|
|
| (۵۲۰ نسخهٔ میانی ویرایش شده توسط ۳ کاربر نشان داده نشد) |
| خط ۱: |
خط ۱: |
| شبیهسازی (منابع مطالعاتی)
| | '''نظریه دولت انتخابی اسلامی''' عنوان یک کلاننظریه در [[فقه سیاسی|فقه سیاسی شیعه]] درباره ماهیت دولت در عصر غیبت است. این نظریه، بر اساس آرای [[سید محمدباقر صدر]]، [[محمدجواد مغنیه]]، [[محمدمهدی شمسالدین]] و [[مهدی حائری یزدی]] استخراج شده و در برابر نظریههای ولایت انتصابی فقیه و دیدگاههای نفیکننده مشروعیت حکومت در عصر غیبت قرار میگیرد. دولت انتخابی اسلامی با پذیرش ضرورت تشکیل حکومت در دوران غیبت، منشأ مشروعیت آن را ترکیبی از اراده الهی و اراده مردمی میداند و حاکمیت سیاسی را به مردم واگذار میکند، بدون آنکه برای فقها امتیاز یا ولایت سیاسی ویژهای قائل باشد. |
|
| |
|
| ==کتابها==
| | در این نظریه، شرط اسلامی بودن دولت نه فقیه بودن حاکم، بلکه التزام حکومت به اجرای احکام شرعی و تحقق اهداف دین است. رابطه میان مردم و حکومت، بهجای ولایت، بر پایه [[وکالت]] یا اعمال حاکمیت جمعی امت سامان مییابد؛ از این رو، دولت اسلامی مطلوب در این چارچوب، دولتی شورایی و مبتنی بر رأی عمومی است که در عین استفاده از عقل جمعی و تجربه بشری، خود را مقید به احکام ثابت شرعی و مصالح عمومی میداند. |
| ===فارسی===
| |
| # شبیهسازی انسان: از دیدگاه فقهی و حقوقی، اکرم بلالی، گرگان، نشر ویراست، ۱۴۰۰ش. [https://pic.ketab.ir/DataBase/bookpdf/00/1400220015.pdf صفحات ابتدایی از سایت خانه کتاب]
| |
| # بررسی فقهی و حقوقی شبیهسازی انسان، داوود کرامتی، تهران، آموزشی و پژوهشی بوعلی، ۱۳۹۹ش. [https://pic.ketab.ir/DataBase/bookpdf/99/99401048.pdf صفحات ابتدایی از سایت خانه کتاب]
| |
| # بررسی فقهی و حقوقی شبیهسازی آدمی، مصطفی پوررحیمقورقچی، تهران، انتشارات فرهوش، ۱۳۹۹ش. [https://pic.ketab.ir/DataBase/bookpdf/99/99327090.pdf صفحات ابتدایی از سایت خانه کتاب]
| |
| # شبیهسازی انسان در حقوق کیفری، علیاکبر شعبانی، گیلان، نشر نوین پویا، ۱۳۹۹ش. [https://pic.ketab.ir/DataBase/bookpdf/99/99706006.pdf صفحات ابتدایی از سایت خانه کتاب]
| |
| # شبیهسازی انسان با نگرش اسلام، حسنسیدعزالدین بحرالعلوم، مترجم لطیف راشدی، تهران، نشر روانسنجی، ۱۳۹۸ش.[https://pic.ketab.ir/DataBase/bookpdf/98/98903121.pdf صفحات ابتدایی از سایت خانه کتاب]
| |
| # جرمانگاری شبیهسازی انسان در پرتو آموزههای قرآنی و روایی، محسن ابراهیمی، تبریز، پژوهشهای دانشگاه، ۱۳۹۸ش.[https://pic.ketab.ir/DataBase/bookpdf/98/98404007.pdf صفحات ابتدایی از سایت خانه کتاب]
| |
| # شبیهسازی انسان از دیدگاه فقهی و حقوقی، رضا شکرزادهچهاربرج، اکرم بلابی، گرگان، انتشارات نوروزی، ۱۳۹۸ش. [https://pic.ketab.ir/DataBase/bookpdf/98/98624082.pdf صفحات ابتدایی از سایت خانه کتاب]
| |
| # شبیهسازی انسان در آینه فقه، سید محسن مرتضوی، قم، موسسه آموزشی امام خمینی، ۱۳۹۶ش.
| |
| # شبیهسازی انسان از منظر فقه و حقوق بینالملل، مژگان کثیری، تهران، شاپرک سرخ، ۱۳۹۵ش. [https://pic.ketab.ir/DataBase/bookpdf/95/95401147.pdf صفحات ابتدایی از سایت خانه کتاب]
| |
| # بررسی فقهی شبیهسازی انسان: با محوریت نظرات علما و صاحبنظران حوزه علمیه نجف اشرف، محمدباقر محمدیلائینی، تهران، شرکت انتشارات علمی و فرهنگی، ۱۳۹۵ش. [https://pic.ketab.ir/DataBase/bookpdf/95/95221045.pdf صفحات ابتدایی از سایت خانه کتاب]
| |
| # شبیهسازی از منظر اخلاق، ادیان، فقه و حقوق، علی اصغر قربانی، محمود عباسی، تهران، مرکز تحقیقات پزشکی قانونی، ۱۳۹۴ش. [https://pic.ketab.ir/DataBase/bookpdf/94/94517067.pdf صفحات ابتدایی از سایت خانه کتاب]
| |
| # بررسی فقهی و حقوقی شبیهسازی و اهدای جنین، مرتضی پورملایی، چابهار، نشر سیدمحمد درتکیده، ۱۳۹۴ش. [https://pic.ketab.ir/DataBase/bookpdf/94/94207229.pdf صفحات ابتدایی از سایت خانه کتاب]
| |
| # شبیهسازی در دیدگاههای دینی و اندیشههای حقوقی، محدثه معینیفر، تهران، نشر میران، ۱۳۹۳ش.
| |
| # تاریخچه شبیهسازی انسان از منظر ادیان مختلف، فریما میرزاییباغینی، تهران، نشر متینفر، ۱۳۹۳ش. [https://pic.ketab.ir/DataBase/bookpdf/93/93131077.pdf صفحات ابتدایی از سایت خانه کتاب]
| |
| # شبیهسازی انسان از دیدگاه فقه امامیه و صاحبنظران اهل تسنن، تکتم رجائیپور، مشهد، نشر کتابدار توس و ابومسلم، ۱۳۹۳ش. [https://pic.ketab.ir/DataBase/bookpdf/93/93C17048.pdf صفحات ابتدایی از سایت خانه کتاب]
| |
| # بررسی فقهی مسئله شبیهسازی انسان، غلامرضا نورمحمدی، رسول نوری، قم، زمزم هدایت، ۱۳۹۲ش. [https://pic.ketab.ir/DataBase/bookpdf/92/92722820.pdf صفحات ابتدایی از سایت خانه کتاب]
| |
| # شبیهسازی انسانی از منظر حقوق خصوصی، مریم خاقانی، تهران، نشر آموزش و سنجش، ۱۳۹۲ش. [https://pic.ketab.ir/DataBase/bookpdf/92/92B16050.pdf صفحات ابتدایی از سایت خانه کتاب]
| |
| # شبیهسازی انسان از نظر فقه اسلامی، عبدالمجید مقامی، قم، نشر نجفی، ۱۳۹۰ش.
| |
| # شبیهسازی انسان: ملاحظات علمی، اخلاقی، حقوقی و فقهی، علی محمدی، قم، نهاد نمایندگی مقام معظم رهبری در دانشگاهها، ۱۳۸۹ش.
| |
| # حقوق کیفری و شبیهسازی انسان، محمدجعفر ساعد، تهران، نشر حقوقی، ۱۳۸۸ش.
| |
| # شبیهسازی انسان از دیدگاه اسلام، ثریا رستمی، قم، نسیم کوثر، ۱۳۸۷ش. [https://pic.ketab.ir/DataBase/bookpdf/87/87C24621.pdf صفحات ابتدایی از سایت خانه کتاب]
| |
| # حکم شرعی شبیهسازی حیوان و انسان، عبدالظاهر سلطانی، تهران، نشر احسان، ۱۳۸۶ش. [https://pic.ketab.ir/DataBase/bookpdf/86/86406051.pdf صفحات ابتدایی از سایت خانه کتاب]
| |
| # بررسی مشروعیت شبیهسازی انسانی از دیدگاه فقهی، حدود و شرایط آن، سید حسن شبیری، تهران، پژوهشگاه فرهنگ، هنر و ارتباطات، ۱۳۸۶ش.
| |
| # شبیهسازی انسانی از دیدگاه آیین کاتولیک و اسلام، سید حسن اسلامی، تهران، مرکز مطالعات و تحقیقات ادیان و مذاهب، ۱۳۸۶ش.
| |
| # شبیهسازی انسانی در آئینه فقه، اخلاق و حقوق، محمدباقر عامرینیا، قم، نشر راه سبز، ۱۳۸۶ش. [https://pic.ketab.ir/DataBase/bookpdf/86/86C28651.pdf صفحات ابتدایی از سایت خانه کتاب]
| |
| # شبیهسازی انسان: بیمها و امیدها، غلامرضا نورمحمدی، قم، دفتر نشر معارف، ۱۳۸۴ش. [https://pic.ketab.ir/DataBase/bookpdf/84/84316090.pdf صفحات ابتدایی از سایت خانه کتاب]
| |
|
| |
|
| ===عربی===
| | دولت انتخابی اسلامی با پذیرش ارزشهای جهانشمولی چون برابری حقوقی شهروندان، آزادیهای سیاسی و اجتماعی (در چارچوب شرع)، قانونگرایی و پاسخگویی حاکمان، میکوشد میان شریعت و مردمسالاری سازگاری ایجاد کند. این نظریه تلاشی است برای ارائه الگویی از دولت اسلامی که هم به دین وفادار باشد و هم نقش محوری مردم را در مشروعیت و اداره حکومت به رسمیت بشناسد. |
| # الاستنساخ البشرى: دراسة طبیة فقهیة قانونیة، رشیدة بن عیسى، الأردن، دار النفائس للنشر و التوزیع، ۲۰۱۴م.
| |
| # الأحکام الشرعیة والقانونیة للتدخل فی عوامل الوراثة والتکاثر، السید محمود عبدالرحیم مهران، دبى، ندوة الثقافة والعلوم, ۲۰۰۵م.
| |
| # الموسوعة الفقهیة للأجنة والاستنساخ البشرى من الناحیة الطّبیة والشرعیة والقانونیة (جلد دوم، سعید بن منصور موفعه، مصر، الاسکندریة، دارالایمان، دارالقمة، ۲۰۰۵م.
| |
| # الفقه و مسائل طبّیة، محمدآصف محسنى، قم، بوستان کتاب،۱۳۸۲ش.
| |
| # الوراثة و الإستنساخ (فصل دوم)، خالد فائق العبیدی، بیروت، دار الکتب العلمیة، منشورات محمد علی بیضون، ۱۴۲۶ق.
| |
| # فقه الاستنساخ البشرى و فتاوى طبیة، السید محمدسعید الطباطبائى الحکیم، النجف الاشرف، دارالهلال، ۱۴۲۵ق. [https://lib.eshia.ir/86819/1/3 لینک کتاب]
| |
| # الاستنساخ بین التّقنیّة والتّشریع، السید علی الموسوی السبزواری، بیروت، مؤسسة الأعلمى للمطبوعات، ۱۴۲۳ق.
| |
| # قراءات فقهیة معاصرة فى معطیات الطب الحدیث، مجموعة من الفقهاء والباحثین، بیروت، دارالغدیر، ۱۴۲۳ق.
| |
| # الاستنساخ جدل العصر، جعفر حسن عتریسی، بیروت، دارالهادى، ۱۴۲۲ق.
| |
| # الاستنساخ فی میزان الإسلام، ریاض أحمد عودة الله، عمان، دار أسامة للنشر والتوزیع، ۲۰۰۳م.
| |
| # عملیات أطفال الأنابیب والاستنساخ البشری فی منظور الشریعة الإسلامیة (فصل چهارم)، منذر طیب البرزنجی، شاکر غنی العادلی، بیروت، مؤسسة الرسالة، ۱۴۲۲ق.
| |
| # الاستنساخ الجینى بین العلم والدین، على حسن طه، بیروت، دارالندى للطباعة والنشر والتوزیع، ۱۴۲۱ق.
| |
| # الاستنساخ بین الاسلام والمسیحیّة مقالات وأبحاث و مُقابلات لِکبار رجال الدین والمفکّرین والباحثین مِن مختلف الأدیان والمذاهب، مرکز الدراسات والأبحاث الإسلامیة ـ المسیحیة، بیروت، دارالفکر اللبنانی، ۱۹۹۹م.
| |
| # آدم و علوم الاستنساخ، عبدالرحمن الرفاعی، قاهره، مکتبة مدبولی الصغیر، ۱۴۱۹ق. [https://ebook.univeyes.com/52861/pdf-آدم-و-علوم-الاستنساخ لینک دسترسی]
| |
|
| |
|
| ===زبانهای دیگر=== | | == معرفی اجمالی == |
| # Cloning from Shia viewpoing: the ethical and jurisprudential aspects of human reproductive cloning، Morteza Agha Mohammadi، qom، Urwatul Wuthqa Research Institute، 2017m.
| | دولت انتخابی اسلامی عنوان کلان نظریهای است که [[نظریههای دولت در فقه شیعه (کتاب)|کتاب نظریههای دولت در فقه شیعه]]، آن را برای اشاره به آرای سه متفکر عراقی و لبنانی درباره چگونگی شکلگیری دولت در فقه شیعه به کار میبرد.<ref>کدیور، نظریههای دولت در فقه شیعه، ص۱۵۹.</ref> اصول این نظریه از مجموع آرای [[سید محمدباقر صدر]]، [[محمدجواد مغنیه]] و [[محمدمهدی شمسالدین]] استخراج شده است.<ref>کدیور، نظریههای دولت در فقه شیعه، ص۱۵۹-۱۶۰.</ref> نظریه دولت انتخابی اسلامی همچنین قرابتهای زیادی با [[نظریه وکالت مالکان شخصی مشاع]] دارد که توسط [[مهدی حائری یزدی]] تدوین شده است؛<ref>مرندی، «سه نظریه در مبنای مشروعیت دولت ...»، ص۱۶-۱۹.</ref> بههمیندلیل عنوان دولت انتخابی اسلامی برای اشاره نظریه وکالت مالکان شخصی مشاع نیز به کار رفته است.<ref>کمالی اردکانی، دولت انتخابی اسلامی و مردمسالاری (بررسی آراء شیخ محمد شمسالدین و دکتر مهدی حائری یزدی)، ص۱۵۷-۲۰۳. </ref> همچنین گفته شده نظرات [[سید محمدکاظم شریعتمداری]] از مراجع تقلید، هنگام تصویب قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران نیز ذیل این نظریه دستهبندی میشود.<ref>کمالی اردکانی، دولت انتخابی اسلامی و مردمسالاری، ص۱۳۵-۱۳۷.</ref> |
|
| |
|
| | از مهمترین ویژگیهای نظریه دولت انتخابی اسلامی، تأکید بر ضروری بودن تشکیل حکومت در عصر غیبت و واگذاری کامل حاکمیت به مردم است؛ به همین دلیل بر خلاف نظریههای ولایت فقیه، حق ویژهای برای فقها قائل نیست؛<ref>کمالی اردکانی، دولت انتخابی اسلامی و مردمسالاری، ص۱۴؛ مرادی، «بررسی و نقد مبانی نظریه سیاسی ولایت امت بر خویش»، ص۱۶۷؛ خواجه سروی، «بررسی مقایسهای مردمسالاری دین در نگاه آیتالله خامنهای و آیتالله شمسالدین»، ص۳۳.</ref> چنانکه در نظریه وکالت مالکان شخصی مشاع درباره نوع ارتباط میان حاکمیت و مردم، آن را از رابطه ولایت تبدیل به رابطه وکالت میکند و نقش اساسی را به مردم میهد.<ref>حائری یزدی، حکمت و حکومت، ص۱۰۶-۱۰۸.</ref> همچنین درباره این نظریات گفته شده که در پی ایجاد سازگاری میان دولت اسلامی با مدلهای نظامهای دموکراتیک هستند.<ref>کمالی اردکانی، دولت انتخابی اسلامی و مردمسالاری، ص۱۴.</ref> |
|
| |
|
| ==مقالهها==
| | شکلگیری نظریه دولت انتخابی اسلامی را حاصل تحولات سیاسی- اجتماعی چند دهه آخر قرن بیستم و به ویژه پیروزی انقلاب اسلامی ایران دانستهاند. بر این اساس گفته شده که مواجهه کشورهای اسلام با امواج دموکراسیخواهی و عدم پذیرش ایدئولوژیهای سکولاریستی و غیر اسلامی در کشورهای اسلامی باعث شد تا در جهان اسلام، زمینه برای ارائه مدلهایی از دموکراسی متناسب با شرایط داخلی کشورهای اسلامی فراهم شود. نظریه دولت انتخابی اسلامی را هم ازجمله نظریاتی دانستهاند که در همین شرایط طرح شد و بیشتر آن را واکنشی به طرح نظریههای ولایت فقیه در جمهوری اسلامی ایران میدانند.<ref>کمالی اردکانی، دولت انتخابی اسلامی و مردمسالاری، ص۲۳۰-۲۳۵.</ref> |
| ===فارسی===
| |
| # بررسی شبیهسازی انسانی از نگاه فریقین (با توجه به احکام اولی و ثانوی)، دوست محمد فاضلی، نشریه جستارهایی در فقه پزشکی، شماره ۵، ۱۳۹۹ش. [http://journals.miu.ac.ir/article_5350_70f167a782d1b947632027ecd6588875.pdf لینک مقاله]
| |
| # احکام فقهی و حقوقی مترتب بر استفاده از سلول های بنیادی و DNA به منظور شبیهسازی وتغییرات ژنتیکی در انسان، حسنیه پیشدست، نشریه قانون یار، شماره ۱۵، ۱۳۹۹ش. [http://ensani.ir/file/download/article/1621228315-10125-15-2.pdf لینک مقاله]
| |
| # بررسی دیدگاه های فقه امامیه، فقهای عامه و حقوق موضوعه در زمینه شبیهسازی انسان، آرزو حسین زاده، علی چهکندی نژاد، نشریه طب و قرآن، دوره ۴، شماره ۵، ۱۳۹۸ش. [http://quranmed.com/article-1-279-fa.pdf لینک مقاله]
| |
| # دیدگاه فقهای شیعه در مورد شبیهسازی انسانی، علی رحمانیفرد سبزواری، فاطمه نظری، فصلنامه مطالعات فقه امامیه، شماره ۱۰، ۱۳۹۷ش. [http://pfe.journals.miu.ac.ir/article_2322.html لینک مقاله]
| |
| # بررسی آرای فقهای شیعه در باب مشروعیت شبیهسازی انسان و تطبیق با اسناد بین المللی، امین امیرحسینی، حجت مبین، انسان پژوهی دینی، دوره ۱۵، شماره ۴۰، ۱۳۹۷ش. [http://raj.smc.ac.ir/article_34635_8ba1a7ca83e834d5e157df19316e2835.pdf لینک مقاله]
| |
| # بررسی آرای فقهی فریقین در مسائل اجتماعی شبیهسازی انسان، محمدحسین مختاری، مرتضی آقامحمدی، دوفصلنامه فقه مقارن، شماره ۱۲، ۱۳۹۷ش. [http://fiqhemoqaran.mazaheb.ac.ir/article_85771_324066f611aba97dfb0078d6f1740ea8.pdf لینک مقاله]
| |
| # تحلیل شبیهسازی درمانی در فقه فریقین و دین یهود، الهه سادات حجازی دهاقانی، مسعود راعی دهقی، فصلنامه قرآن و طب، دوره ۴، شماره ۱، ۱۳۹۷ش. [http://quranmed.com/article-1-243-fa.html لینک دسترسی]
| |
| # بررسی و نقد شبیهسازی انسانی از منظر فقه اسلامی (شیعه و اهل سنت)، علی عسگری یزدی، مسعود میرزایی، فصلنامه علمی پژوهشهای فقهی، دوره ۱۳، شماره ۴، ۱۳۹۶ش. [https://jorr.ut.ac.ir/article_65273_15681b46c24f09d51efab3bcea649aea.pdf لینک مقاله]
| |
| # مروری بر محاسن و معایب شبیهسازی در انسان، محمدباقر محمدی لائینی، محمدعلی افضلی، شیرزاد غلامی، مجله دانشگاه علوم پزشکی مازندران، شماره ۱۴۸، ۱۳۹۶ش. [http://jmums.mazums.ac.ir/article-1-9963-fa.html لینک دسترسی]
| |
| # شبیهسازی انسان (نقد کتاب بررسی فقهی شبیهسازی انسان: با محوریت نظرات علما و صاحبنظران حوزه علمیه نجف اشرف اثر محمدباقر محمدیلائینی)، محمدعلی خادمی کوشا، فصلنامه نقد کتاب، شماره ۷، ۱۳۹۵ش. [http://jlabr.faslnameh.org/article-1-178-fa.html لینک دسترسی]
| |
| # مطالعه تطبیقی شبیهسازی انسان از منظر فقه شیعه و اهل سنت، مهدی راضی، مریم خلیفه پور، فصلنامه تحقیقات حقوقی، شماره ۷۱، ۱۳۹۴ش. [https://lawresearchmagazine.sbu.ac.ir/article_56218_38300c1aa4ca34b635ae0e9b3455909b.pdf لینک مقاله]
| |
| # بررسی فقهی احکام ثانویۀ عدم جواز شبیهسازی انسانی (Human Cloning) و نقد آنها، علیاکبر ایزدیفر، محمدجواد حاجی حسینی،نشریه طب و تزکیه، دوره ۲۴، شماره ۱، ۱۳۹۴ش. [https://iranjournals.nlai.ir/bitstream/handle/123456789/54014/FC679D442026E67D93C5DF93E51773B8.pdf?sequence=-1&isAllowed=y لینک مقاله]
| |
| # بررسی حکم تکلیفی شبیهسازی انسان، محمدصادق طباطبایی، مریم میراحمدی، دو فصلنامه مطالعات حقوقی معاصر، شماره ۷، ۱۳۹۲ش. [https://law.tabrizu.ac.ir/article_2066_99b649716810c773f8e8670d1330a0d5.pdf لینک مقاله]
| |
| # مبانی فقهی ممنوعیت و جرمانگاری در قلمروی اخلاق زیستی، محمدرضا رهبرپور، نشریه حقوق اسلامی، شماره ۴۲، ۱۳۹۲ش. [http://hoquq.iict.ac.ir/article_13660_1af466eac572e09e402bb8830adcfc53.pdf لینک مقاله]
| |
| # جنبههای اخلاقی، حقوقی و فقهی شبیهسازی انسان، فاطمه طاهری، مجله اخلاق پزشکی، شماره ۲۴، ۱۳۹۲ش. [https://journals.sbmu.ac.ir/me/article/view/4747/4175 لینک مقاله]
| |
| # شبیهسازی از دیدگاه کلامی و فقهی، مجله علمی دانشگاه علوم پزشکی بابل، دوره ۱۳، شماره ۶، ۱۳۹۰ش. [https://iranjournals.nlai.ir/bitstream/handle/123456789/588101/BAADDD5AF227C5335E71AC26B6C6A66F.pdf?sequence=-1&isAllowed=y لینک مقاله]
| |
| # نسب طفل شبیهسازی شده در نظام حقوقی اسلام، محدثه معینیفر، فریبا حاجی علی، دوفصلنامه فقه و حقوق خانواده، شماره ۵۲، ۱۳۸۹ش. [https://flj.journals.isu.ac.ir/article_39996_e24326ae53ebc591994267d760a2f437.pdf لینک مقاله]
| |
| # بررسی حقوقی مسألة شبیهسازی انسان با رویکردی بر نظر امام خمینی(س)، سید محمد موسوی بجنوردی، نگار علیزاده، پژوهشنامه متین، شماره ۴۸، ۱۳۸۹ش. [http://matin.ri-khomeini.ac.ir/article_63147_c5880a8d46e5c0ea186807e17673e00f.pdf لینک مقاله]
| |
| # بررسی فقهی وضعیت نسب در شبیهسازی انسانی، علیاکبر ایزدیفرد، علی پیردهی حاجیکلا، حسین کاویار، پژوهشهای حقوق تطبیقی، دوره ۱۴، شماره ۲، ۱۳۸۹ش. [https://clr.modares.ac.ir/article-20-11790-fa.pdf لینک مقاله]
| |
| # شبیهسازی و پیامدهای فقهی، کلامی و اخلاقی آن، مصطفی اسماعیلی، فصلنامه علمی- پژوهشی حقوق پزشکی، دوره سه، شماره ۸، ۱۳۸۸ش. [http://ijmedicallaw.ir/article-1-79-fa.pdf لینک مقاله]
| |
| # بررسی جرم انگاری شبیهسازی انسان در حقوق ایران، حسن فکور، فصلنامه علمی- پژوهشی حقوق پزشکی، شماره ۱۱، ۱۳۸۸ش. [http://ijmedicallaw.ir/article-1-125-fa.pdf لینک مقاله]
| |
| # شبیهسازی انسان در فقه شیعه، مریم داوودی، امیرحمزه سالارزایی، فقه و تاریخ تمدن، شماره ۱۶، ۱۳۸۷ش. [http://ensani.ir/file/download/article/20120426155159-5065-10.pdf لینک مقاله]
| |
| # نقد و بررسی دیدگاه های اهل سنت در شبیهسازی انسانی، سید محمدرضا آیتی، محمدباقر عامرینیا، فصلنامه پژوهشهای فقه و حقوق اسلامی، شماره ۱۲، ۱۳۸۷ش. [http://m-amerinia.com/fa/wp-content/uploads/2015/04/4-Shabihsazi.pdf لینک مقاله]
| |
| # شبیهسازی انسان و دیدگاه های مقامات و مراجع دینی، محمدمهدی مظاهری، خدیجه احمدخان بیگی، نامه الهیات، شماره ۵، ۱۳۸۷ش. [http://ensani.ir/file/download/article/20120326103958-1095-30.pdf لینک مقاله]
| |
| # شبیهسازی انسان با نگاهی به دیدگاه امام خمینی(س)، عفور خوئینی، مرجان سهرابی، پژوهشنامه متین، شماره ۳۷، ۱۳۸۶ش. [http://matin.ri-khomeini.ac.ir/article_65222_4143e19a3991f9c1b897e8d79c6d24ab.pdf لینک مقاله]
| |
| # شبیهسازی انسانی از منظر فقه و اخلاق، سید مصطفی محقق داماد، مجله حقوق پزشکی، شماره ۱، ۱۳۸۶ش. [https://ijmedicallaw.ir/article-1-429-fa.pdf لینک مقاله]
| |
| # شبیه سازى انسانى و چالش هاى دینى فقهى، سید حسین همایون مصباح، نشریه فقه، دوره ۱۳، شماره ۴۷، ۱۳۸۵ش. [http://jf.isca.ac.ir/article_3205.html لینک مقاله]
| |
| # همانندسازی انسان احکام فقهی و پیآمدهای حقوقی، عصمت السادات طباطبایی لطفی، فصلنامه اندیشههای حقوقی، دوره ۴، شماره ۱۱، ۱۳۸۵ش. [https://jolt.ut.ac.ir/article_19051_35ced85390f6b8753fb2dcca0f8e04f4.pdf لینک مقاله]
| |
| # تقسیم جنینى و شبیه سازى، حسن جواهری، نشریه فقه، شماره ۴۷، ۱۳۸۵ش. [https://jf.isca.ac.ir/article_3204.html لینک مقاله]
| |
| # شبیه سازى انسانى از دیدگاه فقه اهل سنت، سید حسن اسلامی، نشریه فقه، شماره ۴۵، ۱۳۸۵ش. [https://jf.isca.ac.ir/article_3221.html لینک مقاله]
| |
| # شبیه سازى انسانى از دیدگاه شیعه؛ بررسى چهار دیدگاه، سید حسن اسلامی، نشریه فقه، شماره ۴۴، ۱۳۸۴ش. [https://jf.isca.ac.ir/article_3228.html لینک مقاله]
| |
| # شبیه سازى، محمد مومن، نشریه فقه، شماره ۴۶، ۱۳۸۴ش. [https://jf.isca.ac.ir/article_3214.html لینک مقاله]
| |
| # بررسى فقهى شبیه سازى درمانى، نشریه فقه، شماره ۴۶، ۱۳۸۴ش. [https://jf.isca.ac.ir/article_3215.html لینک مقاله]
| |
| # همانند سازی انسان (مروری بر دیدگاههای مراجع ادیان آسمانی و بررسی آن از نظر فقه اسلامی)، محمود صادقی، نشریه پژوهشهای حقوق تطبیقی، دوره ۸، شماره ۳، ۱۳۸۳ش. [https://www.sid.ir/fa/journal/ViewPaper.aspx?id=10090 لینک دسترسی]
| |
| # شبیهسازی و آثار حقوقی آن، محسن فرشاد یکتا، نشریه کانون وکلا، شماره ۱۷۸، ۱۳۸۱ش. [http://ensani.ir/file/download/article/20110207193637-(2212).pdf لینک مقاله]
| |
|
| |
|
| ===عربی=== | | === نظریههای رقیب و همسو === |
| # الاستنساخ في الإنسان، والنبات، والحيوان: دراسة فقهية مقارنة، أحمد عيد الحسيني الشواف، السعودیة، مجلة الدراسات الطبية الفقهية، شماره ۴، ۱۴۴۲ق.
| | نظریه دولت انتخابی اسلامی با دو نظریه دیگر درباره ماهیت دولت در فقه سیاسی شیعه نیز شباهتهایی دارد. [[نظریه خلافت مردم با نظارت مرجعیت]] دیگر نظریه سید محمدباقر صدر<ref>صدر، خلافة الانسان، ص۱۳-۲۲.</ref> و [[نظریه ولایت انتخابی مقیده فقیه]] که توسط برخی فقهای مؤثر در پیروزی انقلاب اسلامی ایران ازجمله [[حسینعلی منتظری]]،<ref>منتظری، دراسات فی ولایة الفقیه، ج۱، ص۴۰۵ و ۴۰۷ و ۴۸۹.</ref> [[مرتضی مطهری]]<ref>مطهری، پیرامون جمهوری اسلامی، ص۸۰.</ref> و [[نعمتالله صالحی نجفآبادی]]<ref>صالحی نجفآبادی، ولایت فقیه ولایت صالحان، ص۵۰-۵۱.</ref> طرح شد. این دو نظریه به دلیل تأکید بر نقش مردم در تعیین نوع حکومت و حاکم، تصویر منشأ الهی-مردمی برای حاکمیت و تلقی محدود از اختیارات دولت، با نظریه دولت انتخابی اسلامی همسو هستند.<ref>کدیور، حکومت ولایی، ص۱۳۵.</ref> |
| # نسب الطفل الناشئ عن الاستنساخ البشري والإخصاب الاصطناعي: دراسة مقارنة، یونس الحکیم، المغرب، مسارات في الأبحاث والدراسات القانونية، شماره ۶-۷، ۲۰۱۹م.
| |
| # الاستنساخ البشري بين الشريعة والقانون، غادة عبدالقادر أبو حجلة، اردن، مجلة دراسات - علوم الشريعة والقانون، مجلد۴۴، الحاقیه، ۲۰۱۷م.
| |
| # الاستنساخ البشرى وصناعة الأطفال: رؤية فقهية تربوية معاصرة الحلقة الاولى، محمد محمود العطار، مصر، مجلة التوحید، شماره ۵۲۳ تا ۵۲۶، ۱۴۳۶ق.
| |
| # أثر الاستنساخ البشري على النسب، يوسفات على هاشم، الجزایر، مجلة القانون والمجتمع، شماره ۱، ۱۴۳۴ق.
| |
| # الاستنساخ الخلوي والجيني في ميزان الشرع، ليلى بنت سراج صدقة أبو العلا، الکویت، مجلة الشريعة والدراسات الإسلامية، مجلد ۲۳، شماره ۷۴، ۱۴۲۹ق.
| |
| # التلقیح والاستنساخ البشری بین الشریعة والقانون، شعبان أبوعجیلة عصارة، لیبی، الزاویة، المجلة الجامعة السابع من ابریل، ۱۴۲۹ق. [https://ia904500.us.archive.org/11/items/fiqh04001/fiqh04462.pdf لینک مقاله]
| |
| # الاستنساخ البشری بین الثورة العلمیة والضوابط الأخلاقیة والفقهیة، محمد الهواری، ایرلند، المجلة العلمية للمجلس الأوروبي للإفتاء والبحوث، ۱۴۲۴ق. [https://ebook.univeyes.com/130489/pdf-الاستنساخ-البشری-بین-الثورة-العلمیة-والضوابط-الأخلاقیة-والفقهیة لینک دسترسی]
| |
| # حقيقة الاستنساخ وحكمه الشرعي: دراسة فقهية مؤصلة، عبدالعزيز بن محمد بن عثمان الربيش، الکویت، مجلة الشريعة والدراسات الإسلامية، مجلد ۱۷، شماره ۴۹، ۱۴۲۳ق.
| |
| # نظرة في الاستنساخ البشري وحكمه الشرعي، محمدعلی تسخیری، المغرب، مجلة الفرقان، شماره ۴۰، ۱۴۱۹ق.
| |
| # رؤية إسلامية لعلم الهندسة الوراثية والاستنساخ البشري، عارف علی عارف، اردن، إسلامية المعرفة، مجلد ۴، شماره ۱۳، ۱۴۱۹ق.
| |
| # الاستنساخ البشري وأحكامه الطبيعية والعلمية في الشريعة الإسلامية، نصر فريد محمد واصل، المغرب، مجلة الفرقان، شماره ۴۰، ۱۴۱۹ق.
| |
| # الاستنساخ في ميزان الشريعة الإسلامية، محمد سليمان الأشقر، المغرب، مجلة الفرقان، شماره ۴۰، ۱۴۱۹ق.
| |
| # الاستنساخ البشري، أحمد الحجي الكردي، الکویت، مجلة الوعي الإسلامي، سال ۳۲، شماره ۳۸۰، ۱۴۱۸ق.
| |
| # الإستنساخ البشري، حسن الشافعی، مصر، مجلة المسلم المعاصر، جمعية المسلم المعاصر، مجلد ۲۱، شماره ۸۳، ۱۴۱۷ق.
| |
| # الاستنساخ البشري بين الشريعة والقانون: دراسة مقارنة في القانون الوضعي والشريعة الإسلامية، محمود فخر الدين عثمان، عراق، مجلة جامعة كركوك للدراسات الإنسانية، مجلد ۲، شماره ۲، ۲۰۰۷م.
| |
| # الإستنساخ البشرى فى المنظورين الدينى والقانونى، شرف عشيقى، المغرب، مجلة المناظرة، شماره ۹، ۲۰۰۴م.
| |
| # الإستنساخ الجيني البشري في الميزان الشرعي، بلحاج العربي ابن أحمد، الکویت، مجلة الوعي الإسلامي، شماره ۴۳۵، ۲۰۰۲م.
| |
| # الاستنساخ في ظل النصوص والقواعد الشرعية، الذوادى بن بخوش قوميدى، الجزایر، مجلة الإحياء، شماره ۶، ۲۰۰۲م.
| |
| # الاستنساخ البشری فی الشریعة والقانون، محمد واصل، دمشق، مجلة جامعة دمشق، مجلد ۱۸، شماره ۲، ۲۰۰۲م. [http://damascusuniversity.edu.sy/mag/law/old/economics/2002/18-2/mohamad.pdf لینک مقاله]
| |
| # الاستنساخ فی نظر الإسلام، عبد الفتاح محمود إدریس، ریاض، مجلة البحوث الفقهیة المعاصرة، بی تا. [https://elibrary.mediu.edu.my/books/MAL05764.pdf لینک مقاله]
| |
| # تقنیات الاستنساخ للخلایا والجینات لتشخیص وعلاج الأمراض، نجم عبدالله عبدالواحد، عمان، اردن، مجلة المجمع الفقهی الاسلامی، سال ۱۰، شماره ۱۲، بی تا. [https://ebook.univeyes.com/46457/pdf-تقنیات-الاستنساخ-للخلایا-والجینات-لتشخیص-وعلاج-الأمراض لینک دسترسی]
| |
| # الأحكام الإسلامية في مسائل التغيير الجنسي والاستنساخ البشري، جيلالي تشوار، الجزایر، المجلة الجزائرية للعلوم القانونية والاقتصادية والسياسية، جلد ۳۵، شماره ۴، ۱۹۹۸م.
| |
|
| |
|
| ==پایاننامهها==
| | در مقابل، نظریه دولت انتخابی اسلامی در تقابل با دو نظریه دیگر مطرح شد. یک؛ نظریههایی که تشکیل حکومت در زمان غیبت را نامشروع میدانستند و باور داشتند که در حوزه عمومی وظیفهای خاص برای مؤمنان ترسیم نشده و دخالت فقها در این حوزه را محدود به [[امور حسبیه]] میکردند<ref>کمالی اردکانی و کدیور، «مردم سالاری در آرای شیخ محمدمهدی شمسالدین و دکتر مهدی حائری یزدی ...»، ص۶۲.</ref> و دو؛ [[نظریه ولایت انتصابی فقیه|نظریههای ولایت انتصابی فقیه]] که اگرچه همانند نظریه دولت انتخابی اسلامی، تشکیل حکومت در عصر غیبت را مشروع و ضروری میدانند، ولی آن را فقط به عهده فقیه جامعالشرایط واگذار میکنند و نقش مردم را نهایتا در به فعلیت رساندن ولایت و حاکمیت برای فقیه و پیروی از فقیه حاکم محدود میکنند.<ref>مرندی، «سه نظریه در مبنای مشروعیت دولت...»، ص۱۴-۱۵.</ref> |
| ===فارسی===
| |
| # بررسی فقهی حقوقی مسأله شبیهسازی انسان از دیدگاه فقه امامیه، عبدالعظیم مقدم دزفولی، پایاننامه کارشناسی ارشد در دانشگاه پیام نور استان ایلام، مرکز پیام نور ایلام، ۱۴۰۰ش.
| |
| # بررسی احکام فقهی شبیهسازی انسان از دیدگاه فریقین، زهرا ملکی، پایاننامه کارشناسی ارشد در دانشگاه ایلام، دانشکده الهیات و معارف اسلامی، ۱۳۹۷ش. [https://ganj.irandoc.ac.ir/viewer/dafe9b70509c654f1f96c47793441db5?sample=1 چند صفحه نخست از سامانه گنج]
| |
| # بررسی تطبیقی جرم انگاری شبیهسازی انسان از دیدگاه فقه امامیه، حقوق ایران و حقوق فرانسه، فاطمه پیامنی، پایاننامه کارشناسی ارشد در دانشگاه آیتاللهالعظمی بروجردی (ره)، دانشکده علوم انسانی، ۱۳۹۷ش. [https://ganj.irandoc.ac.ir/viewer/b190002106bdf7a850235f2ffe26b5a0?sample=1 چند صفحه نخست از سامانه گنج]
| |
| # شبیهسازی انسان در فقه فریقین، ماجده زرگوش، پایاننامه کارشناسی ارشد در جامعه المصطفی العالمیه، ۱۳۹۵ش. [https://ganj.irandoc.ac.ir/viewer/5a36f89a86ecd8a43df325eb343d4817?sample=1 چند صفحه نخست از سامانه گنج]
| |
| # احکام و آثار شبیهسازی انسان، رمضان فرمانی، پایاننامه کارشناسی ارشد در موسسه آموزش عالی اشراق، دانشکده حقوق، ۱۳۹۴ش.
| |
| # جستاری در قوانین فقهی شبیهسازی انسان در ادیان مسیحیت و اسلام، مریم گرجی، پایاننامه کارشناسی ارشد در دانشگاه پیام نور استان مازندران، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، ۱۳۹۳ش.
| |
| # بررسی فقهی وحقوقی شبیهسازی انسان، راضیه جبالبارزی، پایاننامه کارشناسی ارشد در دانشگاه شهید باهنر کرمان، دانشکده حقوق و علوم سیاسی، ۱۳۹۳ش. [https://ganj.irandoc.ac.ir/viewer/8e90f3ba433c229ef9ecbef72dc7a4a0?sample=1 چند صفحه نخست از سامانه گنج]
| |
| # جرمانگاری شبیهسازی انسان، سودابه محمدی، پایاننامه کارشناسی ارشد در دانشگاه گیلان، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، ۱۳۹۲ش. [https://ganj.irandoc.ac.ir/viewer/d18e5c4334e4ec13f5b0bb6a226b8574?sample=1 چند صفحه نخست از سامانه گنج]
| |
| # احکام فقهی و حقوقی شبیهسازی انسان، محترم حسنزاده، پایاننامه کارشناسی ارشد در دانشگاه پیام نور مرکز مشهد، ۱۳۸۹ش. [https://ganj.irandoc.ac.ir/viewer/85712f3c05f62db15a096b12d69fce0f?sample=1 چند صفحه نخست از سامانه گنج]
| |
| # شبیهسازی انسان از منظر فقه (حقوق) و اخلاق، رضا فرخی، پایاننامه کارشناسی ارشد در دانشگاه پیام نور استان تهران، مرکز پیام نور تهران، ۱۳۸۸ش. [https://ganj.irandoc.ac.ir/viewer/f88cf9e0fcec5f80cd9fc2e916116b26?sample=1 چند صفحه نخست از سامانه گنج]
| |
| # شبیهسازی انسان از دیدگاه حقوق ایران و فقه امامیه و آثار آن در حوزه احوال شخصیه، مهدی هنرمندزاده، پایاننامه کارشناسی ارشد در دانشگاه امام صادق علیه السلام، دانشکده حقوق و علوم سیاسی، ۱۳۸۸ش. [https://ganj.irandoc.ac.ir/viewer/202ad6fd6af53c0dbffdae5999baba62?sample=1 چند صفحه نخست از سامانه گنج]
| |
| # شبیهسازی انسان از منظر فقه اسلامی، مریم داوودی، پایاننامه کارشناسی ارشد در دانشگاه سیستان و بلوچستان، ۱۳۸۸ش. [https://ganj.irandoc.ac.ir/viewer/d1359dc526ed8e37c12347d749f13fad?sample=1 چند صفحه نخست از سامانه گنج]
| |
| # بررسی فقهی و حقوقی مساله شبیهسازی انسان با رویکردی بر مبانی حضرت امام خمینی (ره)، نگار علیزاده، پایاننامه کارشناسی ارشد در پژوهشکده امام خمینی (ره) و انقلاب اسلامی، ۱۳۸۶ش. [https://ganj.irandoc.ac.ir/viewer/ed91b7489a0a162773f9082ff9ca1423?sample=1 چند صفحه نخست از سامانه گنج]
| |
|
| |
|
| ===عربی=== | | == تبیین نظریه == |
| # الاستنساخ (دراسة فقهیة)، عزیزه بنت سعید بن معیض القرنی، رساله دکتری در کلیه الشریعة (قسم الفقه)، جامعة الامام محمد بن سعود الاسلامیة، ریاض، ۱۴۳۲-۱۴۳۳ق. [https://ia904504.us.archive.org/28/items/fiqh13001/fiqh13798.pdf لینک رساله]
| | نظریه دولت انتخابی اسلامی دارای ارکان، مبانی و اصولی است که مرزهای آن را از دیگر نظرات درباره ماهیت دولت در اندیشههای شیعی مشخص میکند. در این نظریه درباره منشأ مشروعیت دولت اسلامی، شکل دولت و چگونگی ارتباط دین و دولت آراء متفاوتی ارائه شده است. |
| # الاستنساخ البشری بین الإباحة والتجریم فی ضوء الشریعة مع بیان مواقف الهیئات الدولیة المعاصرة، محمد بن دغیلیب العتیبی، پایاننامه کارشناسی ارشد در کلیه الدراسات العلیا، جامعة نایف العربیة للعلوم الأمنیة، ریاض، ۱۴۲۶ق. [https://ia903104.us.archive.org/20/items/fiqh00001/fiqh00858.pdf لینک پایاننامه]
| |
| # الإستنساخ في ضوء مقاصد الشريعة الإسلامية، عكرمة عبدالكريم ياسين، پایاننامه کارشناسی ارشد در جامعة الزيتونة، الكلية المعهد الأعلى لأصول الدين، تونس، ۱۴۲۱ق.
| |
|
| |
|
| ==سایر منابع== | | === منشأ مشروعیت دولت اسلامی === |
| # برخورد ملایم علمای شیعه با تکنولوژی «شبیهسازی انسانی»، علیرضا آزاد، سخنرانی در دانشگاه فردوسی مشهد، ۱۳۹۹ش. [https://khorasan.iqna.ir/fa/news/3958517/ لینک دسترسی]
| | بر اساس نظریه دولت انتخابی اسلامی، دولت از مشروعیت دوگانه الهی-مردمی برخوردار است. بر اساس این نظریه گفته شده که دولت اسلامیِ مبتنی بر مشروعیت الهی بلاواسطه و نصب خاص تنها در زمان حضور معصومان(ع) امکان تحقق دارد و در زمان غیبت، تدبیر امور سیاسی جامعه به عهده مردم واگذار شده است.<ref>شمسالدین، نظام الحکم و الاداره، ۱۹۹۵م، ص۲۰۹ و ۴۴۸؛ مغنیه، الخمینی و الدولة الاسلامیة، ص۵۹.</ref> |
| # احکام شبیهسازی از منظر فقه و حقوق مدنی ایران، مصطفی نفری، هاجر ستایش، دومین همایش بین المللی فقه و حقوق،وکالت و علوم اجتماعی، ۱۳۹۷ش. [https://civilica.com/doc/770304/ لینک دسترسی]
| | |
| # شبیهسازی انسانی ازدیدگاه فقه وحقوق، سید روحالله موسوی، سومین کنفرانس بین المللی تحقیق و توسعه در علوم انسانی،مدیریت و اقتصاد، ۱۳۹۶ش. [https://scholar.conference.ac/index.php/download/file/13586-Human-simulation-of-jurisprudence-and-rights لینک دسترسی]
| | از سوی دیگر در این نظریه بر لزوم رعایت احکام ثابت شرعی و عمل به احکام متغیر بر اساس مصالح شهروندان تأکید شده است؛ بنابراین طبق این نظریه [[قانونگذاری]] بر اساس شرع اسلام امکانپذیر خواهد بود و مسائل روزمرده باید با احکام شرع منطبق باشد. آنان معتقدند شرط اسلامی بودن دولت، فقط با حاکمیت و اجرای احکام شرعی و دنبال کردن اهداف دین تأمین میشود، نه اینکه حاکم اسلامی نیز فقیه باشد.<ref>مغنیه، الخمینی و الدولة الاسلامیة، ص۷۱.</ref> به همین دلیل در این نظریه، بر این نکته تأکید شده است که فقیهان به واسطه فقاهتشان هیچ امتیاز سیاسی بر دیگر مردم ندارند و فاقد ولایت شرعی در تدبیر امور سیاسی هستند و وظیفه آنان منحصر به استنباط احکام شرعی، قضاوت در مرافعات و دعوت به خیر است.<ref>مغنیه، الخمینی و الدولة الاسلامیة، ص۵۹-۷۰.</ref> |
| # پاسخهای اسلام به شبیهسازی، سید مصطفی محقق داماد، سایت آکادمی مطالعات ایرانی لندن، ۲۰۱۲م. [https://iranianstudies.org/fa/1391/08/07/پاسخهای-اسلام-به-شبیه-سازی/ لینک دسترسی]
| | === شکل دولت === |
| # بحث مبانی فقهی شبیهسازی، احمد مبلغی، سخنرانی در جلسات نظریهپردازی موسسه فهیم، ۱۳۸۸ش. [http://fahimco.com/Post/Details/1019 لینک دسترسی]
| | نظریه دولت انتخابی اسلامی، دولت اسلامی را دولتی شورایی میداند که بر اساس آن تعیین مقدرات سیاسی جامعه با مراجعه به آرای عمومی و بر اساس مصالح جامعه صورت میگیرد.<ref>الحسینی، الامام الشهید سید محمدباقر الصدر ...، ص۳۴۹.</ref> به گفته نظریهپردازان این نظریه، مردم امور اجتماعی خود را بر اساس مصالح زمانی و مکانی سامان میدهند. البته به باور آنها در تدبیر امور سیاسی توسط مردم، نباید تصمیماتی اتخاذ شود که با احکام ثابت الهی و مصالح اسلام و مسلمانان ناسازگار باشد. به همین منظور گفته شده، برای تطبیق قوانین و مسائل روزمره با احکام ثابت شرعی، باید از اصل اجتهاد نیز استفاده شود.<ref>الحسینی، الامام الشهید سید محمدباقر الصدر ...، ص۳۵۰-۳۵۴.</ref> |
| # شبیهسازی انسانی مسأله قرن، سید حسن اسلامی، سخنرانی در جلسات نظریهپردازی موسسه فهیم، ۱۳۸۷ش. [http://fahimco.com/Post/Details/1016 لینک دسترسی]
| | |
| # زوایاى پیدا و پنهان شبیه سازى در گفت وگو با اندیشوران حوزه، نشریه فقه، شماره ۴۷، ۱۳۸۵ش. [https://jf.isca.ac.ir/article_3203.html لینک دسترسی]
| | === پذیرش ارزشهای انسانی === |
| # گفت وگوی نشریه فقه با آیت الله محمد مؤمن درباره شبیهسازی، شماره ۴۶، ۱۳۸۴ش. [https://jf.isca.ac.ir/article_3209.html لینک دسترسی]
| | مبدعان این نظریه چون اداره امور جامعه و سیاست را امری عقلایی میدانند، تأکید زیادی بر سود بردن از تجربیات بشری دارند. آزادیهای سیاسی و اجتماعی به شرط عدم مغایرت با احکام ثابت شرعی، برابری سیاسی و حقوقی انسانها، مساوی بودن همه در برابر قانون، اصل پاسخگویی حکومتگران، قانونگرایی و نفی حقوق ویژه برای مردان، مسلمانان، شیعیان و فقها در حوزه عمومی از اصول و ارزشهای جهانشمول است مورد پذیرش این نظریه است.<ref>کدیور، نظریههای دولت در فقه شیعه، ص۱۷۳-۱۷۴؛ کمالی اردکانی دولت انتخابی اسلامی و مردمسالاری، ص۲۳۸-۲۳۹؛ مرندی، «سه نظریه فقهی در مبنای مشروعیت دولت...»، ص۱۸؛ کمالی اردکانی و کدیور، «مردم سالاری در آرای شیخ محمدمهدی شمسالدین و دکتر مهدی حائری یزدی...»، ص۷۳.</ref> |
| # گفت وگوی نشریه فقه با آیت الله محمدابراهیم جناتى درباره شبیهسازی، شماره ۴۶، ۱۳۸۴ش. [https://jf.isca.ac.ir/article_3210.html لینک دسترسی]
| | |
| # گفت وگوی نشریه فقه با آیت الله محمد معرفت درباره شبیهسازی، شماره ۴۶، ۱۳۸۴ش. [https://jf.isca.ac.ir/article_3211.html لینک دسترسی]
| | == نظریهپردازان == |
| # شبیه سازى از نگاه آیت اللّه سید محمدحسین فضل الله، نشریه فقه، شماره ۴۶، ۱۳۸۴ش. [https://jf.isca.ac.ir/article_3213.html لینک دسترسی]
| | نظریه دولت انتخابی اسلامی، نظریهای کلان درباره ماهیت دولت در فقه شیعه است که از مجموع اندیشههای چند تن از فقهای شیعی ایرانی، عراقی و لبنانی استخراج شده است. اندیشههای محمدمهدی شمسالدین، مهدی حائری یزدی، محمدجواد مغنیه و سید محمدباقر صدر در تدوین این نظریه تأثیرگذار بوده است. |
| # پرسش و پاسخ از محضر استاد آیت الله عزالدین زنجانى درباره شبیهسازی، نشریه فقه، شماره ۴۶، ۱۳۸۴ش. [https://jf.isca.ac.ir/article_3212.html لینک دسترسی]
| | |
| # مأخذشناسى شبیه سازى از منظر فقه ، حقوق و اخلاق، سید مصطفی مطبعهچی، نشریه فقه، شماره ۴۶، ۱۳۸۴ش. [https://jf.isca.ac.ir/article_3216.html لینک دسترسی]
| | ===ولایت امت (نظریه محمدمهدی شمسالدین)=== |
| # شبیه سازى در اینترنت (منبع شناسی شبیهسازی در اینترنت)، علی زاهدپور، نشریه فقه، شماره ۴۶، ۱۳۸۴ش. [https://jf.isca.ac.ir/article_3217.html لینک دسترسی]
| | {{اصلی|نظریه ولایت امت بر خویش}} |
| # الاستنساخ البشري بين الحظر والاباحة، سامح جابر البلتاجي، مصر، المؤتمر العلمي السنوي العاشر: الجوانب القانونية والاقتصادية والشرعية لاستخدامات تقنيات الهندسة الوراثية، كلية الحقوق ، جامعة المنصورة، ۲۰۰۶م.
| | نظریه ولایت امت بر خویش که توسط شیخ [[محمدمهدی شمسالدین]]، فقیه شیعی لبنانی ارائه شده، به دلیل تلاش برای ایجاد همراهی میان [[دموکراسی]] و شریعت از نظریاتی دانسته شده است که ذیل کلان نظریه دولت انتخابی اسلامی قرار میگیرد.<ref>کدیور، نظریههای دولت در فقه شیعه، ص۱۷۴.</ref> گفته شده شمسالدین با طرح این نظریه به دنبال دو هدف بود است؛ ۱) از میان برداشتن جدال همیشگی میان دموکراسی و شریعت بود و اینکه قانون شرع باید بتواند خود را با مقتضیات زمان وفق دهد<ref>طباطباییفر، «مشروطه شیعی؛ نظریهای برای طرح»، ص۱۰۶.</ref>و ۲) طرح مسئله دولت فراتر از منازعات فقهی و کلامی فرقهای میان مسلمانان.<ref>کمالی اردکانی، دولت انتخابی اسلامی و دموکراسی، ص۱۲۸.</ref> |
| # الاستنساخ، محمد المختار السلامي، الکویت، ندوة رؤية إسلامية لبعض المشكلات الطبية المعاصرة، المنظمة الإسلامية للعلوم الطبية، ۱۹۹۷م.
| | |
| # الاستنساخ البشري: الجوانب العلمية للموضوع و آفاقه، عمر الالفی، الکویت، ندوة رؤية إسلامية لبعض المشكلات الطبية المعاصرة، المنظمة الاسلامية للعلوم الطبية، ۱۹۹۷م.
| | شمسالدین پس از اثبات ضرورت تشکیل حکومت در آموزههای اسلامی،<ref>شمسالدین، فی الاجتماع السیاسی الاسلامی، ص۷۴.</ref> نوع مطلوب حکومت را نه حکومت ولایی (ولایت فقیه)، بلکه حکومتی با کمترین حد از سلطه و نفوذ میداند که آن هم در نظریه ولایت امت بر خویش امکانپذیر خواهد بود.<ref>شمسالدین، حوار حول الشوری و الدیمقراطیة، ص۲۳؛مرادی، اندیشه سیاسی محمدمهدی شمسالدین، ص۹۵.</ref>عناصر اصلی نظریه ولایت امت بر خویش عبارتند از: امت (مردم)، امارت (قوه مجریه)، پارلمان و نهاد قضاوت.<ref>مرادی، اندیشه سیاسی محمدمهدی شمسالدین، ص۱۱۷.</ref> |
| # استنساخ البشر، حسان حتحوت، الکویت، ندوة رؤية إسلامية لبعض المشكلات الطبية المعاصرة، المنظمة الإسلامية للعلوم الطبية، ۱۹۹۷ش.
| | |
| # الاستنساخ : حقيقته - أنواعه - حكم كل نوع في الفقه الإسلامي، حسن علي الشاذلي، الکویت، ندوة رؤية إسلامية لبعض المشكلات الطبية المعاصرة، المنظمة الإسلامية للعلوم الطبية، ۱۹۹۷ش.
| | شمسالدین ولایت منصوص را ویژه معصومان در عصر حضور میداند و معتقد است این ولایت مقید به انتخاب نیست؛ ولی در عصر غیبت، ولایت به امت منتقل خواهد شد و آنان از طریق روشهای دموکراتیک این حق خویش را اعمال خواهند کرد؛<ref>شمسالدین، نظام الحکم و الاداره، ۱۹۹۵م، ص۲۰۹ و ۴۴۸.</ref> بنابراین فقیه تنها از آنرو که عضوی از امت است، حق مشارکت دارد و دارای حق ویژهای نیست.<ref>مرادی، «بررسی و نقد مبانی نظریه سیاسی ولایت امت بر خویش»، ص۱۶۷</ref> به اعتقاد او، دولت باید با طبیعت جامعهای که از آن جوشیده، تناسب داشته و به عقول مردم ایمان داشته باشد و از تجربه بشری استفاده کند.<ref>طباطباییفر، «مشروطه شیعی؛ نظریهای برای طرح»، ص۱۰۷.</ref> |
| # حكم الاستنساخ في الشريعة الإسلامية، عبدالحق بن أحمد حميش، مصر، ندوة التحديات التي تواجة الأمة الإسلامية في القرن المقبل، ۱۹۹۷م.
| | |
| | شمسالدین برای تبیین نظریه ولایت امت، افزون بر منابع سنتی فقه شیعه، قائل به اجتهاد در [[منطقة الفراغ]] بر اساس واقعیتهای اجتماعی و [[مقاصد الشریعة]] است.<ref>شمسالدین، الاجتهاد و التقلید، ص۱۰۸-۱۱۳؛ مرادی، اندیشه سیاسی محمدمهدی شمسالدین، ص۷۹-۸۲.</ref> او با تکیه بر مبانی فقهی و کلامی متعددی همچون [[اصل عدم ولایت]]،<ref>شمسالدین، ولایة الامة علی نفسها، ص۳۵؛ مرادی، «بررسی و نقد مبانی نظریه سیاسی ولایت امت بر خویش»، صفحه ۱۷۲.</ref> انعطاف احکام مرتبط با امور غیرعبادی،<ref>شمسالدین، فی الاجتماع السیاسی الاسلامی، ص۹۷.</ref> [[تفکیک میان احکام تشریعی و تدبیری]]،<ref>شمسالدین، فی الاجتماع السیاسی الاسلامی، ص۸۷.</ref> عرفی بودن قدرت،<ref>مرادی، اندیشه سیاسی محمدمهدی شمسالدین، ص۱۰۸-۱۱۴.</ref> و [[جایگاه شورا در حکومت|ضرورت شورا]]،<ref>شمسالدین، لبنان الکیان و المعنی، ص ۱۲۴-۱۲۶: مرادی، اندیشه سیاسی محمدمهدی شمسالدین، ص۱۱۴-۱۱۶.</ref> نظریه ولایت امت را ساماندهی کرده است. |
| | |
| | [[مجید مرادی]] پژوهشگر فقه سیاسی، طرح نظریه ولایت امت از سوی شمسالدین را به دلیل بهرسمیت شناختن حقوق کامل برای شهروندان تابع یک کشور بدون در نظر گرفتن تمایزات مذهبی، قومی و نژادی دانسته است. به باور او این نظریه ظرفیت بالایی برای [[مردمسالاری دینی]] فراهم میآورد؛ زیرا نه عنصر مردم را نادیده میگیرد و نه عنصر دین را و با اینکه ولایت را از آن امت میداند، نوعی نظارت را در در قالب ولایت قضائی برای فقیه محفوظ میشمارد.<ref>مرادی، اندیشه سیاسی محمدمهدی شمسالدین، ص۱۴.</ref> |
| | |
| | === وکالت مالکان شخصی مشاع (نظریه مهدی حائری یزدی) === |
| | {{اصلی|نظریه وکالت مالکان شخصی مشاع}} |
| | دومین نظریهای که آن را ذیل عنوان کلی دولت انتخابی اسلامی قرار دادهاند، نظریه وکالت مالکان شخصی مشاع ابداع شده توسط [[مهدی حائری یزدی]] است.<ref>کدیور، نظریههای دولت در فقه شیعه، ص۱۷۵؛ کمالی اردکانی، دولت انتخابی اسلامی و مردمسالاری، ص۱۵۷-۲۰۳.</ref> حائری با رویکردی فلسفی به سیاست و حکومت و البته با استفاده از برخی آموزههای فقهی و اصولی، به دنبال تبیین جدیدی برای مشروعیت حکومت در اندیشه اسلامی بود.<ref>کمالی اردکانی، دولت انتخابی اسلامی و مردمسالاری، ص۱۶۲.</ref> او با نقد رویکرد کلامی به مسئله حکومت، ضمن جدا دانستن حکومت از نبوت و امامت، معتقد است حکومت پیامبر اسلام(ص) و امام علی(ع) در صدر اسلام منشأ مردمی داشته است و به همین دلیل به نقد نظریه ولایت فقیه میپردازد و مانند شمسالدین هیچ امتیازی برای فقها در امور سیاسی قائل نیست و امر حکومت را به طور کامل به مردم واگذار میکند.<ref>کمالی اردکانی، دولت انتخابی اسلامی و مردمسالاری، ص۲۰۲.</ref> |
| | |
| | نظریه وکالت مالکان شخصی مشاع بر سه رکن بنا شده است: ۱) مالکیت شخصی مشاع شهروندان بر حوزه سیاست و به بیان دیگر بنا کردن حقوق اساسی مردم بر طبق [[قاعده مالکیت]]؛ ۲) وکالت دولت از سوی شهروندان برای انجام امور مرتبط با حوزه امور عمومی و سیاسی؛ و ۳) خارج بودن موضوع سیاست مدن از مدار تکالیف و احکام کلیه الهی.<ref>کدیور، نظریههای دولت در فقه شیعه، ص۱۷۵-۱۸۶.</ref> |
| | |
| | حائری بر خلاف بسیاری از فقهای شیعه که حکومت را به وحی و احکام الهی پیوند میزنند؛<ref>امام خمینی، کتاب البیع، ج۲، ص۴۶۱-۴۶۵؛ منتظری، دراسات فی ولایة الفقیه، ح۱، ص۷۸.</ref> حکومت را یک امر طبیعی و تجربی میداند که از همکاری و همزیستی میان انسانها پدید آمده است. به باور او روابط بین شهروندان و حکومت، امری عقلانی و انسانی است که در رده احکام ثابت الهی به شمار نمیآید<ref>حائری، حکمت و حکومت، ص۶۴-۶۵ و ۸۰-۸۱.</ref> و اینکه مسئولیت اعمال حکومت متوجه شهروندان جامعه است و آنان باید با مشارکت مؤثر در امور جامعه، جلوی اعمال ناشایست حکومتِ خود را بگیرند.<ref>حائری، حکمت و حکومت، ص۷۳-۷۴.</ref> |
| | |
| | حائری با وجود اینکه مشروعیت حکومت را ناشی از رأی مردم میداند ولی بر رعایت اصول شریعت اسلام در جامعه تأکید دارد؛ چنانکه مسئله حقوق بشر را تا جایی به رسمیت میشناسد که با احکام شرع تنافی نداشته باشد.<ref>کمالی اردکانی، دولت انتخابی اسلامی و مردمسالاری، ص۱۹۷.</ref> |
| | |
| | ===نقد ولایت مطلقه فقیه (نظریه محمدجواد مغنیه)=== |
| | [[محمدجواد مغنیه]] از فقهای شیعی لبنانی است که در آستان پیروزی انقلاب اسلامی ایران با تدوین کتاب الخمینی و الدولة الاسلامیة به نقد نظریه [[سید روحالله موسوی خمینی|امام خمینی]] در [[ولایت فقیه (کتاب)|کتاب ولایت فقیه او]] میپردازد که تمام اختیارات معصوم را برای فقیه ثابت میدانست. نظریه مغنیه را به دلیل محدود کردن ولایت فقها به مقام افتا، [[قضاوت]] و اداره [[امور حسبیه]]، و عدم اعتقاد به ولایت سیاسی برای فقها و همچنین واگذاری انتخاب رئیس دولت به مردم، ذیل نظریات دولت انتخابی اسلامی قرار دادهاند.<ref>کدیور، نظریههای دولت در فقه شیعه، ص۱۶۷-۱۷۱.</ref> |
| | |
| | مغنیه، نیاز جامعه به حکومت را امری طبیعی میداند<ref>مغنیه، الخمینی و الدولة الاسلامیة، ص۵۷-۵۸.</ref> که در زمان حضور معصوم(ع) ریاست آن بهعهده امام خواهد بود<ref>مغنیه، الخمینی و الدولة الاسلامیة، ص۵۹.</ref> و در زمان غیبت، تعیین رئیس دولت بهعهده مردم گذاشته شده است. به گفته او مادامی که رئیس دولت بر اساس شریعت حکمرانی کند، پیروی از او بر همه مردم لازم است.<ref>مغنیه، الخمینی و الدولة الاسلامیة، ص۶۶-۶۸.</ref> |
| | |
| | مغنیه هدف از تشکیل حکومت را زمینهسازی برای اجرای احکام اسلامی میداند. به باور او معیار اسلامی بودن حکومت مبنا قرار گرفتن شریعت برای اجرای احکام است نه اینکه فقیه متصدی حکومتداری شود.<ref>مغنیه، الخمینی و الدولة الاسلامیة، ص۷۱.</ref> او با محدود کردن حوزه وظایف فقها به افتاء، قضاوت و اداره امور حسبه، آنان را در امر حکومت با دیگران همسان قرار میدهد و به همین دلیل معتقد است تفاوتی میان فقیهان با سایر مردم در تشخیص و اجرای امور سیاسی نیست.<ref> مغنیه، الخمینی و الدولة الاسلامیة، ص۵۹-۷۰.</ref> |
| | |
| | مغنیه همانند دیگر نظریهپردازان دولت انتخابی اسلامی، وظیفه دولت را منحصر در اجرای احکام دینی نمیداند و معتقد است در بسیاری از وظایف دولت نصی، از سوی شارع وارد نشده و تصمیمگیری در این امور به عهده عقلا واگذار شده است و میتوان از تجربه بشر استفاده کرد؛ البته مادامی که به تحریم حلال یا تحلیل حرام منجر نشود.<ref>مغنیه، الخمینی و الدولة الاسلامیة، ص۶۵-۶۶.</ref> |
| | |
| | ===حکومت شورایی (اولین نظریه سید محمدباقر صدر)=== |
| | به گفته پژوهشگران اندیشههای [[سید محمدباقر صدر]]، او در ابتدا هیچگونه شکل خاصی را برای دولت در اسلام ترسیم نکرده بود و فقط به نقد برخی از نظریههای درباره ماهیت دولت پرداخته بود؛ ولی پس از مدتی با استناد به آیاتی از قرآن ازجمله [[آیات شورا]]، به این نتیجه رسیده بود که شکل مطلوب دولت در اسلام، حکومت شورایی است.<ref>معموری، نظریه سیاسی شهید صدر، ص۱۰۰.</ref> گفته شده او این نظریه را در کتاب الاسس الاسلامیة مطرح کرده است.<ref>فاضلی، جایگاه مردم در نظام سیاسی - دینی از دیدگاه آیتالله نائینی و شهید صدر، ص۸۲.</ref> به گفته [[محسن کدیور]]، این اولین نظریه سید محمدباقر صدر درباره شکل دولت اسلامی، گرایش به نظریه دولت انتخابی اسلامی پیدا میکند.<ref>کدیور، نظریههای دولت در فقه شیعه، ص۱۵۹.</ref> |
| | |
| | صدر حکومت شورایی مدنظر خود به چند پایه استوار میکند: |
| | |
| | * خداوند برای ساماندهی به همه عرصههای حیات انسان اعم از روحی، فکری و اجتماعی (اقتصادی، سیاسی و ...) مجموعهای از قوانین را ارسال کرده است.<ref>الحسینی، الامام الشهید سید محمدباقر الصدر ...، ص۳۳۷.</ref> |
| | * دولت اسلامی باید این قوانین را منبع [[قانونگذاری]] خود قرار دهد و اسلامیت حکومت به پیاده کردن این قوانین و اداره جامعه بر اساس آن خواهد بود.<ref>الحسینی، الامام الشهید سید محمدباقر الصدر ...، ص۳۴۳.</ref> |
| | * وظایف دولت اسلامی عبارتند از: ۱) بیان احکام شرعی؛ ۲) وضع تعالیم یا وضع قوانین بر طبق احکام شرعی؛ ۳) تطبیق احکام شرعی بر امت و ۴) قضاوت بر اساس احکام ثابت و تعالیم متغیر.<ref>الحسینی، الامام السید محمدباقر الصدر ...، ص۳۴۸-۳۵۱.</ref> |
| | |
| | * حکومت و دولت اسلامی به دو شیوه الهی و شورایی تقسیم میشود؛ شیوه الهی فقط در زمان حضور معصوم(ع) قابل تحقق است و در زمان غیبت بر مبنای [[آیه ۳۸ سوره شوری|آیه شورا]]، باید به سمت تشکیل حکومت با شیوه شورایی اقدام کرد.<ref>الحسینی، الامام الشهید سید محمدباقر الصدر ...، ص۳۴۹.</ref> |
| | * حکومت شورایی، شکل جایز حکومت در عصر غیبت است که هیچ نصی از سوی معصوم برای تعیین شکل حکومت در این دوران وارد نشده است. |
| | * امت برای حکومت محدودهای را تعیین میکند که بیشترین سازگاری را با مصلحت اسلام و مسلمین داشته باشد. |
| | * تنها شرایط لازمِ تشکیل حکومت شورایی عدم تعارض با احکام ثابت الهی و تطابق با مصالح مسلمانان است.<ref>الحسینی، الامام الشهید سید محمدباقر الصدر ...، ص۳۵۰-۳۵۴.</ref> |
| | * بیان احکام ثابت شرعی و قضاوت اگرچه لازمه دولت است؛ ولی امت حق تصرف در آن را ندارند و این دو وظیفه در اختیار مجتهدان جامع الشرایط است.<ref>الحسینی، الامام الشهید سید محمدباقر الصدر ...، ص۳۵۷-۳۵۹.</ref> |
| | |
| | == منابع مطالعاتی == |
| | درباره کلان نظریه دولت انتخابی اسلامی علاوه بر کتابهای نظریهپردازان آن، کتابها و مقالاتی به رشته تحریر در آمده است که ازجمله مهمترین آنها میتوان به [[نظریههای دولت در فقه شیعه (کتاب)|کتاب نظریههای دولت در فقه شیعه]] نوشته [[محسن کدیور]] و [[دولت انتخابی اسلامی و مردمسالاری: بررسی آراء شیخ محمدمهدی شمسالدین و دکتر مهدی حائری یزدی (کتاب)|کتاب دولت انتخابی اسلامی و مردمسالاری: بررسی آراء شیخ محمدمهدی شمسالدین و دکتر مهدی حائری یزدی]] اثر علیاکبر کمالی اشاره کرد. |
| | |
| | ==پانویس== |
| | {{پانویس}} |
| | |
| | ==فهرست منابع== |
| | {{منابع}} |
| | * الحسینی، محمد، الامام الشهید السید محمدباقر الصدر دراسة فی سیرته و منهجه، بیروت، دارالفرار، ۱۴۱۰ق. |
| | * امام خمینی، سید روحالله، کتاب البیع، قم، موسسه اسماعیلیان، بیتا. |
| | * حائری یزدی، مهدی، حکمت و حکومت، لندن، انتشارات شادی، ۱۹۹۵م. |
| | * خواجهسروی، غلامرضا، «بررسی مقایسهای مردمسالاری دینی در نگاه آیتالله خامنهای و آیتالله شمسالدین»، فصلنامه پژوهشهای راهبردی سیاست، سال پنجم، شماره ۱۷، ۱۳۹۵ش. |
| | * شمسالدین، محمدمهدی، «حوار الحول الشوری و الدیمقراطیة»، بیروت، مجله منبر الحوار، شماره۳۴، ۱۹۹۴م. |
| | * شمسالدین، محمدمهدی، الاجتهاد و التجدید فی الفقه الاسلامی، بیروت، الموسسة الدولیة للدراسات و النشر، ۱۹۹۱م. |
| | * شمسالدین، محمدمهدی، فی الاجتماع السیاسی الاسلامی، بیروت، الموسسة الدولیة للدراسات و النشر، ۱۹۹۹م. |
| | * شمسالدین، محمدمهدی، لبنان الکیان و المعنی، بیروت، موسسة الامام شمسالدین للحوار، ۲۰۰۵م. |
| | * شمسالدین، محمدمهدی، نظام الحکم و الادارة فی الاسلام، بیروت، الموسسة الدولیة للدراسات و النشر، ۲۰۰۰م. |
| | * شمسالدین، محمدمهدی، ولایة الامة علی نفسها، بیروت، الموسسة الدولیة للدراسات و النشر، ۲۰۱۹م. |
| | * صالحی نجفآبادی، نعمتالله، ولایت فقیه ولایت صالحان، تهران، نشر رسا، ۱۳۶۲ش. |
| | * طباطباییفر، سید محسن، [https://kms.bou.ac.ir/wp-content/uploads/2019/12/مشروطه-شیعی؛-نظریه-ای-برای-طرح.pdf «مشروطه شیعی نظریهای برای طرح»]، فصلنامه علوم سیاسی، شماره ۴۸، ۱۳۸۸ش. |
| | * فاضلی، میرزا حسین، جایگاه مردم در نظام سیاسی - دینی از منظر آیهالله نائینی و شهید صدر، قم، مرکز بینالمللی ترجمه و نشر المصطفی، ۱۳۹۰ش. |
| | * فیاض، علی، نظریات السلطة فی الفکر السیاسی الشیعی المعاصر، مرکز الحضارة لتنمیة الفکر الاسلامی، بیروت، لبنان، ۲۰۰۸م. |
| | * کدیور، محسن، نظریههای دولت در فقه شیعه، تهران، نشر نی، ۱۳۸۳ش. |
| | * کمالی اردکانی، علیاکبر و محسن کدیور، [https://philosophy.mofidu.ac.ir/article%20240130.html «مردمسالاری در آرای شیخ محمدمهدی شمسالدین و دکتر مهدی حائری یزدی و مقایسه آن با مدل دموکراسی تکاملی (آرای روسو _ میل)»]، دوفصلنامه هستی و شناخت، شماره ۴۴، ۱۳۸۳ش. |
| | * کمالی اردکانی، علیاکبر، دولت انتخابی اسلامی و مردمسالاری: بررسی آراء شیخ محمدمهدی شمسالدین و دکتر مهدی حائری یزدی، تهران، نشر کویر، ۱۳۸۳ش. |
| | * مرادی، مجید، [http://psq.bou.ac.ir/article_65877_293b2972c25ab2d15b54a1d728aa30dd.pdf «بررسی و نقد مبانی نظریه سیاسی ولایت امت بر خویش»]، فصلنامه علوم سیاسی، شماره ۸۱، ۱۳۹۷ش. |
| | * مرادی، مجید، اندیشه سیاسی محمدمهدی شمسالدین، قم، بوستان کتاب،۱۴۰۱ش. |
| | * مرندی، سید محمدرضا، [https://politicalstudy.ihcs.ac.ir/article%206352%20bc0735bece5e637f591cfed52cdeeeec.pdf «سه نظریه فقهی در مبنای مشروعیت دولت در فقه سیاسی شیعه»]، فصلنامه جستارهای سیاسی معاصر، شماره ۴۳، ۱۴۰۱ش. |
| | * مطهری، مرتضی، پیرامون انقلاب اسلامی، تهران، نشر صدرا، ۱۳۶۱ش. |
| | * معموری، علی، نظریه سیاسی شهید صدر، قم، انتشارات اشراق، ۱۳۷۹ش. |
| | * مغنیه، محمدجواد، الخمینی و الدولة الاسلامیة، بیروت، دار العلم للملایین، ۱۳۵۸ش. |
| | * منتظری، حسینعلی، دراسات فی ولایة الفقیه و فقه الدولة الاسلامیة، قم، المرکز العالمی للدراسات، ۱۴۰۹ق. |
| | {{پایان}} |