فقه معاصر:پیش‌نویس آیه ۱ سوره نساء - تاریخچهٔ نسخه‌ها

Salehi: /* کرامت انسان */

2026-05-21T14:44:12Z

کرامت انسان

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۲۱ مهٔ ۲۰۲۶، ساعت ۱۴:۴۴
خط ۲۸:		خط ۲۸:

	=== کرامت انسان ===		=== کرامت انسان ===
	[[عباسعلی عمید زنجانی]] در [[مبانی حقوق اساسی (کتاب)\|کتاب مبانی حقوق اساسی جمهوری اسلامی ایران]]، ~~با اشاره به اینکه~~ برابری انسان‌ها یکی از ارکان نظام اجتماعی اسلام ~~است،~~ با استناد به آیات و روایاتی ازجمله آیه نخست سوره نساء، ~~این~~ برابری ~~را از عوامل [[کرامت انسان\|کرامت انسان‌ها]] می‌داند که~~ مبنای تعامل فرد و جامعه است و منشأ بسیاری از حقوق برای انسان‌ها خواهد بود.<ref>عمید زنجانی، مبانی حقوق اساسی، ص۴۱۴-۴۲۰.</ref>		[[عباسعلی عمید زنجانی]] در [[مبانی حقوق اساسی (کتاب)\|کتاب مبانی حقوق اساسی جمهوری اسلامی ایران]]، برابری انسان‌ها یکی از ارکان نظام اجتماعی اسلام بر شمرده است. او با استناد به آیات و روایاتی ازجمله آیه نخست سوره نساء، معتقد است که برابری مبنای تعامل فرد و جامعه است و منشأ بسیاری از حقوق برای انسان‌ها خواهد بود.<ref>عمید زنجانی، مبانی حقوق اساسی، ص۴۱۴-۴۲۰.</ref>

	=== وجوب صله رحم ===		=== وجوب صله رحم ===

Salehi در ‏۲۰ مهٔ ۲۰۲۶، ساعت ۱۲:۲۹

2026-05-20T12:29:29Z

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۲۰ مهٔ ۲۰۲۶، ساعت ۱۲:۲۹
خط ۱:		خط ۱:
	'''آیه ۱ سوره نساء''' با یادآوری سابقه تاریخی بشر در ~~خلقت~~ از نفس واحدة، بر برابری انسان‌ها در ~~خلقت~~ تأکید کرده و آنان را به پروای از پروردگار و رعایت خویشاوندی دعوت می‌کند. این ~~برابری،~~ پایه‌ای برای ~~برادری اجتماعی،~~ سالم‌سازی جامعه و اداء حقوق مانند تقسیم عادلانه ارث، حمایت از یتیمان و رعایت حقوق خانوادگی ~~دانسته شده است~~.		'''آیه ۱ سوره نساء''' با یادآوری سابقه تاریخی بشر در خلق از نفس واحدة، بر برابری انسان‌ها در آفرینش تأکید کرده و آنان را به پروای از پروردگار و رعایت حقوق خویشاوندی دعوت می‌کند. این برابری را پایه‌ای برای سالم‌سازی جامعه و اداء حقوق مانند تقسیم عادلانه ارث، حمایت از یتیمان و رعایت حقوق خانوادگی دانسته‌اند.

	آیه در باب فقهی کاربرد پیدا کرده است: [[یوسف صانعی]] با استناد به این آیه بر [[برابری دیه]] زن و مرد، و مسلمان و غیرمسلمان و همچنین [[برابری قصاص]] در تمام اصناف انسانی، بدون تبعیض جنسیتی یا دینی تأکید کرده است. [[محمدمهدی شمس‌الدین]] نیز آیه را دلیلی بر [[قیمومت مردان\|عدم قیمومت مردان بر زنان]] به معنای برتری ذاتی دانسته است. وجوب [[صله رحم]] و توجیه [[شبیه‌سازی انسان]] نیز از دیگر کاربردهای این آیه در فقه است.		این آیه در چند باب فقهی کاربرد پیدا کرده است. [[یوسف صانعی]] با استناد به این آیه بر [[برابری دیه]] زن و مرد، و مسلمان و غیرمسلمان و همچنین [[برابری قصاص]] در تمام اصناف انسانی، بدون تبعیض جنسیتی یا دینی تأکید کرده است. [[محمدمهدی شمس‌الدین]] نیز آیه را دلیلی بر [[قیمومت مردان\|عدم قیمومت مردان بر زنان]] به معنای برتری ذاتی دانسته است. وجوب [[صله رحم]] و توجیه [[شبیه‌سازی انسان]] نیز از دیگر کاربردهای این آیه در فقه است.

	== برابری انسان‌ها در خلقت ==		== برابری انسان‌ها در خلقت ==
	آیه ۱ سوره نساء همه انسان‌ها را با یادآوری سابقه تاریخی بشر، به پارسایی و رعایت خویشاوندی دعوت می‌کند.<ref>رضایی اصفهانی، تفسیر قرآن مهر، ج۴، ص۲۵.</ref> به گفته مفسران در این آیه نه فقط مؤمنان، بلکه همه مردم به پروا داشتن از پروردگار خویش دعوت شده‌اند؛ مردمی که در حقیقت بشریت با هم برابرند و در این حقیقت بین زن و مرد تفاوتی وجود ندارد؛ زیرا پدر و مادر همه انسان‌ها آدم و حوا هستند که از نسل آن‌ها کل بشر نشأت گرفته ~~شده~~ است.<ref>طبرسی، مجمع البیان، ج۳، ص۵؛ طباطبایی، المیزان، ج۴، ص۱۳۴-۱۳۶؛ موسوی اردبیلی، در پرتو وحی، ج۲، ص۱۳۲.</ref> البته برخی مانند [[عبدالله جوادی آملی]] تعبیر نفس واحدة را به معنای ذات و حقیقت مشترک انسانی می‌دانند.<ref>جوادی آملی، تفسیر تسنیم، ج۱۸، ص۱۰۰ و ۱۰۵.</ref>		آیه ۱ سوره نساء همه انسان‌ها را با یادآوری سابقه تاریخی بشر، به پارسایی و رعایت خویشاوندی دعوت می‌کند.<ref>رضایی اصفهانی، تفسیر قرآن مهر، ج۴، ص۲۵.</ref> به گفته مفسران در این آیه نه فقط مؤمنان، بلکه همه مردم به پروا داشتن از پروردگار خویش دعوت شده‌اند؛ مردمی که در حقیقت بشریت با هم برابرند و در این حقیقت بین زن و مرد تفاوتی وجود ندارد؛ زیرا پدر و مادر همه انسان‌ها آدم و حوا هستند که از نسل آن‌ها کل بشر نشأت گرفته است.<ref>طبرسی، مجمع البیان، ج۳، ص۵؛ طباطبایی، المیزان، ج۴، ص۱۳۴-۱۳۶؛ موسوی اردبیلی، در پرتو وحی، ج۲، ص۱۳۲.</ref> البته برخی مانند [[عبدالله جوادی آملی]] تعبیر نفس واحدة را به معنای ذات و حقیقت مشترک انسانی می‌دانند.<ref>جوادی آملی، تفسیر تسنیم، ج۱۸، ص۱۰۰ و ۱۰۵.</ref>

	اشاره خدا به عدم تبعیض بین انسان‌ها و نادیده گرفتن امتیازات نژادی، زبانی و ...، را پایه برابری و برادری<ref>جوادی آملی، تفسیر تسنیم، ج۱۸، ص۸۶-۸۷.</ref> و همچنین ریشه سالم‌سازی جامعه و ادای حقوق یکدیگر، تقسیم عادلانه ارث، حمایت از یتیمان و رعایت حقوق خانوادگی و مانند اینها دانسته‌اند که البته بدون رعایت تقوا به جایی نمی‌رسد.<ref>مکارم شیرازی، تفسیر نمونه، ج۳، ص۲۴۴-۲۴۵.</ref>		اشاره خدا به عدم تبعیض بین انسان‌ها و نادیده گرفتن امتیازات نژادی، زبانی و ...، را پایه برابری و برادری<ref>جوادی آملی، تفسیر تسنیم، ج۱۸، ص۸۶-۸۷.</ref> و همچنین ریشه سالم‌سازی جامعه و ادای حقوق یکدیگر، تقسیم عادلانه ارث، حمایت از یتیمان و رعایت حقوق خانوادگی و مانند اینها دانسته‌اند که البته بدون رعایت تقوا به جایی نمی‌رسد.<ref>مکارم شیرازی، تفسیر نمونه، ج۳، ص۲۴۴-۲۴۵.</ref>

	همچنین گفته شده که اهمیت تقوا در ساختن جامعه سالم باعث شده تا خداوند دو بار دعوت به تقوا کند و مردم را از سوگندهای بیهوده به خداوند و از قطع ارتباط با خویشان پرهیز می‌دهد. اشاره به حفظ ارتباط با خویشان بعد از نام خدا را دلیل اهمیت حفظ روابط اجتماعی و ادامه همان مطلبی دانسته‌اند که در ابتدای آیه بر آن تأکید کرده مبنی بر اینکه همه انسان‌ها در حقیقت خویشان هم هستند.<ref>مکارم شیرازی، تفسیر نمونه، ج۳، ص۲۴۵-۲۴۸؛ رضایی اصفهانی، تفسیر قرآن مهر، ج۴، ص۲۶.</ref> و اینکه حفظ پیوندهای خویشاوندی از مصادیق تقوا است.<ref>صادقی تهرانی، الفرقان، ج۶، ص۱۵۴.</ref> تأکید بر حفظ روابط اجتماعی را عامل عدم سلطه‌طلبی و ظلم بر دیگران به‌ویژه بر زنان دانسته‌اند که در صورت عدم توجه به این دستور الهی به عذاب گرفتار خواهند شد.<ref>مغنیه، الکاشف، ج۲، ص۲۴۲-۲۴۵؛ موسوی اردبیلی، در پرتو وحی، ج۲، ص۱۳۱ و ۱۳۸.</ref>		همچنین گفته شده اهمیت تقوا در ساختن جامعه سالم باعث شده تا خداوند دو بار دعوت به تقوا کند و مردم را از سوگندهای بیهوده به نام خداوند و از قطع ارتباط با خویشان پرهیز می‌دهد. اشاره به حفظ ارتباط با خویشان بعد از نام خدا را دلیل اهمیت حفظ روابط اجتماعی و ادامه همان مطلبی دانسته‌اند که در ابتدای آیه بر آن تأکید کرده مبنی بر اینکه همه انسان‌ها در حقیقت خویشان هم هستند.<ref>مکارم شیرازی، تفسیر نمونه، ج۳، ص۲۴۵-۲۴۸؛ رضایی اصفهانی، تفسیر قرآن مهر، ج۴، ص۲۶.</ref> و اینکه حفظ پیوندهای خویشاوندی از مصادیق تقوا است.<ref>صادقی تهرانی، الفرقان، ج۶، ص۱۵۴.</ref> تأکید بر حفظ روابط اجتماعی را عامل عدم سلطه‌طلبی و ظلم بر دیگران به‌ویژه بر زنان دانسته‌اند که در صورت عدم توجه به این دستور الهی به عذاب گرفتار خواهند شد.<ref>مغنیه، الکاشف، ج۲، ص۲۴۲-۲۴۵؛ موسوی اردبیلی، در پرتو وحی، ج۲، ص۱۳۱ و ۱۳۸.</ref>

	== متن و ترجمه ==		=== متن و ترجمه ===
	«يَـٰٓأَيُّهَا ٱلنَّاسُ ٱتَّقُواْ رَبَّكُمُ ٱلَّذِي خَلَقَكُم مِّن نَّفۡسࣲ وَٰحِدَةࣲ وَخَلَقَ مِنۡهَا زَوۡجَهَا وَبَثَّ مِنۡهُمَا رِجَالࣰا كَثِيرࣰا وَنِسَآءࣰۚ وَٱتَّقُواْ ٱللَّهَ ٱلَّذِي تَسَآءَلُونَ بِهِۦ وَٱلۡأَرۡحَامَۚ إِنَّ ٱللَّهَ كَانَ عَلَيۡكُمۡ رَقِيبࣰا»		«يَـٰٓأَيُّهَا ٱلنَّاسُ ٱتَّقُواْ رَبَّكُمُ ٱلَّذِي خَلَقَكُم مِّن نَّفۡسࣲ وَٰحِدَةࣲ وَخَلَقَ مِنۡهَا زَوۡجَهَا وَبَثَّ مِنۡهُمَا رِجَالࣰا كَثِيرࣰا وَنِسَآءࣰۚ وَٱتَّقُواْ ٱللَّهَ ٱلَّذِي تَسَآءَلُونَ بِهِۦ وَٱلۡأَرۡحَامَۚ إِنَّ ٱللَّهَ كَانَ عَلَيۡكُمۡ رَقِيبࣰا»

خط ۱۶:		خط ۱۶:

	== کاربرد در مباحث فقهی ==		== کاربرد در مباحث فقهی ==
	آیه نخست سوره نساء در چند مسئله فقهی به‌ویژه در حوزه مسائل خانواده و مسائل ~~اجتماعتی~~ کاربرد پیدا کرده است.		آیه نخست سوره نساء در چند مسئله فقهی به‌ویژه در حوزه مسائل خانواده و مسائل اجتماعی کاربرد پیدا کرده است.

	=== برابری دیه ===		=== برابری دیه ===
	[[یوسف صانعی]] از مراجع تقلید شیعه، در [[برابری دیه (کتاب)\|کتاب برابری دیه]]، با بررسی آیات و روایات درباره دیه به این نتیجه می‌رسد که دیه زن و مرد و مسلمان و غیرمسلمان برابر است و ~~روایاتی که~~ بر خلاف ~~این است~~ را رد می‌کند. او علاوه بر آیات و روایات خاص درباره دیه، به آیات و روایات عامی مانند آیه نخست سوره نساء اشاره می‌کند که بر برابری انسان‌ها در شخصیت، استعداد و ویژگی‌های انسانی اشاره دارند و آنها را تأییدی بر آیات و روایات ناظر بر [[برابری دیه]] می‌داند.<ref>صانعی، برابری دیه، ص۱۹-۳۲.</ref>		[[یوسف صانعی]] از مراجع تقلید شیعه، در [[برابری دیه (کتاب)\|کتاب برابری دیه]]، با بررسی آیات و روایات درباره دیه به این نتیجه می‌رسد که دیه زن و مرد و مسلمان و غیرمسلمان برابر است و روایات بر خلاف آن را رد می‌کند. او علاوه بر آیات و روایات خاص درباره دیه، به آیات و روایات عامی مانند آیه نخست سوره نساء اشاره می‌کند که بر برابری انسان‌ها در شخصیت، استعداد و ویژگی‌های انسانی اشاره دارند و آنها را تأییدی بر آیات و روایات ناظر بر [[برابری دیه]] می‌داند.<ref>صانعی، برابری دیه، ص۱۹-۳۲.</ref>

	=== برابری قصاص ===		=== برابری قصاص ===
	یوسف صانعی علاوه بر برابری دیه معتقد است که قرآن کریم بر [[برابری قصاص]] در تمامی اصناف انسانی، بدون هیچ‌گونه مزیت جنسیتی یا دینی تأکید دارد. به اعتقاد او آیاتی نظیر [[آیه ۱۷۸ سوره بقره\|۱۷۸]] (الحْرُّ بِالحْرِّ وَ الْعَبْدُ بِالْعَبْدِ وَ الْأُنثىَ‏ بِالْأُنثى‏)، [[آیه ۱۷۹ سوره بقره\|۱۷۹ سوره بقره]] (لَكُمْ فىِ الْقِصَاصِ حَيَوةٌ) و [[آیه ۴۵ سوره مائده]] (النَّفْسَ بِالنَّفْس) به عنوان آیات خاص و صریح در این زمینه مطرح می‌شوند و افزون بر این، آیات عامی مانند آیه نخست سوره نساء ~~نیز وجود دارند~~ که بر خلقت انسان از یک نفس واحده ~~دلالت دارند و~~ هرگونه تبعیض بر اساس جنسیت، نژاد، رنگ و ملیت را رد می‌کنند. به اعتقاد صانعی روایات متعددی که مردم را مانند دندانه‌های شانه برابر می‌دانند نیز مؤید این دیدگاه هستند.<ref>صانعی، برابری قصاص، ص۱۵-۲۲.</ref>		یوسف صانعی علاوه بر برابری دیه معتقد است که قرآن کریم بر [[برابری قصاص]] در تمامی اصناف انسانی، بدون هیچ‌گونه مزیت جنسیتی یا دینی تأکید دارد. به اعتقاد او آیاتی نظیر [[آیه ۱۷۸ سوره بقره\|۱۷۸]] (الحْرُّ بِالحْرِّ وَ الْعَبْدُ بِالْعَبْدِ وَ الْأُنثىَ‏ بِالْأُنثى‏)، [[آیه ۱۷۹ سوره بقره\|۱۷۹ سوره بقره]] (لَكُمْ فىِ الْقِصَاصِ حَيَوةٌ) و [[آیه ۴۵ سوره مائده]] (النَّفْسَ بِالنَّفْس) به عنوان آیات خاص و صریح در این زمینه مطرح می‌شوند و افزون بر این، آیات عامی مانند آیه نخست سوره نساء که بر خلقت انسان از نفس واحده اشاره دارند، هرگونه تبعیض بر اساس جنسیت، نژاد، رنگ و ملیت را رد می‌کنند. به اعتقاد صانعی روایات متعددی که مردم را مانند دندانه‌های شانه برابر می‌دانند نیز مؤید این دیدگاه هستند.<ref>صانعی، برابری قصاص، ص۱۵-۲۲.</ref>

	=== عدم قیمومت مردان بر زنان ===		=== عدم قیمومت مردان بر زنان ===
	[[محمدمهدی شمس‌الدین]]، از فقهای شیعه، طبق آیات قرآن کریم، ازجمله [[آیه ۱ سوره نساء\|آیه اول سوره نساء]] و [[آیه ۱۹۵ سوره آل‌عمران]]، هویت انسانی زن و مرد را ~~در قرآن کریم~~ یکسان می‌داند و معتقد است زن یا مرد بودن به‌معنای برتری یا فروتری نیست.<ref>قاسمی، نقد و بررسی فقه مقاصدی از نظرگاه اهل سنت، ص۱۲۹.</ref> او برای اثبات این نظر خود در توجیه فراز «الرِّجالُ قَوّامونَ عَلَی النِّساء» در [[آیه ۳۴ سوره نساء]] بر آن است که فراز مذکور را باید در کنار قید «وَبِما أنفَقوا مِن أموالِهِم» تبیین کرد. بر این ~~اساس علاوه بر آنکه~~ [[قیمومت مرد بر زن]] فقط در رابطه زناشویی موضوعیت پیدا می‌کند و مرد باید پرداخت هزینه زندگی زن را نیز به عهده گیرد، در غیر این صورت قوامیت مرد بر همسرش منتقی خواهد بود.<ref>وطنی، حقوق و تکالیف زوجین و...، ص۵۴-۵۵.</ref>		[[محمدمهدی شمس‌الدین]]، از فقهای شیعه، طبق آیات قرآن کریم، ازجمله [[آیه ۱ سوره نساء\|آیه اول سوره نساء]] و [[آیه ۱۹۵ سوره آل‌عمران]]، هویت انسانی زن و مرد را یکسان می‌داند و معتقد است زن یا مرد بودن به‌معنای برتری یا فروتری نیست.<ref>قاسمی، نقد و بررسی فقه مقاصدی از نظرگاه اهل سنت، ص۱۲۹.</ref> او برای اثبات این نظر خود در توجیه فراز «الرِّجالُ قَوّامونَ عَلَی النِّساء» در [[آیه ۳۴ سوره نساء]] بر آن است که فراز مذکور را باید در کنار قید «وَبِما أنفَقوا مِن أموالِهِم» تبیین کرد. بر این اساس، [[قیمومت مرد بر زن]] فقط در رابطه زناشویی موضوعیت پیدا می‌کند و به همین دلیل مرد باید پرداخت هزینه زندگی زن را نیز به عهده گیرد، و در غیر این صورت قوامیت مرد بر همسرش نیز منتقی خواهد بود.<ref>وطنی، حقوق و تکالیف زوجین و...، ص۵۴-۵۵.</ref>

	=== کرامت انسان ===		=== کرامت انسان ===
	[[عباسعلی عمید زنجانی]] در [[مبانی حقوق اساسی (کتاب)\|کتاب مبانی حقوق اساسی جمهوری اسلامی ایران]]، با اشاره به اینکه برابری انسان‌ها یکی از ارکان نظام اجتماعی اسلام است، با استناد به آیات و روایاتی ازجمله آیه نخست سوره نساء، این برابری را از عوامل [[کرامت انسان\|کرامت انسان‌ها]] می‌داند که مبنای تعامل فرد و جامعه ~~خواهد بود~~ و منشأ بسیاری از حقوق برای انسان‌ها ~~است~~.<ref>عمید زنجانی، مبانی حقوق اساسی، ص۴۱۴-۴۲۰.</ref>		[[عباسعلی عمید زنجانی]] در [[مبانی حقوق اساسی (کتاب)\|کتاب مبانی حقوق اساسی جمهوری اسلامی ایران]]، با اشاره به اینکه برابری انسان‌ها یکی از ارکان نظام اجتماعی اسلام است، با استناد به آیات و روایاتی ازجمله آیه نخست سوره نساء، این برابری را از عوامل [[کرامت انسان\|کرامت انسان‌ها]] می‌داند که مبنای تعامل فرد و جامعه است و منشأ بسیاری از حقوق برای انسان‌ها خواهد بود.<ref>عمید زنجانی، مبانی حقوق اساسی، ص۴۱۴-۴۲۰.</ref>

	=== وجوب صله رحم ===		=== وجوب صله رحم ===
	شیخ طبرسی از فرمان خدا به رعایت تقوا در مورد خویشاوندان چنین برداشت کرده که این آیه از قطع ~~صله~~ رحم نهی کرده است. به گزارش وی روایتی از امام باقر(ع) همین معنا را تأیید می‌کند. در نهایت طبرسی آیه را از ادلهٔ قرآنیِ وجوب [[صله رحم]] دانسته است.<ref>طبرسی، مجمع البیان، ج۳، ص۵.</ref>		شیخ طبرسی از فرمان خدا به رعایت تقوا در مورد خویشاوندان چنین برداشت کرده که این آیه از قطع رحم نهی کرده است. به گزارش وی روایتی از امام باقر(ع) نیز همین معنا را تأیید می‌کند. در نهایت طبرسی آیه را از ادلهٔ قرآنیِ وجوب [[صله رحم]] دانسته است.<ref>طبرسی، مجمع البیان، ج۳، ص۵.</ref>

	=== شبیه‌سازی ===		=== شبیه‌سازی ===

Salehi: /* شبیه‌سازی */

2026-05-19T15:11:11Z

شبیه‌سازی

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۱۹ مهٔ ۲۰۲۶، ساعت ۱۵:۱۱
خط ۳۴:		خط ۳۴:

	=== شبیه‌سازی ===		=== شبیه‌سازی ===
	برخی از پژوهشگران اسلامی با استناد به فراز «وَخَلَقَ مِنۡهَا زَوۡجَهَا» در آیه نخست سوره نساء، این‌طور برداشت کرده‌اند که خداوند حوا را از یک دنده آدم خلق کرده است؛ بنابراین این کار خدا دلیل بر جواز [[شبیه‌سازی انسان]] خواهد بود.<ref>عزالدین بحرالعلوم، الاستنساخ البشری و موقف الشریعة الاسلامیة، ص۳۶.</ref> در مقابل، برخی دیگر با اشاره به خلق حوا از باقی مانده گِل آدم، و با استناد به روایات این نظریه را رد کرده‌اند.<ref>سبزواری، الاستنساخ بین التقنیة و التشریع، ص۸۷-۸۸.</ref>		برخی از پژوهشگران اسلامی با استناد به فراز «وَخَلَقَ مِنۡهَا زَوۡجَهَا» در آیه نخست سوره نساء، این‌طور برداشت کرده‌اند که خداوند حوا را از یک دنده آدم خلق کرده است؛ بنابراین این کار خدا دلیل بر جواز [[شبیه‌سازی انسان]] خواهد بود.<ref>عزالدین بحرالعلوم، الاستنساخ البشری و موقف الشریعة الاسلامیة، ص۳۶.</ref> در مقابل، برخی دیگر با اشاره به خلق حوا از باقی مانده گِل آدم، و با استناد به روایات این نظریه را رد کرده‌اند.<ref>موسوی سبزواری، الاستنساخ بین التقنیة و التشریع، ص۸۷-۸۸.</ref>

	== پانویس ==		== پانویس ==

Salehi در ‏۱۹ مهٔ ۲۰۲۶، ساعت ۱۵:۰۸

2026-05-19T15:08:09Z

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۱۹ مهٔ ۲۰۲۶، ساعت ۱۵:۰۸
خط ۱:		خط ۱:
			'''آیه ۱ سوره نساء''' با یادآوری سابقه تاریخی بشر در خلقت از نفس واحدة، بر برابری انسان‌ها در خلقت تأکید کرده و آنان را به پروای از پروردگار و رعایت خویشاوندی دعوت می‌کند. این برابری، پایه‌ای برای برادری اجتماعی، سالم‌سازی جامعه و اداء حقوق مانند تقسیم عادلانه ارث، حمایت از یتیمان و رعایت حقوق خانوادگی دانسته شده است.

			آیه در باب فقهی کاربرد پیدا کرده است: [[یوسف صانعی]] با استناد به این آیه بر [[برابری دیه]] زن و مرد، و مسلمان و غیرمسلمان و همچنین [[برابری قصاص]] در تمام اصناف انسانی، بدون تبعیض جنسیتی یا دینی تأکید کرده است. [[محمدمهدی شمس‌الدین]] نیز آیه را دلیلی بر [[قیمومت مردان\|عدم قیمومت مردان بر زنان]] به معنای برتری ذاتی دانسته است. وجوب [[صله رحم]] و توجیه [[شبیه‌سازی انسان]] نیز از دیگر کاربردهای این آیه در فقه است.

	== برابری انسان‌ها در خلقت ==		== برابری انسان‌ها در خلقت ==
	آیه ۱ سوره نساء همه انسان‌ها را با یادآوری سابقه تاریخی بشر، به پارسایی و رعایت خویشاوندی دعوت می‌کند.<ref>رضایی اصفهانی، تفسیر قرآن مهر، ج۴، ص۲۵.</ref> به گفته مفسران در این آیه نه فقط مؤمنان، بلکه همه مردم به پروا داشتن از پروردگار خویش دعوت شده‌اند؛ مردمی که در حقیقت بشریت با هم برابرند و در این حقیقت بین زن و مرد تفاوتی وجود ندارد؛ زیرا پدر و مادر همه انسان‌ها آدم و حوا هستند که از نسل آن‌ها کل بشر نشأت گرفته شده است.<ref>طبرسی، مجمع البیان، ج۳، ص۵؛ طباطبایی، المیزان، ج۴، ص۱۳۴-۱۳۶؛ موسوی اردبیلی، در پرتو وحی، ج۲، ص۱۳۲.</ref> البته برخی مانند [[عبدالله ~~جوادی آملی\|~~جوادی آملی]] تعبیر نفس واحدة را به معنای ذات و حقیقت مشترک انسانی ~~می‌داند~~.<ref>جوادی آملی، تفسیر تسنیم، ج۱۸، ص۱۰۰ و ۱۰۵.</ref>		آیه ۱ سوره نساء همه انسان‌ها را با یادآوری سابقه تاریخی بشر، به پارسایی و رعایت خویشاوندی دعوت می‌کند.<ref>رضایی اصفهانی، تفسیر قرآن مهر، ج۴، ص۲۵.</ref> به گفته مفسران در این آیه نه فقط مؤمنان، بلکه همه مردم به پروا داشتن از پروردگار خویش دعوت شده‌اند؛ مردمی که در حقیقت بشریت با هم برابرند و در این حقیقت بین زن و مرد تفاوتی وجود ندارد؛ زیرا پدر و مادر همه انسان‌ها آدم و حوا هستند که از نسل آن‌ها کل بشر نشأت گرفته شده است.<ref>طبرسی، مجمع البیان، ج۳، ص۵؛ طباطبایی، المیزان، ج۴، ص۱۳۴-۱۳۶؛ موسوی اردبیلی، در پرتو وحی، ج۲، ص۱۳۲.</ref> البته برخی مانند [[عبدالله جوادی آملی]] تعبیر نفس واحدة را به معنای ذات و حقیقت مشترک انسانی می‌دانند.<ref>جوادی آملی، تفسیر تسنیم، ج۱۸، ص۱۰۰ و ۱۰۵.</ref>

	اشاره خدا به عدم تبعیض بین انسان‌ها و نادیده گرفتن امتیازات نژادی، زبانی و ...، را پایه برابری و برادری<ref>جوادی آملی، تفسیر تسنیم، ج۱۸، ص۸۶-۸۷.</ref> و همچنین ریشه سالم‌سازی جامعه و ادای حقوق یکدیگر، تقسیم عادلانه ارث، حمایت از یتیمان و رعایت حقوق خانوادگی و مانند اینها دانسته‌اند که البته بدون رعایت تقوا به جایی نمی‌رسد.<ref>مکارم شیرازی، تفسیر نمونه، ج۳، ص۲۴۴-۲۴۵.</ref>		اشاره خدا به عدم تبعیض بین انسان‌ها و نادیده گرفتن امتیازات نژادی، زبانی و ...، را پایه برابری و برادری<ref>جوادی آملی، تفسیر تسنیم، ج۱۸، ص۸۶-۸۷.</ref> و همچنین ریشه سالم‌سازی جامعه و ادای حقوق یکدیگر، تقسیم عادلانه ارث، حمایت از یتیمان و رعایت حقوق خانوادگی و مانند اینها دانسته‌اند که البته بدون رعایت تقوا به جایی نمی‌رسد.<ref>مکارم شیرازی، تفسیر نمونه، ج۳، ص۲۴۴-۲۴۵.</ref>
خط ۲۱:		خط ۲۵:

	=== عدم قیمومت مردان بر زنان ===		=== عدم قیمومت مردان بر زنان ===
	~~به باور~~ [[محمدمهدی شمس‌الدین]]، طبق آیات قرآن کریم، ازجمله [[آیه ۱ سوره نساء\|آیه اول سوره نساء]] و [[آیه ۱۹۵ سوره آل‌عمران]]، هویت انسانی زن و مرد در قرآن کریم یکسان است و زن یا مرد بودن به‌معنای برتری یا فروتری نیست.<ref>قاسمی، نقد و بررسی فقه مقاصدی از نظرگاه اهل سنت، ص۱۲۹.</ref> او برای اثبات این نظر خود در توجیه فراز «الرِّجالُ قَوّامونَ عَلَی النِّساء» در [[آیه ۳۴ سوره نساء]] بر آن است که فراز مذکور را باید در کنار قید «وَبِما أنفَقوا مِن أموالِهِم» تبیین کرد. بر این اساس علاوه بر آنکه [[قیمومت مرد بر زن]] فقط در رابطه زناشویی موضوعیت پیدا ~~می‌کند،~~ مرد باید پرداخت هزینه زندگی زن را نیز به عهده گیرد، در غیر این صورت قوامیت مرد بر همسرش منتقی خواهد بود.<ref>وطنی، حقوق و تکالیف زوجین و...، ص۵۴-۵۵.</ref>		[[محمدمهدی شمس‌الدین]]، از فقهای شیعه، طبق آیات قرآن کریم، ازجمله [[آیه ۱ سوره نساء\|آیه اول سوره نساء]] و [[آیه ۱۹۵ سوره آل‌عمران]]، هویت انسانی زن و مرد را در قرآن کریم یکسان می‌داند و معتقد است زن یا مرد بودن به‌معنای برتری یا فروتری نیست.<ref>قاسمی، نقد و بررسی فقه مقاصدی از نظرگاه اهل سنت، ص۱۲۹.</ref> او برای اثبات این نظر خود در توجیه فراز «الرِّجالُ قَوّامونَ عَلَی النِّساء» در [[آیه ۳۴ سوره نساء]] بر آن است که فراز مذکور را باید در کنار قید «وَبِما أنفَقوا مِن أموالِهِم» تبیین کرد. بر این اساس علاوه بر آنکه [[قیمومت مرد بر زن]] فقط در رابطه زناشویی موضوعیت پیدا می‌کند و مرد باید پرداخت هزینه زندگی زن را نیز به عهده گیرد، در غیر این صورت قوامیت مرد بر همسرش منتقی خواهد بود.<ref>وطنی، حقوق و تکالیف زوجین و...، ص۵۴-۵۵.</ref>

	=== کرامت انسان ===		=== کرامت انسان ===

Salehi: /* منابع */

2026-05-19T14:47:21Z

منابع

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۱۹ مهٔ ۲۰۲۶، ساعت ۱۴:۴۷
خط ۳۶:		خط ۳۶:

	== منابع ==		== منابع ==
			{{منابع}}
	* ~~طباطبایی، سید محمدحسین، المیزان فی~~ تفسیر ~~القرآن، بیروت، موسسه الاعلمی للمطبوعات، ۱۳۹۳ق~~.		* جوادی آملی، عبدالله، تفسیر تسنیم، ج۱۸، قم، مرکز نشر اسراء، ۱۳۸۹ش.
	* رضایی اصفهانی، محمدعلی، تفسیر قرآن مهر، قم، پژوهش‌های تفسیر و علوم قرآن، ۱۳۸۷ش.		* رضایی اصفهانی، محمدعلی، تفسیر قرآن مهر، قم، پژوهش‌های تفسیر و علوم قرآن، ۱۳۸۷ش.
	* ~~طبرسی، فضل بن حسن، مجمع البیان، بیروت، دارالمعرفة، ۱۴۰۸ق.~~		* صادقی تهرانی، محمد، الفرقان فی تفسیر القرآن بالقرآن و السنه، لبنان، مؤسسة الاعلمی للمطبوعات، ۱۴۰۶ق.
	* مغنیه، محمدجواد، تفسیر ~~الکاشف، قم، دارالکتاب الاسلامی، ۱۴۲۴ق.~~
	* مکارم شیرازی، ناصر، تفسیر نمونه، تهران، دار الکتب الاسلامیة، ۱۳۷۴ش.
	* صانعی، یوسف، برابری دیه: زن و مرد، مسلمان و غیرمسلمان، قم، نشر میثم تمار، ۱۳۸۴ش.		* صانعی، یوسف، برابری دیه: زن و مرد، مسلمان و غیرمسلمان، قم، نشر میثم تمار، ۱۳۸۴ش.
	* صانعی، یوسف، برابری قصاص: زن و مرد، مسلمان و غیرمسلمان، قم، نشر میثم تمار، ۱۳۸۳ش.		* صانعی، یوسف، برابری قصاص: زن و مرد، مسلمان و غیرمسلمان، قم، نشر میثم تمار، ۱۳۸۳ش.
			* طباطبایی، سید محمدحسین، المیزان فی تفسیر القرآن، بیروت، موسسه الاعلمی للمطبوعات، ۱۳۹۳ق.
			* طبرسی، فضل بن حسن، مجمع البیان، بیروت، دارالمعرفة، ۱۴۰۸ق.
	* عمید زنجانی، عباسعلی، مبانی حقوق اساسی جمهوری اسلامی ایران، تهران، نشر مجد، ۱۳۸۷ش.		* عمید زنجانی، عباسعلی، مبانی حقوق اساسی جمهوری اسلامی ایران، تهران، نشر مجد، ۱۳۸۷ش.
	* وطنی، منصوره، حقوق و تکالیف زوجین و مقایسه تطبیقی با متون مذهبی در قرآن و کلام اهل‌بیت، قم، مؤلف و نشر زائر، ۱۳۸۸ش.
	* قاسمی، محمدعلی، و احمد خوانساری، نقد و بررسی فقه مقاصدی از نظرگاه اهل سنت، قم، مرکز فقهی ائمه اطهار، ۱۳۹۵ش.		* قاسمی، محمدعلی، و احمد خوانساری، نقد و بررسی فقه مقاصدی از نظرگاه اهل سنت، قم، مرکز فقهی ائمه اطهار، ۱۳۹۵ش.
			* مغنیه، محمدجواد، تفسیر الکاشف، قم، دارالکتاب الاسلامی، ۱۴۲۴ق.
			* مکارم شیرازی، ناصر، تفسیر نمونه، تهران، دار الکتب الاسلامیة، ۱۳۷۴ش.
	* موسوی اردبیلی، سید عبدالکریم، در پرتو وحی، قم، دانشگاه مفید، ۱۳۸۸ش.		* موسوی اردبیلی، سید عبدالکریم، در پرتو وحی، قم، دانشگاه مفید، ۱۳۸۸ش.
	* صادقی تهرانی، محمد، الفرقان فی تفسیر القرآن بالقرآن و السنه، لبنان، مؤسسة الاعلمی للمطبوعات، ۱۴۰۶ق.
	* جوادی آملی، عبدالله، تفسیر تسنیم، ج۱۸، قم، مرکز نشر اسراء، ۱۳۸۹ش.
	* موسوی سبزواری، سید علی، الاستنساخ بین التقنیة و التشریع، قم، دفتر آیت‌الله سبزواری، چاپ دوم، ۱۴۲۳ق.		* موسوی سبزواری، سید علی، الاستنساخ بین التقنیة و التشریع، قم، دفتر آیت‌الله سبزواری، چاپ دوم، ۱۴۲۳ق.
	**		* وطنی، منصوره، حقوق و تکالیف زوجین و مقایسه تطبیقی با متون مذهبی در قرآن و کلام اهل‌بیت، قم، مؤلف و نشر زائر، ۱۳۸۸ش.
			{{پایان}}
	[[رده:پیش‌نویس آیات]]		[[رده:پیش‌نویس آیات]]

Salehi: /* وجوب صله رحم */

2026-05-19T14:37:40Z

وجوب صله رحم

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۱۹ مهٔ ۲۰۲۶، ساعت ۱۴:۳۷
خط ۲۸:		خط ۲۸:
	=== وجوب صله رحم ===		=== وجوب صله رحم ===
	شیخ طبرسی از فرمان خدا به رعایت تقوا در مورد خویشاوندان چنین برداشت کرده که این آیه از قطع صله رحم نهی کرده است. به گزارش وی روایتی از امام باقر(ع) همین معنا را تأیید می‌کند. در نهایت طبرسی آیه را از ادلهٔ قرآنیِ وجوب [[صله رحم]] دانسته است.<ref>طبرسی، مجمع البیان، ج۳، ص۵.</ref>		شیخ طبرسی از فرمان خدا به رعایت تقوا در مورد خویشاوندان چنین برداشت کرده که این آیه از قطع صله رحم نهی کرده است. به گزارش وی روایتی از امام باقر(ع) همین معنا را تأیید می‌کند. در نهایت طبرسی آیه را از ادلهٔ قرآنیِ وجوب [[صله رحم]] دانسته است.<ref>طبرسی، مجمع البیان، ج۳، ص۵.</ref>

			=== شبیه‌سازی ===
			برخی از پژوهشگران اسلامی با استناد به فراز «وَخَلَقَ مِنۡهَا زَوۡجَهَا» در آیه نخست سوره نساء، این‌طور برداشت کرده‌اند که خداوند حوا را از یک دنده آدم خلق کرده است؛ بنابراین این کار خدا دلیل بر جواز [[شبیه‌سازی انسان]] خواهد بود.<ref>عزالدین بحرالعلوم، الاستنساخ البشری و موقف الشریعة الاسلامیة، ص۳۶.</ref> در مقابل، برخی دیگر با اشاره به خلق حوا از باقی مانده گِل آدم، و با استناد به روایات این نظریه را رد کرده‌اند.<ref>سبزواری، الاستنساخ بین التقنیة و التشریع، ص۸۷-۸۸.</ref>

	== پانویس ==		== پانویس ==
خط ۴۷:		خط ۵۰:
	* صادقی تهرانی، محمد، الفرقان فی تفسیر القرآن بالقرآن و السنه، لبنان، مؤسسة الاعلمی للمطبوعات، ۱۴۰۶ق.		* صادقی تهرانی، محمد، الفرقان فی تفسیر القرآن بالقرآن و السنه، لبنان، مؤسسة الاعلمی للمطبوعات، ۱۴۰۶ق.
	* جوادی آملی، عبدالله، تفسیر تسنیم، ج۱۸، قم، مرکز نشر اسراء، ۱۳۸۹ش.		* جوادی آملی، عبدالله، تفسیر تسنیم، ج۱۸، قم، مرکز نشر اسراء، ۱۳۸۹ش.
			* موسوی سبزواری، سید علی، الاستنساخ بین التقنیة و التشریع، قم، دفتر آیت‌الله سبزواری، چاپ دوم، ۱۴۲۳ق.
			**
	[[رده:پیش‌نویس آیات]]		[[رده:پیش‌نویس آیات]]

Salehi: /* کرامت انسان */

2026-05-19T14:20:48Z

کرامت انسان

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۱۹ مهٔ ۲۰۲۶، ساعت ۱۴:۲۰
خط ۱۲:		خط ۱۲:

	== کاربرد در مباحث فقهی ==		== کاربرد در مباحث فقهی ==
	آیه نخست سوره نساء در چند مسئله فقهی کاربرد پیدا کرده است.		آیه نخست سوره نساء در چند مسئله فقهی به‌ویژه در حوزه مسائل خانواده و مسائل اجتماعتی کاربرد پیدا کرده است.

	=== برابری دیه ===		=== برابری دیه ===
خط ۲۴:		خط ۲۴:

	=== کرامت انسان ===		=== کرامت انسان ===
	[[عباسعلی عمید زنجانی]] در [[مبانی حقوق اساسی (کتاب)\|کتاب مبانی حقوق اساسی جمهوری اسلامی ایران]]، با اشاره به اینکه برابری انسان‌ها یکی از ارکان نظام اجتماعی اسلام است، با استناد به آیات و روایاتی ازجمله آیه نخست سوره نساء، این برابری را از عوامل کرامت انسان‌ها می‌داند که مبنای تعامل فرد و جامعه خواهد بود و منشأ بسیاری از حقوق برای انسان‌ها است.<ref>عمید زنجانی، مبانی حقوق اساسی، ص۴۱۴-۴۲۰.</ref>		[[عباسعلی عمید زنجانی]] در [[مبانی حقوق اساسی (کتاب)\|کتاب مبانی حقوق اساسی جمهوری اسلامی ایران]]، با اشاره به اینکه برابری انسان‌ها یکی از ارکان نظام اجتماعی اسلام است، با استناد به آیات و روایاتی ازجمله آیه نخست سوره نساء، این برابری را از عوامل [[کرامت انسان\|کرامت انسان‌ها]] می‌داند که مبنای تعامل فرد و جامعه خواهد بود و منشأ بسیاری از حقوق برای انسان‌ها است.<ref>عمید زنجانی، مبانی حقوق اساسی، ص۴۱۴-۴۲۰.</ref>

			=== وجوب صله رحم ===
			شیخ طبرسی از فرمان خدا به رعایت تقوا در مورد خویشاوندان چنین برداشت کرده که این آیه از قطع صله رحم نهی کرده است. به گزارش وی روایتی از امام باقر(ع) همین معنا را تأیید می‌کند. در نهایت طبرسی آیه را از ادلهٔ قرآنیِ وجوب [[صله رحم]] دانسته است.<ref>طبرسی، مجمع البیان، ج۳، ص۵.</ref>

	== پانویس ==		== پانویس ==

Salehi در ‏۱۹ مهٔ ۲۰۲۶، ساعت ۱۳:۴۲

2026-05-19T13:42:58Z

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۱۹ مهٔ ۲۰۲۶، ساعت ۱۳:۴۲
خط ۱:		خط ۱:
	== برابری انسان‌ها در خلقت ==		== برابری انسان‌ها در خلقت ==
	آیه ۱ سوره نساء همه انسان‌ها را با یادآوری سابقه تاریخی بشر، به پارسایی و رعایت خویشاوندی دعوت می‌کند.<ref>رضایی اصفهانی، تفسیر قرآن مهر، ج۴، ص۲۵.</ref> به گفته مفسران در این آیه نه فقط مؤمنان، بلکه همه مردم به پروا داشتن از پروردگار خویش دعوت شده‌اند؛ مردمی که در حقیقت بشریت با هم برابرند و در این حقیقت بین زن و مرد تفاوتی وجود ندارد؛ زیرا پدر و مادر همه انسان‌ها آدم و حوا هستند که از نسل آن‌ها کل بشر نشأت گرفته شده است.<ref>طبرسی، مجمع البیان، ج۳، ص۵؛ طباطبایی، المیزان، ج۴، ص۱۳۴-~~۱۳۶~~.</ref> ~~اشاره خدا~~ به ~~عدم تبعیض بین انسان‌ها و نادیده گرفتن امتیازات نژادی، زبانی~~ و ...، را ریشه سالم‌سازی جامعه و ادای حقوق یکدیگر، تقسیم عادلانه ارث، حمایت از یتیمان و رعایت حقوق خانوادگی و مانند اینها دانسته‌اند که البته بدون رعایت تقوا به جایی نمی‌رسد.<ref>~~مکارم شیرازی،~~ تفسیر ~~نمونه، ج۳، ص۲۴۴-۲۴۵~~.</ref>		آیه ۱ سوره نساء همه انسان‌ها را با یادآوری سابقه تاریخی بشر، به پارسایی و رعایت خویشاوندی دعوت می‌کند.<ref>رضایی اصفهانی، تفسیر قرآن مهر، ج۴، ص۲۵.</ref> به گفته مفسران در این آیه نه فقط مؤمنان، بلکه همه مردم به پروا داشتن از پروردگار خویش دعوت شده‌اند؛ مردمی که در حقیقت بشریت با هم برابرند و در این حقیقت بین زن و مرد تفاوتی وجود ندارد؛ زیرا پدر و مادر همه انسان‌ها آدم و حوا هستند که از نسل آن‌ها کل بشر نشأت گرفته شده است.<ref>طبرسی، مجمع البیان، ج۳، ص۵؛ طباطبایی، المیزان، ج۴، ص۱۳۴-۱۳۶؛ موسوی اردبیلی، در پرتو وحی، ج۲، ص۱۳۲.</ref> البته برخی مانند [[عبدالله جوادی آملی\|جوادی آملی]] تعبیر نفس واحدة را به معنای ذات و حقیقت مشترک انسانی می‌داند.<ref>جوادی آملی، تفسیر تسنیم، ج۱۸، ص۱۰۰ و ۱۰۵.</ref>

	همچنین گفته شده که اهمیت تقوا در ساختن جامعه سالم باعث شده تا خداوند دو بار دعوت به تقوا کند و مردم را از سوگندهای بیهوده به خداوند و از قطع ارتباط با خویشان پرهیز می‌دهد. اشاره به حفظ ارتباط با خویشان بعد از نام خدا را دلیل اهمیت حفظ روابط اجتماعی و ادامه همان مطلبی دانسته‌اند که در ابتدای آیه بر آن تأکید کرده مبنی بر اینکه همه انسان‌ها در حقیقت خویشان هم هستند.<ref>مکارم شیرازی، تفسیر نمونه، ج۳، ص۲۴۵-۲۴۸؛ رضایی اصفهانی، تفسیر قرآن مهر، ج۴، ص۲۶.</ref> تأکید بر حفظ روابط اجتماعی را عامل عدم سلطه‌طلبی و ظلم بر دیگران دانسته‌اند که در صورت عدم توجه به این دستور الهی به عذاب گرفتار خواهند شد.<ref>مغنیه، الکاشف، ج۲، ص۲۴۲-~~۲۴۵~~.</ref>		اشاره خدا به عدم تبعیض بین انسان‌ها و نادیده گرفتن امتیازات نژادی، زبانی و ...، را پایه برابری و برادری<ref>جوادی آملی، تفسیر تسنیم، ج۱۸، ص۸۶-۸۷.</ref> و همچنین ریشه سالم‌سازی جامعه و ادای حقوق یکدیگر، تقسیم عادلانه ارث، حمایت از یتیمان و رعایت حقوق خانوادگی و مانند اینها دانسته‌اند که البته بدون رعایت تقوا به جایی نمی‌رسد.<ref>مکارم شیرازی، تفسیر نمونه، ج۳، ص۲۴۴-۲۴۵.</ref>

			همچنین گفته شده که اهمیت تقوا در ساختن جامعه سالم باعث شده تا خداوند دو بار دعوت به تقوا کند و مردم را از سوگندهای بیهوده به خداوند و از قطع ارتباط با خویشان پرهیز می‌دهد. اشاره به حفظ ارتباط با خویشان بعد از نام خدا را دلیل اهمیت حفظ روابط اجتماعی و ادامه همان مطلبی دانسته‌اند که در ابتدای آیه بر آن تأکید کرده مبنی بر اینکه همه انسان‌ها در حقیقت خویشان هم هستند.<ref>مکارم شیرازی، تفسیر نمونه، ج۳، ص۲۴۵-۲۴۸؛ رضایی اصفهانی، تفسیر قرآن مهر، ج۴، ص۲۶.</ref> و اینکه حفظ پیوندهای خویشاوندی از مصادیق تقوا است.<ref>صادقی تهرانی، الفرقان، ج۶، ص۱۵۴.</ref> تأکید بر حفظ روابط اجتماعی را عامل عدم سلطه‌طلبی و ظلم بر دیگران به‌ویژه بر زنان دانسته‌اند که در صورت عدم توجه به این دستور الهی به عذاب گرفتار خواهند شد.<ref>مغنیه، الکاشف، ج۲، ص۲۴۲-۲۴۵؛ موسوی اردبیلی، در پرتو وحی، ج۲، ص۱۳۱ و ۱۳۸.</ref>

	== متن و ترجمه ==		== متن و ترجمه ==
خط ۳۹:		خط ۴۱:
	* وطنی، منصوره، حقوق و تکالیف زوجین و مقایسه تطبیقی با متون مذهبی در قرآن و کلام اهل‌بیت، قم، مؤلف و نشر زائر، ۱۳۸۸ش.		* وطنی، منصوره، حقوق و تکالیف زوجین و مقایسه تطبیقی با متون مذهبی در قرآن و کلام اهل‌بیت، قم، مؤلف و نشر زائر، ۱۳۸۸ش.
	* قاسمی، محمدعلی، و احمد خوانساری، نقد و بررسی فقه مقاصدی از نظرگاه اهل سنت، قم، مرکز فقهی ائمه اطهار، ۱۳۹۵ش.		* قاسمی، محمدعلی، و احمد خوانساری، نقد و بررسی فقه مقاصدی از نظرگاه اهل سنت، قم، مرکز فقهی ائمه اطهار، ۱۳۹۵ش.
			* موسوی اردبیلی، سید عبدالکریم، در پرتو وحی، قم، دانشگاه مفید، ۱۳۸۸ش.
			* صادقی تهرانی، محمد، الفرقان فی تفسیر القرآن بالقرآن و السنه، لبنان، مؤسسة الاعلمی للمطبوعات، ۱۴۰۶ق.
			* جوادی آملی، عبدالله، تفسیر تسنیم، ج۱۸، قم، مرکز نشر اسراء، ۱۳۸۹ش.
	[[رده:پیش‌نویس آیات]]		[[رده:پیش‌نویس آیات]]

Salehi: /* منابع */

2026-05-19T12:27:57Z

منابع

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۱۹ مهٔ ۲۰۲۶، ساعت ۱۲:۲۷
خط ۳۷:		خط ۳۷:
	* صانعی، یوسف، برابری قصاص: زن و مرد، مسلمان و غیرمسلمان، قم، نشر میثم تمار، ۱۳۸۳ش.		* صانعی، یوسف، برابری قصاص: زن و مرد، مسلمان و غیرمسلمان، قم، نشر میثم تمار، ۱۳۸۳ش.
	* عمید زنجانی، عباسعلی، مبانی حقوق اساسی جمهوری اسلامی ایران، تهران، نشر مجد، ۱۳۸۷ش.		* عمید زنجانی، عباسعلی، مبانی حقوق اساسی جمهوری اسلامی ایران، تهران، نشر مجد، ۱۳۸۷ش.
			* وطنی، منصوره، حقوق و تکالیف زوجین و مقایسه تطبیقی با متون مذهبی در قرآن و کلام اهل‌بیت، قم، مؤلف و نشر زائر، ۱۳۸۸ش.
			* قاسمی، محمدعلی، و احمد خوانساری، نقد و بررسی فقه مقاصدی از نظرگاه اهل سنت، قم، مرکز فقهی ائمه اطهار، ۱۳۹۵ش.

	[[رده:پیش‌نویس آیات]]		[[رده:پیش‌نویس آیات]]

Salehi در ‏۱۹ مهٔ ۲۰۲۶، ساعت ۱۲:۲۶

2026-05-19T12:26:06Z

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۱۹ مهٔ ۲۰۲۶، ساعت ۱۲:۲۶
خط ۱۶:		خط ۱۶:

	=== برابری قصاص ===		=== برابری قصاص ===
			یوسف صانعی علاوه بر برابری دیه معتقد است که قرآن کریم بر [[برابری قصاص]] در تمامی اصناف انسانی، بدون هیچ‌گونه مزیت جنسیتی یا دینی تأکید دارد. به اعتقاد او آیاتی نظیر [[آیه ۱۷۸ سوره بقره\|۱۷۸]] (الحْرُّ بِالحْرِّ وَ الْعَبْدُ بِالْعَبْدِ وَ الْأُنثىَ‏ بِالْأُنثى‏)، [[آیه ۱۷۹ سوره بقره\|۱۷۹ سوره بقره]] (لَكُمْ فىِ الْقِصَاصِ حَيَوةٌ) و [[آیه ۴۵ سوره مائده]] (النَّفْسَ بِالنَّفْس) به عنوان آیات خاص و صریح در این زمینه مطرح می‌شوند و افزون بر این، آیات عامی مانند آیه نخست سوره نساء نیز وجود دارند که بر خلقت انسان از یک نفس واحده دلالت دارند و هرگونه تبعیض بر اساس جنسیت، نژاد، رنگ و ملیت را رد می‌کنند. به اعتقاد صانعی روایات متعددی که مردم را مانند دندانه‌های شانه برابر می‌دانند نیز مؤید این دیدگاه هستند.<ref>صانعی، برابری قصاص، ص۱۵-۲۲.</ref>

			=== عدم قیمومت مردان بر زنان ===
			به باور [[محمدمهدی شمس‌الدین]]، طبق آیات قرآن کریم، ازجمله [[آیه ۱ سوره نساء\|آیه اول سوره نساء]] و [[آیه ۱۹۵ سوره آل‌عمران]]، هویت انسانی زن و مرد در قرآن کریم یکسان است و زن یا مرد بودن به‌معنای برتری یا فروتری نیست.<ref>قاسمی، نقد و بررسی فقه مقاصدی از نظرگاه اهل سنت، ص۱۲۹.</ref> او برای اثبات این نظر خود در توجیه فراز «الرِّجالُ قَوّامونَ عَلَی النِّساء» در [[آیه ۳۴ سوره نساء]] بر آن است که فراز مذکور را باید در کنار قید «وَبِما أنفَقوا مِن أموالِهِم» تبیین کرد. بر این اساس علاوه بر آنکه [[قیمومت مرد بر زن]] فقط در رابطه زناشویی موضوعیت پیدا می‌کند، مرد باید پرداخت هزینه زندگی زن را نیز به عهده گیرد، در غیر این صورت قوامیت مرد بر همسرش منتقی خواهد بود.<ref>وطنی، حقوق و تکالیف زوجین و...، ص۵۴-۵۵.</ref>

	=== کرامت انسان ===		=== کرامت انسان ===
	عمید زنجانی در کتاب مبانی حقوق اساسی جمهوری اسلامی ~~ایران،~~ با اشاره به اینکه برابری انسان‌ها یکی از ارکان نظام اجتماعی اسلام است، با استناد به آیات و روایاتی ~~از جمله~~ آیه نخست سوره نساء، ~~معتقد است انسان‌ها دارای کرامت هستند و~~ این کرامت مبنای تعامل فرد و جامعه خواهد بود و منشأ بسیاری از حقوق برای انسان‌ها است.<ref>عمید زنجانی، مبانی حقوق اساسی، ص۴۱۴-۴۲۰.</ref>		[[عباسعلی عمید زنجانی]] در [[مبانی حقوق اساسی (کتاب)\|کتاب مبانی حقوق اساسی جمهوری اسلامی ایران]]، با اشاره به اینکه برابری انسان‌ها یکی از ارکان نظام اجتماعی اسلام است، با استناد به آیات و روایاتی ازجمله آیه نخست سوره نساء، این برابری را از عوامل کرامت انسان‌ها می‌داند که مبنای تعامل فرد و جامعه خواهد بود و منشأ بسیاری از حقوق برای انسان‌ها است.<ref>عمید زنجانی، مبانی حقوق اساسی، ص۴۱۴-۴۲۰.</ref>

	== پانویس ==		== پانویس ==
خط ۳۱:		خط ۳۵:
	* مکارم شیرازی، ناصر، تفسیر نمونه، تهران، دار الکتب الاسلامیة، ۱۳۷۴ش.		* مکارم شیرازی، ناصر، تفسیر نمونه، تهران، دار الکتب الاسلامیة، ۱۳۷۴ش.
	* صانعی، یوسف، برابری دیه: زن و مرد، مسلمان و غیرمسلمان، قم، نشر میثم تمار، ۱۳۸۴ش.		* صانعی، یوسف، برابری دیه: زن و مرد، مسلمان و غیرمسلمان، قم، نشر میثم تمار، ۱۳۸۴ش.
			* صانعی، یوسف، برابری قصاص: زن و مرد، مسلمان و غیرمسلمان، قم، نشر میثم تمار، ۱۳۸۳ش.
	* عمید زنجانی، عباسعلی، مبانی حقوق اساسی جمهوری اسلامی ایران، تهران، نشر مجد، ۱۳۸۷ش.		* عمید زنجانی، عباسعلی، مبانی حقوق اساسی جمهوری اسلامی ایران، تهران، نشر مجد، ۱۳۸۷ش.

	[[رده:پیش‌نویس آیات]]		[[رده:پیش‌نویس آیات]]