Jalili: صفحه‌ای تازه حاوی «{{منابع مطالعاتی}} قاعده عدالت از سوی برخی فقیهان و پژوهشگران به‌عنوان یکی از قواعد فقهی مطرح شده است. به باور این گروه این قاعده در استنباط احکام نقش دارد و حتی بر دیگر ادله و قواعد تقدم پیدا می‌کند. قاعده عدالت در کتاب‌های متقدم فقهی به‌صو...» ایجاد کرد

2026-10-13T15:55:17Z

صفحه‌ای تازه حاوی «{{منابع مطالعاتی}} قاعده عدالت از سوی برخی فقیهان و پژوهشگران به‌عنوان یکی از قواعد فقهی مطرح شده است. به باور این گروه این قاعده در استنباط احکام نقش دارد و حتی بر دیگر ادله و قواعد تقدم پیدا می‌کند. قاعده عدالت در کتاب‌های متقدم فقهی به‌صو...» ایجاد کرد

صفحهٔ تازه

{{منابع مطالعاتی}}
[[قاعده عدالت]] از سوی برخی فقیهان و پژوهشگران به‌عنوان یکی از قواعد فقهی مطرح شده است. به باور این گروه این قاعده در استنباط احکام نقش دارد و حتی بر دیگر ادله و قواعد تقدم پیدا می‌کند. قاعده عدالت در کتاب‌های متقدم فقهی به‌صورت مدون دیده نمی‌شود، هرچند فقیهان متقدم گاهی به عادلانه یا ظالمانه بودن یک عمل استناد کرده‌اند.

قاعده عدالت هم جنبه اثباتی دارد و هم جنبه سلبی؛ یعنی از یک طرف می‌تواند احکام ظالمانه را از دایره شریعت خارج کند و از طرف دیگر مستند احکام تازه‌ای شود که پیش‌تر در فقه مطرح نبوده‌اند. کسانی که این قاعده را می‌پذیرند، تشخیص مصادیق عدل و ظلم را به عرف عقلا یا عقل مستقل واگذار می‌کنند.

پرسش‌های اصلی که در منابع درباره این قاعده مطرح شده، از این قرار است: آیا عدالت قاعده‌ای فقهی یا اصلی فراتر از فقه است که می‌تواند اطلاق دیگر ادله را محدود کند؟ دامنه کاربرد آن در موارد دارای نص و بدون نص تا کجاست؟ نسبت آن با قواعدی مثل [[قاعده لاضرر|لاضرر]]، [[قاعده عدل و انصاف|عدل و انصاف]]، غرور و قرعه چیست و آیا این‌ها زیرمجموعه عدالت به حساب می‌آیند؟ و آیا بر اساس آن می‌توان احکامی مانند جبران [[تورم|کاهش ارزش پول]]، [[مالکیت فکری]] یا [[برابری دیه زن و مرد]] را پذیرفت؟

درباره اعتبار این قاعده دو نگاه اصلی وجود دارد. موافقان به آیات قرآن، روایات، ملازمه میان حکم عقل و شرع، سیره عقلا و لزوم عرضه روایات بر اصل نفی ظلم تکیه می‌کنند و آن را گاهی قاعده فقهی، گاهی اصل حاکم و گاهی اصل فرافقهی می‌دانند. مخالفان بیشتر روی این نکته تأکید دارند که عقل ظنی حجت نیست و انسان نمی‌تواند به ملاک‌های کامل احکام احاطه پیدا کند؛ بنابراین تشخیص‌های عقلی درباره عدالت مشمول نهی از عمل به ظن می‌شود. این بحث عمدتاً در فقه امامیه دنبال شده و گاه به‌صورت تطبیقی با مذاهب دیگر نیز مطرح گردیده است.

==کتاب==

=== فارسی ===
#جایگاه عدالت در فقه مذاهب خمسه اسلامی و حقوق، فریبا حاجی‌علی، تهران، آموزشی تألیفی ارشدان، ۱۴۰۴ش.[https://pic.ketab.ir/DataBase/bookpdf/04/14040422160.pdf برای مطالعه کلیک کنید]
#قاعده فراگیر عدالت در فقه اهل بیت (ع)، سید امیرحسین حسینی‌ ترکستانی، تهران، انتشارات اندیشه فاخته، ۱۴۰۴ش. [https://pic.ketab.ir/DataBase/bookpdf/04/14041022130.pdf صفحات ابتدایی در سامانه خانه کتاب]
#نسبت فقه و عدالت و دلالت‌های آن در نظام قانون‌گذاری اسلامی، محمدهادی حاضری، قم، [[دانشگاه باقرالعلوم(ع)]]، ۱۴۰۴ش.
#جستاری در فلسفه حقوق اسلامی عدالت، فقه و قانون: بررسی چالش‌های تحقق قانون عادلانه در نظام‌های حقوقی فقه‌مبنا، محمدهادی حاضری، تهران، [[انتشارات مجد]]، ۱۴۰۳ش.[https://pic.ketab.ir/DataBase/bookpdf/03/14030522075.pdf برای مطالعه کلیک کنید]
#عدالت و امنیت در فقه شیعه و اهل سنت، محمد عمیدی، تهران، نشریه راه دکتری، ۱۴۰۱ش.[https://pic.ketab.ir/DataBase/bookpdf/01/14011228521.pdf برای مطالعه صفحات اول کتاب کلیک کنید]
#عدالت در فقه، محمود طباطبایی، تهران، انتشارات میراث شرق، ۱۴۰۱ش.[https://pic.ketab.ir/DataBase/bookpdf/01/14010616181.pdf برای مطالعه صفحات اول کتاب کلیک کنید]
#جستاری فقهی و حقوقی پیرامون قاعده عدالت، حسین پندار، تهران، [[مؤسسه نشر سیمرغ آسمان آذرگان]]، ۱۳۹۷ش.[https://pic.ketab.ir/DataBase/bookpdf/97/97427150.pdf برای مطالعه صفحات اول کتاب کلیک کنید]
#جایگاه عدالت در استنباط احکام معاملات، سید محمدهاشم پورمولا، تهران، دانشگاه امام صادق (ع)، ۱۳۹۴ش.[https://pic.ketab.ir/DataBase/bookpdf/94/94511118.pdf برای مطالعه صفحات اول کتاب کلیک کنید]
#عدالت‌پژوهی در پرتو قرآن کریم، علی‌اصغر پورعزت، تهران، [[شرکت انتشارات علمی و فرهنگی]]، ۱۳۹۳ش.[https://pic.ketab.ir/DataBase/bookpdf/93/93409140.pdf برای مطالعه صفحات اول کتاب کلیک کنید]
#قاعده فقهی عدالت، [[علی الهی‌خراسانی]]، با تقریظ آیت‌الله [[سید محمدمهدی موسوی خلخالی]]، مشهد، [[بنیاد پژوهش‌های اسلامی آستان قدس رضوی]]، ۱۳۹۲ش.[https://pic.ketab.ir/DataBase/bookpdf/92/92925128.pdf برای مطالعه صفحات اول کتاب کلیک کنید]
#قاعده عدالت و نفی ظلم: به ضمیمه گفت‌وگو با حضرت آیه‌الله العظمی صانعی(مدظله)، هادی قابل‌ جامی، قم، انتشارات فقه الثقلین، ۱۳۹۰ش. [https://saanei.xyz/pictures/books/pdf/ghaede_edalat.pdf برای مطالعه کلیک کنید]
#عدالت به مثابه «قاعده»: همراه با قواعد: «لاضرر»، «لاحرج»، «عدل و انصاف»، سید محمد اصغری، تهران، [[انتشارات اطلاعات]]، ۱۳۸۸ش.[https://pic.ketab.ir/DataBase/bookpdf/88/88125072.pdf برای مطالعه صفحات اول کتاب کلیک کنید]
#قاعده عدالت در فقه امامیه «گفت‌وگو با جمعی از اساتید حوزه و دانشگاه»، [[حسنعلی علی‌اکبریان]]، قم، [[پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی]]، ۱۳۸۶ش.[https://pic.ketab.ir/DataBase/bookpdf/87/87211606.pdf برای مطالعه صفحات اول کتاب کلیک]

=== عربی ===
# مؤسسة العدالة في الشريعة الإسلامية، عبد السلام التونجي، طرابلس (لیبی)، منشورات کلیة الدعوة الاسلامیة، ۱۹۹۳م.([https://practice.univeyes.net/academy/fiqh00000/fiqh09001/fiqh09465.pdf برای مطالعه کتاب کلیک کنید])
# العدالة العقدية: دراسة في قاعدية العدالة ودورها في العقود المدنية، رياض أحمد عبد الغفور، مكتبة نور، ۲۰۲۲م.
# مسائل العدالة في الفقه الإسلامي: جمعًا ودراسة ومقارنة، تيسر بن صالح بن سعيد دبلول، عربستان، جامعة ام القری، ۲۰۲۰م.([https://docs.google.com/viewerng/viewer?url=https://ebook.univeyes.com/?download_books%3D118541-675c40fd0b16531409317b73240ab810&hl=ar برای مطالعه کلیک کنید])
# قاعده العدالة في فقه الإمامية: حوارات مع نخبة من أساتذة الحوزة والجامعة، حسنعلی علی اکبریان، ترجمه زین‌العابدین شمس‌الدین، بیروت، دارالصفوة، ۱۴۳۳ق/۲۰۱۲م.[https://www.noor-book.com/book/review/374268 برای مطالعه مختصری از کتاب کلیک کنید]
# العدالة في فقه أهل البيت عليهم السلام: تقريراً لبحث سماحة آية الله الحاج الشيخ مسلم الداوري،ممقرر محمدعلی علی صالح معلممسلم،داوری و محقق حسن عبودی، قم، ۱۴۲۵ق/۲۰۰۴[https://noorlib.ir/book/view/113444/%D8%A7%D9%84%D8%B9%D8%AF%D8%A7%D9%84%D8%A9-%D9%81%D9%8A-%D9%81%D9%82%D9%87-%D8%A3%D9%87%D9%84-%D8%A7%D9%84%D8%A8%D9%8A%D8%AA-%D8%B9%D9%84%D9%8A%D9%87%D9%85-%D8%A7%D9%84%D8%B3%D9%84%D8%A7%D9%85:-%D8%AA%D9%82%D8%B1%DB%8C%D8%B1%D8%A7-%D9%84%D8%A8%D8%AD%D8%AB-%D8%B3%D9%85%D8%A7-%D8%AD%D8%A9-%D8%A2%DB%8C%D8%A9-%D8%A7-%D9%84%D9%84%D9%87-%D8%A7%D9%84%D8%AD%D8%A7-%D8%AC-%D8%A7%D9%84%D8%B4%DB%8C%D8%AD-%D9%85%D8%B3%D9%84%D9%85-%D8%A7%D9%84%D8%AF%D8%A7%D9%88%D8%B1%D9%8A?pageNumber=2&viewType=html برای مطالعه کتاب کلیک کنید]
# العدالة في فقه الإسلام، محمدرضا محرابی، [https://www.noor-book.com/book/review/626937 برای مطالعه درباره کتاب کلیک کنید]
# العدالة عند الأصوليين، أحمد بن محمد العنقري، ریاض،عربستان،جامعة الامام محمدبن سعود الاسلامیه،۲۰۰۸م.[https://practice.univeyes.net/academy/fiqh00000/fiqh06001/fiqh06766.pdf برای مطالعه کلیک کنید]مین، بیروت، دارالصف۱۴۳۳ق/۲۰۱۲م. [https://www.noor-book.com/book/review/556277 برای مطالعه مختصری از کتاب کلیک کنید]

==مقالات==

=== فارسی ===
#تحلیل تاریخی مفهوم عدالت در فقه امامیه و بازتاب آن در حقوق بشر جهانی، ثروت سلیمان‌زاده افشار، تهران[[، فصلنامه پژوهش‌های فقهی حقوق بشر]]، زمستان ۱۴۰۴ش.[https://www.jhsrj.ir/article_733113_944ae43c307e353d430f74179c1e57ea.pdf برای مطالعه کلیک کنید]
#‫خوانش تحلیلی ـ انتقادی تأثیر جنسیت بر کیفرهای مقرر در زنا در پرتو قاعده عدالت، علی محمدیان، محمد زبده و منصوره فرجی، الهیات عملی، دانشگاه بین‌المللی مذاهب اسلامی، دوره ۲، شماره ۲، پاییز و زمستان ۱۴۰۴ش، بهمن ۱۴۰۴، صص. ۶۵–۸۳. [https://practicaltheology.mazaheb.ac.ir/article_247443_7d6b0e08bd2462d2b6921af37ee02f27.pdf برای مطالعه کلیک کنید]
#بازخوانی قاعده عدالت و نقش جنسیت در تأثیر قوانین دیه و ارث؛ چالش‌ها و راهکارها، سید محمد حیدری خورمیزی، بابل، [[نشریه پژوهش‌های فقه و حقوق اسلامی،]] دوره ۲۱، شماره ۳، تابستان ۱۴۰۴ش. [https://sanad.iau.ir/Journal/ijrj/Article/1195553 برای مطالعه کلیک کنید]
#تحلیل فقهی حقوقی قاعده عدالت، مسلم سوری، قم، [[فصلنامه فقه و حقوق معاصر]]، بهار ۱۴۰۳ش، سال دهم، شماره ۲۷، صص ۶۸–۸۰.[https://journals.icscr.ir/wp-content/uploads/2024/05/4-1.pdf برای مطالعه کلیک کنید]
#تحلیل انتقادی مفهوم عدالت فقهی به‌مثابۀ ملکه، رحمت الله کریم‌زاده، مشهد، [[فصلنامه فقه و اصول، دانشگاه علوم اسلامی رضوی]]، دوره ۵۶، شماره ۱، بهار ۱۴۰۳ش،[https://jfiqh.um.ac.ir/article_45220_12a422c0676b655a5dbda563c5584404.pdf برای مطالعه کلیک کنید]
#بررسی تطبیقی مفاهیم عدالت و مساوات در فقه اسلامی و نظام‌های حقوقی بین‌المللی، مریم فراهانی، تبریز، [[فصلنامه معرفت و بصیرت اسلامی]]، زمستان ۱۴۰۲ش.[https://www.journaliki.com/index.php/journaliki/article/view/11/11 برای مطالعه کلیک کنید]
#تأمّلات اخلاقی جواز نکاح صغیره و تعارض آن با قاعدة عدالت، مریم مصلی‌نژاد، سیدمحسن سادات کیایی و فاطمه وجدانی، فصلنامه پژوهش‌های اخلاقی، دوره ۳، شماره ۲، شماره پیاپی ۱۰، تابستان ۱۴۰۱ش، صص. ۹۵–۱۱۸. [https://jer.znu.ac.ir/article_253546_65105580c03557de86c78dbdcb0f62db.pdf?lang=fa برای مطالعه کلیک کنید]
#کاربرد قاعده عدالت در خبررسانی از منظر حقوق مخاطب، مسلم ملکی، تهران، [[فصلنامه پژوهش‌های ارتباطی]]،۱۴۰۱ش. [https://www.magiran.com/paper/2507377/%da%a9%d8%a7%d8%b1%d8%a8%d8%b1%d8%af-%d9%82%d8%a7%d8%b9%d8%af%d9%87-%d8%b9%d8%af%d8%a7%d9%84%d8%aa-%d8%af%d8%b1-%d8%ae%d8%a8%d8%b1%d8%b1%d8%b3%d8%a7%d9%86%db%8c-%d8%a7%d8%b2-%d9%85%d9%86%d8%b8%d8%b1-%d8%ad%d9%82%d9%88%d9%82-%d9%85%d8%ae%d8%a7%d8%b7%d8%a8 برای مطالعه کلیک کنید]
#عدالت و ابواب فقهی آن در فقه اسلامی، سجاد صمندری، قم، [[فصلنامه پژوهش‌های حقوق تطبیقی عدل و انصاف]]، شماره ۱۲، بهار ۱۴۰۰ش.[https://www.ensani.ir/file/download/article/1631949352-10150-11-3.pdf برای مطالعه کلیک کنید]
#‫بررسی قاعدۀ فقهی عدالت در ارزشیابی آموزشی (با تأکید بر آموزش عالی)، محسن داودآبادی فراهانی، مهدی رعایائی و مجید طرقی اردکانی، تهران، فصلنامه دانش اسلامی، پژوهشگاه فرهنگ و معارف اسلامی،۱۴۰۰ش. [https://ksiu.nahad.ir/article_1117_ce0d1b108399e4f81eedcf4a3bfbb416.pdf برای مطالعه کلیک کنید]
#مفاد قاعده عدالت از دیدگاه استاد مطهری، سید علی حسینی و سید امرالله حسینی، تهران، [[پژوهش نامه فقه اجتماع]]<nowiki/>[[پژوهش نامه فقه اجتماع|ی]]، دوره ۹، شماره ۲، شماره پیاپی ۱۸، مرداد ۱۴۰۰ش، صص. ۲۳۳–۲۶۰. [https://sj.isu.ac.ir/article_76049_27606ea7bfa6d3f4bc85f44e965e1be8.pdf برای مطالعه کلیک کنید]
#عدالت در فقه سیاسی شیعه، هاشم نیازی و محمدهاشم رضایی، قم، [[فصلنامه گفتمان فقه حکومتی]]، بهار و تابستان ۱۴۰۰ش، سال پنجم، شماره ۸، صص ۷۳–۹۳.[https://m-e-t.ir/wp-content/uploads/2025/07/%D8%B4%D9%85%D8%A7%D8%B1%D9%878-73-95.pdf برای مطالعه کلیک کنید]
#‫اصل عدالت در معاهدات بین‌المللی از منظر مذاهب اسلامی، سید حمید جزایری و حمیدرضا طوسی، قم، فصلنامه مطالعات تطبیقی مذاهب فقهی، سال اول، شماره دوم، اسفند ۱۴۰۰ش. [https://fiqh.urd.ac.ir/article_88944_ec8c01c6cbed49f196d07b435341772b.pdf برای مطالعه کلیک کنید]
#‫همگرایی مفهوم عدالت فقهی در فقه مذاهب اسلامی، رامین فقانی، محمدمهدی زارعی و سعید ابراهیمی، بابل، فصلنامه فقه و مبانی حقوق اسلامی، سال ۱۴۰۰ش.[https://sanad.iau.ir/Journal/ijrj/Article/968303 برای مطالعه چکیده کلیک کنید]
#مفاد قاعده عدالت از دیدگاه استاد مطهری، سیدعلی حسینی و سیدامرالله حسینی، تهران، [[دانشگاه امام صادق(ع)،]] ۱۳۹۹ش.[https://iranjournals.nlai.ir/bitstream/handle/123456789/925123/562F526AAC56A04137489D4F7C51AFC3.pdf?sequence=1&isAllowed=y برای مطالعه کلیک کنید]
#نقد و بررسی مبانی فقهی دیدگاه مشهور در مفهوم‌شناسی عدالت فقهی، رامین فغانی و محمدمهدی زارعی و سعید ابراهیمی و علی‌اکبر ایزدی فرد، فصلنامه پژوهش‌های فقهی، دوره ۱۶، شماره ۲، ۱۳۹۹ش.[https://jorr.ut.ac.ir/article_74694_d2f385fc028ee94fff581cdab34f4d1e.pdf برای مطالعه کلیک کنید]
#جریان قاعدۀ نفی ظلم در فقه عدلی‌مسلک، محمد سلطانی رنانی، فصلنامه مطالعات حقوق تطبیقی معاصر، شماره ۲۱، ۱۳۹۹ش.[https://law.tabrizu.ac.ir/article_12633_c0551d5dd29d425d027322e28ac96d29.pdf برای مطالعه کلیک کنید]
#بررسی قاعده ی عدالت از دیدگاه فقه امامیه،علیرضا محمدبیکی و مهری توتونچیان، [[مطالعات فقه اقتصادی]]، سال اول زمستان ۱۳۹۸ شماره ۳،[https://ensani.ir/file/download/article/1634313951-10446-1400-19.pdf برای مطالعه کلیک کنید]
#نقش‌یابی عدالت در اجتهاد فقهی در پرتو بررسی چالش حکمت‌انگاری عدالت در خطابات قرآنی،علی الهی خراسانی و حمیدرضا تمدن، قم، [[پژوهشگاه علوم وفرهنگی اسلامی]]،بهار ۱۳۹۵ش.[https://jf.isca.ac.ir/article_64679_d54a92c7efa5f9a3353bf5a2b969782f.pdf برای مطالعه کلیک کنید]
#بررسی اعتبار قاعدۀ عدالت در موارد منصوص و غیرمنصوص، سیف الله صرامی، قم، پژوهشگاه علوم وفرهنگی اسلامی،بهار ۱۳۹۵ش.[https://jf.isca.ac.ir/article_64677_cd147de77fb29f7c6e9e1a46d1254ab0.pdf برای مطالعه کلیک کنید]
#نقش عدالت در قانونگذاری در حکومت اسلامی،حسنعلی علی‌اکبریان، قم، پژوهشگاه علوم وفرهنگی اسلامی،بهار ۱۳۹۵ش.[https://jf.isca.ac.ir/article_64669_6bb302a17b33a4c15d9ba151617015aa.pdf برای مطالعه کلیک کنید]
#نسبت قاعدۀ عدالت با قواعد فقهی دیگر،سید محمود طباطبائی، قم، پژوهشگاه علوم وفرهنگی اسلامی،بهار ۱۳۹۵ش.[https://jf.isca.ac.ir/article_64682_01b507070747986b619f5f27c0322089.pdf برای مطالعه کلیک کنید]
#اصل عدالت در فقه مذاهب اسلامی، عابدین مومنی و سیدمحمدمهدی حسینی، قم، [[فصلنامه مطالعات تقریبی مذاهب اسلامی، دانشگاه مذاهب اسلامی]]، دوره ۱۰، شماره ۳۹، بهار ۱۳۹۴ش.[https://foroughevahdat.mazaheb.ac.ir/article_9879_ec73a08511f0f15158c830720aee7588.pdf برای مطالعه کلیک کنید]
#نقش عدالت در فرآیند استنباط اول و دوم، [[ابوالقاسم علیدوست]]، قم، [[پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی]] (وابسته به دفتر تبلیغات اسلامی حوزه علمیه قم)، ۱۳۹۳ش.[https://iranjournals.nlai.ir/bitstream/handle/123456789/271205/3F3A26587538C248580970510EBFFF38.pdf?sequence=1&isAllowed=y برای مطالعه کلیک کنید]
#گونه‌های بهره‌گیری از عدالت در فقه و اجتهاد، سعید ضیائی‌فر،قم، [[مجله علمی پژوهش‌های فقهی]]، دوره ۱۰، شماره ۲، ۱۳۹۳ش، صص. ۳۰۵–۳۲۲. [https://journal.ut.ac.ir/article_52002_71bc389c97bac8a386a94e0125c910e0.pdf برای مطالعه کلیک کنید]
#درآمدی بر تطبیق قاعده عدالت، سیدمحمود صادق‌زاده طباطبایی، مشهد، [[دانشگاه فردوسی مشهد]]، ۱۳۹۳ش.[https://iranjournals.nlai.ir/bitstream/handle/123456789/817024/41779447B029539662D64EC67E569CD2.pdf?sequence=1&isAllowed=y برای مطالعه کلیک کنید]
#عدالت به مثابه قاعده فقهی و حقوقی، سید محمد اصغری، [[فصلنامه مطالعات حقوق خصوصی]]، دوره ۳۹، شماره ۱،خرداد ۱۳۸۸ش،[https://jlq.ut.ac.ir/article_28281_ceb8ecd0b9ced6868294e2178ca23fab.pdf برای مطالعه کلیک کنید]
#گفت‌وگو: مقایسه قاعده عدالت با قاعده لاضرر، [[حسنعلی علی‌اکبریان]]، قم، [[فصلنامه فقه،]] تابستان ۱۳۸۷ش، شماره ۵۶، صص ۱۹۶–۲۳۸.[https://jf.isca.ac.ir/article_3144.html برالی مطالعه کلیک کنید]
#جایگاه عدالت در استنباط احکام معاملات، سیدحسین سعادت مصطفوی و سیدهاشم پورمولا، دانشگاه امام صادق(ع)،فصلنامه پژوهش نامه حقوق اسلامی, ۱۳۸۷ش، دوره ۹، شماره ۱، شماره پیاپی ۲۷،[https://ilr.isu.ac.ir/article_1269_e00406144c1e7e35240afed70f34166a.pdf برای مطالعه کلیک کنید]
#جایگاه عدالت در استنباط مسائل فقهى حقوقى زنان، محمد سروش محلاتی، ماهنامه پیام زن، شماره ۱۵۵، ۱۳۸۳ش.[http://payamezan.eshragh.ir/article_52564.html برای مطالعه کلیک کنید]
#عدالت ‏به مثابه قاعده فقهى، مهدی مهریزی، نشریه نقد و نظر، شماره ۱۰-۱۱، ۱۳۷۶ش.[https://jpt.isca.ac.ir/article_22795_6f277ba15918f213da8821f34ef1027e.pdf برای مطالعه کلیک کنید]

=== عربی ===
#العدالة بوصفها قاعدة فقهيّة، مهدي مهريزي، ترجمة: حسن علي الهاشمي، لبنان-بیروت، مجلة نصوص معاصرة، ۲۰۱۹م.([https://nosos.net/wp-content/uploads/nosos/n55-56.pdf#page=162&zoom=100,561,248 برای مطالعه کلیک کنید])
# قاعدة العدالة و دورهافی الاجتهاد الشرعی، یوسف الصانعی، ترجمه: مرقال هاشم، لبنان-بیروت، مجلة نصوص معاصرة، ۲۰۱۹م.[https://nosos.net/wp-content/uploads/nosos/n55-56.pdf#page=17&zoom=100,497,213 برای مطالعه کلیک کنید]
# العدالة من منظوراجتهادی، احمدمبلغی، ترجمه: حسن علی مطر، لبنان-بیروت، مجلة نصوص معاصرة، ۲۰۱۹م.[https://nosos.net/wp-content/uploads/nosos/n55-56.pdf#page=58&zoom=100,561,246 برای مطالعه کلیک کنید]
# العدالة بین التقعید الفقهی و الاصولی، محمدتقی شهیدی، ترجمه:مرقال هاشم، لبنان-بیروت، مجلة نصوص معاصرة، ۲۰۱۹م.[https://nosos.net/wp-content/uploads/nosos/n55-56.pdf#page=124&zoom=100,561,245 برای مطالعه کلیک کنید]
# اصول العدالة السیاسة، سید صادق حقیقت، ترجمه:السید حسن الهاشمی، لبنان-بیروت، مجلة نصوص معاصرة، ۲۰۱۹م.[https://nosos.net/wp-content/uploads/nosos/n55-56.pdf#page=175&zoom=100,418,245 برای مطالعه کلیک کنید]
# مفهوم الاعتدال والوسطية في الفكر الإسلامي المعاصر، محمد محفوظ، لبنان، مجلة الكلمة، مجلد ۲۴، شماره ۹۷، ۲۰۱۷م.[https://search.mandumah.com/Record/1005089 برای مطالعه چکیده کلیک کنید]
# الإعـــــــتدال في الأحكام الشرعية من زاوية نظـر أصـولية مقاصــــــدية، عباس علي حميد العبيدي، عراق، ''مجلة ديالى للبحوث الانسانية،۲۰۱۳م.''[https://djhr.uodiyala.edu.iq/index.php/DJHR2022/article/view/766/687 برای مطالعه کلیک کنید]
# ثلاث رسائل: العداله، التوبه، قاعده لاضرر، من تقریرات سید تقی طباطبائی قمی، کتبه عباس حاجیانی دشتی، محلاتی، ۱۳۹۳ش.[https://pic.ketab.ir/DataBase/bookpdf/93/93c20832.pdf برای مطالعه کلیک کنید]
# رسالة في العدالة، بضميمة قاعدة «ما يضمن» و«حمل فعل المسلم على الصحة»، تألیف: سید علی موسوی قزوینی، قم: جماعة المدرسین في الحوزة العلمية بقم، مؤسسة النشر الإسلامي، ۱۳۷۷ش ۱۴۱۹ق.[https://ablibrary.net/books/5349?page=1&tab-id=3&page-label=1 برای مطالعه کلیک کنید]

==پایانامه==
===فارسی===

# کاربرد قاعده عدالت در فرایند استنباط فقه جزایی اسلام با تأکید بر فقه امامیه، محمد عبدالرضایی، دکتری تخصصی، دانشکده الهیات، دانشگاه مفید، ۱۴۰۲ش'''.'''[https://ganj.irandoc.ac.ir/#/articles/31d332448230f69c479fdf6d5c3947b5 برای مطالعه چکیده کلیک کنید]
# تأثیر جنسیت بر کیفر در پرتو تقریری نوین از قاعده عدالت «مطالعه‌ای در باب مصادیق فقهی و تحلیل حقوقی»، منصوره فرجی، کارشناسی ارشد، گروه علوم انسانی، مؤسسه آموزش عالی خراسان، ایران، ۱۴۰۱ش.[https://ganj.irandoc.ac.ir/#/articles/cdb9a3fc6d99f78e1fcdce7294ea9f3a برای مطالعه چکیده کلیک کنید]
# نقش قاعده عدالت در خلق پول، علیرضا زینلی‌زاده، کارشناسی ارشد، دانشکده الهیات، دانشگاه تهران، ۱۴۰۰ش،[https://noordoc.ir/thesis/view/245004?pageNumber=6&viewType=pdf برای مطالعه کلیک کنید]
# جایگاه و مفهوم عدالت در فقه و حقوق خانواده، قربانعلی جمالی عسکرانی، کارشناسی ارشد، دانشکده حقوق و الهیات، دانشگاه شهید اشرفی اصفهانی، ۱۳۹۸ش.[https://ganj.irandoc.ac.ir/#/articles/140bec9a2bcc4166823a0ddd92b59ce4 برای مطالعه چکیده کلیک کنید]
# جایگاه عدالت در استنباط احکام، محمد مهریزی ثانی، دکتری، پردیس البرز، دانشگاه تهران، ایران، ۱۳۹۸ش،[https://noordoc.ir/thesis/view/75290?pageNumber=2&viewType=pdf برای مطالعه کلیک کنید]
# بررسی احکام قاعده عدالت از منظر فقه شیعه، محمد کدوری، کارشناسی ارشد، دانشگاه آزاد اسلامی واحد بم، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، ۱۳۹۷ش.[https://ganj.irandoc.ac.ir/#/articles/e411bae77588df670aff9f03ad6e081c برای مطالعه چکیده کلیک کنید]
# تحلیل فقهی و حقوقی قاعده عدالت، سیدمحمدحسین تقوی اقدم، کارشناسی ارشد، دانشکده علوم انسانی، دانشگاه آزاد اسلامی واحد شهر قدس،۱۳۹۷ش،[https://ganj.irandoc.ac.ir/#/articles/db4d08efc40b7e3d6ff9414ad86f0e94 برای مطالعه چکیده کلیک کنید]
# میزان و چگونگی نقش قاعده عدالت در قانونگذاری و قضاوت، علی آخوندی، کارشناسی ارشد، دانشگاه آزاد اسلامی واحد تفت، ایران، ۱۳۹۶ش.[https://ganj.irandoc.ac.ir/#/articles/a511f9d00d2a38c1a2faf732d7986613 برای مطالعه چکیده کلیک کنید]
# جایگاه عدالت در استنباط احکام فقهی، سیدمیلاد عبداله‌زاده، کارشناسی ارشد، تهران،دانشکده حقوق و علوم سیاسی، دانشگاه علامه طباطبائی، ۱۳۹۶ش، [https://ganj.irandoc.ac.ir/#/articles/e46bafccec5e0f011ce6127a9b783938 برای مطالعه چکیده کلیک کنید]
# ضمان اعلی القیم در غصب بر اساس قاعده عدالت، رضیه سادات پورمولا، کارشناسی ارشد، دانشکده الهیات و معارف اسلامی، دانشگاه میبد،۱۳۹۵ش.[https://noordoc.ir/thesis/view/228560?pageNumber=2&viewType=pdf برای مطالعه کلیک کنید]
# ‫بررسی موضوعی عدالت و جایگاه آن در ابواب مختلف فقهی و حقوقی، نفیس‌السادات زعفرانی، پایان‌نامه کارشناسی ارشد، رشته الهیات و معارف اسلامی ـ فقه و مبانی حقوق اسلامی، دانشگاه قرآن و حدیث، پردیس تهران، ۱۳۹۵ش. [https://ganj.irandoc.ac.ir//#/articles/50eb768037c4d977c04c5e5d7b7cb163 برای مطالعه چکیده کلیک کنید]
# قاعده عدالت در فقه اسلامی، مرضیه ابراهیمی، کارشناس ارشد، دانشگاه آزاد اسلامی٬ واحد دماوند، دانشکده علوم انسانی، ۱۳۹۴ش.
# جایگاه عدالت به مثابه قاعده فقهی نزد مذاهب اسلامی، مهدیه میان‌محله، کارشناسی ارشد، دانشگاه ادیان و مذاهب، دانشکده مذاهب اسلامی، ۱۳۹۲ش.
# اعتبار و قلمرو قاعده عدالت در فقه از منظر کتاب و سنت، سیدمحمود صادق‌زاده طباطبایی، دکتری، دانشکده علوم حدیث، ۱۳۹۱ش.[https://ganj.irandoc.ac.ir/#/articles/0f86fe4843f11e7e7247365332209a54 برای مطالعه چکیده کلیک کنید]
# ‫اعتبار و قلمرو قاعده عدالت در فقه از منظر کتاب و سنت، سیدمحمود صادق‌زاده طباطبایی، رساله دکتری تخصصی (PhD)، رشته الهیات و معارف اسلامی ـ مدرسی معارف اسلامی (آشنایی با منابع اسلامی)، دانشکده علوم حدیث، ۱۳۹۱ش. [https://ganj.irandoc.ac.ir/#/articles/0f86fe4843f11e7e7247365332209a54 برای مطالعه چکیده کلیک کنید]
# قاعده عدالت از منظر فقه امامیه، محمد داستین، کارشناسی ارشد، دانشگاه آزاد اسلامی، واحد یاسوج، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، ۱۳۹۰ش.

===عربی===

# مبدأ العدالة في الفقه الامامي، نرجس صالح صاحب الموسوي، پایان‌نامه کارشناسی ارشد در عراق، جامعة کربلاء، كلية العلوم الاسلامية، ۲۰۱۹م.[https://uokerbala.edu.iq/wp-content/uploads/2020/08/Rp-Principle-of-justice-in-Islamic-jurisprudence.pdf برای مطالعه کلیک کنید]

==سایر منابع==
===فارسی ===

# کرسی تخصصی «نقد نظریه قاعده عدالت»، سیف‌الله صرامی، نشست کرسی تخصصی «نقد نظریه قاعده عدالت» درسایت شبکه اجتهاد،تاریخ درج:۱۴۰۱/۰۸/۰۸،تاریخ بازدید:۱۴۰۵/۰۷/۲۱ش. [https://ijtihadnet.ir/%d9%86%d9%82%d8%af-%d9%86%d8%b8%d8%b1%db%8c%d9%87-%d9%82%d8%a7%d8%b9%d8%af%d9%87-%d8%b9%d8%af%d8%a7%d9%84%d8%aa/ برای مطالعه کلیک کنید]
# واکاوی قاعده عدالت از دیدگاه آیت‌الله صانعی،علی‌ بهادرزایی،یاداشت اینترنتی در سایت شبکه اجتهاد، تاریخ درج: ۱۳۹۹/۰۷/۰۷، تاریخ بازدید:۱۴۰۵/۰۷/۲۱ش [https://ijtihadnet.ir/%d9%88%d8%a7%da%a9%d8%a7%d9%88%db%8c-%d9%82%d8%a7%d8%b9%d8%af%d9%87-%d8%b9%d8%af%d8%a7%d9%84%d8%aa-%d8%a7%d8%b2-%d8%af%db%8c%d8%af%da%af%d8%a7%d9%87-%d8%a2%db%8c%d8%aa%e2%80%8c%d8%a7%d9%84%d9%84%d9%87/ برای مطالعه کلیک کنید]
# عدالت به‌مثابه یک قاعده فقهی فراگیر، علی الهی‌خراسانی، پیش نشست همایش بین‌المللی «عدالت و اخلاق در مکتب اهل‌بیت(ع)» درسایت شبکه اجتهاد، تاریخ درج: ۱۳۹۵/۰۸/۱۰ش، تاریخ بازدید:۱۴۰۵/۰۷/۲۱ش. [https://ijtihadnet.ir/%d8%b9%d8%af%d8%a7%d9%84%d8%aa-%d8%a8%d9%87%e2%80%8c%d9%85%d8%ab%d8%a7%d8%a8%d9%87-%db%8c%da%a9-%d9%82%d8%a7%d8%b9%d8%af%d9%87-%d9%81%d9%82%d9%87%db%8c-%d9%81%d8%b1%d8%a7%da%af%db%8c%d8%b1/ برای مطالعه کلیک کنید]

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۱۳ اکتبر ۲۰۲۶، ساعت ۱۵:۵۵
خط ۱۱۰:		خط ۱۱۰:
	# واکاوی قاعده عدالت از دیدگاه آیت‌الله صانعی،علی‌ بهادرزایی،یاداشت اینترنتی در سایت شبکه اجتهاد، تاریخ درج: ۱۳۹۹/۰۷/۰۷، تاریخ بازدید:۱۴۰۵/۰۷/۲۱ش [https://ijtihadnet.ir/%d9%88%d8%a7%da%a9%d8%a7%d9%88%db%8c-%d9%82%d8%a7%d8%b9%d8%af%d9%87-%d8%b9%d8%af%d8%a7%d9%84%d8%aa-%d8%a7%d8%b2-%d8%af%db%8c%d8%af%da%af%d8%a7%d9%87-%d8%a2%db%8c%d8%aa%e2%80%8c%d8%a7%d9%84%d9%84%d9%87/ برای مطالعه کلیک کنید]		# واکاوی قاعده عدالت از دیدگاه آیت‌الله صانعی،علی‌ بهادرزایی،یاداشت اینترنتی در سایت شبکه اجتهاد، تاریخ درج: ۱۳۹۹/۰۷/۰۷، تاریخ بازدید:۱۴۰۵/۰۷/۲۱ش [https://ijtihadnet.ir/%d9%88%d8%a7%da%a9%d8%a7%d9%88%db%8c-%d9%82%d8%a7%d8%b9%d8%af%d9%87-%d8%b9%d8%af%d8%a7%d9%84%d8%aa-%d8%a7%d8%b2-%d8%af%db%8c%d8%af%da%af%d8%a7%d9%87-%d8%a2%db%8c%d8%aa%e2%80%8c%d8%a7%d9%84%d9%84%d9%87/ برای مطالعه کلیک کنید]
	# عدالت به‌مثابه یک قاعده فقهی فراگیر، علی الهی‌خراسانی، پیش نشست همایش بین‌المللی «عدالت و اخلاق در مکتب اهل‌بیت(ع)» درسایت شبکه اجتهاد، تاریخ درج: ۱۳۹۵/۰۸/۱۰ش، تاریخ بازدید:۱۴۰۵/۰۷/۲۱ش. [https://ijtihadnet.ir/%d8%b9%d8%af%d8%a7%d9%84%d8%aa-%d8%a8%d9%87%e2%80%8c%d9%85%d8%ab%d8%a7%d8%a8%d9%87-%db%8c%da%a9-%d9%82%d8%a7%d8%b9%d8%af%d9%87-%d9%81%d9%82%d9%87%db%8c-%d9%81%d8%b1%d8%a7%da%af%db%8c%d8%b1/ برای مطالعه کلیک کنید]		# عدالت به‌مثابه یک قاعده فقهی فراگیر، علی الهی‌خراسانی، پیش نشست همایش بین‌المللی «عدالت و اخلاق در مکتب اهل‌بیت(ع)» درسایت شبکه اجتهاد، تاریخ درج: ۱۳۹۵/۰۸/۱۰ش، تاریخ بازدید:۱۴۰۵/۰۷/۲۱ش. [https://ijtihadnet.ir/%d8%b9%d8%af%d8%a7%d9%84%d8%aa-%d8%a8%d9%87%e2%80%8c%d9%85%d8%ab%d8%a7%d8%a8%d9%87-%db%8c%da%a9-%d9%82%d8%a7%d8%b9%d8%af%d9%87-%d9%81%d9%82%d9%87%db%8c-%d9%81%d8%b1%d8%a7%da%af%db%8c%d8%b1/ برای مطالعه کلیک کنید]

			[[رده:مدخل‌های ۱۴۰۵]]

قاعده عدالت (منابع مطالعاتی) - تاریخچهٔ نسخه‌ها

Jalili: added Category:مدخل‌های ۱۴۰۵ using HotCat