فقه معاصر:پیش‌نویس دوم آیه ۶۰ سوره انفال - تاریخچهٔ نسخه‌ها

Salehi در ‏۲۱ مهٔ ۲۰۲۶، ساعت ۱۵:۲۲

2026-05-21T15:22:37Z

Mahjoor60 در ‏۲۰ آوریل ۲۰۲۶، ساعت ۰۵:۲۷

2026-04-20T05:27:13Z

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۲۰ آوریل ۲۰۲۶، ساعت ۰۵:۲۷
خط ۱۱۳:		خط ۱۱۳:

	{{پایان}}		{{پایان}}
	[[رده:پیش‌نویس ~~مقاله‌ها~~]]		[[رده:پیش‌نویس آیات]]

Salehi در ‏۱۴ فوریهٔ ۲۰۲۶، ساعت ۰۶:۲۵

2026-02-14T06:25:27Z

Mkhaghanif: /* اصول و فنون پیش از آغاز مذاکره */

2026-02-12T11:59:52Z

اصول و فنون پیش از آغاز مذاکره

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۱۲ فوریهٔ ۲۰۲۶، ساعت ۱۱:۵۹
خط ۴:		خط ۴:
	وجوب جهاد مالی، [[دفاع پیش‌دستانه]]، و مشروعیت فعالیت‌های اطلاعاتی و [[تجسس]] از احکامی است با استناد به این آیه اثبات شده است. هم‌چنین برخی با استناد به عموم آیه، تهیه هر نوع وسیله بازدارنده حتی [[سلاح‌های کشتارجمعی\|سلاح‌های کشتار جمعی]] را جایز می‌دانند، در حالی که دیگران با تأکید بر اهداف امنیت‌بخش و نفی فساد، استفاده از سلاح‌هایی که بی‌گناهان را نابود می‌کند را خارج از شمول آیه و حرام می‌دانند.		وجوب جهاد مالی، [[دفاع پیش‌دستانه]]، و مشروعیت فعالیت‌های اطلاعاتی و [[تجسس]] از احکامی است با استناد به این آیه اثبات شده است. هم‌چنین برخی با استناد به عموم آیه، تهیه هر نوع وسیله بازدارنده حتی [[سلاح‌های کشتارجمعی\|سلاح‌های کشتار جمعی]] را جایز می‌دانند، در حالی که دیگران با تأکید بر اهداف امنیت‌بخش و نفی فساد، استفاده از سلاح‌هایی که بی‌گناهان را نابود می‌کند را خارج از شمول آیه و حرام می‌دانند.

	نفی اتهام تروریسم: تأکید آیه بر ایجاد «رعب» (ارهاب) در دشمنان مشخص، به معنای تأیید [[تروریسم]] علیه غیرنظامیان و بی‌گناهان تفسیر نشده و با آیات نهی از فساد و کشتار ناحق تقیید خورده است.		ضرورت سامان‌دهی عمومی برای ایجاد آمادگی دفاعی، به عنوان دلیلی برای وجوب تشکیل [[حکومت اسلامی]] و نیز جواز دریافت مالیات برای تأمین هزینه‌های دفاعی دانسته شده است. هم‌چنین گفته شده آیه بر ضرورت ورود به تعاملات بین‌المللی (مانند [[مذاکره با دشمن\|مذاکره]]) از موضع قوت و اقتدار تأکید دارد. تقویت بنیه فکری، فرهنگی و رسانه‌ای جامعه به عنوان جزئی از «قوه» معنوی و ابزاری برای مقابله با جنگ نرم و تبلیغات دشمن مورد توجه قرار گرفته است.

	~~لزوم تشکیل حکومت و اخذ مالیات:~~ ضرورت سامان‌دهی عمومی برای ایجاد ~~این آمادگی،~~ به عنوان دلیلی برای وجوب تشکیل [[حکومت اسلامی]] و نیز جواز دریافت مالیات برای تأمین هزینه‌های دفاعی دانسته شده است.

	~~مذاکره از موضع قدرت:~~ آیه بر ضرورت ورود به تعاملات بین‌المللی (مانند [[مذاکره با دشمن\|مذاکره]]) از موضع قوت و اقتدار تأکید دارد ~~تا از موضع ضعف و امتیازدهی یک‌جانبه جلوگیری شود~~.

	~~مشروعیت ابزارهای فرهنگی و رسانه:~~ تقویت بنیه فکری، فرهنگی و رسانه‌ای جامعه به عنوان جزئی از «قوه» معنوی و ابزاری برای مقابله با جنگ نرم و تبلیغات دشمن مورد توجه قرار گرفته است.

	تداوم اجتهاد:این آیه به عنوان نمونه‌ای از آیات «ناظر به زمان» مطرح شده که مصادیق آن با پیشرفت بشریت توسعه می‌یابد و لزوم پویایی فقه و اجتهاد برای تطبیق احکام با مقتضیات هر عصر را نشان می‌دهد.

	== جایگاه آیه ۶۰ سوره انفال در فقه ==		== جایگاه آیه ۶۰ سوره انفال در فقه ==
خط ۵۰:		خط ۴۲:
	=== دفاع پیش‌دستانه ===		=== دفاع پیش‌دستانه ===
	محمدجواد آقاباقری در [[دفاع پیش‌دستانه (کتاب)\|کتاب دفاع پیش‌دستانه]] با اشاره به اختلاف اقوال فقهاء درباره [[دفاع پیش‌دستانه]] در صورت احتمال حمله از سوی دشمن،<ref>آقاباقری، دفاع پیش‌دستانه، ص۵۴-۵۷.</ref> با اشاره به آیه ۶۰ سوره انفال، آماده‌سازی نیروها و ترساندن دشمن را نوعی دفاع پیشگیرانه قلمداد کرده است که باید [[حکومت اسلامی]] به آن اهتمام داشته باشد.<ref>آقاباقری، دفاع پیش‌دستانه، ص۵۸-۶۱.</ref>		محمدجواد آقاباقری در [[دفاع پیش‌دستانه (کتاب)\|کتاب دفاع پیش‌دستانه]] با اشاره به اختلاف اقوال فقهاء درباره [[دفاع پیش‌دستانه]] در صورت احتمال حمله از سوی دشمن،<ref>آقاباقری، دفاع پیش‌دستانه، ص۵۴-۵۷.</ref> با اشاره به آیه ۶۰ سوره انفال، آماده‌سازی نیروها و ترساندن دشمن را نوعی دفاع پیشگیرانه قلمداد کرده است که باید [[حکومت اسلامی]] به آن اهتمام داشته باشد.<ref>آقاباقری، دفاع پیش‌دستانه، ص۵۸-۶۱.</ref>

	~~=== دفاع در برابر جنگ‌ نرم ===~~
	سید هادی رمضانی در [[مبانی فقهی و حقوقی دفاع مشروع در خارج از مرزها (کتاب)\|کتاب مبانی فقهی و حقوقی دفاع مشروع در خارج از مرزها]]، با استناد به [[آیه ۲۱۷ سوره بقره\|آیات ۲۱۷ سوره بقره]] و ۶۰ سوره انفال، دفاع در برابر جنگ نرم را با استفاده از ظرفیت رسانه، [[شبکه‌های اجتماعی]]، [[بازی‌های رایانه‌ای]]، ترویج ورزش‌های سنتی، طراحی مد و لباس اسلامی و توجه ویژه به مراکز دانشگاهی، علمی و فرهنگی امکان‌پذیر می‌داند.<ref>رمضانی، مبانی فقهی و حقوقی دفاع مشروع در خارج از مرزها، ص۲۰۲-۲۱۲.</ref>

	=== عملیات استشهادی ===		=== عملیات استشهادی ===
خط ۶۱:		خط ۵۰:

	در مقابلِ این نظر گفته‌ شده که این آیه به خاطر کثرت استعمال، منصرف به سلاح‌های متعارف است،<ref>ربانی و دیگران، «بررسی ادله جواز یا حرمت تولید و انباشت سلاح‌های کشتار جمعی»، ص۹۲.</ref> برخی نیز بر این باورند که استفاده از تسلیحات کشتار جمعی به صورت تخصصی از شمول این آیه خارج است زیرا این نوع تسلیحات باعث ترس همگانی خواهد شد و گناه‌گار و بی‌گناه را با هم در بر می‌گیرد.<ref>کامکار و روستایی، «واکاوی خروج تخصصی ساخت تسلیحات کشتار جمعی از ذیل آیه ۶۰ سوره انفال با توجه به روایت ...»، ص۱۱-۱۲ و ۱۸.</ref>		در مقابلِ این نظر گفته‌ شده که این آیه به خاطر کثرت استعمال، منصرف به سلاح‌های متعارف است،<ref>ربانی و دیگران، «بررسی ادله جواز یا حرمت تولید و انباشت سلاح‌های کشتار جمعی»، ص۹۲.</ref> برخی نیز بر این باورند که استفاده از تسلیحات کشتار جمعی به صورت تخصصی از شمول این آیه خارج است زیرا این نوع تسلیحات باعث ترس همگانی خواهد شد و گناه‌گار و بی‌گناه را با هم در بر می‌گیرد.<ref>کامکار و روستایی، «واکاوی خروج تخصصی ساخت تسلیحات کشتار جمعی از ذیل آیه ۶۰ سوره انفال با توجه به روایت ...»، ص۱۱-۱۲ و ۱۸.</ref>
	~~=== نفی تروریسم در اسلام ===~~
	مرتضی ابریان شاهرودی در [[ترور و تروریسم از دیدگاه فقه امامیه (کتاب)\|کتاب ترور و تروریسم از دیدگاه فقه امامیه]]، معتقد است کلمه «ارهاب» و مشتقات آن که در آیات مختلفی از جمله آیه ۶۰ سوره انفال به‌کار رفته است، به معنای لغوی خود یعنی خوف و ترس به‌کار رفته و با معنای اصطلاحی امروزه که مترادف با تروریسم است تفاوت دارد.<ref>شاهرودی، ترور و تروریسم از دیدگاه فقه امامیه، ص۵۹-۶۵.</ref>
	=== تأسیس سازمان‌های اطلاعاتی و جواز تجسس ===		=== تأسیس سازمان‌های اطلاعاتی و جواز تجسس ===
	به گفته عباسعلی عمید زنجانی کسب و حفاظت اطلاعات نوعی قدرت نظامی محسوب می‌شود و بنابراین از باب مقدمه واجب، وجوب خواهد بود.<ref>عمید زنجانی، اصول و مقررات حاكم بر مخاصمات مسلحانه، ص۱۰۳-۱۱۸.</ref> رضا مظفری در [[بررسی مسئله فقهی تجسس (کتاب)\|کتاب بررسی مسئله فقهی تجسس]]، نیز با اشاره به آرای فقیهانی که حفظ نظام را واجب شمرده‌اند، معتقد است، برای جواز تجسس در راستای حفظ نظام می‌توان به آیه ۶۰ سوره انفال استناد کرد.<ref>مظفری، بررسی مسئله فقهی تجسس، ص۹۴-۱۰۳.</ref>		به گفته عباسعلی عمید زنجانی کسب و حفاظت اطلاعات نوعی قدرت نظامی محسوب می‌شود و بنابراین از باب مقدمه واجب، وجوب خواهد بود.<ref>عمید زنجانی، اصول و مقررات حاكم بر مخاصمات مسلحانه، ص۱۰۳-۱۱۸.</ref> رضا مظفری در [[بررسی مسئله فقهی تجسس (کتاب)\|کتاب بررسی مسئله فقهی تجسس]]، نیز با اشاره به آرای فقیهانی که حفظ نظام را واجب شمرده‌اند، معتقد است، برای جواز تجسس در راستای حفظ نظام می‌توان به آیه ۶۰ سوره انفال استناد کرد.<ref>مظفری، بررسی مسئله فقهی تجسس، ص۹۴-۱۰۳.</ref>
خط ۷۳:		خط ۶۰:

	=== اصول و فنون پیش از آغاز مذاکره ===		=== اصول و فنون پیش از آغاز مذاکره ===
	قاسم شبان‌نیا در [[مذاکره دولت اسلامی با سایر دول از منظر فقه اسلامی (کتاب)\|کتاب مذاکره دولت اسلامی با سایر دول از منظر فقه اسلامی]] با استناد به آیه ۶۰ سوره انفال، استقبال از پیشنهاد صلح طرف مقابل را از اصول و فنون پیش از [[مذاکره با دشمن\|مذاکره]] می‌داند که دولت اسلامی باید در موضع اقتدار آن را بپذیرد.<ref>شبان‌نیا، مذاکره دولت اسلامی با سایر دول از منظر فقه اسلامی، ص۱۰۸-۱۰۹.</ref> به گفته او، شناخت دقیق طرف مذاکره، آگاهی از اهداف، مقاصد و نیات وی، و همچنین درک میزان خصومت و دشمنی طرف مقابل، از ~~دیگر~~ ضروریات پیش از مذاکره است. چنان‌که در آیه ۶۰ سوره انفال نیز به آن اشاره شده است.<ref>شبان‌نیا، مذاکره دولت اسلامی با سایر دول از منظر فقه اسلامی، ص۱۱۰-۱۱۵.</ref>		قاسم شبان‌نیا در [[مذاکره دولت اسلامی با سایر دول از منظر فقه اسلامی (کتاب)\|کتاب مذاکره دولت اسلامی با سایر دول از منظر فقه اسلامی]] معتقد است شناخت دقیق طرف مذاکره، آگاهی از اهداف، مقاصد و نیات وی، و همچنین درک میزان خصومت و دشمنی طرف مقابل، از ضروریات پیش از مذاکره است. همچنین ورود به مذاکره از موضع قدرت و عزت، و نمایش اقتدار و توان نظامی پیش از آغاز گفت‌وگوها، موجب می‌شود دشمن به دنبال امتیازگیری نباشد؛ چنان‌که در آیه ۶۰ سوره انفال نیز به آن اشاره شده است.<ref>شبان‌نیا، مذاکره دولت اسلامی با سایر دول از منظر فقه اسلامی، ص۱۱۰-۱۱۵.</ref>

	=== مشروعیت مسابقات تیراندازی ===		=== مشروعیت مسابقات تیراندازی ===
	گروهی از [[مجتهد\|فقیهان شیعه]] با استناد به آیه ۶۰ سوره انفال و روایتی از پیامبر(ص) که واژه «قُوَّة» را به «تیراندازی» تفسیر کرده، معتقد به مشروعیت مسابقات تیراندازی شده‌اند.<ref>شیخ طوسی، المبسوط، ج۶، ص۲۸۹؛ ابن‌ادریس حلی، السرائر، ج۳، ص۱۴۶؛ طباطبایی، ریاض المسائل، ج۱۰، ص۲۳۳–۲۳۴؛ ابن‌برّاج، المهذب، ج۱، ص۳۳۰.</ref>		گروهی از [[مجتهد\|فقیهان شیعه]] با استناد به آیه ۶۰ سوره انفال و روایتی از پیامبر(ص) که واژه «قُوَّة» را به «تیراندازی» تفسیر کرده، معتقد به مشروعیت مسابقات تیراندازی شده‌اند.<ref>شیخ طوسی، المبسوط، ج۶، ص۲۸۹؛ ابن‌ادریس حلی، السرائر، ج۳، ص۱۴۶؛ طباطبایی، ریاض المسائل، ج۱۰، ص۲۳۳–۲۳۴؛ ابن‌برّاج، المهذب، ج۱، ص۳۳۰.</ref>

	=== ~~بایسته‌های~~ فعالیت رسانه‌ای ~~از منظر اسلام~~ ===		=== دفاع در جنگ‌ نرم و فعالیت رسانه‌ای ===
	خلیل منصوری، نویسنده [[فقه رسانه در اسلام (کتاب)\|کتاب فقه رسانه در اسلام]]، با اتکا به آیاتی از قرآن، مانند آیه استعداد (انفال/۶۰) و [[آیه ۱۲۲ سوره توبه\|آیه نفر]]، فعالیت در جهت ایفای کارکردهای مثبت و ارزشی رسانه را از نظر فقهی، از واجبات کفایی می‌داند. به باور او، ~~ارزش رسانه در اسلام به کارکردهایی وابسته است مانند:~~ روشنگری افکار عمومی، پیشبرد اهداف اسلام و سبک زندگی اسلامی، تلاش برای نفی مرزبندی‌های کاذب و تفرقه‌انگیز، مبارزه با مظاهر فرهنگ استعماری و تبلیغ فرهنگ اصیل اسلامی.<ref>منصوری، فقه رسانه در اسلام، ص۶۴-۶۵.</ref>		خلیل منصوری، نویسنده [[فقه رسانه در اسلام (کتاب)\|کتاب فقه رسانه در اسلام]]، با اتکا به آیاتی از قرآن، مانند آیه استعداد (انفال/۶۰) و [[آیه ۱۲۲ سوره توبه\|آیه نفر]]، فعالیت در جهت ایفای کارکردهای مثبت و ارزشی رسانه را از نظر فقهی، از واجبات کفایی می‌داند. به باور او، روشنگری افکار عمومی، پیشبرد اهداف اسلام و سبک زندگی اسلامی، تلاش برای نفی مرزبندی‌های کاذب و تفرقه‌انگیز، مبارزه با مظاهر فرهنگ استعماری و تبلیغ فرهنگ اصیل اسلامی جزو کارکردهای رسانه از منظر اسلامی است.<ref>منصوری، فقه رسانه در اسلام، ص۶۴-۶۵.</ref>

			سید هادی رمضانی نیز در [[مبانی فقهی و حقوقی دفاع مشروع در خارج از مرزها (کتاب)\|کتاب مبانی فقهی و حقوقی دفاع مشروع در خارج از مرزها]]، با استناد به [[آیه ۲۱۷ سوره بقره\|آیات ۲۱۷ سوره بقره]] و ۶۰ سوره انفال، دفاع در برابر جنگ نرم را با استفاده از ظرفیت رسانه، [[شبکه‌های اجتماعی]]، [[بازی‌های رایانه‌ای]]، ترویج ورزش‌های سنتی، طراحی مد و لباس اسلامی و توجه ویژه به مراکز دانشگاهی، علمی و فرهنگی امکان‌پذیر می‌داند.<ref>رمضانی، مبانی فقهی و حقوقی دفاع مشروع در خارج از مرزها، ص۲۰۲-۲۱۲.</ref>

	== پانویس ==		== پانویس ==

Mkhaghanif: /* سلاح‌های کشتار جمعی */

2026-02-12T11:44:48Z

سلاح‌های کشتار جمعی

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۱۲ فوریهٔ ۲۰۲۶، ساعت ۱۱:۴۴
خط ۶۰:		خط ۶۰:
	گروهی از فقیهان شیعه مثل [[محمد یزدی]] در [[کتاب فقه القرآن]]<ref>یزدی، فقه القرآن، ج۲، ص۲۵۴.</ref> و [[حیدر حب‌الله]]<ref>حب‌الله، دراسات فی الفقه الاسلامی المعاصر، ج۲، ص۳۱۷.</ref> با استناد به عموم آیه ۶۰ سوره انفال، تولید و نگهداری [[سلاح‌های کشتارجمعی]] را جایز دانسته‌اند. برخی نیز معتقدند قید «استطاعت» شاهد آن است که باید تمام توان را برای ایجاد خوف و رعب به کار گرفت.<ref>ربانی و دیگران، بررسی ادله جواز یا حرمت تولید و انباشت سلاح‌های کشتارجمعی، ص۹۳.</ref> [[محمدجواد فاضل لنکرانی]] نیز هر چند کاربرد سلاح کشتار جمعی را احرام می‌داند ولی آیه ۶۰ سوره انفال را از آیاتی می‌داند که در بحث جواز تولید سلاح‌های کشتارجمعی استفاده می‌شود.<ref>سوره انفال، آیه ۶۰؛ سوره نساء، آیه ۷۱؛ سوره توبه، آیه ۵.</ref>		گروهی از فقیهان شیعه مثل [[محمد یزدی]] در [[کتاب فقه القرآن]]<ref>یزدی، فقه القرآن، ج۲، ص۲۵۴.</ref> و [[حیدر حب‌الله]]<ref>حب‌الله، دراسات فی الفقه الاسلامی المعاصر، ج۲، ص۳۱۷.</ref> با استناد به عموم آیه ۶۰ سوره انفال، تولید و نگهداری [[سلاح‌های کشتارجمعی]] را جایز دانسته‌اند. برخی نیز معتقدند قید «استطاعت» شاهد آن است که باید تمام توان را برای ایجاد خوف و رعب به کار گرفت.<ref>ربانی و دیگران، بررسی ادله جواز یا حرمت تولید و انباشت سلاح‌های کشتارجمعی، ص۹۳.</ref> [[محمدجواد فاضل لنکرانی]] نیز هر چند کاربرد سلاح کشتار جمعی را احرام می‌داند ولی آیه ۶۰ سوره انفال را از آیاتی می‌داند که در بحث جواز تولید سلاح‌های کشتارجمعی استفاده می‌شود.<ref>سوره انفال، آیه ۶۰؛ سوره نساء، آیه ۷۱؛ سوره توبه، آیه ۵.</ref>

	در مقابلِ این نظر گفته‌ شده که این آیه به خاطر کثرت استعمال، منصرف به سلاح‌های متعارف است،<ref>ربانی و دیگران، «بررسی ادله جواز یا حرمت تولید و انباشت سلاح‌های کشتار جمعی»، ص۹۲.</ref> برخی نیز بر این باورند که استفاده از تسلیحات کشتار جمعی به صورت تخصصی از شمول این آیه خارج است زیرا این نوع تسلیحات باعث ترس همگانی خواهد شد و گناه‌گار و بی‌گناه را با هم در بر می‌گیرد.<ref>کامکار و روستایی، «واکاوی خروج تخصصی ساخت تسلیحات کشتار جمعی از ذیل آیه ۶۰ سوره انفال با توجه به روایت ...»، ص۱۱-۱۲ و ۱۸.</ref>		در مقابلِ این نظر گفته‌ شده که این آیه به خاطر کثرت استعمال، منصرف به سلاح‌های متعارف است،<ref>ربانی و دیگران، «بررسی ادله جواز یا حرمت تولید و انباشت سلاح‌های کشتار جمعی»، ص۹۲.</ref> برخی نیز بر این باورند که استفاده از تسلیحات کشتار جمعی به صورت تخصصی از شمول این آیه خارج است زیرا این نوع تسلیحات باعث ترس همگانی خواهد شد و گناه‌گار و بی‌گناه را با هم در بر می‌گیرد.<ref>کامکار و روستایی، «واکاوی خروج تخصصی ساخت تسلیحات کشتار جمعی از ذیل آیه ۶۰ سوره انفال با توجه به روایت ...»، ص۱۱-۱۲ و ۱۸.</ref>

	آیت الله خامنه‌ای تولید سلاح‌های کشتارجمعی را کاری بیهوده، پرهزینه، پر دردسر و پرخطر می‌داند<ref>خامنه‌ای، «بیانات در دیدار دانشمندان هسته‌ای». مندرج در سایت خامنه‌ای دات آی آر.</ref> با این بیان و در صورتی که ادله وجوب تولید و بهره‌برداری از این سلاح‌ها (مانند آیۀ ۶۰ انفال) قاصر از اثبات حکم وجوب باشند، حرمت تولید از باب اسراف قابل اثبات است.<ref>خامنه‌ای، بیانات در نوزدهمین سالگرد رحلت امام خمینی، مندرج در سایت خامنه‌ای دات آی آر.</ref>

	=== نفی تروریسم در اسلام ===		=== نفی تروریسم در اسلام ===
	مرتضی ابریان شاهرودی در [[ترور و تروریسم از دیدگاه فقه امامیه (کتاب)\|کتاب ترور و تروریسم از دیدگاه فقه امامیه]]، معتقد است کلمه «ارهاب» و مشتقات آن ~~است~~ که در آیات مختلفی از جمله آیه ۶۰ سوره انفال به‌کار رفته است، به معنای لغوی خود یعنی خوف و ترس به‌کار رفته و با معنای اصطلاحی امروزه که مترادف با تروریسم است تفاوت دارد.<ref>شاهرودی، ترور و تروریسم از دیدگاه فقه امامیه، ص۵۹-۶۵.</ref>		مرتضی ابریان شاهرودی در [[ترور و تروریسم از دیدگاه فقه امامیه (کتاب)\|کتاب ترور و تروریسم از دیدگاه فقه امامیه]]، معتقد است کلمه «ارهاب» و مشتقات آن که در آیات مختلفی از جمله آیه ۶۰ سوره انفال به‌کار رفته است، به معنای لغوی خود یعنی خوف و ترس به‌کار رفته و با معنای اصطلاحی امروزه که مترادف با تروریسم است تفاوت دارد.<ref>شاهرودی، ترور و تروریسم از دیدگاه فقه امامیه، ص۵۹-۶۵.</ref>
	=== تأسیس سازمان‌های اطلاعاتی و جواز تجسس ===		=== تأسیس سازمان‌های اطلاعاتی و جواز تجسس ===
	به گفته عباسعلی عمید زنجانی ~~اگر در آیه ۶۰ سوره انفال «قوة» به قدرت نظامی و تسلیحاتی تفسیر شود،~~ کسب و حفاظت اطلاعات نوعی قدرت نظامی محسوب می‌شود و بنابراین از باب مقدمه واجب، وجوب خواهد بود. مشاغل «عریف» و «نقیب» که نوعی «شبکه اطلاعاتی بوده و طبق آیه ذکر شده این مشاغل ضروری جامعه اسلامی و ابزار حفظ حکومت است.<ref>عمید زنجانی، اصول و مقررات حاكم بر مخاصمات مسلحانه، ص۱۰۳-۱۱۸.</ref> رضا مظفری در [[بررسی مسئله فقهی تجسس (کتاب)\|کتاب بررسی مسئله فقهی تجسس]]، نیز با اشاره به آرای فقیهانی که حفظ نظام را واجب ~~شمرده‌اند (مانند شیخ طوسی، علامه حلی، شهید اول و [[سید روح‌الله موسوی خمینی\|امام خمینی]])،~~ معتقد است، برای جواز تجسس در راستای حفظ نظام می‌توان به آیه ۶۰ سوره انفال استناد کرد.<ref>مظفری، بررسی مسئله فقهی تجسس، ص۹۴-۱۰۳.</ref>		به گفته عباسعلی عمید زنجانی کسب و حفاظت اطلاعات نوعی قدرت نظامی محسوب می‌شود و بنابراین از باب مقدمه واجب، وجوب خواهد بود.<ref>عمید زنجانی، اصول و مقررات حاكم بر مخاصمات مسلحانه، ص۱۰۳-۱۱۸.</ref> رضا مظفری در [[بررسی مسئله فقهی تجسس (کتاب)\|کتاب بررسی مسئله فقهی تجسس]]، نیز با اشاره به آرای فقیهانی که حفظ نظام را واجب شمرده‌اند، معتقد است، برای جواز تجسس در راستای حفظ نظام می‌توان به آیه ۶۰ سوره انفال استناد کرد.<ref>مظفری، بررسی مسئله فقهی تجسس، ص۹۴-۱۰۳.</ref>

	=== لزوم تشکیل حکومت اسلامی و حفاظت از آن ===		=== لزوم تشکیل حکومت اسلامی و حفاظت از آن ===

Mkhaghanif: /* جایگاه آیه ۶۰ سوره انفال در فقه */

2026-02-12T11:16:06Z

جایگاه آیه ۶۰ سوره انفال در فقه

نمایش تغییرات

Mkhaghanif: /* تأسیس سازمان‌های اطلاعاتی و جواز تجسس */

2026-02-05T08:42:17Z

تأسیس سازمان‌های اطلاعاتی و جواز تجسس

نمایش تغییرات

Mkhaghanif: /* دفاع پیش‌دستانه */

2026-02-05T06:10:39Z

دفاع پیش‌دستانه

نمایش تغییرات

Mkhaghanif در ‏۳ فوریهٔ ۲۰۲۶، ساعت ۱۳:۲۴

2026-02-03T13:24:09Z

نمایش تغییرات

Mkhaghanif: صفحه‌ای تازه حاوی «{{نگارش}} '''آیه ۶۰ سوره انفال''' را مهمترین آیه قرآن درباره لزوم آمادگی و توانمندی همه‌جانبه برای پاسداری از جامعه اسلامی دانسته‌اند. این آیه نه تنها مسلمانان را به تجهیز نظامی فرامی‌خواند، بلکه بر ایجاد «رعب» در دشمنان خدا و دشمنان مؤمنان تأک...» ایجاد کرد

2026-02-03T11:19:56Z

صفحه‌ای تازه حاوی «{{نگارش}} '''آیه ۶۰ سوره انفال''' را مهمترین آیه قرآن درباره لزوم آمادگی و توانمندی همه‌جانبه برای پاسداری از جامعه اسلامی دانسته‌اند. این آیه نه تنها مسلمانان را به تجهیز نظامی فرامی‌خواند، بلکه بر ایجاد «رعب» در دشمنان خدا و دشمنان مؤمنان تأک...» ایجاد کرد

نمایش تغییرات

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۲۱ مهٔ ۲۰۲۶، ساعت ۱۵:۲۲
خط ۱:		خط ۱:
	{{نگارش}}		{{نگارش}}
	'''آیه ۶۰ سوره انفال''' از آیات مورد استناد فقیهان در بحث جهاد است. فقیهان به این آیه برای لزوم تجهیز نظامی، ایجاد «رعب» در دشمنان خدا و دشمنان مؤمنان استناد کرده‌اند. مفسران و فقها بر این باورند که مفهوم «قوه» در این آیه، همه ابعاد قدرت مادی و معنوی مؤثر در بازدارندگی و دفاع مثل توان علمی، فناوری، اقتصادی، اطلاعاتی، رسانه‌ای و فرهنگی را دربرمی‌گیرد. به همین ترتیب، «رِبَاطِ الْخَيْلِ» (اسبان آماده) به عنوان مصداقی تاریخی، به تمام ابزارهای دفاعی پیشرفته در زمین، دریا و هوا، و حتی فضای سایبری در عصر حاضر تعمیم یافته است.		'''آیه ۶۰ سوره انفال''' از آیات مورد استناد فقیهان در بحث [[جهاد]] است. فقیهان به این آیه برای لزوم تجهیز نظامی، ایجاد «رعب» در دشمنان خدا و دشمنان مؤمنان استناد کرده‌اند. مفسران و فقها بر این باورند که مفهوم «قوه» در این آیه، همه ابعاد قدرت مادی و معنوی مؤثر در بازدارندگی و دفاع مثل توان علمی، فناوری، اقتصادی، اطلاعاتی، رسانه‌ای و فرهنگی را دربرمی‌گیرد. به همین ترتیب، «رِبَاطِ الْخَيْلِ» (اسبان آماده) به عنوان مصداقی تاریخی، به تمام ابزارهای دفاعی پیشرفته در زمین، دریا و هوا، و حتی فضای سایبری در عصر حاضر تعمیم یافته است.

	وجوب جهاد مالی، [[دفاع پیش‌دستانه]]، و مشروعیت فعالیت‌های اطلاعاتی و [[تجسس]] از احکامی است که با استناد به این آیه اثبات شده است. هم‌چنین برخی با استناد به عموم آیه، تهیه هر نوع وسیله بازدارنده حتی [[سلاح‌های کشتارجمعی\|سلاح‌های کشتار جمعی]] را جایز می‌دانند، در حالی که دیگران با تأکید بر اهداف امنیت‌بخش و نفی فساد، استفاده از سلاح‌هایی که بی‌گناهان را نابود می‌کند، خارج از شمول این آیه و حرام می‌دانند.		وجوب جهاد مالی، [[دفاع پیش‌دستانه]]، و مشروعیت فعالیت‌های اطلاعاتی و [[تجسس]] از احکامی است که با استناد به این آیه اثبات شده است. هم‌چنین برخی با استناد به عموم آیه، تهیه هر نوع وسیله بازدارنده حتی [[سلاح‌های کشتارجمعی\|سلاح‌های کشتار جمعی]] را جایز می‌دانند، در حالی که دیگران با تأکید بر اهداف امنیت‌بخش و نفی فساد، استفاده از سلاح‌هایی که بی‌گناهان را نابود می‌کند، خارج از شمول این آیه و حرام می‌دانند.
خط ۲۶:		خط ۲۶:

	=== رباط الخیل ===		=== رباط الخیل ===
	در این آیه همچنین از واژه «رِبَاطِ الْخَيْلِ» استفاده شده است. این واژه را امروزه فراتر از اسب‌های تندرو و به‌معنای ابزارهای پیشرفته نظامی و نیز ابزارهای اطلاعاتی و به‌ویژه فضای مجازی تلقی کرده‌اند.<ref>خامنه‌ای، سخنرانی «مراسم دانش‌آموختگی دانشجویان دانشگاه امام حسین(ع)».</ref> گفته شده آمادگی مدنظر آیه نباید به ابعاد نظامی فروکاسته شود؛ بلکه جهات مختلف توان‌مندی جامعه اسلامی باید تقویت شود تا دشمنان اسلام طمع دست‌درازی به جامعه اسلامی نداشته باشند. همچنین گفته شده اگر قرار بر انعقاد قرارداد صلح باشد، باید این صلح بر پایه قدرت و نیرو باشد نه از روی ضعف و سستی.<ref>نگارش و جمالی زواره، «راهبرد آمادگی در برابر دشمن در خوانش آیه شصت سوره انفال»، ص۱۱۶-۱۱۷.</ref>		در این آیه همچنین از واژه «رِبَاطِ الْخَيْلِ» استفاده شده است. این واژه را امروزه فراتر از اسب‌های تندرو و به‌معنای ابزارهای پیشرفته نظامی و نیز ابزارهای اطلاعاتی و به‌ویژه فضای مجازی تلقی کرده‌اند.<ref>خامنه‌ای، سخنرانی «مراسم دانش‌آموختگی دانشجویان دانشگاه امام حسین(ع)».</ref> گفته شده آمادگی مدنظر آیه نباید به ابعاد نظامی فروکاسته شود؛ بلکه جهات مختلف توان‌مندی جامعه اسلامی باید تقویت شود تا دشمنان اسلام طمع دست‌درازی به جامعه اسلامی نداشته باشند. همچنین گفته شده اگر قرار بر انعقاد [[صلح\|قرارداد صلح]] باشد، باید این صلح بر پایه قدرت و نیرو باشد نه از روی ضعف و سستی.<ref>نگارش و جمالی زواره، «راهبرد آمادگی در برابر دشمن در خوانش آیه شصت سوره انفال»، ص۱۱۶-۱۱۷.</ref>

	=== وَآخَرِينَ مِنْ دُونِهِمْ لَا تَعْلَمُونَهُمُ ===		=== وَآخَرِينَ مِنْ دُونِهِمْ لَا تَعْلَمُونَهُمُ ===
خط ۴۷:		خط ۴۷:

	=== سلاح‌های کشتار جمعی ===		=== سلاح‌های کشتار جمعی ===
	گروهی از فقیهان شیعه مثل [[محمد یزدی]] در [[کتاب فقه القرآن]]<ref>یزدی، فقه القرآن، ج۲، ص۲۵۴.</ref> و [[حیدر حب‌الله]]<ref>حب‌الله، دراسات فی الفقه الاسلامی المعاصر، ج۲، ص۳۱۷.</ref> با استناد به عموم آیه ۶۰ سوره انفال، تولید و نگهداری [[سلاح‌های کشتارجمعی]] را جایز دانسته‌اند. برخی نیز معتقدند قید «استطاعت» شاهد آن است که باید تمام توان را برای ایجاد خوف و رعب به کار گرفت.<ref>ربانی و دیگران، بررسی ادله جواز یا حرمت تولید و انباشت سلاح‌های کشتارجمعی، ص۹۳.</ref> [[محمدجواد فاضل لنکرانی]] نیز هر چند کاربرد سلاح کشتار جمعی را ~~احرام~~ می‌داند ولی آیه ۶۰ سوره انفال را از آیاتی می‌داند که در بحث جواز تولید سلاح‌های کشتارجمعی ~~استفاده می‌شود~~.<ref>سوره انفال، آیه ۶۰؛ سوره نساء، آیه ۷۱؛ سوره توبه، آیه ۵.</ref>		گروهی از فقیهان شیعه مثل [[محمد یزدی]] در [[کتاب فقه القرآن]]<ref>یزدی، فقه القرآن، ج۲، ص۲۵۴.</ref> و [[حیدر حب‌الله]]<ref>حب‌الله، دراسات فی الفقه الاسلامی المعاصر، ج۲، ص۳۱۷.</ref> با استناد به عموم آیه ۶۰ سوره انفال، تولید و نگهداری [[سلاح‌های کشتارجمعی]] را جایز دانسته‌اند. برخی نیز معتقدند قید «استطاعت» شاهد آن است که باید تمام توان را برای ایجاد خوف و رعب به کار گرفت.<ref>ربانی و دیگران، بررسی ادله جواز یا حرمت تولید و انباشت سلاح‌های کشتارجمعی، ص۹۳.</ref> [[محمدجواد فاضل لنکرانی]] نیز هر چند کاربرد سلاح کشتار جمعی را حرام می‌داند ولی آیه ۶۰ سوره انفال را از آیاتی می‌داند که در بحث جواز تولید سلاح‌های کشتارجمعی می‌توان به آن استناد کرد.<ref>سوره انفال، آیه ۶۰؛ سوره نساء، آیه ۷۱؛ سوره توبه، آیه ۵.</ref>

	در مقابلِ این نظر گفته‌ شده که این آیه به خاطر کثرت استعمال، منصرف به سلاح‌های متعارف است،<ref>ربانی و دیگران، «بررسی ادله جواز یا حرمت تولید و انباشت سلاح‌های کشتار جمعی»، ص۹۲.</ref> برخی نیز بر این باورند که استفاده از تسلیحات کشتار جمعی به صورت تخصصی از شمول این آیه خارج است زیرا این نوع تسلیحات باعث ترس همگانی خواهد شد و گناه‌گار و بی‌گناه را با هم در بر می‌گیرد.<ref>کامکار و روستایی، «واکاوی خروج تخصصی ساخت تسلیحات کشتار جمعی از ذیل آیه ۶۰ سوره انفال با توجه به روایت ...»، ص۱۱-۱۲ و ۱۸.</ref>		در مقابلِ این نظر گفته‌ شده که این آیه به خاطر کثرت استعمال، منصرف به سلاح‌های متعارف است،<ref>ربانی و دیگران، «بررسی ادله جواز یا حرمت تولید و انباشت سلاح‌های کشتار جمعی»، ص۹۲.</ref> برخی نیز بر این باورند که استفاده از تسلیحات کشتار جمعی به صورت تخصصی از شمول این آیه خارج است زیرا این نوع تسلیحات باعث ترس همگانی خواهد شد و گناه‌گار و بی‌گناه را با هم در بر می‌گیرد.<ref>کامکار و روستایی، «واکاوی خروج تخصصی ساخت تسلیحات کشتار جمعی از ذیل آیه ۶۰ سوره انفال با توجه به روایت ...»، ص۱۱-۱۲ و ۱۸.</ref>
	=== تأسیس سازمان‌های اطلاعاتی و جواز تجسس ===		=== تأسیس سازمان‌های اطلاعاتی و جواز تجسس ===
	به گفته عباسعلی عمید زنجانی کسب و حفاظت اطلاعات نوعی قدرت نظامی محسوب می‌شود و بنابراین از باب مقدمه واجب، وجوب خواهد بود.<ref>عمید زنجانی، اصول و مقررات حاكم بر مخاصمات مسلحانه، ص۱۰۳-۱۱۸.</ref> رضا مظفری در [[بررسی مسئله فقهی تجسس (کتاب)\|کتاب بررسی مسئله فقهی تجسس]]، نیز با اشاره به آرای فقیهانی که [[حفظ نظام سیاسی\|حفظ نظام]] را واجب شمرده‌اند، معتقد است، برای جواز [[تجسس]] در راستای حفظ نظام می‌توان به آیه ۶۰ سوره انفال استناد کرد.<ref>مظفری، بررسی مسئله فقهی تجسس، ص۹۴-۱۰۳.</ref>		به گفته عباسعلی عمید زنجانی کسب و [[حفاظت اطلاعات]] نوعی قدرت نظامی محسوب می‌شود و بنابراین از باب مقدمه واجب، وجوب خواهد بود.<ref>عمید زنجانی، اصول و مقررات حاكم بر مخاصمات مسلحانه، ص۱۰۳-۱۱۸.</ref> رضا مظفری در [[بررسی مسئله فقهی تجسس (کتاب)\|کتاب بررسی مسئله فقهی تجسس]]، نیز با اشاره به آرای فقیهانی که [[حفظ نظام سیاسی\|حفظ نظام]] را واجب شمرده‌اند، معتقد است، برای جواز [[تجسس]] در راستای حفظ نظام می‌توان به آیه ۶۰ سوره انفال استناد کرد.<ref>مظفری، بررسی مسئله فقهی تجسس، ص۹۴-۱۰۳.</ref>

	=== لزوم تشکیل حکومت اسلامی و حفاظت از آن ===		=== لزوم تشکیل حکومت اسلامی و حفاظت از آن ===
خط ۵۷:		خط ۵۷:

	=== دریافت مالیات برای مخارج حکومت اسلامی ===		=== دریافت مالیات برای مخارج حکومت اسلامی ===
	برای دریافت [[مالیات]] در راستای تأمین هزینه‌های حکومت اسلامی و حفظ آمادگی‌های لازم در برابر دشمنان، نیز به آیه ۶۰ سوره انفال استدلال می‌شود. بر اساس این آیه حکومت اسلامی باید به‌طور مستمر توان‌مندی‌های خود را متناسب با اقتضائات زمان افزایش دهد و دستیابی به این هدف قرآنی، ایجاب می‌کند که حکومت برای تأمین هزینه‌های ضروری خود، به وضع و دریافت مالیات اقدام نماید.<ref>مخلصی، «وجوه شرعی و مالیات»، ص۲۱۰-۲۱۱.</ref>		برای دریافت [[مالیات]] در راستای تأمین هزینه‌های حکومت اسلامی و حفظ آمادگی‌های لازم در برابر دشمنان، نیز به آیه ۶۰ سوره انفال استدلال می‌شود. بر اساس این آیه حکومت اسلامی باید به‌طور مستمر توان‌مندی‌های خود را متناسب با اقتضائات زمان افزایش دهد و دستیابی به این هدف قرآنی، ایجاب می‌کند که حکومت برای تأمین هزینه‌های ضروری خود، به وضع و دریافت مالیات اقدام نماید.<ref>مخلصی، «وجوه شرعی و مالیات»، ص۲۱۰-۲۱۱.</ref>

	=== اصول و فنون پیش از آغاز مذاکره ===		=== اصول و فنون پیش از آغاز مذاکره ===
	قاسم شبان‌نیا در [[مذاکره دولت اسلامی با سایر دول از منظر فقه اسلامی (کتاب)\|کتاب مذاکره دولت اسلامی با سایر دول از منظر فقه اسلامی]] معتقد است شناخت دقیق طرف ~~مذاکره،~~ آگاهی از اهداف، مقاصد و نیات وی، و همچنین درک میزان خصومت و دشمنی طرف مقابل، از ضروریات پیش از مذاکره است. همچنین ورود به مذاکره از موضع قدرت و عزت، و نمایش اقتدار و توان نظامی پیش از آغاز گفت‌وگوها، موجب می‌شود دشمن به دنبال امتیازگیری نباشد؛ چنان‌که در آیه ۶۰ سوره انفال نیز به آن اشاره شده است.<ref>شبان‌نیا، مذاکره دولت اسلامی با سایر دول از منظر فقه اسلامی، ص۱۱۰-۱۱۵.</ref>		قاسم شبان‌نیا در [[مذاکره دولت اسلامی با سایر دول از منظر فقه اسلامی (کتاب)\|کتاب مذاکره دولت اسلامی با سایر دول از منظر فقه اسلامی]] معتقد است شناخت دقیق طرف [[مذاکره با دشمن\|مذاکره]]، آگاهی از اهداف، مقاصد و نیات وی، و همچنین درک میزان خصومت و دشمنی طرف مقابل، از ضروریات پیش از مذاکره است. همچنین ورود به مذاکره از موضع قدرت و عزت، و نمایش اقتدار و توان نظامی پیش از آغاز گفت‌وگوها، موجب می‌شود دشمن به دنبال امتیازگیری نباشد؛ چنان‌که در آیه ۶۰ سوره انفال نیز به آن اشاره شده است.<ref>شبان‌نیا، مذاکره دولت اسلامی با سایر دول از منظر فقه اسلامی، ص۱۱۰-۱۱۵.</ref>

	=== مشروعیت مسابقات تیراندازی ===		=== مشروعیت مسابقات تیراندازی ===