.		العماری، کلثوم؛ بن حمی، سعیده، القتل الرحیم: دراسة مقارنة بین الشریعة الاسلامیة و القانون الوضعی، الجزایر، وزارة التعلیم العالی و البحث العلمی، ۲۰۱۲م.

Salehi: /* حرمت عقیم‌سازی */

2026-05-11T15:19:14Z

حرمت عقیم‌سازی

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۱۱ مهٔ ۲۰۲۶، ساعت ۱۵:۱۹
خط ۵۲:		خط ۵۲:

	=== حرمت عقیم‌سازی ===		=== حرمت عقیم‌سازی ===
	[[سید محسن مرتضوی]] در [[پیشگیری از بارداری و سقط‌درمانی در آیینه فقه (کتاب)\|کتاب پیشگیری از بارداری و سقط‌درمانی در آیینه فقه]]، ~~اصلی‌ترین روش پیشگیری از بارداری را بستن لوله‌های زنان و مردان معرفی کرده است. نویسنده~~ بیان می‌کند که اگر بستن لوله‌ها به‌عنوان روشی موقتی و بدون مقدمات حرامی همچون لمس و نگاه نامحرم انجام شود، اشکالی ندارد، اما متخصصان معتقدند این روش باعث عقیم شدن دائمی زن و شوهر می‌شود و بنابراین حرام است. مرتضوی برای اثبات حرمت بستن لوله‌های زنان و مردان به آیات و روایات مختلفی از جمله آیه تهلکه استناد کرده است. او بستن لوله‌های ~~باروری را~~ مصداق [[عقیم‌سازی]] ~~دانسته~~ و استفاده از آن را برای زنان و مردان حرام ~~می‌داند~~.<ref>مرتضوی، '''پ'''یشگیری از بارداری و سقط‌درمانی در آیینه فقه، ص۸۴-~~۱۰۱؛ قاسمی، آیات فقه پزشکی، ص۱۵۱-۱۵۴~~.</ref>		اصلی‌ترین روش پیشگیری از بارداری را بستن لوله‌های زنان و مردان معرفی کرده‌اند. [[سید محسن مرتضوی]] در [[پیشگیری از بارداری و سقط‌درمانی در آیینه فقه (کتاب)\|کتاب پیشگیری از بارداری و سقط‌درمانی در آیینه فقه]]، بیان می‌کند که اگر بستن لوله‌ها به‌عنوان روشی موقتی و بدون مقدمات حرامی همچون لمس و نگاه نامحرم انجام شود، اشکالی ندارد، اما متخصصان معتقدند این روش باعث عقیم شدن دائمی زن و شوهر می‌شود و بنابراین حرام است.<ref>مرتضوی، '''پ'''یشگیری از بارداری و سقط‌درمانی در آیینه فقه، ص۸۴-۱۰۱.</ref> مرتضوی و برخی دیگر از پژوهشگران فقهی برای اثبات حرمت بستن لوله‌های زنان و مردان به آیات و روایات مختلفی از جمله آیه تهلکه استناد کرده است. آنان معتقدند بستن لوله‌های باروری، مصداق [[عقیم‌سازی]] است و استفاده از آن را برای زنان و مردان حرام می‌دانند.<ref>قاسمی، آیات فقه پزشکی، ص۱۵۱-۱۵۴؛ مرتضوی، '''پ'''یشگیری از بارداری و سقط‌درمانی در آیینه فقه، ص۸۴-۱۰۱.</ref>

	=== جواز عملیات استشهادی ===		=== جواز عملیات استشهادی ===
خط ۶۶:		خط ۶۶:

	=== استعمال دخانیات ===		=== استعمال دخانیات ===
	برخی از فقهای شیعه و ~~فقهای~~ اهل‌سنت با استناد به آیه تهلکه معتقدند که [[استعمال دخانیات]] چون باعث عارض شدن بسیاری از بیماری‌های می‌شود، به نوعی افکندن خود در هلاکت است و طبق آیه تهلکه خدا از آن نهی کرده است؛ بنابراین استعمال دخانیات حرام است.<ref>قاسمی، آیات فقه پزشکی، ص۱۵۱-۱۵۴؛ طیار و دیگران، الفقه المیسر، ج۱۳، ص۴۴؛ عتیق، الاحکام الفقهیة المتعلقة بالتدخین، ص۵۴.</ref>		برخی از فقهای شیعه و اهل‌سنت با استناد به آیه تهلکه معتقدند که [[استعمال دخانیات]] چون باعث عارض شدن بسیاری از بیماری‌های می‌شود، به نوعی افکندن خود در هلاکت است و طبق آیه تهلکه خدا از آن نهی کرده است؛ بنابراین استعمال دخانیات حرام است.<ref>قاسمی، آیات فقه پزشکی، ص۱۵۱-۱۵۴؛ طیار و دیگران، الفقه المیسر، ج۱۳، ص۴۴؛ عتیق، الاحکام الفقهیة المتعلقة بالتدخین، ص۵۴.</ref>

	=== سرمازیستی ===		=== سرمازیستی ===