فقه معاصر:پیش‌نویس آیه ۹۰ سوره نحل - تاریخچهٔ نسخه‌ها

Salehi: /* منابع */

2026-05-21T15:06:52Z

منابع

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۲۱ مهٔ ۲۰۲۶، ساعت ۱۵:۰۶
خط ۴۱:		خط ۴۱:

	== منابع ==		== منابع ==
	{{منابع		{{منابع}}
	* ابوالفتوح رازی، حسین بن علی، روض الجنان و روح الجنان فی تفسیر القرآن، مشهد، آستان قدس رضوی، ۱۴۰۸ق.		* ابوالفتوح رازی، حسین بن علی، روض الجنان و روح الجنان فی تفسیر القرآن، مشهد، آستان قدس رضوی، ۱۴۰۸ق.
	* آلوسی، سید محمود، روح المعانی فی تفسیر القرآن العظیم، تحقیق علی عبدالباری عطیه، بیروت، دارالکتب العلمیه، ۱۴۱۵ق.		* آلوسی، سید محمود، روح المعانی فی تفسیر القرآن العظیم، تحقیق علی عبدالباری عطیه، بیروت، دارالکتب العلمیه، ۱۴۱۵ق.

Salehi: /* منابع */

2026-05-21T15:06:43Z

منابع

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۲۱ مهٔ ۲۰۲۶، ساعت ۱۵:۰۶
خط ۴۱:		خط ۴۱:

	== منابع ==		== منابع ==
			{{منابع
	* ابوالفتوح رازی، حسین بن علی، روض الجنان و روح الجنان فی تفسیر القرآن، مشهد، آستان قدس رضوی، ۱۴۰۸ق.		* ابوالفتوح رازی، حسین بن علی، روض الجنان و روح الجنان فی تفسیر القرآن، مشهد، آستان قدس رضوی، ۱۴۰۸ق.
	* آلوسی، سید محمود، روح المعانی فی تفسیر القرآن العظیم، تحقیق علی عبدالباری عطیه، بیروت، دارالکتب العلمیه، ۱۴۱۵ق.		* آلوسی، سید محمود، روح المعانی فی تفسیر القرآن العظیم، تحقیق علی عبدالباری عطیه، بیروت، دارالکتب العلمیه، ۱۴۱۵ق.
خط ۶۶:		خط ۶۶:
	* مغنیه، محمدجواد، التفسیر الکاشف، قم، دارالکتاب الاسلامی، ۱۴۲۴ق.		* مغنیه، محمدجواد، التفسیر الکاشف، قم، دارالکتاب الاسلامی، ۱۴۲۴ق.
	* مکارم شیرازی، ناصر، تفسیر نمونه، تهران، دارالکتاب الاسلامیة، ۱۳۷۴ش.		* مکارم شیرازی، ناصر، تفسیر نمونه، تهران، دارالکتاب الاسلامیة، ۱۳۷۴ش.
			{{پایان}}
	[[رده:پیش‌نویس آیات]]		[[رده:پیش‌نویس آیات]]

Salehi در ‏۲۱ مهٔ ۲۰۲۶، ساعت ۱۵:۰۵

2026-05-21T15:05:15Z

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۲۱ مهٔ ۲۰۲۶، ساعت ۱۵:۰۵
خط ۱:		خط ۱:
	'''آیه ۹۰ سوره نحل''' از جامع‌ترین آیات قرآن در زمینه مسائل اجتماعی و اخلاقی به شمار می‌رود که شامل شش فرمان اساسی در دو بخش ماموربه و ~~منهی عنه~~ است. در بخش اوّل، خداوند به سه امر عدل، احسان و ایتاء ذی‌القربی (بخشش به خویشاوندان) فرمان می‌دهد و در بخش دوم، از سه پدیده فحشا، منکر و بغی (ستمگری) نهی می‌کند.		'''آیه ۹۰ سوره نحل''' از جامع‌ترین آیات قرآن در زمینه مسائل اجتماعی و اخلاقی به شمار می‌رود که شامل شش فرمان اساسی در دو بخش ماموربه و منهی‌عنه است. در بخش اوّل، خداوند به سه امر عدل، احسان و ایتاء ذی‌القربی (بخشش به خویشاوندان) فرمان می‌دهد و در بخش دوم، از سه پدیده فحشا، منکر و بغی (ستمگری) نهی می‌کند.

	این آیه در مسائل فقهی متعددی کاربرد دارد: از جمله ~~مستند~~ [[قاعده فقهی عدالت]]، مبانی محدودیت آزادی در چارچوب عدل و مصلحت، لزوم کمک خویشان در مسئله ازدواج ذیل عنوان نفقه و نیز اصل اولیه بر ممنوعیت تنبیه بدنی کودکان.		این آیه در مسائل فقهی متعددی کاربرد دارد: از جمله مستندات [[قاعده فقهی عدالت]]، مبانی محدودیت آزادی در چارچوب عدل و مصلحت، لزوم کمک خویشان در مسئله ازدواج ذیل عنوان [[نفقه]] و نیز اصل اولیه بر [[تنبیه بدنی کودکان\|ممنوعیت تنبیه بدنی کودکان]].

	== جامع‌ترین آیه در زمینه مسائل اجتماعی ==		== جامع‌ترین آیه در زمینه مسائل اجتماعی ==
خط ۱۵:		خط ۱۵:

	=== يَأۡمُرُ بِٱلۡعَدۡلِ وَٱلۡإِحۡسَٰنِ وَإِيتَآيِٕ ذِي ٱلۡقُرۡبَىٰ ===		=== يَأۡمُرُ بِٱلۡعَدۡلِ وَٱلۡإِحۡسَٰنِ وَإِيتَآيِٕ ذِي ٱلۡقُرۡبَىٰ ===
	واژه عدل در این آیه را به انصاف،<ref>طبری، جامع البیان، ج۱۴، ص۱۰۸؛ طبرسی، مجمع البیان، ج۶، ص۵۸۶.</ref> دوری از افراط و تفریط،<ref>فخررازی، مفاتیح الغیب، ج۲۰، ص۲۶۱.</ref> قرار دادن هر چیزی در مکان شایسته خود،<ref>طباطبایی، المیزان، ج۱۲، ص۳۳۱؛ مکارم شیرازی، تفسیر نمونه، ج۱۱، ص۳۶۶-۳۶۷.</ref> شهادت به وحدانیت خدا<ref>فخررازی، مفاتیح الغیب، ج۲۰، ص۲۵۸، ۲۵۹.</ref> و اقرار به رسالت پیامبر(ص)<ref>قمی، تفسیر القمی، ج۱، ص۳۸۸؛ بحرانی، البرهان، ج۳، ص۴۴۷-۴۴۹.</ref> تفسیر کرده‌اند. علامه طباطبایی عدل را عدل فردی و اجتماعی تقسیم کرده و عدل در این آیه را به معنای [[عدالت اجتماعی]] دانسته است.<ref>طباطبایی، المیزان، ج۱۲، ص۳۳۱-۳۳۲.</ref>		واژه عدل در این آیه را به انصاف،<ref>طبری، جامع البیان، ج۱۴، ص۱۰۸؛ طبرسی، مجمع البیان، ج۶، ص۵۸۶.</ref> دوری از افراط و تفریط،<ref>فخررازی، مفاتیح الغیب، ج۲۰، ص۲۶۱.</ref> قرار دادن هر چیزی در مکان شایسته خود،<ref>طباطبایی، المیزان، ج۱۲، ص۳۳۱؛ مکارم شیرازی، تفسیر نمونه، ج۱۱، ص۳۶۶-۳۶۷.</ref> شهادت به وحدانیت خدا<ref>فخررازی، مفاتیح الغیب، ج۲۰، ص۲۵۸، ۲۵۹.</ref> و اقرار به رسالت پیامبر(ص)<ref>قمی، تفسیر القمی، ج۱، ص۳۸۸؛ بحرانی، البرهان، ج۳، ص۴۴۷-۴۴۹.</ref> تفسیر کرده‌اند. علامه طباطبایی عدل را به عدل فردی و اجتماعی تقسیم کرده و عدل در این آیه را به معنای [[عدالت اجتماعی]] دانسته است.<ref>طباطبایی، المیزان، ج۱۲، ص۳۳۱-۳۳۲.</ref>

	درباره کلمه احسان نیز به انجام واجبات،<ref>فخررازی، مفاتیح الغیب، ج۲۰، ص۲۵۸، ۲۵۹؛ طبرسی، مجمع البیان، ج۶، ص۵۸۶.</ref> کمک و نیکی به مردم،<ref>طوسی، التبیان، ج۶، ص۴۱۸.</ref> و یا انجام هر عمل خوبی<ref>طبرسی، مجمع البیان، ج۶، ص۵۸۶.</ref> اشاره کرده‌اند. در نهایت ایتاء ذی‌القربی را به معانی‌ای چون صله ~~رحم،~~<ref>ابوالفتوح رازی، روض الجنان، ج۱۲، ص۸۲؛ فخررازی، مفاتیح الغیب، ج۲۰، ص۲۵۸-۲۶۱.</ref> کمک مالی به خویشان یا به جا آوردن حق نزدیکان اعم از اقوام نسبی و سببی و حتی دوستان و همسایگان دانسته‌اند.<ref>طبری، جامع البیان، ج۱۴، ص۱۰۹؛ مکارم شیرازی، تفسیر نمونه، ج۱۱، ص۳۶۹-۳۷۰.</ref> در منابع روایی شیعه این واژه به پرداخت خمس به ائمه(ع)<ref>طبرسی، مجمع البیان، ج۶، ص۵۸۶؛ ابوالفتوح رازی، روض الجنان و روح الجنان، ج۱۲، ص۸۴؛ طباطبایی، المیزان، ج۱۲، ص۳۳۲-۳۳۳.</ref> و ادای حق امامت<ref>حویزی، تفسیر نور الثقلین، ج۳، ص۷۹-۸۰؛ بحرانی، البرهان، ج۳، ص۴۴۸-۴۴۹.</ref> تفسیر شده است.		درباره کلمه احسان نیز به انجام واجبات،<ref>فخررازی، مفاتیح الغیب، ج۲۰، ص۲۵۸، ۲۵۹؛ طبرسی، مجمع البیان، ج۶، ص۵۸۶.</ref> کمک و نیکی به مردم،<ref>طوسی، التبیان، ج۶، ص۴۱۸.</ref> و یا انجام هر عمل خوبی<ref>طبرسی، مجمع البیان، ج۶، ص۵۸۶.</ref> اشاره کرده‌اند. در نهایت ایتاء ذی‌القربی را به معانی‌ای چون [[صله رحم]]،<ref>ابوالفتوح رازی، روض الجنان، ج۱۲، ص۸۲؛ فخررازی، مفاتیح الغیب، ج۲۰، ص۲۵۸-۲۶۱.</ref> کمک مالی به خویشان یا به جا آوردن حق نزدیکان اعم از اقوام نسبی و سببی و حتی دوستان و همسایگان دانسته‌اند.<ref>طبری، جامع البیان، ج۱۴، ص۱۰۹؛ مکارم شیرازی، تفسیر نمونه، ج۱۱، ص۳۶۹-۳۷۰.</ref> در منابع روایی شیعه این واژه به پرداخت خمس به ائمه(ع)<ref>طبرسی، مجمع البیان، ج۶، ص۵۸۶؛ ابوالفتوح رازی، روض الجنان و روح الجنان، ج۱۲، ص۸۴؛ طباطبایی، المیزان، ج۱۲، ص۳۳۲-۳۳۳.</ref> و ادای حق امامت<ref>حویزی، تفسیر نور الثقلین، ج۳، ص۷۹-۸۰؛ بحرانی، البرهان، ج۳، ص۴۴۸-۴۴۹.</ref> تفسیر شده است.

	=== وَيَنۡهَىٰ عَنِ ٱلۡفَحۡشَآءِ وَٱلۡمُنكَرِ وَٱلۡبَغۡيِۚ ===		=== وَيَنۡهَىٰ عَنِ ٱلۡفَحۡشَآءِ وَٱلۡمُنكَرِ وَٱلۡبَغۡيِۚ ===
	فحشا را به معنای مطلق گناهان<ref>فخررازی، مفاتیح الغیب، ج۲۰، ص۲۵۹.</ref> یا گناهانی که از حد ~~بگذرد~~<ref>طباطبایی، المیزان، ج۱۲، ص۳۳۳.</ref> دانسته‌اند و منکر را به گناهانی که چندان در جامعه شناخته شده ~~نیست~~<ref>طباطبایی، المیزان، ج۱۲، ص۳۳۳.</ref> ~~معنا کرده‌اند.~~ همچنین گفته شده منظور از منکر گناهانی است که در این دنیا حد ~~ندارند~~ ولی در آخرت مشمول عذاب خواهد بود.<ref>آلوسی، روح المعانی، ج۷، ص۴۵۵.</ref> بغی را نیز به معنای سلطه‌طلبی و ظلم نسبت به دیگران دانسته‌اند.<ref>طبرسی، مجمع البیان، ج۶، ص۵۸۷؛ طباطبایی، المیزان، ج۱۲، ص۳۳۳.</ref>		فحشا را به معنای مطلق گناهان<ref>فخررازی، مفاتیح الغیب، ج۲۰، ص۲۵۹.</ref> یا گناهانی که از حد بگذرد،<ref>طباطبایی، المیزان، ج۱۲، ص۳۳۳.</ref> دانسته‌اند و منکر را گناهانی می‌دانند که چندان در جامعه شناخته شده نیستند.<ref>طباطبایی، المیزان، ج۱۲، ص۳۳۳.</ref> همچنین گفته شده منظور از منکر گناهانی است که در این دنیا حد ندارند، ولی در آخرت مشمول عذاب خواهد بود.<ref>آلوسی، روح المعانی، ج۷، ص۴۵۵.</ref> بغی را نیز به معنای سلطه‌طلبی و ظلم نسبت به دیگران دانسته‌اند.<ref>طبرسی، مجمع البیان، ج۶، ص۵۸۷؛ طباطبایی، المیزان، ج۱۲، ص۳۳۳.</ref>

	== کاربرد در مباحث فقهی ==		== کاربرد در مباحث فقهی ==
خط ۲۶:		خط ۲۶:

	=== قاعده فقهی عدالت ===		=== قاعده فقهی عدالت ===
	یکی از مستندات تأسیس [[قاعده عدالت]]، آیه احسان است. طبق مفاد این قاعده، از شارع حکم مخالف عدالت صادر نمی‌شود.<ref>سروش محلاتی، «جایگاه عدالت در استنباط مسائل فقهی و حقوقی زنان، ص۳.</ref> [[یوسف صانعی]] ازجمله فقهایی است که با استناد به آیات مختلف مانند این آیه، به تأسیس قاعده عدالت دست می‌زند. به باور او نظام دستورات خداوند در چارچوب عدالت سامان یافته است؛ بنابراین اگر فهم عرف از عدالت با عمومات یا اطلاقات روایات یا با نص روایتی ظنی‌الصدور ناسازگار باشد، به حکم آیات مذکور و تقدم قرآن بر روایات و دستور کنار گذاشتن روایات مخالف قرآن،<ref>کلینی، الکافی، ج‏۱، ص۶۹-۷۰.</ref> فهم عرف مقدم می‌شود و روایات متضمن حکم غیرعادلانه (از نگاه عرف) کنار گذاشته یا تأویل می‌شود.<ref>صانعی، رویکردی به حقوق زنان، ص۱۶۶-۱۶۷؛ علی‌اکبریان، قاعده عدالت در فقه امامیه، ص۲۶۰-۲۷۴؛ قابل، قاعده عدالت و نفی ظلم، ص۱۴۷-۱۷۴.</ref>		یکی از مستندات تأسیس [[قاعده عدالت]]، آیه احسان است.<ref>مصلی‌نژاد و دیگران، «تأملات اخلاقی در جواز نکاح صغیره و تعارض آن با قاعدۀ عدالت»، ص۱۰۱.</ref> طبق مفاد این قاعده، از شارع حکم مخالف عدالت صادر نمی‌شود.<ref>سروش محلاتی، «جایگاه عدالت در استنباط مسائل فقهی و حقوقی زنان، ص۳.</ref> [[یوسف صانعی]] ازجمله فقهایی است که با استناد به آیات مختلف مانند این آیه، به تأسیس قاعده عدالت دست می‌زند. به باور او نظام دستورات خداوند در چارچوب عدالت سامان یافته است؛ بنابراین اگر فهم عرف از عدالت با عمومات یا اطلاقات روایات یا با نص روایتی ظنی‌الصدور ناسازگار باشد، به حکم آیات مذکور و تقدم قرآن بر روایات و دستور کنار گذاشتن روایات مخالف قرآن،<ref>کلینی، الکافی، ج‏۱، ص۶۹-۷۰.</ref> فهم عرف مقدم می‌شود و روایات متضمن حکم غیرعادلانه (از نگاه عرف) کنار گذاشته یا تأویل می‌شود.<ref>صانعی، رویکردی به حقوق زنان، ص۱۶۶-۱۶۷؛ علی‌اکبریان، قاعده عدالت در فقه امامیه، ص۲۶۰-۲۷۴؛ قابل، قاعده عدالت و نفی ظلم، ص۱۴۷-۱۷۴.</ref>

	=== حدود آزادی ===		=== حدود آزادی ===
	[[محسن اراکی]] از فقهای شیعه، در [[فقه نظام سیاسی اسلام: فلسفه سیاسی (کتاب)\|کتاب فقه نظام سیاسی اسلام]] ضمن تأکید بر اهمیت [[اصل آزادی]] به عنوان یکی از اصول نظام اجتماعی، ولی در عین حال معتقد است که به دلیل ضرورت عقلی و شرعی نظم و قانون در زندگی، آزادی باید در چارچوب نظم و قانون ~~قرار گیرد~~. به گفته او محدودیت قانون بر آزادی در ~~صورت~~ مشروع است که بر اساس [[قاعده عدالت\|عدل]] و [[مصلحت]] باشد.<ref>اراکی، فقه نظام سیاسی اسلام، ص۳۱۸-۳۲۰.</ref> او محدود شدن آزادی به حدود عدل و مصلحت را مستند به دلائلی ازجمله آیه ۹۰ سوره نحل کرده است.<ref>اراکی، فقه نظام سیاسی اسلام، ص۳۲۰-۳۵۷.</ref>		[[محسن اراکی]] از فقهای شیعه، در [[فقه نظام سیاسی اسلام: فلسفه سیاسی (کتاب)\|کتاب فقه نظام سیاسی اسلام]] ضمن تأکید بر اهمیت [[اصل آزادی]] به عنوان یکی از اصول نظام اجتماعی، ولی در عین حال معتقد است که به دلیل ضرورت عقلی و شرعی نظم و قانون در زندگی، آزادی باید در چارچوب نظم و قانون شکل بگیرد. به گفته او محدودیت قانون بر آزادی در صورتی مشروع است که بر اساس [[قاعده عدالت\|عدل]] و [[مصلحت]] باشد.<ref>اراکی، فقه نظام سیاسی اسلام، ص۳۱۸-۳۲۰.</ref> او محدود شدن آزادی به حدود عدل و مصلحت را مستند به دلائلی ازجمله آیه ۹۰ سوره نحل کرده است.<ref>اراکی، فقه نظام سیاسی اسلام، ص۳۲۰-۳۵۷.</ref>

	=== لزوم کمک به ازدواج خویشان ===		=== لزوم کمک به ازدواج خویشان ===
خط ۳۵:		خط ۳۵:

	=== تنبیه بدنی کودکان ===		=== تنبیه بدنی کودکان ===
	در [[تنبیه بدنی کودکان در نظام بین‌الملل حقوق بشر و فقه امامیه (کتاب)\|کتاب تنبیه بدنی کودکان]]، اصل اولیه در این باره را عدم جواز دانسته است. به باور نویسنده، آیه ۹۰ سوره نحل و برخی روایات آزار رساندن به دیگران را همسان جنگ با خدا می‌داند، بنابراین باید گفت اصل اولیه در اسلام ممنوعیت تنبیه کودکان است و تا دلیل روشنی وجود نداشته ~~باشد~~ نمی‌توان از این اصل اولیه خارج شد و در صورتی که دلیلی هم وجود داشته ~~باشد~~ باید صرفا به مقدار یقینی بسنده کرد و در موارد مشکوک به همان اصل عدم جواز رجوع شود.<ref>حسینی‌خواه، تنبیه بدنی کودکان ...، ص۸۲-۸۴.</ref>		در [[تنبیه بدنی کودکان در نظام بین‌الملل حقوق بشر و فقه امامیه (کتاب)\|کتاب تنبیه بدنی کودکان]]، اصل اولیه در این باره را عدم جواز دانسته است. به باور نویسنده، آیه ۹۰ سوره نحل و برخی روایات آزار رساندن به دیگران را همسان جنگ با خدا می‌داند، بنابراین باید گفت اصل اولیه در اسلام [[تنبیه کودکان\|ممنوعیت تنبیه کودکان]] است و تا دلیل روشنی وجود نداشته باشد، نمی‌توان از این اصل اولیه خارج شد و در صورتی که دلیلی هم وجود داشته باشد، باید صرفا به مقدار یقینی بسنده کرد و در موارد مشکوک به همان اصل عدم جواز رجوع شود.<ref>حسینی‌خواه، تنبیه بدنی کودکان ...، ص۸۲-۸۴.</ref>

	== پانویس ==		== پانویس ==
خط ۶۳:		خط ۶۳:
	* کلینی، محمد بن یعقوب، الکافی، تهران، دارالکتب الاسلامیه، ۱۴۰۷ق.		* کلینی، محمد بن یعقوب، الکافی، تهران، دارالکتب الاسلامیه، ۱۴۰۷ق.
	* مدرسی، سید محمدتقی، من هدی القرآن، تهران، دار محبی الحسین، ۱۴۱۹ق.		* مدرسی، سید محمدتقی، من هدی القرآن، تهران، دار محبی الحسین، ۱۴۱۹ق.
			* ‏‫مصلی‌نژاد، مریم، و سیدمحسن سادات کیایی و فاطمه وجدانی، «تأملات اخلاقی در جواز نکاح صغیره و تعارض آن با قاعدۀ عدالت»، تأملات اخلاقی، شماره ۱۰، ۱۴۰۱ق.‬
	* مغنیه، محمدجواد، التفسیر الکاشف، قم، دارالکتاب الاسلامی، ۱۴۲۴ق.		* مغنیه، محمدجواد، التفسیر الکاشف، قم، دارالکتاب الاسلامی، ۱۴۲۴ق.
	* مکارم شیرازی، ناصر، تفسیر نمونه، تهران، دارالکتاب الاسلامیة، ۱۳۷۴ش.		* مکارم شیرازی، ناصر، تفسیر نمونه، تهران، دارالکتاب الاسلامیة، ۱۳۷۴ش.

	[[رده:پیش‌نویس آیات]]		[[رده:پیش‌نویس آیات]]

Salehi: /* منابع */

2026-05-13T14:48:37Z

منابع

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۱۳ مهٔ ۲۰۲۶، ساعت ۱۴:۴۸
خط ۴۲:		خط ۴۲:
	== منابع ==		== منابع ==

			* ابوالفتوح رازی، حسین بن علی، روض الجنان و روح الجنان فی تفسیر القرآن، مشهد، آستان قدس رضوی، ۱۴۰۸ق.
			* آلوسی، سید محمود، روح المعانی فی تفسیر القرآن العظیم، تحقیق علی عبدالباری عطیه، بیروت، دارالکتب العلمیه، ۱۴۱۵ق.
			* بحرانی، هاشم بن سلیمان، البرهان فی تفسیر القرآن، تحقیق بنیاد بعثت، قم، موسسه البعثه، ۱۴۱۶ق.
			* بستان نجفی، حسین، فقه عفاف جنسی: فقه اجتماعی، قم، پژوهشگاه حوزه و دانشگاه، ۱۳۹۹ش.
			* حسینی‌خواه، سید جواد، تنبیه بدنی کودکان در نظام بین‌الملل حقوق بشر و فقه امامیه، قم، مرکز فقهی ائمه اطهار، ۱۳۸۹ش.
			* حویزی، عبدعلی بن جمعه، تفسیر نور الثقلین، قم، اسماعیلیان، چاپ چهارم، ۱۴۱۵ق.
	* خراسانی، علی، «آیات نامدار»، در دائرة المعارف قرآن کریم، قم، بوستان کتاب، ۱۳۸۳ش.		* خراسانی، علی، «آیات نامدار»، در دائرة المعارف قرآن کریم، قم، بوستان کتاب، ۱۳۸۳ش.
	* ~~کلینی، محمد بن یعقوب، الکافی، تهران، دارالکتب الاسلامیه، ۱۴۰۷ق.~~		* رضایی اصفهانی، محمدعلی، تفسیر قرآن مهر، قم، پژوهش‌های تفسیر و علوم قرآن، ۱۳۸۷ش.
	* حسینی‌خواه، سید جواد، تنبیه بدنی کودکان در نظام بین‌الملل حقوق بشر و فقه امامیه، قم، مرکز فقهی ائمه اطهار، ۱۳۸۹ش.
	* بستان نجفی، حسین، فقه عفاف جنسی: فقه اجتماعی، قم، ~~پژوهشگاه حوزه~~ و ~~دانشگاه، ۱۳۹۹ش~~.
	* سروش محلاتی، محمد، [https://digilib.feqhemoaser.com/persian-articles/%d8%ac%d8%a7%db%8c%da%af%d8%a7%d9%87-%d8%b9%d8%af%d8%a7%d9%84%d8%aa-%d8%af%d8%b1-%d8%a7%d8%b3%d8%aa%d9%86%d8%a8%d8%a7%d8%b7-%d9%85%d8%b3%d8%a7%d8%a6%d9%84-%d9%81%d9%82%d9%87%d9%89-%d8%ad%d9%82%d9%88/ «جایگاه عدالت در استنباط مسائل حقوقی زنان»]، ماهنامه پیام زن، شماره ۱۵۵، ۱۳۸۳ش.		* سروش محلاتی، محمد، [https://digilib.feqhemoaser.com/persian-articles/%d8%ac%d8%a7%db%8c%da%af%d8%a7%d9%87-%d8%b9%d8%af%d8%a7%d9%84%d8%aa-%d8%af%d8%b1-%d8%a7%d8%b3%d8%aa%d9%86%d8%a8%d8%a7%d8%b7-%d9%85%d8%b3%d8%a7%d8%a6%d9%84-%d9%81%d9%82%d9%87%d9%89-%d8%ad%d9%82%d9%88/ «جایگاه عدالت در استنباط مسائل حقوقی زنان»]، ماهنامه پیام زن، شماره ۱۵۵، ۱۳۸۳ش.
	* قابل (جامی)، هادی، قاعده عدالت و نفی ظلم به همراه گفتگو با آیت‌الله العظمی صانعی، قم، فقه الثقلین، ۱۳۹۰ش.
	* علی‌اکبریان، حسنعلی، قاعده عدالت در فقه امامیه، قم، پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی، ۱۳۸۶.
	* صانعی، یوسف، رویکردی به حقوق زنان، قم، انتشارات فقه الثقلین، ۱۳۹۷ش.		* صانعی، یوسف، رویکردی به حقوق زنان، قم، انتشارات فقه الثقلین، ۱۳۹۷ش.
	* ~~قمی، علی~~ بن ~~ابراهیم،~~ تفسیر ~~القمی، قم، دارالکتاب، چاپ سوم، ۱۳۶۳ش~~.		* طباطبایی، سید محمدحسین، المیزان فی تفسیر القرآن، بیروت، موسسة الاعلمی للمطبوعات، ۱۳۹۳ق.
			* طبرسی، فضل بن حسن، مجمع البیان، بیروت، دارالمعرفة، ۱۴۰۸ق.
			* طبری، محمد بن جریر، جامع البیان فی تفسیر القرآن، بیروت، دارالمعرفة، ۱۴۱۲ق.
	* طوسی، محمد بن حسن، طوسی، التبیان فی تفسیر القرآن، بیروت،‌ دار إحیاء التراث العربی، بی‌تا.		* طوسی، محمد بن حسن، طوسی، التبیان فی تفسیر القرآن، بیروت،‌ دار إحیاء التراث العربی، بی‌تا.
			* علی‌اکبریان، حسنعلی، قاعده عدالت در فقه امامیه، قم، پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی، ۱۳۸۶.
	* فخر رازی، محمد بن عمر، التفسیر الکبیر (مفاتیح الغیب)،‌ بیروت،‌ دار إحیاء التراث العربی، چاپ سوم، ۱۴۲۰ق.		* فخر رازی، محمد بن عمر، التفسیر الکبیر (مفاتیح الغیب)،‌ بیروت،‌ دار إحیاء التراث العربی، چاپ سوم، ۱۴۲۰ق.
	* ~~طبری، محمد بن جریر، جامع البیان فی تفسیر القرآن، بیروت، دارالمعرفة، ۱۴۱۲ق.~~		* قابل (جامی)، هادی، قاعده عدالت و نفی ظلم به همراه گفتگو با آیت‌الله العظمی صانعی، قم، فقه الثقلین، ۱۳۹۰ش.
	* حویزی، عبدعلی بن جمعه، تفسیر نور الثقلین، قم، اسماعیلیان، چاپ چهارم، ۱۴۱۵ق.
	* بحرانی، هاشم بن سلیمان، البرهان فی تفسیر القرآن، تحقیق بنیاد بعثت، قم، موسسه البعثه، ۱۴۱۶ق.
	* ابوالفتوح رازی، حسین بن علی، روض الجنان و ~~روح الجنان فی تفسیر القرآن، مشهد، آستان قدس رضوی، ۱۴۰۸ق.~~
	* آلوسی، سید محمود، روح المعانی فی تفسیر القرآن العظیم، تحقیق علی عبدالباری عطیه، بیروت، دارالکتب العلمیه، ۱۴۱۵ق.
	* مکارم شیرازی، ناصر، تفسیر نمونه، تهران، دارالکتاب الاسلامیة، ۱۳۷۴ش.
	* مغنیه، محمدجواد، التفسیر الکاشف، قم، ~~دارالکتاب الاسلامی، ۱۴۲۴ق~~.
	* قرائتی، محسن، تفسیر نور، تهران، مرکز درس‌های قرآن، ۱۳۸۳ش.		* قرائتی، محسن، تفسیر نور، تهران، مرکز درس‌های قرآن، ۱۳۸۳ش.
	* ~~طبرسی، فضل~~ بن ~~حسن، مجمع البیان، بیروت، دارالمعرفة، ۱۴۰۸ق~~.		* قمی، علی بن ابراهیم، تفسیر القمی، قم، دارالکتاب، چاپ سوم، ۱۳۶۳ش.
			* کلینی، محمد بن یعقوب، الکافی، تهران، دارالکتب الاسلامیه، ۱۴۰۷ق.
	* مدرسی، سید محمدتقی، من هدی القرآن، تهران، دار محبی الحسین، ۱۴۱۹ق.		* مدرسی، سید محمدتقی، من هدی القرآن، تهران، دار محبی الحسین، ۱۴۱۹ق.
	* ~~طباطبایی، سید محمدحسین، المیزان فی تفسیر القرآن، بیروت، موسسة الاعلمی للمطبوعات، ۱۳۹۳ق~~.		* مغنیه، محمدجواد، التفسیر الکاشف، قم، دارالکتاب الاسلامی، ۱۴۲۴ق.
	* ~~رضایی اصفهانی، محمدعلی، تفسیر قرآن مهر، قم، پژوهش‌های~~ تفسیر ~~و علوم قرآن، ۱۳۸۷ش~~.		* مکارم شیرازی، ناصر، تفسیر نمونه، تهران، دارالکتاب الاسلامیة، ۱۳۷۴ش.

	[[رده:پیش‌نویس آیات]]		[[رده:پیش‌نویس آیات]]

Salehi در ‏۱۳ مهٔ ۲۰۲۶، ساعت ۱۴:۴۵

2026-05-13T14:45:55Z

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۱۳ مهٔ ۲۰۲۶، ساعت ۱۴:۴۵
خط ۱:		خط ۱:
			'''آیه ۹۰ سوره نحل''' از جامع‌ترین آیات قرآن در زمینه مسائل اجتماعی و اخلاقی به شمار می‌رود که شامل شش فرمان اساسی در دو بخش ماموربه و منهی عنه است. در بخش اوّل، خداوند به سه امر عدل، احسان و ایتاء ذی‌القربی (بخشش به خویشاوندان) فرمان می‌دهد و در بخش دوم، از سه پدیده فحشا، منکر و بغی (ستمگری) نهی می‌کند.

			این آیه در مسائل فقهی متعددی کاربرد دارد: از جمله مستند [[قاعده فقهی عدالت]]، مبانی محدودیت آزادی در چارچوب عدل و مصلحت، لزوم کمک خویشان در مسئله ازدواج ذیل عنوان نفقه و نیز اصل اولیه بر ممنوعیت تنبیه بدنی کودکان.

	== جامع‌ترین آیه در زمینه مسائل اجتماعی ==		== جامع‌ترین آیه در زمینه مسائل اجتماعی ==
	آیه ۹۰ سوره نحل که با نام آیه احسان نیز شهرت یافته،<ref>خراسانی، «آیات نامدار»، ص۳۶۶.</ref> از جامع‌ترین آیات قرآن در زمینه مسائل اجتماعی و اخلاقی دانسته شده است.<ref>طبرسی، مجمع البیان، ج۶، ص۵۸۶؛ مکارم شیرازی، تفسیر نمونه، ج۱۱، ص۳۶۶.</ref> خداوند در این آیه به رعایت عدالت، احسان و نیکی به مردم و ادای حق خویشان امر کرده و در مقابل از فحشا، گناه و ظلم به دیگران نهی کرده است.<ref>مغنیه، تفسیر الکاشف، ج۴، ص۸۴۴؛ رضایی اصفهانی، تفسیر قرآن مهر، ج۱۱، ص۳۱۰-۳۱۱.</ref> [[علامه طباطبایی]] سه حکم اول را مهم‌ترین احکامی دانسته که اساس اجتماع بشری با آن استوار می‌شود و به ترتیب اهمیت چیده شده‌اند.<ref>طباطبایی، المیزان، ج۱۲، ص۳۳۰.</ref> همچنین گفته شده رعایت عدالت بر اساس این آیه یکی از واجبات الهی است که همه انسان‌ها مخاطب آن هستند.<ref>مدرسی، من هدی القرآن، ج۶، ص۱۱۵.</ref> ذیل این آیه همچنین گفته شده که خداوند خود اولین آمر به معروف و ناهی از منکر بوده است.<ref>رضایی اصفهانی، تفسیر قرآن مهر، ج۱۱، ص۳۱۰-۳۱۲؛ قرائتی، تفسر نور، ج۴، ص۵۷۰-۵۷۱.</ref>		آیه ۹۰ سوره نحل که با نام آیه احسان نیز شهرت یافته،<ref>خراسانی، «آیات نامدار»، ص۳۶۶.</ref> از جامع‌ترین آیات قرآن در زمینه مسائل اجتماعی و اخلاقی دانسته شده است.<ref>طبرسی، مجمع البیان، ج۶، ص۵۸۶؛ مکارم شیرازی، تفسیر نمونه، ج۱۱، ص۳۶۶.</ref> خداوند در این آیه به رعایت عدالت، احسان و نیکی به مردم و ادای حق خویشان امر کرده و در مقابل از فحشا، گناه و ظلم به دیگران نهی کرده است.<ref>مغنیه، تفسیر الکاشف، ج۴، ص۸۴۴؛ رضایی اصفهانی، تفسیر قرآن مهر، ج۱۱، ص۳۱۰-۳۱۱.</ref> [[علامه طباطبایی]] سه حکم اول را مهم‌ترین احکامی دانسته که اساس اجتماع بشری با آن استوار می‌شود و به ترتیب اهمیت چیده شده‌اند.<ref>طباطبایی، المیزان، ج۱۲، ص۳۳۰.</ref> همچنین گفته شده رعایت عدالت بر اساس این آیه یکی از واجبات الهی است که همه انسان‌ها مخاطب آن هستند.<ref>مدرسی، من هدی القرآن، ج۶، ص۱۱۵.</ref> ذیل این آیه همچنین گفته شده که خداوند خود اولین آمر به معروف و ناهی از منکر بوده است.<ref>رضایی اصفهانی، تفسیر قرآن مهر، ج۱۱، ص۳۱۰-۳۱۲؛ قرائتی، تفسر نور، ج۴، ص۵۷۰-۵۷۱.</ref>

Salehi: /* جامع‌ترین آیه در زمینه مسائل اجتماعی */

2026-05-13T14:37:29Z

جامع‌ترین آیه در زمینه مسائل اجتماعی

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۱۳ مهٔ ۲۰۲۶، ساعت ۱۴:۳۷
خط ۱:		خط ۱:
	== جامع‌ترین آیه در زمینه مسائل اجتماعی ==		== جامع‌ترین آیه در زمینه مسائل اجتماعی ==
	آیه ۹۰ سوره نحل که با نام آیه احسان نیز شهرت یافته،<ref>خراسانی، «آیات نامدار»، ص۳۶۶.</ref> از جامع‌ترین آیات قرآن در زمینه مسائل اجتماعی و اخلاقی دانسته شده است.<ref>طبرسی، مجمع البیان، ج۶، ص۵۸۶؛ مکارم شیرازی، تفسیر نمونه، ج۱۱، ص۳۶۶.</ref> خداوند در این آیه به رعایت عدالت، احسان و نیکی به مردم و ادای حق خویشان امر کرده و در مقابل از فحشا، گناه و ظلم به دیگران نهی کرده است.<ref>مغنیه، تفسیر الکاشف، ج۴، ص۸۴۴؛ رضایی اصفهانی، تفسیر قرآن مهر، ج۱۱، ص۳۱۰-۳۱۱.</ref> [[علامه طباطبایی]] سه حکم اول را مهم‌ترین احکامی دانسته که اساس اجتماع بشری با آن استوار می‌شود و به ترتیب اهمیت چیده شده‌اند.<ref>طباطبایی، المیزان، ج۱۲، ص۳۳۰.</ref> همچنین گفته شده رعایت عدالت بر اساس این آیه یکی از واجبات الهی است که همه انسان‌ها مخاطب آن هستند.<ref>مدرسی، من هدی القرآن، ج۶، ~~ص۱۱۲-۱۱۳~~.</ref> ذیل این آیه همچنین گفته شده که خداوند خود اولین آمر به معروف و ناهی از منکر بوده است.<ref>رضایی اصفهانی، تفسیر قرآن مهر، ج۱۱، ص۳۱۰-۳۱۲؛ قرائتی، تفسر نور، ج۴، ص۵۷۰-۵۷۱.</ref>		آیه ۹۰ سوره نحل که با نام آیه احسان نیز شهرت یافته،<ref>خراسانی، «آیات نامدار»، ص۳۶۶.</ref> از جامع‌ترین آیات قرآن در زمینه مسائل اجتماعی و اخلاقی دانسته شده است.<ref>طبرسی، مجمع البیان، ج۶، ص۵۸۶؛ مکارم شیرازی، تفسیر نمونه، ج۱۱، ص۳۶۶.</ref> خداوند در این آیه به رعایت عدالت، احسان و نیکی به مردم و ادای حق خویشان امر کرده و در مقابل از فحشا، گناه و ظلم به دیگران نهی کرده است.<ref>مغنیه، تفسیر الکاشف، ج۴، ص۸۴۴؛ رضایی اصفهانی، تفسیر قرآن مهر، ج۱۱، ص۳۱۰-۳۱۱.</ref> [[علامه طباطبایی]] سه حکم اول را مهم‌ترین احکامی دانسته که اساس اجتماع بشری با آن استوار می‌شود و به ترتیب اهمیت چیده شده‌اند.<ref>طباطبایی، المیزان، ج۱۲، ص۳۳۰.</ref> همچنین گفته شده رعایت عدالت بر اساس این آیه یکی از واجبات الهی است که همه انسان‌ها مخاطب آن هستند.<ref>مدرسی، من هدی القرآن، ج۶، ص۱۱۵.</ref> ذیل این آیه همچنین گفته شده که خداوند خود اولین آمر به معروف و ناهی از منکر بوده است.<ref>رضایی اصفهانی، تفسیر قرآن مهر، ج۱۱، ص۳۱۰-۳۱۲؛ قرائتی، تفسر نور، ج۴، ص۵۷۰-۵۷۱.</ref>

	=== متن و ترجمه ===		=== متن و ترجمه ===

Salehi: /* واژگان آیه */

2026-05-13T14:36:39Z

واژگان آیه

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۱۳ مهٔ ۲۰۲۶، ساعت ۱۴:۳۶
خط ۱:		خط ۱:
	== جامع‌ترین آیه در زمینه مسائل اجتماعی ==		== جامع‌ترین آیه در زمینه مسائل اجتماعی ==
	آیه ۹۰ سوره نحل که با نام آیه احسان نیز شهرت یافته،<ref>خراسانی، «آیات نامدار»، ص۳۶۶.</ref> از جامع‌ترین آیات قرآن در زمینه مسائل اجتماعی و اخلاقی دانسته شده است.<ref>طبرسی، مجمع البیان، ج۶، ص۵۸۶؛ مکارم شیرازی، تفسیر نمونه، ج۱۱، ص۳۶۶.</ref> خداوند در این آیه به رعایت عدالت، احسان و نیکی به مردم و ادای حق خویشان امر کرده و در مقابل از فحشا، گناه و ظلم به دیگران نهی کرده است.<ref>مغنیه، تفسیر الکاشف، ج۴، ص۸۴۴؛ رضایی اصفهانی، تفسیر قرآن مهر، ج۱۱، ص۳۱۰-۳۱۱.</ref> [[علامه طباطبایی]] سه حکم اول را مهم‌ترین احکامی دانسته که اساس اجتماع بشری با آن استوار می‌شود و به ترتیب اهمیت چیده شده‌اند.<ref>طباطبایی، المیزان، ج۱۲، ص۳۳۰.</ref> ذیل این آیه همچنین گفته شده که خداوند خود اولین آمر به معروف و ناهی از منکر بوده است.<ref>رضایی اصفهانی، تفسیر قرآن مهر، ج۱۱، ص۳۱۰-۳۱۲؛ قرائتی، تفسر نور، ج۴، ص۵۷۰-۵۷۱.</ref>		آیه ۹۰ سوره نحل که با نام آیه احسان نیز شهرت یافته،<ref>خراسانی، «آیات نامدار»، ص۳۶۶.</ref> از جامع‌ترین آیات قرآن در زمینه مسائل اجتماعی و اخلاقی دانسته شده است.<ref>طبرسی، مجمع البیان، ج۶، ص۵۸۶؛ مکارم شیرازی، تفسیر نمونه، ج۱۱، ص۳۶۶.</ref> خداوند در این آیه به رعایت عدالت، احسان و نیکی به مردم و ادای حق خویشان امر کرده و در مقابل از فحشا، گناه و ظلم به دیگران نهی کرده است.<ref>مغنیه، تفسیر الکاشف، ج۴، ص۸۴۴؛ رضایی اصفهانی، تفسیر قرآن مهر، ج۱۱، ص۳۱۰-۳۱۱.</ref> [[علامه طباطبایی]] سه حکم اول را مهم‌ترین احکامی دانسته که اساس اجتماع بشری با آن استوار می‌شود و به ترتیب اهمیت چیده شده‌اند.<ref>طباطبایی، المیزان، ج۱۲، ص۳۳۰.</ref> همچنین گفته شده رعایت عدالت بر اساس این آیه یکی از واجبات الهی است که همه انسان‌ها مخاطب آن هستند.<ref>مدرسی، من هدی القرآن، ج۶، ص۱۱۲-۱۱۳.</ref> ذیل این آیه همچنین گفته شده که خداوند خود اولین آمر به معروف و ناهی از منکر بوده است.<ref>رضایی اصفهانی، تفسیر قرآن مهر، ج۱۱، ص۳۱۰-۳۱۲؛ قرائتی، تفسر نور، ج۴، ص۵۷۰-۵۷۱.</ref>

	=== متن و ترجمه ===		=== متن و ترجمه ===
خط ۵۸:		خط ۵۸:
	* قرائتی، محسن، تفسیر نور، تهران، مرکز درس‌های قرآن، ۱۳۸۳ش.		* قرائتی، محسن، تفسیر نور، تهران، مرکز درس‌های قرآن، ۱۳۸۳ش.
	* طبرسی، فضل بن حسن، مجمع البیان، بیروت، دارالمعرفة، ۱۴۰۸ق.		* طبرسی، فضل بن حسن، مجمع البیان، بیروت، دارالمعرفة، ۱۴۰۸ق.
			* مدرسی، سید محمدتقی، من هدی القرآن، تهران، دار محبی الحسین، ۱۴۱۹ق.
	* طباطبایی، سید محمدحسین، المیزان فی تفسیر القرآن، بیروت، موسسة الاعلمی للمطبوعات، ۱۳۹۳ق.		* طباطبایی، سید محمدحسین، المیزان فی تفسیر القرآن، بیروت، موسسة الاعلمی للمطبوعات، ۱۳۹۳ق.
	* رضایی اصفهانی، محمدعلی، تفسیر قرآن مهر، قم، پژوهش‌های تفسیر و علوم قرآن، ۱۳۸۷ش.		* رضایی اصفهانی، محمدعلی، تفسیر قرآن مهر، قم، پژوهش‌های تفسیر و علوم قرآن، ۱۳۸۷ش.

	[[رده:پیش‌نویس آیات]]		[[رده:پیش‌نویس آیات]]

Salehi: /* يَأۡمُرُ بِٱلۡعَدۡلِ وَٱلۡإِحۡسَٰنِ وَإِيتَآيِٕ ذِي ٱلۡقُرۡبَىٰ */

2026-05-13T14:32:38Z

يَأۡمُرُ بِٱلۡعَدۡلِ وَٱلۡإِحۡسَٰنِ وَإِيتَآيِٕ ذِي ٱلۡقُرۡبَىٰ

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۱۳ مهٔ ۲۰۲۶، ساعت ۱۴:۳۲
خط ۱:		خط ۱:
	== جامع‌ترین آیه در زمینه مسائل اجتماعی ==		== جامع‌ترین آیه در زمینه مسائل اجتماعی ==
	آیه ۹۰ سوره نحل که با نام آیه احسان نیز شهرت یافته،<ref>خراسانی، «آیات نامدار»، ص۳۶۶.</ref> از جامع‌ترین آیات قرآن در زمینه مسائل اجتماعی و اخلاقی دانسته شده است.<ref>طبرسی، مجمع البیان، ج۶، ص۵۸۶؛ مکارم شیرازی، تفسیر نمونه، ج۱۱، ص۳۶۶.</ref> خداوند در این آیه به رعایت عدالت، احسان و نیکی به مردم و ادای حق خویشان امر کرده و در مقابل از فحشا، گناه و ظلم به دیگران نهی کرده است.<ref>رضایی اصفهانی، تفسیر قرآن مهر، ج۱۱، ص۳۱۰-۳۱۱.</ref> [[علامه طباطبایی]] سه حکم اول را مهم‌ترین احکامی دانسته که اساس اجتماع بشری با آن استوار می‌شود و به ترتیب اهمیت چیده شده‌اند.<ref>طباطبایی، المیزان، ج۱۲، ص۳۳۰.</ref>		آیه ۹۰ سوره نحل که با نام آیه احسان نیز شهرت یافته،<ref>خراسانی، «آیات نامدار»، ص۳۶۶.</ref> از جامع‌ترین آیات قرآن در زمینه مسائل اجتماعی و اخلاقی دانسته شده است.<ref>طبرسی، مجمع البیان، ج۶، ص۵۸۶؛ مکارم شیرازی، تفسیر نمونه، ج۱۱، ص۳۶۶.</ref> خداوند در این آیه به رعایت عدالت، احسان و نیکی به مردم و ادای حق خویشان امر کرده و در مقابل از فحشا، گناه و ظلم به دیگران نهی کرده است.<ref>مغنیه، تفسیر الکاشف، ج۴، ص۸۴۴؛ رضایی اصفهانی، تفسیر قرآن مهر، ج۱۱، ص۳۱۰-۳۱۱.</ref> [[علامه طباطبایی]] سه حکم اول را مهم‌ترین احکامی دانسته که اساس اجتماع بشری با آن استوار می‌شود و به ترتیب اهمیت چیده شده‌اند.<ref>طباطبایی، المیزان، ج۱۲، ص۳۳۰.</ref> ذیل این آیه همچنین گفته شده که خداوند خود اولین آمر به معروف و ناهی از منکر بوده است.<ref>رضایی اصفهانی، تفسیر قرآن مهر، ج۱۱، ص۳۱۰-۳۱۲؛ قرائتی، تفسر نور، ج۴، ص۵۷۰-۵۷۱.</ref>

	=== متن و ترجمه ===		=== متن و ترجمه ===
خط ۱۳:		خط ۱۳:
	واژه عدل در این آیه را به انصاف،<ref>طبری، جامع البیان، ج۱۴، ص۱۰۸؛ طبرسی، مجمع البیان، ج۶، ص۵۸۶.</ref> دوری از افراط و تفریط،<ref>فخررازی، مفاتیح الغیب، ج۲۰، ص۲۶۱.</ref> قرار دادن هر چیزی در مکان شایسته خود،<ref>طباطبایی، المیزان، ج۱۲، ص۳۳۱؛ مکارم شیرازی، تفسیر نمونه، ج۱۱، ص۳۶۶-۳۶۷.</ref> شهادت به وحدانیت خدا<ref>فخررازی، مفاتیح الغیب، ج۲۰، ص۲۵۸، ۲۵۹.</ref> و اقرار به رسالت پیامبر(ص)<ref>قمی، تفسیر القمی، ج۱، ص۳۸۸؛ بحرانی، البرهان، ج۳، ص۴۴۷-۴۴۹.</ref> تفسیر کرده‌اند. علامه طباطبایی عدل را عدل فردی و اجتماعی تقسیم کرده و عدل در این آیه را به معنای [[عدالت اجتماعی]] دانسته است.<ref>طباطبایی، المیزان، ج۱۲، ص۳۳۱-۳۳۲.</ref>		واژه عدل در این آیه را به انصاف،<ref>طبری، جامع البیان، ج۱۴، ص۱۰۸؛ طبرسی، مجمع البیان، ج۶، ص۵۸۶.</ref> دوری از افراط و تفریط،<ref>فخررازی، مفاتیح الغیب، ج۲۰، ص۲۶۱.</ref> قرار دادن هر چیزی در مکان شایسته خود،<ref>طباطبایی، المیزان، ج۱۲، ص۳۳۱؛ مکارم شیرازی، تفسیر نمونه، ج۱۱، ص۳۶۶-۳۶۷.</ref> شهادت به وحدانیت خدا<ref>فخررازی، مفاتیح الغیب، ج۲۰، ص۲۵۸، ۲۵۹.</ref> و اقرار به رسالت پیامبر(ص)<ref>قمی، تفسیر القمی، ج۱، ص۳۸۸؛ بحرانی، البرهان، ج۳، ص۴۴۷-۴۴۹.</ref> تفسیر کرده‌اند. علامه طباطبایی عدل را عدل فردی و اجتماعی تقسیم کرده و عدل در این آیه را به معنای [[عدالت اجتماعی]] دانسته است.<ref>طباطبایی، المیزان، ج۱۲، ص۳۳۱-۳۳۲.</ref>

	درباره کلمه احسان نیز به انجام واجبات،<ref>فخررازی، مفاتیح الغیب، ج۲۰، ص۲۵۸، ۲۵۹؛ طبرسی، مجمع البیان، ج۶، ص۵۸۶.</ref> کمک به مردم،<ref>طوسی، التبیان، ج۶، ص۴۱۸.</ref> و یا انجام هر عمل خوبی<ref>طبرسی، مجمع البیان، ج۶، ص۵۸۶.</ref> اشاره کرده‌اند. در نهایت ایتاء ذی‌القربی را به معانی‌ای چون صله رحم،<ref>ابوالفتوح رازی، روض الجنان، ج۱۲، ص۸۲؛ فخررازی، مفاتیح الغیب، ج۲۰، ص۲۵۸-۲۶۱.</ref> کمک مالی به خویشان یا به جا آوردن حق نزدیکان اعم از اقوام نسبی و سببی و حتی دوستان و همسایگان دانسته‌اند.<ref>طبری، جامع البیان، ج۱۴، ص۱۰۹؛ مکارم شیرازی، تفسیر نمونه، ج۱۱، ص۳۶۹-۳۷۰.</ref> در منابع روایی شیعه این واژه به پرداخت خمس به ائمه(ع)<ref>طبرسی، مجمع البیان، ج۶، ص۵۸۶؛ ابوالفتوح رازی، روض الجنان و روح الجنان، ج۱۲، ص۸۴؛ طباطبایی، المیزان، ج۱۲، ص۳۳۲-۳۳۳.</ref> و ادای حق امامت<ref>حویزی، تفسیر نور الثقلین، ج۳، ص۷۹-۸۰؛ بحرانی، البرهان، ج۳، ص۴۴۸-۴۴۹.</ref> تفسیر شده است.		درباره کلمه احسان نیز به انجام واجبات،<ref>فخررازی، مفاتیح الغیب، ج۲۰، ص۲۵۸، ۲۵۹؛ طبرسی، مجمع البیان، ج۶، ص۵۸۶.</ref> کمک و نیکی به مردم،<ref>طوسی، التبیان، ج۶، ص۴۱۸.</ref> و یا انجام هر عمل خوبی<ref>طبرسی، مجمع البیان، ج۶، ص۵۸۶.</ref> اشاره کرده‌اند. در نهایت ایتاء ذی‌القربی را به معانی‌ای چون صله رحم،<ref>ابوالفتوح رازی، روض الجنان، ج۱۲، ص۸۲؛ فخررازی، مفاتیح الغیب، ج۲۰، ص۲۵۸-۲۶۱.</ref> کمک مالی به خویشان یا به جا آوردن حق نزدیکان اعم از اقوام نسبی و سببی و حتی دوستان و همسایگان دانسته‌اند.<ref>طبری، جامع البیان، ج۱۴، ص۱۰۹؛ مکارم شیرازی، تفسیر نمونه، ج۱۱، ص۳۶۹-۳۷۰.</ref> در منابع روایی شیعه این واژه به پرداخت خمس به ائمه(ع)<ref>طبرسی، مجمع البیان، ج۶، ص۵۸۶؛ ابوالفتوح رازی، روض الجنان و روح الجنان، ج۱۲، ص۸۴؛ طباطبایی، المیزان، ج۱۲، ص۳۳۲-۳۳۳.</ref> و ادای حق امامت<ref>حویزی، تفسیر نور الثقلین، ج۳، ص۷۹-۸۰؛ بحرانی، البرهان، ج۳، ص۴۴۸-۴۴۹.</ref> تفسیر شده است.

	=== وَيَنۡهَىٰ عَنِ ٱلۡفَحۡشَآءِ وَٱلۡمُنكَرِ وَٱلۡبَغۡيِۚ ===		=== وَيَنۡهَىٰ عَنِ ٱلۡفَحۡشَآءِ وَٱلۡمُنكَرِ وَٱلۡبَغۡيِۚ ===
خط ۵۵:		خط ۵۵:
	* آلوسی، سید محمود، روح المعانی فی تفسیر القرآن العظیم، تحقیق علی عبدالباری عطیه، بیروت، دارالکتب العلمیه، ۱۴۱۵ق.		* آلوسی، سید محمود، روح المعانی فی تفسیر القرآن العظیم، تحقیق علی عبدالباری عطیه، بیروت، دارالکتب العلمیه، ۱۴۱۵ق.
	* مکارم شیرازی، ناصر، تفسیر نمونه، تهران، دارالکتاب الاسلامیة، ۱۳۷۴ش.		* مکارم شیرازی، ناصر، تفسیر نمونه، تهران، دارالکتاب الاسلامیة، ۱۳۷۴ش.
			* مغنیه، محمدجواد، التفسیر الکاشف، قم، دارالکتاب الاسلامی، ۱۴۲۴ق.
			* قرائتی، محسن، تفسیر نور، تهران، مرکز درس‌های قرآن، ۱۳۸۳ش.
	* طبرسی، فضل بن حسن، مجمع البیان، بیروت، دارالمعرفة، ۱۴۰۸ق.		* طبرسی، فضل بن حسن، مجمع البیان، بیروت، دارالمعرفة، ۱۴۰۸ق.
	* طباطبایی، سید محمدحسین، المیزان فی تفسیر القرآن، بیروت، موسسة الاعلمی للمطبوعات، ۱۳۹۳ق.		* طباطبایی، سید محمدحسین، المیزان فی تفسیر القرآن، بیروت، موسسة الاعلمی للمطبوعات، ۱۳۹۳ق.

Salehi: /* جامع‌ترین آیه در زمینه مسائل اجتماعی */

2026-05-13T14:00:25Z

جامع‌ترین آیه در زمینه مسائل اجتماعی

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۱۳ مهٔ ۲۰۲۶، ساعت ۱۴:۰۰
خط ۱:		خط ۱:
	== جامع‌ترین آیه در زمینه مسائل اجتماعی ==		== جامع‌ترین آیه در زمینه مسائل اجتماعی ==
	آیه ۹۰ سوره نحل که با نام آیه احسان نیز شهرت یافته،<ref>خراسانی، «آیات نامدار»، ص۳۶۶.</ref> از جامع‌ترین آیات قرآن در زمینه مسائل اجتماعی و اخلاقی دانسته شده است.<ref>طبرسی، مجمع البیان، ج۶، ص۵۸۶؛ مکارم شیرازی، تفسیر نمونه، ج۱۱، ص۳۶۶.</ref> خداوند در این آیه به رعایت عدالت، احسان و نیکی به مردم و ادای حق خویشان امر کرده و در مقابل از فحشا، گناه و ظلم به دیگران نهی کرده است.<ref>رضایی اصفهانی، تفسیر قرآن مهر، ج۱۱، ص۳۱۰-۳۱۱.</ref>		آیه ۹۰ سوره نحل که با نام آیه احسان نیز شهرت یافته،<ref>خراسانی، «آیات نامدار»، ص۳۶۶.</ref> از جامع‌ترین آیات قرآن در زمینه مسائل اجتماعی و اخلاقی دانسته شده است.<ref>طبرسی، مجمع البیان، ج۶، ص۵۸۶؛ مکارم شیرازی، تفسیر نمونه، ج۱۱، ص۳۶۶.</ref> خداوند در این آیه به رعایت عدالت، احسان و نیکی به مردم و ادای حق خویشان امر کرده و در مقابل از فحشا، گناه و ظلم به دیگران نهی کرده است.<ref>رضایی اصفهانی، تفسیر قرآن مهر، ج۱۱، ص۳۱۰-۳۱۱.</ref> [[علامه طباطبایی]] سه حکم اول را مهم‌ترین احکامی دانسته که اساس اجتماع بشری با آن استوار می‌شود و به ترتیب اهمیت چیده شده‌اند.<ref>طباطبایی، المیزان، ج۱۲، ص۳۳۰.</ref>

	=== متن و ترجمه ===		=== متن و ترجمه ===
خط ۱۱:		خط ۱۱:

	=== يَأۡمُرُ بِٱلۡعَدۡلِ وَٱلۡإِحۡسَٰنِ وَإِيتَآيِٕ ذِي ٱلۡقُرۡبَىٰ ===		=== يَأۡمُرُ بِٱلۡعَدۡلِ وَٱلۡإِحۡسَٰنِ وَإِيتَآيِٕ ذِي ٱلۡقُرۡبَىٰ ===
	واژه عدل در این آیه را به انصاف،<ref>طبری، جامع البیان، ج۱۴، ص۱۰۸؛ طبرسی، مجمع البیان، ج۶، ص۵۸۶.</ref> دوری از افراط و تفریط،<ref>فخررازی، مفاتیح الغیب، ج۲۰، ص۲۶۱.</ref> قرار دادن هر چیزی در مکان شایسته خود،<ref>طباطبایی، المیزان، ج۱۲، ص۳۳۱؛ مکارم شیرازی، تفسیر نمونه، ج۱۱، ص۳۶۶-۳۶۷.</ref> شهادت به وحدانیت خدا<ref>فخررازی، مفاتیح الغیب، ج۲۰، ص۲۵۸، ۲۵۹.</ref> و اقرار به رسالت پیامبر(ص)<ref>قمی، تفسیر القمی، ج۱، ص۳۸۸؛ بحرانی، البرهان، ج۳، ص۴۴۷-۴۴۹.</ref> تفسیر کرده‌اند. علامه طباطبایی عدل را عدل فردی و اجتماعی تقسیم کرده و عدل در این آیه را به معنای اجتماعی آن دانسته است.<ref>طباطبایی، المیزان، ج۱۲، ص۳۳۱-۳۳۲.</ref>		واژه عدل در این آیه را به انصاف،<ref>طبری، جامع البیان، ج۱۴، ص۱۰۸؛ طبرسی، مجمع البیان، ج۶، ص۵۸۶.</ref> دوری از افراط و تفریط،<ref>فخررازی، مفاتیح الغیب، ج۲۰، ص۲۶۱.</ref> قرار دادن هر چیزی در مکان شایسته خود،<ref>طباطبایی، المیزان، ج۱۲، ص۳۳۱؛ مکارم شیرازی، تفسیر نمونه، ج۱۱، ص۳۶۶-۳۶۷.</ref> شهادت به وحدانیت خدا<ref>فخررازی، مفاتیح الغیب، ج۲۰، ص۲۵۸، ۲۵۹.</ref> و اقرار به رسالت پیامبر(ص)<ref>قمی، تفسیر القمی، ج۱، ص۳۸۸؛ بحرانی، البرهان، ج۳، ص۴۴۷-۴۴۹.</ref> تفسیر کرده‌اند. علامه طباطبایی عدل را عدل فردی و اجتماعی تقسیم کرده و عدل در این آیه را به معنای [[عدالت اجتماعی]] دانسته است.<ref>طباطبایی، المیزان، ج۱۲، ص۳۳۱-۳۳۲.</ref>

	درباره کلمه احسان نیز به انجام واجبات،<ref>فخررازی، مفاتیح الغیب، ج۲۰، ص۲۵۸، ۲۵۹؛ طبرسی، مجمع البیان، ج۶، ص۵۸۶.</ref> کمک به مردم،<ref>طوسی، التبیان، ج۶، ص۴۱۸.</ref> و یا انجام هر عمل خوبی<ref>طبرسی، مجمع البیان، ج۶، ص۵۸۶.</ref> اشاره کرده‌اند. در نهایت ایتاء ذی‌القربی را به معانی‌ای چون صله رحم،<ref>ابوالفتوح رازی، روض الجنان، ج۱۲، ص۸۲؛ فخررازی، مفاتیح الغیب، ج۲۰، ص۲۵۸-۲۶۱.</ref> کمک مالی به خویشان یا به جا آوردن حق نزدیکان اعم از اقوام نسبی و سببی و حتی دوستان و همسایگان دانسته‌اند.<ref>طبری، جامع البیان، ج۱۴، ص۱۰۹؛ مکارم شیرازی، تفسیر نمونه، ج۱۱، ص۳۶۹-۳۷۰.</ref> در منابع روایی شیعه این واژه به پرداخت خمس به ائمه(ع)<ref>طبرسی، مجمع البیان، ج۶، ص۵۸۶؛ ابوالفتوح رازی، روض الجنان و روح الجنان، ج۱۲، ص۸۴؛ طباطبایی، المیزان، ج۱۲، ص۳۳۲-۳۳۳.</ref> و ادای حق امامت<ref>حویزی، تفسیر نور الثقلین، ج۳، ص۷۹-۸۰؛ بحرانی، البرهان، ج۳، ص۴۴۸-۴۴۹.</ref> تفسیر شده است.		درباره کلمه احسان نیز به انجام واجبات،<ref>فخررازی، مفاتیح الغیب، ج۲۰، ص۲۵۸، ۲۵۹؛ طبرسی، مجمع البیان، ج۶، ص۵۸۶.</ref> کمک به مردم،<ref>طوسی، التبیان، ج۶، ص۴۱۸.</ref> و یا انجام هر عمل خوبی<ref>طبرسی، مجمع البیان، ج۶، ص۵۸۶.</ref> اشاره کرده‌اند. در نهایت ایتاء ذی‌القربی را به معانی‌ای چون صله رحم،<ref>ابوالفتوح رازی، روض الجنان، ج۱۲، ص۸۲؛ فخررازی، مفاتیح الغیب، ج۲۰، ص۲۵۸-۲۶۱.</ref> کمک مالی به خویشان یا به جا آوردن حق نزدیکان اعم از اقوام نسبی و سببی و حتی دوستان و همسایگان دانسته‌اند.<ref>طبری، جامع البیان، ج۱۴، ص۱۰۹؛ مکارم شیرازی، تفسیر نمونه، ج۱۱، ص۳۶۹-۳۷۰.</ref> در منابع روایی شیعه این واژه به پرداخت خمس به ائمه(ع)<ref>طبرسی، مجمع البیان، ج۶، ص۵۸۶؛ ابوالفتوح رازی، روض الجنان و روح الجنان، ج۱۲، ص۸۴؛ طباطبایی، المیزان، ج۱۲، ص۳۳۲-۳۳۳.</ref> و ادای حق امامت<ref>حویزی، تفسیر نور الثقلین، ج۳، ص۷۹-۸۰؛ بحرانی، البرهان، ج۳، ص۴۴۸-۴۴۹.</ref> تفسیر شده است.

Salehi: /* قاعده فقهی عدالت */

2026-05-13T13:45:10Z

قاعده فقهی عدالت

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۱۳ مهٔ ۲۰۲۶، ساعت ۱۳:۴۵
خط ۲۲:		خط ۲۲:

	=== قاعده فقهی عدالت ===		=== قاعده فقهی عدالت ===
	یکی از مستندات تأسیس [[قاعده عدالت]]، آیه احسان است. طبق مفاد این قاعده، از شارع حکم مخالف عدالت صادر نمی‌شود. [[یوسف صانعی]] ازجمله فقهایی است که با استناد به آیات مختلف مانند این آیه، به تأسیس قاعده عدالت دست می‌زند. به باور او نظام دستورات خداوند در چارچوب عدالت سامان یافته است؛ بنابراین اگر فهم عرف از عدالت با عمومات یا اطلاقات روایات یا با نص روایتی ظنی‌الصدور ناسازگار باشد، به حکم آیات مذکور و تقدم قرآن بر روایات و دستور کنار گذاشتن روایات مخالف قرآن،<ref>کلینی، الکافی، ج‏۱، ص۶۹-۷۰.</ref> فهم عرف مقدم می‌شود و روایات متضمن حکم غیرعادلانه (از نگاه عرف) کنار گذاشته یا تأویل می‌شود.<ref>صانعی، رویکردی به حقوق زنان، ص۱۶۶-۱۶۷؛ علی‌اکبریان، قاعده عدالت در فقه امامیه، ص۲۶۰-۲۷۴؛ قابل، قاعده عدالت و نفی ظلم، ص۱۴۷-۱۷۴.</ref>		یکی از مستندات تأسیس [[قاعده عدالت]]، آیه احسان است. طبق مفاد این قاعده، از شارع حکم مخالف عدالت صادر نمی‌شود.<ref>سروش محلاتی، «جایگاه عدالت در استنباط مسائل فقهی و حقوقی زنان، ص۳.</ref> [[یوسف صانعی]] ازجمله فقهایی است که با استناد به آیات مختلف مانند این آیه، به تأسیس قاعده عدالت دست می‌زند. به باور او نظام دستورات خداوند در چارچوب عدالت سامان یافته است؛ بنابراین اگر فهم عرف از عدالت با عمومات یا اطلاقات روایات یا با نص روایتی ظنی‌الصدور ناسازگار باشد، به حکم آیات مذکور و تقدم قرآن بر روایات و دستور کنار گذاشتن روایات مخالف قرآن،<ref>کلینی، الکافی، ج‏۱، ص۶۹-۷۰.</ref> فهم عرف مقدم می‌شود و روایات متضمن حکم غیرعادلانه (از نگاه عرف) کنار گذاشته یا تأویل می‌شود.<ref>صانعی، رویکردی به حقوق زنان، ص۱۶۶-۱۶۷؛ علی‌اکبریان، قاعده عدالت در فقه امامیه، ص۲۶۰-۲۷۴؛ قابل، قاعده عدالت و نفی ظلم، ص۱۴۷-۱۷۴.</ref>

	=== حدود آزادی ===		=== حدود آزادی ===
خط ۴۲:		خط ۴۲:
	* حسینی‌خواه، سید جواد، تنبیه بدنی کودکان در نظام بین‌الملل حقوق بشر و فقه امامیه، قم، مرکز فقهی ائمه اطهار، ۱۳۸۹ش.		* حسینی‌خواه، سید جواد، تنبیه بدنی کودکان در نظام بین‌الملل حقوق بشر و فقه امامیه، قم، مرکز فقهی ائمه اطهار، ۱۳۸۹ش.
	* بستان نجفی، حسین، فقه عفاف جنسی: فقه اجتماعی، قم، پژوهشگاه حوزه و دانشگاه، ۱۳۹۹ش.		* بستان نجفی، حسین، فقه عفاف جنسی: فقه اجتماعی، قم، پژوهشگاه حوزه و دانشگاه، ۱۳۹۹ش.
			* سروش محلاتی، محمد، [https://digilib.feqhemoaser.com/persian-articles/%d8%ac%d8%a7%db%8c%da%af%d8%a7%d9%87-%d8%b9%d8%af%d8%a7%d9%84%d8%aa-%d8%af%d8%b1-%d8%a7%d8%b3%d8%aa%d9%86%d8%a8%d8%a7%d8%b7-%d9%85%d8%b3%d8%a7%d8%a6%d9%84-%d9%81%d9%82%d9%87%d9%89-%d8%ad%d9%82%d9%88/ «جایگاه عدالت در استنباط مسائل حقوقی زنان»]، ماهنامه پیام زن، شماره ۱۵۵، ۱۳۸۳ش.
	* قابل (جامی)، هادی، قاعده عدالت و نفی ظلم به همراه گفتگو با آیت‌الله العظمی صانعی، قم، فقه الثقلین، ۱۳۹۰ش.		* قابل (جامی)، هادی، قاعده عدالت و نفی ظلم به همراه گفتگو با آیت‌الله العظمی صانعی، قم، فقه الثقلین، ۱۳۹۰ش.
	* علی‌اکبریان، حسنعلی، قاعده عدالت در فقه امامیه، قم، پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی، ۱۳۸۶.		* علی‌اکبریان، حسنعلی، قاعده عدالت در فقه امامیه، قم، پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی، ۱۳۸۶.