فقه معاصر:پیشنویس سید ابوالحسن موسوی اصفهانی: تفاوت میان نسخهها
M.Khosravi (بحث | مشارکتها) جز اصلاحات پانوشت ها |
M.Khosravi (بحث | مشارکتها) جز اصلاحات پانوشت ها |
||
| (۸ نسخهٔ میانیِ ایجادشده توسط همین کاربر نشان داده نشد) | |||
| خط ۵: | خط ۵: | ||
==زندگینامه فقهی و سیاسی== | ==زندگینامه فقهی و سیاسی== | ||
سید ابوالحسن موسوی مدیسهای اصفهانی، از شاگردان خاص آخوند خراسانی (۱۲۵۵-۱۳۲۹ق | ۱۲۴۶ش در مدیسه اصفهان - ۱۳۲۵ش در نجف) که پس از وفات میرزای نائینی (م۱۳۵۵ق)، حائری یزدی (م۱۳۵۵ق) و آقا ضیاء عراقی (م۱۳۶۱ق)، مرجعیت تقلید شیعیان را برای ده سال (۱۳۵۵-۱۳۶۵ق) به صورت مرجعیت عامه و مطلق برعهده داشت.<ref>ریاحی، «عتبات و نقش تأثیرگذار و سازندۀ مرجعیت آیت الله سید ابوالحسن اصفهانی»، ص۱و۳.</ref> بر اساس یک تحلیل تاریخی، مرجعیت تام و عام شیعه از مشروطیت به بعد فقط در وجود سه تن مصداق داشته است: سید ابوالحسن اصفهانی، بروجردی و خمینی.<ref>امین، «مرجعیت | سید ابوالحسن موسوی مدیسهای اصفهانی، از شاگردان خاص آخوند خراسانی (۱۲۵۵-۱۳۲۹ق | ۱۲۴۶ش در مدیسه اصفهان - ۱۳۲۵ش در نجف) که پس از وفات میرزای نائینی (م۱۳۵۵ق)، حائری یزدی (م۱۳۵۵ق) و آقا ضیاء عراقی (م۱۳۶۱ق)، مرجعیت تقلید شیعیان را برای ده سال (۱۳۵۵-۱۳۶۵ق) به صورت مرجعیت عامه و مطلق برعهده داشت.<ref>ریاحی، «عتبات و نقش تأثیرگذار و سازندۀ مرجعیت آیت الله سید ابوالحسن اصفهانی»، ص۱و۳.</ref> بر اساس یک تحلیل تاریخی، مرجعیت تام و عام شیعه از مشروطیت به بعد فقط در وجود سه تن مصداق داشته است: سید ابوالحسن اصفهانی، بروجردی و خمینی.<ref>امین، «مرجعیت و سیاست»، ص۸.</ref> | ||
در میان شاگردان سید ابوالحسن اصفهانی شماری از مجتهدان و فقهای مطرح و مشهور نام برده شده است.<ref>باقری بیدهندی، «نجوم امت»، ص۱۱۱.</ref> وی بر اساس شناختی که از جایگاه علمی و تقوایی سید حسین بروجردی داشت، او را برای مرجعیت معرفی کرد و مسائل احتیاطی را به وی ارجاع داد. این اقدام، مورد تأیید علمای دین و جامعه شیعه قرار گرفت و زمینهساز پذیرش عمومی مرجعیت آیتالله بروجردی شد.<ref>جناتی، تطور اجتهاد در حوزه استنباط، ج۲، ص ۲۶۴.</ref> | در میان شاگردان سید ابوالحسن اصفهانی شماری از مجتهدان و فقهای مطرح و مشهور نام برده شده است.<ref>باقری بیدهندی، «نجوم امت»، ص۱۱۱.</ref> وی بر اساس شناختی که از جایگاه علمی و تقوایی سید حسین بروجردی داشت، او را برای مرجعیت معرفی کرد و مسائل احتیاطی را به وی ارجاع داد. این اقدام، مورد تأیید علمای دین و جامعه شیعه قرار گرفت و زمینهساز پذیرش عمومی مرجعیت آیتالله بروجردی شد.<ref>جناتی، تطور اجتهاد در حوزه استنباط، ج۲، ص ۲۶۴.</ref> | ||
| خط ۲۵: | خط ۲۵: | ||
* سید ابوالحسن اصفهانی شکوه مرجعیت، محمد اصغرینژاد، انتشارات سازمان تبلیغات اسلامی، چاپ اول، تهران، ۱۳۷۳ش. | * سید ابوالحسن اصفهانی شکوه مرجعیت، محمد اصغرینژاد، انتشارات سازمان تبلیغات اسلامی، چاپ اول، تهران، ۱۳۷۳ش. | ||
* شکوه مرجعیت: شرح زندگی آیتالله سید ابوالحسن اصفهانی، محمود پوراکبری، تهران، نشر مدیا، ۱۳۸۲ش. | * شکوه مرجعیت: شرح زندگی آیتالله سید ابوالحسن اصفهانی، محمود پوراکبری، تهران، نشر مدیا، ۱۳۸۲ش. | ||
* سید ابوالحسن اصفهانی، علیاکبر ولایتی و دیگران، تهران، امیرکبیر (کتابهای جیبی)، | * سید ابوالحسن اصفهانی، علیاکبر ولایتی و دیگران، تهران، امیرکبیر (کتابهای جیبی)، ۱۳۹۲ش. | ||
* آقا سید ابوالحسن اصفهانی: فقیه و رهبر سیاسی در دوره قاجار و پهلوی اول، زهرا تقوی، تهران، شیخ شرفی، ۱۳۹۷ش. | * آقا سید ابوالحسن اصفهانی: فقیه و رهبر سیاسی در دوره قاجار و پهلوی اول، زهرا تقوی، تهران، شیخ شرفی، ۱۳۹۷ش. | ||
==آرا و نظرات فقهی== | ==آرا و نظرات فقهی== | ||
نظارت فقهی بر قوانین مجلس شورای ملی | ===نظارت فقهی بر قوانین مجلس شورای ملی=== | ||
مشروطیت در ادامه فتوای تحریم تنباکو میرزای شیرازی در دوره قاجاریه، موجب حضور و درگیری نهاد مرجعیت با مسائل کلان و حاکمیتی اجتماعی و سیاسی شده بود و سید ابوالحسن اصفهانی، همانند استاد برجستهاش آخوند خراسانی، از مشروطهخواهان دوران خود بود.<ref> | مشروطیت در ادامه فتوای تحریم تنباکو میرزای شیرازی در دوره قاجاریه، موجب حضور و درگیری نهاد مرجعیت با مسائل کلان و حاکمیتی اجتماعی و سیاسی شده بود و سید ابوالحسن اصفهانی، همانند استاد برجستهاش آخوند خراسانی، از مشروطهخواهان دوران خود بود.<ref>موسوی، «آیتالله اصفهانی و مشروطیت»، ص۵۰.</ref> در اجرای اصل دوم متمم قانون اساسى مشروطه (نظارت حداقل ۵ نفر مجتهد تراز اول بر مصوبات مجلس)، در دوره دوم مجلس شورای ملی (۱۲۸۹ش)، وی بهعنوان یکی از پنج فقیه منتخب از سوی آخوند خراسانی برای نظارت بر شرعیت قوانین برگزیده شد. با این حال، به تهران نرفت و پس از سه ماه از این مسئولیت استعفا داد. در تحلیل علل عدم حضور آیتالله اصفهانی در تهران، به عوامل متعددی اشاره کردهاند. بعضی معتقدند وی با اصل نظارت فقهی بر قوانین موافق بوده است<ref>عقیلی، «سیر تاریخی اصل نظارت هیات طراز اول مجتهدین، بر قانون اساسی مشروطیت و حضور آیتالله العظمی مدیسه ای در آن»، ص۳۲.</ref> و برخی فقط به عدم رغبت وی برای پیگیری این اصل اشاره کرده اند.<ref>ملائی، «بازخوانی مواضع آیت الله سید ابوالحسن اصفهانی در برابر اصل دوم متمم قانون اساسی مشروطه»، ص۱۳۳-۱۵۶؛ ملائی، «بازخوانی و نقد روایت کتاب معارف الرجال درباره دیدار رضاخان با مراجع در نجف»، ص ۱۲۷ تا ۱۴۴.</ref> | ||
پس از ناکامی در اجرای اصل دوم متمم قانون اساسی مشروطه، علمای نجف و قم مانند سید ابوالحسن اصفهانی، محقق نائینی و شیخ عبدالکریم حائری، به رضاخان که در آستانه حکومت بود در حل قضیه جمهوریت کمک کردند تا هم اسلامیت قوانین تضمین شود و هم کشمکش های سیاسی تمام شود اما رضاشاه به قولش عمل نکرد و از این رو علما درباره لغو جمهوریت مخالفت و اقدام کردند.<ref>«اولین انتخاب و آخرین تلاشها برای تعیین مجتهدان ناظر بر مجلس مشروطیت»، ص۱۴۴ تا ۲۰۵.</ref> به نظر برخی، این مخالفت، برخاسته از نگرانی نسبت به گسترش سکولاریسم و حذف نهاد مرجعیت از ساختار سیاسی کشور بود.<ref> | پس از ناکامی در اجرای اصل دوم متمم قانون اساسی مشروطه، علمای نجف و قم مانند سید ابوالحسن اصفهانی، محقق نائینی و شیخ عبدالکریم حائری، به رضاخان که در آستانه حکومت بود در حل قضیه جمهوریت کمک کردند تا هم اسلامیت قوانین تضمین شود و هم کشمکش های سیاسی تمام شود اما رضاشاه به قولش عمل نکرد و از این رو علما درباره لغو جمهوریت مخالفت و اقدام کردند.<ref>«اولین انتخاب و آخرین تلاشها برای تعیین مجتهدان ناظر بر مجلس مشروطیت»، ص۱۴۴ تا ۲۰۵.</ref> به نظر برخی، این مخالفت، برخاسته از نگرانی نسبت به گسترش سکولاریسم و حذف نهاد مرجعیت از ساختار سیاسی کشور بود.<ref>احمدوند، «نوگرایی رضاشاه و اقدامات آیتالله اصفهانی»، ص۹۴ و ۱۰۶.</ref> | ||
==نیابت عامه فقها و دخالت در سیاست== | ===نیابت عامه فقها و دخالت در سیاست=== | ||
ورود سید ابوالحسن اصفهانی ۲۵ ساله به حوزه نجف، پس از مدت کوتاهی از جنبش تنباکو و فتوای میرزای شیرازی و اوج مبارزات روحانیت شیعه با ناصرالدین شاه بود که برای او تجربه سیاسی در پی داشت <ref>امین، | ورود سید ابوالحسن اصفهانی ۲۵ ساله به حوزه نجف، پس از مدت کوتاهی از جنبش تنباکو و فتوای میرزای شیرازی و اوج مبارزات روحانیت شیعه با ناصرالدین شاه بود که برای او تجربه سیاسی در پی داشت <ref> امین، حسن، «اصفهانی، آقا سید ابوالحسن»، ص۳۷۴.</ref>. با این تجربه، در جریان انقلاب ۱۹۲۰ عراق، سید ابوالحسن اصفهانی با صدور فتوایی، دفاع از دارالاسلام را واجب دانست و با بیعت با ملک فیصل اول مخالفت کرد.<ref>موسوی، «آیتالله اصفهانی و مشروطیت»، ص۵۰–۵۴.</ref> | ||
صدور فتوای حرمت شرکت در انتخابات مجلس نمایندگان عراق در دوره ملک فیصل، و نیز حکم جهاد علیه امپراتوری بریتانیا، از سوی برخی پژوهشگران بهعنوان ادامهای از مسیر تحریم تنباکوی میرزای شیرازی تلقی شده است؛<ref> | صدور فتوای حرمت شرکت در انتخابات مجلس نمایندگان عراق در دوره ملک فیصل، و نیز حکم جهاد علیه امپراتوری بریتانیا، از سوی برخی پژوهشگران بهعنوان ادامهای از مسیر تحریم تنباکوی میرزای شیرازی تلقی شده است؛<ref>حسینی، سید علیرضا، «مقدمه»، ص۱۹؛ موسوی، «آیتالله اصفهانی و مشروطیت»، ص۵۱؛ کرمی، «سیدابوالحسن اصفهانی مرجع بازاندیش و رهبر مجاهد»، ص۶۴؛ کرمی، «سیدابوالحسن اصفهانی مرجع بازاندیش و رهبر مجاهد»، ص64؛ فتحاللهزاده، سید محمد، «بزرگمرد دین و سیاست»، ص۱۲۷؛ ضیا حسن، المرجعیة العاملة، ص ۴۰)</ref> نهضتی که مبنای فقهی آن را نیابت عامه فقهای شیعه از امام زمان و حتی یکی از ریشه های تاریخی انقلاب اسلامی ایران بر می شمرند. <ref>ابوطالبی، «نقش نیابت عامه فقها در نهضت تنباکو»، ص۷۲.</ref> همچنین از وی درباره دخالت در سیاست و تحریم انتخابات عراق نقل شده است که او به گفته میرازی شیرازی استناد کرده است که «بر مسلمان حرام است که به حکومت کافر راضی شود»<ref>رخشاد، در محضر آیت الله بهجت، ج۱، ص ۳۲۶.</ref> صدور فتوای تحریم حج در سال ۱۳۲۲ش (در پی اعدام یکی از زائران ایرانی در مکه مکرمه) و تبعیت شاه ایران از آن را می توان اقدامی فقهی و سیاسی قلمداد کرد.<ref>قاضی عسکر، «مظلومیت پیروان علی بن ابیطالب در کنار خانه خدا»، ص۱۳۴.</ref> | ||
==بانکداری بدون ربا و جواز قرارداد بیمه == | ===بانکداری بدون ربا و جواز قرارداد بیمه === | ||
در «وسیلة النجاة»، معاملات ربوی بانکها بهصراحت حرام اعلام شدهاند. با این حال، وی امکان مشروعیت فعالیتهای بانکی را در صورت تطبیق با عقود شرعی مانند مضاربه، جعاله یا قرضالحسنه مطرح کرده است.<ref>اصفهانی، وسیلة النجاة، ص۲۳۵–۲۴۰.</ref> | در «وسیلة النجاة»، معاملات ربوی بانکها بهصراحت حرام اعلام شدهاند. با این حال، وی امکان مشروعیت فعالیتهای بانکی را در صورت تطبیق با عقود شرعی مانند مضاربه، جعاله یا قرضالحسنه مطرح کرده است.<ref>اصفهانی، وسیلة النجاة، ص۲۳۵–۲۴۰.</ref> | ||
وی بیمه را در قالب عقود جدید قابل بررسی دانسته و در صورت فقدان غرر و ضرر، آن را قابل تطبیق با عقد ضمان یا صلح دانسته است.<ref>اصفهانی، وسیلة النجاة، ص۲۴۵.</ref> | وی بیمه را در قالب عقود جدید قابل بررسی دانسته و در صورت فقدان غرر و ضرر، آن را قابل تطبیق با عقد ضمان یا صلح دانسته است.<ref>اصفهانی، وسیلة النجاة، ص۲۴۵.</ref> | ||
==مالیت اعتباری و سندی پولهای کاغذی== | ===مالیت اعتباری و سندی پولهای کاغذی=== | ||
بر اساس برداشت برخی از فتاوای سید ابوالحسن اصفهانی در «وسیلة النجاة»، وی پولهای اعتباری مانند اسکناس را دارای مالیت مستقل نمیداند، بلکه آنها را سندی از درهم و دینار و نمایندهای از طلا و نقره تلقی میکند. از اینرو، معامله نسیه این نوع پولها را جایز نمیداند، زیرا فاقد مالیت ذاتیاند و تنها به پشتوانه فلزات گرانبها اعتبار یافتهاند. این دیدگاه، ریشه در مبانی فقهی سنتی دارد که مالیت را وابسته به عینیت و قابلیت مصرف میدانند.<ref>داوودی، نقش فقهای شیعه در حل مسائل مستحدثه، ص۲۱۱.</ref> | بر اساس برداشت برخی از فتاوای سید ابوالحسن اصفهانی در «وسیلة النجاة»، وی پولهای اعتباری مانند اسکناس را دارای مالیت مستقل نمیداند، بلکه آنها را سندی از درهم و دینار و نمایندهای از طلا و نقره تلقی میکند. از اینرو، معامله نسیه این نوع پولها را جایز نمیداند، زیرا فاقد مالیت ذاتیاند و تنها به پشتوانه فلزات گرانبها اعتبار یافتهاند. این دیدگاه، ریشه در مبانی فقهی سنتی دارد که مالیت را وابسته به عینیت و قابلیت مصرف میدانند.<ref>داوودی، نقش فقهای شیعه در حل مسائل مستحدثه، ص۲۱۱.</ref> | ||
==عدم ولایت پدر بر ازدواج دختر باکره== | ===عدم ولایت پدر بر ازدواج دختر باکره=== | ||
سید ابوالحسن اصفهانی در مسئله ولایت پدر و جد بر دختر بالغ و رشید و باکره (دوشیزه)، قول عدم ولایت آنها را همانند مسئله دختران غیرباکره (ثیّبه)، اقوی می داند؛ هرچند احتیاط شدید در گرفتن اجازه از پدر و جد است.<ref>اصفهانی، صراط النجاة، ج۲، ص۵۰۹.</ref> | سید ابوالحسن اصفهانی در مسئله ولایت پدر و جد بر دختر بالغ و رشید و باکره (دوشیزه)، قول عدم ولایت آنها را همانند مسئله دختران غیرباکره (ثیّبه)، اقوی می داند؛ هرچند احتیاط شدید در گرفتن اجازه از پدر و جد است.<ref>اصفهانی، صراط النجاة، ج۲، ص۵۰۹.</ref> | ||
==جواز ازدواج دائم با زنان اهل کتاب== | ===جواز ازدواج دائم با زنان اهل کتاب=== | ||
بر اساس برخی نقلها، حکم به جواز ازدواج دائم با زنان اهل کتاب که توسط شیخ محمدحسین کاشفالغطاء مطرح شده، برگرفته از فتوای سید ابوالحسن اصفهانی بوده است. این دیدگاه، برخلاف نظر مشهور فقهای شیعه که چنین ازدواجی را تنها بهصورت موقت جایز میدانند، نشاندهنده رویکردی متفاوت در فقه مقارن و فقه معاصر است.<ref>ربانی، مدخلی بر دانش فقه مقارن، ص ۱۷۵، به نقل از «فقه الإمام الصادق»، ج۵، ص۲۰۹.</ref> | بر اساس برخی نقلها، حکم به جواز ازدواج دائم با زنان اهل کتاب که توسط شیخ محمدحسین کاشفالغطاء مطرح شده، برگرفته از فتوای سید ابوالحسن اصفهانی بوده است. این دیدگاه، برخلاف نظر مشهور فقهای شیعه که چنین ازدواجی را تنها بهصورت موقت جایز میدانند، نشاندهنده رویکردی متفاوت در فقه مقارن و فقه معاصر است.<ref>ربانی، مدخلی بر دانش فقه مقارن، ص ۱۷۵، به نقل از «فقه الإمام الصادق»، ج۵، ص۲۰۹.</ref> | ||
==مخالفت با قمهزنی و افراط گرایی== | ===مخالفت با قمهزنی و افراط گرایی=== | ||
سید ابوالحسن اصفهانی، بر اساس برخی گزارشها، با قمهزنی بهعنوان عملی غیرعقلایی و موجب وهن تشیع مخالفت کرده است.<ref> | سید ابوالحسن اصفهانی، بر اساس برخی گزارشها، با قمهزنی بهعنوان عملی غیرعقلایی و موجب وهن تشیع مخالفت کرده است.<ref>احمدوند، «نوگرایی رضاشاه و اقدامات آیتالله اصفهانی»، ص۱۱۱.</ref> طبق نظر بعضی، این نگاه اصفهانی، نشاندهنده دغدغه وی در حفظ عقلانیت و کرامت شعائر دینی و جلوگیری از تحریفات و افراطگرایی در مناسک مذهبی است.<ref>ایازی، ره افسانه، ج۲، ص ۲۷۴.</ref> | ||
==صرف سهم امام برای خرید نشریه الاسلام== | ===صرف سهم امام برای خرید نشریه الاسلام=== | ||
شیخ محسن فقیه شیرازی، از فقیهان و واعظان شیراز، وقتی پس از هشت سال انتشار نشریه «الاسلام» با مشکل مالی و کاهش انتشار روبرو شد به سید ابوالحسن اصفهانی، متوسل میشود شود و وی اجازه میدهد که «مردم مجازند از زکات و سهم امام صرف خرید نشریه الاسلام کنند». <ref>صدرهاشمی، تاریخ جراید و مجلات ایران، ج۱، ص۲۴۳؛ محمدزاده، دانشنامه مطبوعات ایران، ج۱، ص۳۰۵، مدخل الاسلام.</ref> برخی اجازهی صرف وجوهات را در تولید نشریههای دینی و مجلات دینی را بی سابقه و در مقابل حرکات خصمانه رضاشاه می دانند و برخلاف تصور عده ای، سید ابوالحسن اصفهانی، به فكر مسائل فرهنگی كشور ایران و دنیای شیعه بوده است <ref>[https://farsi.khamenei.ir/speech-content?id=10357 خامنهای، بیانات در دیدار طلاب و فضلا و اساتید حوزه علمیه قم، ۱۳۸۹/۰۷/۲۹ | ۱۳ ذی القعده ۱۴۳۱]. | شیخ محسن فقیه شیرازی، از فقیهان و واعظان شیراز، وقتی پس از هشت سال انتشار نشریه «الاسلام» با مشکل مالی و کاهش انتشار روبرو شد به سید ابوالحسن اصفهانی، متوسل میشود شود و وی اجازه میدهد که «مردم مجازند از زکات و سهم امام صرف خرید نشریه الاسلام کنند». <ref>صدرهاشمی، تاریخ جراید و مجلات ایران، ج۱، ص۲۴۳؛ محمدزاده، دانشنامه مطبوعات ایران، ج۱، ص۳۰۵، مدخل الاسلام.</ref> برخی اجازهی صرف وجوهات را در تولید نشریههای دینی و مجلات دینی را بی سابقه و در مقابل حرکات خصمانه رضاشاه می دانند و برخلاف تصور عده ای، سید ابوالحسن اصفهانی، به فكر مسائل فرهنگی كشور ایران و دنیای شیعه بوده است <ref>[https://farsi.khamenei.ir/speech-content?id=10357 خامنهای، بیانات در دیدار طلاب و فضلا و اساتید حوزه علمیه قم، ۱۳۸۹/۰۷/۲۹ | ۱۳ ذی القعده ۱۴۳۱]. | ||
</ref> | </ref> | ||
==حرمت نقاشی و مجسمه انسان و | ===حرمت نقاشی و مجسمه انسان و شعبدهبازی=== | ||
طبق فتوای ایشان، نقاشی انسان و ساخت مجمسه آن حرام است و از نقاشی حیوان نیز بنا بر اقوی باید اجتناب شود اما نقاشی یا مجسمه موجودات بی روح و جان بی اشکال و جایز است.<ref>اصفهانی، صراط النجاة، ج۱، ص۲۲.</ref> همچنین شعبده بازی که نمایش غیر واقعی به واسطه سرعت حرکات ایجاد میشود، ملحق به سحر و حرام است.<ref>اصفهانی، صراط النجاة، ج۱، ص۲۴.</ref> | طبق فتوای ایشان، نقاشی انسان و ساخت مجمسه آن حرام است و از نقاشی حیوان نیز بنا بر اقوی باید اجتناب شود اما نقاشی یا مجسمه موجودات بی روح و جان بی اشکال و جایز است.<ref>اصفهانی، صراط النجاة، ج۱، ص۲۲.</ref> همچنین شعبده بازی که نمایش غیر واقعی به واسطه سرعت حرکات ایجاد میشود، ملحق به سحر و حرام است.<ref>اصفهانی، صراط النجاة، ج۱، ص۲۴.</ref> | ||
| خط ۶۷: | خط ۶۷: | ||
{{پانویس}} | {{پانویس}} | ||
==منابع== | ==منابع== | ||
* احمدوند، زینب و اصغر منتظر القائم، «نوگرایی رضاشاه و اقدامات آیتالله اصفهانی» در مجموعه مقالات همایش آیت الله العظمی سید ابوالحسن اصفهانی، قم، اسوه، ۱۳۸۸ش. | |||
*اصغرینژاد، محمد، سید ابوالحسن اصفهانی شکوه مرجعیت، انتشارات سازمان تبلیغات اسلامی، چ اول، تهران، ۱۳۷۳ش. | *اصغرینژاد، محمد، سید ابوالحسن اصفهانی شکوه مرجعیت، انتشارات سازمان تبلیغات اسلامی، چ اول، تهران، ۱۳۷۳ش. | ||
* اصفهانی، سید ابوالحسن، وسیلة النجاة، محشی: روح الله خمینی، قم، مؤسسه نشر و تنظیم آثار امام خمینی،۱۳۸۰ش. | * اصفهانی، سید ابوالحسن، وسیلة النجاة، محشی: روح الله خمینی، قم، مؤسسه نشر و تنظیم آثار امام خمینی،۱۳۸۰ش. | ||
| خط ۷۲: | خط ۷۳: | ||
* اصفهانی، سید ابوالحسن، منتهى الوصول إلى غوامض كفاية الأصول، محمدتقی آملی، شرکت سهامی چاپخانه فردوسی - بیجا، بیتا. | * اصفهانی، سید ابوالحسن، منتهى الوصول إلى غوامض كفاية الأصول، محمدتقی آملی، شرکت سهامی چاپخانه فردوسی - بیجا، بیتا. | ||
* اصفهانی، سید ابوالحسن، شناختنامه آیت الله سید ابوالحسن اصفهانی، مؤسسه کتابشناسی شیعه، تهران، وسپان، ۱۳۸۷ش، ۳۷۶ص. | * اصفهانی، سید ابوالحسن، شناختنامه آیت الله سید ابوالحسن اصفهانی، مؤسسه کتابشناسی شیعه، تهران، وسپان، ۱۳۸۷ش، ۳۷۶ص. | ||
* امین، سید حسن، «مرجعیت و سیاست؛ کارنامه سید ابوالحسن اصفهانی مرجع تقلید»، حافظ، ش۳۰، تیر ۱۳۸۵ش. | * امین، سید حسن، «مرجعیت و سیاست؛ کارنامه سید ابوالحسن اصفهانی مرجع تقلید»، حافظ، ش۳۰، تیر ۱۳۸۵ش. | ||
* ایازی، سید محمدعلی، ره افسانه، مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی، ۱۳۹۰ش. | * امین، حسن، «اصفهانی، آقا سید ابوالحسن»، در دائرة المعارف بزرگ اسلامی، تهران، مؤسسه دائرة المعارف بزرگ اسلامی، جلد۹،، ۱۳۸۵ش. | ||
* باقری بیدهندی، ناصر، «نجوم امت: آیتالله العظمی سید ابوالحسن موسوی اصفهانی»، نور علم، قم، ۱۳۶۷ش، دوره ۳، ش ۴. | * ایازی، سید محمدعلی، ره افسانه، مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی، ۱۳۹۰ش. | ||
* باقری سیانی، مهدی، اجازات آیة الله سید ابوالحسن اصفهانی، اصفهان، کانون پژوهش، ۱۳۸۸ش، ۴۰۷ص. | * باقری بیدهندی، ناصر، «نجوم امت: آیتالله العظمی سید ابوالحسن موسوی اصفهانی»، نور علم، قم، ۱۳۶۷ش، دوره ۳، ش ۴. | ||
* باقری سیانی، مهدی، اجازات آیة الله سید ابوالحسن اصفهانی، اصفهان، کانون پژوهش، ۱۳۸۸ش، ۴۰۷ص. | |||
* باقری سیانی، مهدی، اجازات، اسناد و استفتاءات آیت الله سید ابوالحسن اصفهانی، قم، مؤسسه کتابشناسی شیعه، ۴ جلد، ۱۴۰۱ش. | * باقری سیانی، مهدی، اجازات، اسناد و استفتاءات آیت الله سید ابوالحسن اصفهانی، قم، مؤسسه کتابشناسی شیعه، ۴ جلد، ۱۴۰۱ش. | ||
* پوراکبری، محمود، شکوه مرجعیت: شرح زندگی آیت الله سید ابوالحسن اصفهانی، تهران، نشر مدیا، ۱۳۸۲ش. | * پوراکبری، محمود، شکوه مرجعیت: شرح زندگی آیت الله سید ابوالحسن اصفهانی، تهران، نشر مدیا، ۱۳۸۲ش. | ||
* تقوی، زهرا، آقا سید ابوالحسن اصفهانی: فقیه و رهبر سیاسی در دوره قاجار و پهلوی اول، تهران، شیخ شرفی، ۱۳۹۷ش. | * تقوی، زهرا، آقا سید ابوالحسن اصفهانی: فقیه و رهبر سیاسی در دوره قاجار و پهلوی اول، تهران، شیخ شرفی، ۱۳۹۷ش. | ||
* جناتی، محمدابراهیم، تطور اجتهاد در حوزه استنباط، تهران، امیرکبیر، چاپ اول: ۱۳۸۶، ۲جلد. | * جناتی، محمدابراهیم، تطور اجتهاد در حوزه استنباط، تهران، امیرکبیر، چاپ اول: ۱۳۸۶، ۲جلد. | ||
* حسینی، سید علیرضا، «مقدمه»، در مجموعه مقالات همایش آیت الله العظمی سید ابوالحسن اصفهانی، قم، اسوه، ۱۳۸۸ش. | |||
* داوودی، سعید، نقش فقهای شیعه در حل مسائل مستحدثه، قم: انتشارات امام علی، چاپ اول، ۱۳۹۷ش. | * داوودی، سعید، نقش فقهای شیعه در حل مسائل مستحدثه، قم: انتشارات امام علی، چاپ اول، ۱۳۹۷ش. | ||
* ذاکری، علی اکبر، «اولین انتخاب و آخرین تلاشها براى تعیین مجتهدان ناظر بر مجلس مشروطیت»، حوزه، ش۱۶۱، مهر ۱۳۹۰ش | * ذاکری، علی اکبر، «اولین انتخاب و آخرین تلاشها براى تعیین مجتهدان ناظر بر مجلس مشروطیت»، حوزه، ش۱۶۱، مهر ۱۳۹۰ش | ||
* ربانی، محمدحسن، مدخلی بر دانش فقه مقارن، ص ۱۷۵، بیجا، بیتا. | * ربانی، محمدحسن، مدخلی بر دانش فقه مقارن، ص ۱۷۵، بیجا، بیتا. | ||
| خط ۹۱: | خط ۹۳: | ||
* ضیا حسن، هیئه محمد الامین، المرجعیة العاملة: دراسة تحلیلیة لحیاة المرجع الدینی الأعلی آیة الله العظمی السید ابوالحسن الموسوی الاصفهانی، بیجا، بیتا. | * ضیا حسن، هیئه محمد الامین، المرجعیة العاملة: دراسة تحلیلیة لحیاة المرجع الدینی الأعلی آیة الله العظمی السید ابوالحسن الموسوی الاصفهانی، بیجا، بیتا. | ||
* طالبی، مهدی، «نقش نیابت عامه فقها در نهضت تنباکو به عنوان یکی از ریشه های تاریخی انقلاب اسلامی»، مطالعات انقلاب اسلامی،ش ۲۱، تابستان ۱۳۸۹. | * طالبی، مهدی، «نقش نیابت عامه فقها در نهضت تنباکو به عنوان یکی از ریشه های تاریخی انقلاب اسلامی»، مطالعات انقلاب اسلامی،ش ۲۱، تابستان ۱۳۸۹. | ||
* عقیلی، سید احمد، «سیر تاریخی اصل نظارت هیات طراز اول مجتهدین، بر قانون اساسی مشروطیت و حضور آیتالله العظمی مدیسه ای در آن» در مجموعه مقالات همایش آیت الله العظمی سید ابوالحسن اصفهانی، قم، اسوه، ۱۳۸۸ش. | |||
* فتحاللهزاده، سید محمد، «بزرگمرد دین و سیاست (اساتید آیتالله ابوالحسن اصفهانی در اصفهان و نجف و اثرگذاری آنان بر شخصیت انسان)»، در مجموعه مقالات همایش آیت الله العظمی سید ابوالحسن اصفهانی، قم، اسوه، ۱۳۸۸ش. | |||
* قاضی عسکر، سید علی، «مظلومیت پیروان علی بن ابیطالب در کنار خانه خدا»، میقات حج، ش۳۴. | * قاضی عسکر، سید علی، «مظلومیت پیروان علی بن ابیطالب در کنار خانه خدا»، میقات حج، ش۳۴. | ||
* کرمی، سهیلا، «سیدابوالحسن اصفهانی مرجع بازاندیش و رهبر مجاهد»، در مجموعه مقالات همایش آیت الله العظمی سید ابوالحسن اصفهانی، قم، اسوه، ۱۳۸۸ش. | |||
* مجموعه مقالات همایش آیت الله العظمی سید ابوالحسن اصفهانی، قم، اسوه، ۱۳۸۸، ۳۲۰ص. | * مجموعه مقالات همایش آیت الله العظمی سید ابوالحسن اصفهانی، قم، اسوه، ۱۳۸۸، ۳۲۰ص. | ||
* محمدزاده، محمدجعفر و دیگران، دانشنامه مطبوعات ایران، تهران، مؤسسه دانشنامه مطبوعات ایران، چاپ اول، ۱۳۹۳ش. | * محمدزاده، محمدجعفر و دیگران، دانشنامه مطبوعات ایران، تهران، مؤسسه دانشنامه مطبوعات ایران، چاپ اول، ۱۳۹۳ش. | ||
| خط ۹۸: | خط ۱۰۳: | ||
* ملائی، علیرضا و دیگران، «بازخوانی و نقد روایت کتاب معارف الرجال درباره دیدار رضاخان با مراجع در نجف»، پژوهشهای علوم تاریخی ، ش۲۷، آذر ۱۴۰۰، ص ۱۲۷ تا ۱۴۴. | * ملائی، علیرضا و دیگران، «بازخوانی و نقد روایت کتاب معارف الرجال درباره دیدار رضاخان با مراجع در نجف»، پژوهشهای علوم تاریخی ، ش۲۷، آذر ۱۴۰۰، ص ۱۲۷ تا ۱۴۴. | ||
* منظور الاجداد، محمدحسین، مرجعیت در عرصه اجتماع و سیاست: اسناد و گزارشهایی از آیات عظام نائینی، اصفهانی، قمی، حائری و بروجردی، ۱۲۹۲ تا ۱۳۳۹ شمسی، تهران، شیرازه، ۱۳۷۹ش. | * منظور الاجداد، محمدحسین، مرجعیت در عرصه اجتماع و سیاست: اسناد و گزارشهایی از آیات عظام نائینی، اصفهانی، قمی، حائری و بروجردی، ۱۲۹۲ تا ۱۳۳۹ شمسی، تهران، شیرازه، ۱۳۷۹ش. | ||
* موسوی، سیدحامد و مجتبی حمیدی، «آیتالله اصفهانی و مشروطیت» در مجموعه مقالات همایش آیت الله العظمی سید ابوالحسن اصفهانی، قم، اسوه، ۱۳۸۸ش. | |||
* ولایتی، علی اکبر و دیگران، سید ابوالحسن اصفهانی، تهران، امیرکبیر (کتابهای جیبی)، ۱۳۹۲ش. | * ولایتی، علی اکبر و دیگران، سید ابوالحسن اصفهانی، تهران، امیرکبیر (کتابهای جیبی)، ۱۳۹۲ش. | ||
[[رده:پیشنویس مقالهها]] | [[رده:پیشنویس مقالهها]] | ||
نسخهٔ کنونی تا ۲۶ فوریهٔ ۲۰۲۶، ساعت ۱۱:۱۸
- چکیده
سید ابوالحسن موسوی مدیسهای اصفهانی (۱۲۸۴–۱۳۶۵ق / ۱۲۴۶–۱۳۲۵ش)، از مراجع تقلید عام شیعه در قرن چهاردهم هجری قمری بود. او از شاگردان برجسته آخوند خراسانی به شمار میرود. دوران مرجعیت وی همزمان با تحولات سیاسی و اجتماعی در جهان اسلام، از جمله سلطنت رضاخان در ایران، حکومت آتاتورک در ترکیه، قدرتگیری خاندان آلسعود در عربستان و سلطنت ملک فیصل در عراق، شکل گرفت. این شرایط موجب صدور فتاوا و موضعگیریهای فقهی ـ سیاسی ایشان در مواجهه با مسائل نوپدید شد. کتاب «وسیلة النجاة»، اثر مهم اوست که به سبک العروة الوثقی نگاشته شده و نیازهای فقهی جامعه اسلامی معاصر را در چارچوب اجتهاد سنتی پاسخ میدهد. روش اجتهادی و جامعیت این کتاب، الگویی تأثیرگذار برای فقهای پس از او گردید.
زندگینامه فقهی و سیاسی
سید ابوالحسن موسوی مدیسهای اصفهانی، از شاگردان خاص آخوند خراسانی (۱۲۵۵-۱۳۲۹ق | ۱۲۴۶ش در مدیسه اصفهان - ۱۳۲۵ش در نجف) که پس از وفات میرزای نائینی (م۱۳۵۵ق)، حائری یزدی (م۱۳۵۵ق) و آقا ضیاء عراقی (م۱۳۶۱ق)، مرجعیت تقلید شیعیان را برای ده سال (۱۳۵۵-۱۳۶۵ق) به صورت مرجعیت عامه و مطلق برعهده داشت.[۱] بر اساس یک تحلیل تاریخی، مرجعیت تام و عام شیعه از مشروطیت به بعد فقط در وجود سه تن مصداق داشته است: سید ابوالحسن اصفهانی، بروجردی و خمینی.[۲]
در میان شاگردان سید ابوالحسن اصفهانی شماری از مجتهدان و فقهای مطرح و مشهور نام برده شده است.[۳] وی بر اساس شناختی که از جایگاه علمی و تقوایی سید حسین بروجردی داشت، او را برای مرجعیت معرفی کرد و مسائل احتیاطی را به وی ارجاع داد. این اقدام، مورد تأیید علمای دین و جامعه شیعه قرار گرفت و زمینهساز پذیرش عمومی مرجعیت آیتالله بروجردی شد.[۴]
در دوره مرجعیت او حوادث مهمی در چند کشور مهم اسلامی (ایران، عراق، ترکیه و عربستان) رخ داده است و وی درباره آنها موضع گیری و گاهی صدور فتوا داشته است؛ بویژه حمایت از مشروطیت در ایران و جلوگیری از تجزیه آذربایجان ایران و نیز دفاع از استقلال عراق و حفاظت از عتبات در برابر اجانب و بیگانگان.[۵]
آثار مهم فقهی و اصولی
آثار باقیمانده از سید ابوالحسن اصفهانی شامل مجموعه ای از رساله های عملیه و فتوایی، تقریرات شاگردان و نیز کتاب های مستقل است.[۶] از مهم ترین آثار فقهی واصولی وی عبارت است از:
- وسیلة النجاة: مشهورترین و جامعترین اثر فقهی ایشان که گسترشیافته رساله «ذخیرة الصالحین» است. این کتاب شامل اکثر مسائل فقهی از طهارت تا میراث میشود و به سبک «العروة الوثقی» تنظیم شده است. بسیاری از فقها و مراجع بر آن حاشیه زده، شرح نوشته یا کتب فقهی خود را بر اساس ترتیب آن نگاشتهاند. «تحریر الوسیلة» امام خمینی یکی از مهمترین حواشی و تکمیلکنندههای این کتاب است.
- حاشیه بر «العروه الوثقی فیما تعم به البلوی» (اثر سید محمدکاظم طباطبایی یزدى)
- حاشیه بر «تبصرة المتعلمین فی اَحکام الدین» (اثر علامه حلی)
- منتهى الوصول الى غوامض كفاية الاصول: تقریرات برخی مباحث اصولی از درسهای ایشان، به قلم محمدتقی آملی (۱۳۰۴–۱۳۹۱ق)، از ابتدای استصحاب تا آخر اجتهاد و تقلید.
- ذخیرة العباد لیوم المعاد در سوال و جواب عامة البلوی: این عنوان، نام رساله عملیه به زبان فارسی چندین مرجع شیعه بوده و نسخهای مطابق فتاوای سید ابوالحسن اصفهانی منتشر شده است و برخی مجتهدان همچون سید محمود حسینی شاهرودی، سید علی موسوی بهبهانی و سید محمدتقی خوانساری بر آن نسخه حاشیه زدهاند.
آثار درباره او
درباره شخصیت، زندگی و اقدامات سید ابوالحسن اصفهانی، علاوه بر مقالات نشریاتی، کتابهای عمومی و حتی داستانی[۷] منتشر شده است که بیشتر به زندگینامه، ویژگیهای اخلاقی، خدمات اجتماعی و حوزوی، و اقدامات سیاسی پرداختهاند و کمتر به مبانی فقهی ایشان در مواجهه با مسائل نوین توجه شده است. برخی آثار مهم و جامع عبارتند از:
- مجموعه مقالات همایش آیتالله العظمی سید ابوالحسن اصفهانی، قم، اسوه، ۱۳۸۸ش.
- شناختنامه آیتالله سید ابوالحسن اصفهانی، مؤسسه کتابشناسی شیعه، تهران، وسپان، ۱۳۸۷.
- سید ابوالحسن اصفهانی شکوه مرجعیت، محمد اصغرینژاد، انتشارات سازمان تبلیغات اسلامی، چاپ اول، تهران، ۱۳۷۳ش.
- شکوه مرجعیت: شرح زندگی آیتالله سید ابوالحسن اصفهانی، محمود پوراکبری، تهران، نشر مدیا، ۱۳۸۲ش.
- سید ابوالحسن اصفهانی، علیاکبر ولایتی و دیگران، تهران، امیرکبیر (کتابهای جیبی)، ۱۳۹۲ش.
- آقا سید ابوالحسن اصفهانی: فقیه و رهبر سیاسی در دوره قاجار و پهلوی اول، زهرا تقوی، تهران، شیخ شرفی، ۱۳۹۷ش.
آرا و نظرات فقهی
نظارت فقهی بر قوانین مجلس شورای ملی
مشروطیت در ادامه فتوای تحریم تنباکو میرزای شیرازی در دوره قاجاریه، موجب حضور و درگیری نهاد مرجعیت با مسائل کلان و حاکمیتی اجتماعی و سیاسی شده بود و سید ابوالحسن اصفهانی، همانند استاد برجستهاش آخوند خراسانی، از مشروطهخواهان دوران خود بود.[۸] در اجرای اصل دوم متمم قانون اساسى مشروطه (نظارت حداقل ۵ نفر مجتهد تراز اول بر مصوبات مجلس)، در دوره دوم مجلس شورای ملی (۱۲۸۹ش)، وی بهعنوان یکی از پنج فقیه منتخب از سوی آخوند خراسانی برای نظارت بر شرعیت قوانین برگزیده شد. با این حال، به تهران نرفت و پس از سه ماه از این مسئولیت استعفا داد. در تحلیل علل عدم حضور آیتالله اصفهانی در تهران، به عوامل متعددی اشاره کردهاند. بعضی معتقدند وی با اصل نظارت فقهی بر قوانین موافق بوده است[۹] و برخی فقط به عدم رغبت وی برای پیگیری این اصل اشاره کرده اند.[۱۰]
پس از ناکامی در اجرای اصل دوم متمم قانون اساسی مشروطه، علمای نجف و قم مانند سید ابوالحسن اصفهانی، محقق نائینی و شیخ عبدالکریم حائری، به رضاخان که در آستانه حکومت بود در حل قضیه جمهوریت کمک کردند تا هم اسلامیت قوانین تضمین شود و هم کشمکش های سیاسی تمام شود اما رضاشاه به قولش عمل نکرد و از این رو علما درباره لغو جمهوریت مخالفت و اقدام کردند.[۱۱] به نظر برخی، این مخالفت، برخاسته از نگرانی نسبت به گسترش سکولاریسم و حذف نهاد مرجعیت از ساختار سیاسی کشور بود.[۱۲]
نیابت عامه فقها و دخالت در سیاست
ورود سید ابوالحسن اصفهانی ۲۵ ساله به حوزه نجف، پس از مدت کوتاهی از جنبش تنباکو و فتوای میرزای شیرازی و اوج مبارزات روحانیت شیعه با ناصرالدین شاه بود که برای او تجربه سیاسی در پی داشت [۱۳]. با این تجربه، در جریان انقلاب ۱۹۲۰ عراق، سید ابوالحسن اصفهانی با صدور فتوایی، دفاع از دارالاسلام را واجب دانست و با بیعت با ملک فیصل اول مخالفت کرد.[۱۴]
صدور فتوای حرمت شرکت در انتخابات مجلس نمایندگان عراق در دوره ملک فیصل، و نیز حکم جهاد علیه امپراتوری بریتانیا، از سوی برخی پژوهشگران بهعنوان ادامهای از مسیر تحریم تنباکوی میرزای شیرازی تلقی شده است؛[۱۵] نهضتی که مبنای فقهی آن را نیابت عامه فقهای شیعه از امام زمان و حتی یکی از ریشه های تاریخی انقلاب اسلامی ایران بر می شمرند. [۱۶] همچنین از وی درباره دخالت در سیاست و تحریم انتخابات عراق نقل شده است که او به گفته میرازی شیرازی استناد کرده است که «بر مسلمان حرام است که به حکومت کافر راضی شود»[۱۷] صدور فتوای تحریم حج در سال ۱۳۲۲ش (در پی اعدام یکی از زائران ایرانی در مکه مکرمه) و تبعیت شاه ایران از آن را می توان اقدامی فقهی و سیاسی قلمداد کرد.[۱۸]
بانکداری بدون ربا و جواز قرارداد بیمه
در «وسیلة النجاة»، معاملات ربوی بانکها بهصراحت حرام اعلام شدهاند. با این حال، وی امکان مشروعیت فعالیتهای بانکی را در صورت تطبیق با عقود شرعی مانند مضاربه، جعاله یا قرضالحسنه مطرح کرده است.[۱۹] وی بیمه را در قالب عقود جدید قابل بررسی دانسته و در صورت فقدان غرر و ضرر، آن را قابل تطبیق با عقد ضمان یا صلح دانسته است.[۲۰]
مالیت اعتباری و سندی پولهای کاغذی
بر اساس برداشت برخی از فتاوای سید ابوالحسن اصفهانی در «وسیلة النجاة»، وی پولهای اعتباری مانند اسکناس را دارای مالیت مستقل نمیداند، بلکه آنها را سندی از درهم و دینار و نمایندهای از طلا و نقره تلقی میکند. از اینرو، معامله نسیه این نوع پولها را جایز نمیداند، زیرا فاقد مالیت ذاتیاند و تنها به پشتوانه فلزات گرانبها اعتبار یافتهاند. این دیدگاه، ریشه در مبانی فقهی سنتی دارد که مالیت را وابسته به عینیت و قابلیت مصرف میدانند.[۲۱]
عدم ولایت پدر بر ازدواج دختر باکره
سید ابوالحسن اصفهانی در مسئله ولایت پدر و جد بر دختر بالغ و رشید و باکره (دوشیزه)، قول عدم ولایت آنها را همانند مسئله دختران غیرباکره (ثیّبه)، اقوی می داند؛ هرچند احتیاط شدید در گرفتن اجازه از پدر و جد است.[۲۲]
جواز ازدواج دائم با زنان اهل کتاب
بر اساس برخی نقلها، حکم به جواز ازدواج دائم با زنان اهل کتاب که توسط شیخ محمدحسین کاشفالغطاء مطرح شده، برگرفته از فتوای سید ابوالحسن اصفهانی بوده است. این دیدگاه، برخلاف نظر مشهور فقهای شیعه که چنین ازدواجی را تنها بهصورت موقت جایز میدانند، نشاندهنده رویکردی متفاوت در فقه مقارن و فقه معاصر است.[۲۳]
مخالفت با قمهزنی و افراط گرایی
سید ابوالحسن اصفهانی، بر اساس برخی گزارشها، با قمهزنی بهعنوان عملی غیرعقلایی و موجب وهن تشیع مخالفت کرده است.[۲۴] طبق نظر بعضی، این نگاه اصفهانی، نشاندهنده دغدغه وی در حفظ عقلانیت و کرامت شعائر دینی و جلوگیری از تحریفات و افراطگرایی در مناسک مذهبی است.[۲۵]
صرف سهم امام برای خرید نشریه الاسلام
شیخ محسن فقیه شیرازی، از فقیهان و واعظان شیراز، وقتی پس از هشت سال انتشار نشریه «الاسلام» با مشکل مالی و کاهش انتشار روبرو شد به سید ابوالحسن اصفهانی، متوسل میشود شود و وی اجازه میدهد که «مردم مجازند از زکات و سهم امام صرف خرید نشریه الاسلام کنند». [۲۶] برخی اجازهی صرف وجوهات را در تولید نشریههای دینی و مجلات دینی را بی سابقه و در مقابل حرکات خصمانه رضاشاه می دانند و برخلاف تصور عده ای، سید ابوالحسن اصفهانی، به فكر مسائل فرهنگی كشور ایران و دنیای شیعه بوده است [۲۷]
حرمت نقاشی و مجسمه انسان و شعبدهبازی
طبق فتوای ایشان، نقاشی انسان و ساخت مجمسه آن حرام است و از نقاشی حیوان نیز بنا بر اقوی باید اجتناب شود اما نقاشی یا مجسمه موجودات بی روح و جان بی اشکال و جایز است.[۲۸] همچنین شعبده بازی که نمایش غیر واقعی به واسطه سرعت حرکات ایجاد میشود، ملحق به سحر و حرام است.[۲۹]
پانویس
- ↑ ریاحی، «عتبات و نقش تأثیرگذار و سازندۀ مرجعیت آیت الله سید ابوالحسن اصفهانی»، ص۱و۳.
- ↑ امین، «مرجعیت و سیاست»، ص۸.
- ↑ باقری بیدهندی، «نجوم امت»، ص۱۱۱.
- ↑ جناتی، تطور اجتهاد در حوزه استنباط، ج۲، ص ۲۶۴.
- ↑ باقری سیانی، اجازات آیت الله العظمی سید ابوالحسن اصفهانی، ص۲۴ تا ۲۶؛ ریاحی، «عتبات و نقش تأثیرگذار و سازندۀ مرجعیت آیت الله سید ابوالحسن اصفهانی»، ص۱۰و۱۵.
- ↑ باقری بیدهندی، «نجوم امت»، ص۱۰۹.
- ↑ مشایخ، نشسته در دهلیز.
- ↑ موسوی، «آیتالله اصفهانی و مشروطیت»، ص۵۰.
- ↑ عقیلی، «سیر تاریخی اصل نظارت هیات طراز اول مجتهدین، بر قانون اساسی مشروطیت و حضور آیتالله العظمی مدیسه ای در آن»، ص۳۲.
- ↑ ملائی، «بازخوانی مواضع آیت الله سید ابوالحسن اصفهانی در برابر اصل دوم متمم قانون اساسی مشروطه»، ص۱۳۳-۱۵۶؛ ملائی، «بازخوانی و نقد روایت کتاب معارف الرجال درباره دیدار رضاخان با مراجع در نجف»، ص ۱۲۷ تا ۱۴۴.
- ↑ «اولین انتخاب و آخرین تلاشها برای تعیین مجتهدان ناظر بر مجلس مشروطیت»، ص۱۴۴ تا ۲۰۵.
- ↑ احمدوند، «نوگرایی رضاشاه و اقدامات آیتالله اصفهانی»، ص۹۴ و ۱۰۶.
- ↑ امین، حسن، «اصفهانی، آقا سید ابوالحسن»، ص۳۷۴.
- ↑ موسوی، «آیتالله اصفهانی و مشروطیت»، ص۵۰–۵۴.
- ↑ حسینی، سید علیرضا، «مقدمه»، ص۱۹؛ موسوی، «آیتالله اصفهانی و مشروطیت»، ص۵۱؛ کرمی، «سیدابوالحسن اصفهانی مرجع بازاندیش و رهبر مجاهد»، ص۶۴؛ کرمی، «سیدابوالحسن اصفهانی مرجع بازاندیش و رهبر مجاهد»، ص64؛ فتحاللهزاده، سید محمد، «بزرگمرد دین و سیاست»، ص۱۲۷؛ ضیا حسن، المرجعیة العاملة، ص ۴۰)
- ↑ ابوطالبی، «نقش نیابت عامه فقها در نهضت تنباکو»، ص۷۲.
- ↑ رخشاد، در محضر آیت الله بهجت، ج۱، ص ۳۲۶.
- ↑ قاضی عسکر، «مظلومیت پیروان علی بن ابیطالب در کنار خانه خدا»، ص۱۳۴.
- ↑ اصفهانی، وسیلة النجاة، ص۲۳۵–۲۴۰.
- ↑ اصفهانی، وسیلة النجاة، ص۲۴۵.
- ↑ داوودی، نقش فقهای شیعه در حل مسائل مستحدثه، ص۲۱۱.
- ↑ اصفهانی، صراط النجاة، ج۲، ص۵۰۹.
- ↑ ربانی، مدخلی بر دانش فقه مقارن، ص ۱۷۵، به نقل از «فقه الإمام الصادق»، ج۵، ص۲۰۹.
- ↑ احمدوند، «نوگرایی رضاشاه و اقدامات آیتالله اصفهانی»، ص۱۱۱.
- ↑ ایازی، ره افسانه، ج۲، ص ۲۷۴.
- ↑ صدرهاشمی، تاریخ جراید و مجلات ایران، ج۱، ص۲۴۳؛ محمدزاده، دانشنامه مطبوعات ایران، ج۱، ص۳۰۵، مدخل الاسلام.
- ↑ خامنهای، بیانات در دیدار طلاب و فضلا و اساتید حوزه علمیه قم، ۱۳۸۹/۰۷/۲۹ | ۱۳ ذی القعده ۱۴۳۱.
- ↑ اصفهانی، صراط النجاة، ج۱، ص۲۲.
- ↑ اصفهانی، صراط النجاة، ج۱، ص۲۴.
منابع
- احمدوند، زینب و اصغر منتظر القائم، «نوگرایی رضاشاه و اقدامات آیتالله اصفهانی» در مجموعه مقالات همایش آیت الله العظمی سید ابوالحسن اصفهانی، قم، اسوه، ۱۳۸۸ش.
- اصغرینژاد، محمد، سید ابوالحسن اصفهانی شکوه مرجعیت، انتشارات سازمان تبلیغات اسلامی، چ اول، تهران، ۱۳۷۳ش.
- اصفهانی، سید ابوالحسن، وسیلة النجاة، محشی: روح الله خمینی، قم، مؤسسه نشر و تنظیم آثار امام خمینی،۱۳۸۰ش.
- اصفهانی، سید ابوالحسن، صراط النجاة: ترجمه فارسی وسیلة النجاة، مترجم: سید ابوالقاسم صفوی اصفهانی، اصفهان، مرکز تحقیقات رایانه ای حوزه علمیه اصفهان، چاپ اول، ۲ جلد، ۱۳۸۸ش.
- اصفهانی، سید ابوالحسن، منتهى الوصول إلى غوامض كفاية الأصول، محمدتقی آملی، شرکت سهامی چاپخانه فردوسی - بیجا، بیتا.
- اصفهانی، سید ابوالحسن، شناختنامه آیت الله سید ابوالحسن اصفهانی، مؤسسه کتابشناسی شیعه، تهران، وسپان، ۱۳۸۷ش، ۳۷۶ص.
- امین، سید حسن، «مرجعیت و سیاست؛ کارنامه سید ابوالحسن اصفهانی مرجع تقلید»، حافظ، ش۳۰، تیر ۱۳۸۵ش.
- امین، حسن، «اصفهانی، آقا سید ابوالحسن»، در دائرة المعارف بزرگ اسلامی، تهران، مؤسسه دائرة المعارف بزرگ اسلامی، جلد۹،، ۱۳۸۵ش.
- ایازی، سید محمدعلی، ره افسانه، مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی، ۱۳۹۰ش.
- باقری بیدهندی، ناصر، «نجوم امت: آیتالله العظمی سید ابوالحسن موسوی اصفهانی»، نور علم، قم، ۱۳۶۷ش، دوره ۳، ش ۴.
- باقری سیانی، مهدی، اجازات آیة الله سید ابوالحسن اصفهانی، اصفهان، کانون پژوهش، ۱۳۸۸ش، ۴۰۷ص.
- باقری سیانی، مهدی، اجازات، اسناد و استفتاءات آیت الله سید ابوالحسن اصفهانی، قم، مؤسسه کتابشناسی شیعه، ۴ جلد، ۱۴۰۱ش.
- پوراکبری، محمود، شکوه مرجعیت: شرح زندگی آیت الله سید ابوالحسن اصفهانی، تهران، نشر مدیا، ۱۳۸۲ش.
- تقوی، زهرا، آقا سید ابوالحسن اصفهانی: فقیه و رهبر سیاسی در دوره قاجار و پهلوی اول، تهران، شیخ شرفی، ۱۳۹۷ش.
- جناتی، محمدابراهیم، تطور اجتهاد در حوزه استنباط، تهران، امیرکبیر، چاپ اول: ۱۳۸۶، ۲جلد.
- حسینی، سید علیرضا، «مقدمه»، در مجموعه مقالات همایش آیت الله العظمی سید ابوالحسن اصفهانی، قم، اسوه، ۱۳۸۸ش.
- داوودی، سعید، نقش فقهای شیعه در حل مسائل مستحدثه، قم: انتشارات امام علی، چاپ اول، ۱۳۹۷ش.
- ذاکری، علی اکبر، «اولین انتخاب و آخرین تلاشها براى تعیین مجتهدان ناظر بر مجلس مشروطیت»، حوزه، ش۱۶۱، مهر ۱۳۹۰ش
- ربانی، محمدحسن، مدخلی بر دانش فقه مقارن، ص ۱۷۵، بیجا، بیتا.
- رخشاد، محمدحسین، در محضر حضرت آیت الله العظمی بهجت (۳ جلدی)؛ (مجموعه بیانات حضرت استاد در مدت پانزده سال)، مؤسسه فرهنگی سماء، چاپ اول، ۱۴۰۰ش.
- ریاحی، محمدحسین، «عتبات و نقش تأثیرگذار و سازندۀ مرجعیت آیت الله سید ابوالحسن اصفهانی»، پژوهش نامه تاریخ تشیع، دوره جدید، ش۳، پاییز ۱۴۰۴.
- خامنهای، سید علی، بیانات در دیدار طلاب و فضلا و اساتید حوزه علمیه قم، ۱۳۸۹/۰۷/۲۹ | ۱۳ ذی القعده ۱۴۳۱.
- سایت مرکز بررسی اسناد تاریخی.
- صدرهاشمی، محمد، تاریخ جراید و مجلات ایران، اصفهان، کمال، ۱۳۶۳ش.
- ضیا حسن، هیئه محمد الامین، المرجعیة العاملة: دراسة تحلیلیة لحیاة المرجع الدینی الأعلی آیة الله العظمی السید ابوالحسن الموسوی الاصفهانی، بیجا، بیتا.
- طالبی، مهدی، «نقش نیابت عامه فقها در نهضت تنباکو به عنوان یکی از ریشه های تاریخی انقلاب اسلامی»، مطالعات انقلاب اسلامی،ش ۲۱، تابستان ۱۳۸۹.
- عقیلی، سید احمد، «سیر تاریخی اصل نظارت هیات طراز اول مجتهدین، بر قانون اساسی مشروطیت و حضور آیتالله العظمی مدیسه ای در آن» در مجموعه مقالات همایش آیت الله العظمی سید ابوالحسن اصفهانی، قم، اسوه، ۱۳۸۸ش.
- فتحاللهزاده، سید محمد، «بزرگمرد دین و سیاست (اساتید آیتالله ابوالحسن اصفهانی در اصفهان و نجف و اثرگذاری آنان بر شخصیت انسان)»، در مجموعه مقالات همایش آیت الله العظمی سید ابوالحسن اصفهانی، قم، اسوه، ۱۳۸۸ش.
- قاضی عسکر، سید علی، «مظلومیت پیروان علی بن ابیطالب در کنار خانه خدا»، میقات حج، ش۳۴.
- کرمی، سهیلا، «سیدابوالحسن اصفهانی مرجع بازاندیش و رهبر مجاهد»، در مجموعه مقالات همایش آیت الله العظمی سید ابوالحسن اصفهانی، قم، اسوه، ۱۳۸۸ش.
- مجموعه مقالات همایش آیت الله العظمی سید ابوالحسن اصفهانی، قم، اسوه، ۱۳۸۸، ۳۲۰ص.
- محمدزاده، محمدجعفر و دیگران، دانشنامه مطبوعات ایران، تهران، مؤسسه دانشنامه مطبوعات ایران، چاپ اول، ۱۳۹۳ش.
- مشایخ، طاهره، نشسته در دهلیز، واژهپرداز اندیشه، ۱۴۰۴ش.
- ملائی، علیرضا و دیگران، «بازخوانی مواضع آیت الله سید ابوالحسن اصفهانی در برابر اصل دوم متمم قانون اساسی مشروطه»، مطالعات تاریخ اسلام، ش۳۶، بهار۱۳۹۷ش.
- ملائی، علیرضا و دیگران، «بازخوانی و نقد روایت کتاب معارف الرجال درباره دیدار رضاخان با مراجع در نجف»، پژوهشهای علوم تاریخی ، ش۲۷، آذر ۱۴۰۰، ص ۱۲۷ تا ۱۴۴.
- منظور الاجداد، محمدحسین، مرجعیت در عرصه اجتماع و سیاست: اسناد و گزارشهایی از آیات عظام نائینی، اصفهانی، قمی، حائری و بروجردی، ۱۲۹۲ تا ۱۳۳۹ شمسی، تهران، شیرازه، ۱۳۷۹ش.
- موسوی، سیدحامد و مجتبی حمیدی، «آیتالله اصفهانی و مشروطیت» در مجموعه مقالات همایش آیت الله العظمی سید ابوالحسن اصفهانی، قم، اسوه، ۱۳۸۸ش.
- ولایتی، علی اکبر و دیگران، سید ابوالحسن اصفهانی، تهران، امیرکبیر (کتابهای جیبی)، ۱۳۹۲ش.