|
|
| (۲۵ نسخهٔ میانی ویرایش شده توسط ۳ کاربر نشان داده نشد) |
| خط ۱: |
خط ۱: |
| *'''چکیده'''
| | {{نویسنده |
| سید محمود حسینی شاهرودی (۱۳۰۱ - ۱۳۹۴ق / ۱۲۶۲–۱۳۵۳ش) از شاگردان آخوند خراسانی، میرزای نائینی و آقا ضیاء عراقی بود که پس از درگذشت سید ابوالحسن اصفهانی به مرجعیت رسید. آثار او شامل نوشتههایی در فقه، اصول، رجال و تقریرات دروس استادانش است. در دوران مرجعیت وی، پدیدههای نوظهور مانند تلویزیون، اینترنت، بانکداری مدرن، پیوندهای پزشکی یا معاملات الکترونیکی رخ نداده بود یا هنوز فراگیر نشده بودند. با این حال، با وجود دریافت گسترده استفتائات و تشکیل مجلس استفتاء، دیدگاههای مدون او درباره فقه معاصر ثبت نشده است. فعالیتهای او در حوزههای علمیه شامل حمایتهای معیشتی و درمانی بود. همچنین در برابر تحولات سیاسی جهان اسلام، بهویژه در ایران و عراق، موضعگیریهایی داشت. در جریان نهضت اسلامی ایران، در نجف نسبت به برخی رخدادها واکنش نشان داد؛ از جمله مخالفت با لایحه انجمنهای ایالتی و ولایتی و محکومیت حمله به مدرسه فیضیه. | | |نویسنده = مهدی خسروی سرشکی |
| | |نویسنده۲ = |
| | |نویسنده۳ = |
| | |گردآوری = |
| | |ویراستار۱ = |
| | |ویراستار۲ = |
| | |ویراستار۳ = |
| | }} |
| | {{جعبه اطلاعات اشخاص |
| | | شهرت = سید محمود حسینی شاهرودی |
| | | نام = سید محمود حسینی شاهرودی |
| | | تولد = ۱۳۰۱ق (۱۲۶۲ش) |
| | | مرگ = ۱۳۹۴ق (۱۳۵۳ش) |
| | | تصویر = سید محمود حسینی شاهرودی.jpg |
| | | اندازه تصویر = |
| | | توضیح_تصویر = |
| | | جایگاه = مرجع تقلید |
| | | مذهب = شیعه |
| | | ملیت = ایرانی |
| | | حوزه تخصصی = |
| | | آثار در فقه معاصر = |
| | | آراء = کراهت نقاشی و عکاسی از چهره |
| | | استادان = [[آخوند خراسانی]]، [[محمدحسین غروی نائینی|میرزای نائینی]]، [[آقاضیا عراقی]] |
| | | شاگردان = [[سید محمد حسینی شاهرودی]] |
| | | وب سایت = |
| | }} |
| | '''سید محمود حسینی شاهرودی''' (متولد۱۳۰۱ق/۱۲۶۲ش در شاهرود و متوفای ۱۳۹۴ق/۱۳۵۳ش در نجف) از مراجع تقلید شیعه در قرن چهاردهم هجری قمری بود. او از شاگردان [[آخوند خراسانی]]، [[محمدحسین غروی نائینی|میرزای نائینی]] و آقا ضیاء عراقی بود که پس از [[سید ابوالحسن موسوی اصفهانی|سید ابوالحسن اصفهانی]] (م۱۳۶۵ق) بخش زیادی از شیعیان از او تقلید میکردند.<ref>حسینی اشکوری، الإمام الشاهرودی، ص۱۳، ۳۱ و۴۲.</ref> |
|
| |
|
| ==زندگینامه علمی و سیاسی==
| | در دوران مرجعیت سید محمود حسینی شاهرودی یعنی نیمه اول قرن چهارده شمسی، مسائل نوظهوری مانند رادیو، گرامافون، موسیقی نوین، بانکداری ربوی، عکس و فیلم، انتخابات، وضعیت سیاسی ایران و عراق و برخی احکام مرتبط با حج و بعثه رخ نموده و در حوزه استفتائات و فتاوای وی و مراجع آن دوره مطرح بود. با این حال و با وجود دریافت روزانه دهها استفتاء و تشکیل مجلس استفتاء که شامل مسائل نوظهور نیز بوده است،<ref>حسینی اشکوری، الإمام الشاهرودی، ص۶۱.</ref> دیدگاهها و مبانی فقهی او به شکل مناسب و کامل ثبت و منتشر نشده است. |
| سید محمود حسینی شاهرودی (۱۲۶۲ شاهرود – ۱۳۵۳ش نجف)، از شاگردان آخوند خراسانی، میرزای نائینی و آقا ضیاء عراقی بود که پس از سید ابوالحسن اصفهانی (م1365ق) به مقام مرجعیت رسید.(حسینی اشکوری، الإمام الشاهرودی، ص13 و 31 و 42) میرزای نائینی او را «ذوالشهادتین» مینامید و در صدور گواهی اجازه اجتهاد برای شاگردانش، نظر وی را جویا میشد.(حسینی اشکوری، الإمام الشاهرودی، ص37؛ جزایری، ینابیع الفقه، مقدمه، ص4). | |
| کنگره بزرگداشت سید محمود حسینی شاهرودی با عنوان «عالم ذوالشهادتین» در 17 تیر سال ۱۴۰۰ش در شاهرود برگزار و آثاری در معرفی وی منتشر شد. («عالم ذوالشهادتین»، افق حوزه، دوشنبه 14 تیر 1400)
| |
|
| |
|
| ==آثار علمی==
| | در رساله عملیه او نیز حکم مسائل معاصر زیادی ثبت نشده است؛ مگر مواردی مانند: عدم ولایت پدر در [[ازدواج دختر باکره رشیده]] و توصیه به اجازهگرفتن از پدر یا جد پدری،<ref>حسینی شاهرودی، توضیح المسائل، ص۳۸۰.</ref> حلالبودن [[جوایز بانکی]]،<ref>حسینی شاهرودی، توضیح المسائل، ص۴۵۷.</ref> و مکروهبودن [[عکاسی]] و [[نقاشی چهره]].<ref>حسینی شاهرودی، توضیح المسائل، ص۴۵۸.</ref> او همچنین [[ماء الشعیر]]<ref>حسینی شاهرودی، توضیح المسائل، ص۱۹.</ref> و [[الکل صنعتی]] را در صورتی که مستکننده نباشد پاک میداند.<ref>حسینی شاهرودی، توضیح المسائل، ص۱۸.</ref> |
| آثار علمی او شامل رسالههای فقهی، اصولی، رجالی، تقریرات درسهای آقا ضیاء عراقی و میرزای نائینی است. از مهمترین آثار منتشر شده وی عبارت است از:
| |
| 1. حاشیه بر کتاب «عروة الوثقی». (حسینی اشکوری، الإمام الشاهرودی، ص47؛ نور علم، «نجوم امت»، ص70)
| |
| 2. حاشیه بر کتاب «وسیلة النجاة». (حسینی اشکوری، الإمام الشاهرودی، ص47؛ نور علم، «نجوم امت»، ص70)
| |
| 3. ینابیع الفقه (الصلاة): تقریرات درس خارج ایشان به قلم توسط محمدجعفر جزایری که به همت مؤسسه آل مرتضی در سال 1399ش در سه جلد تدوین و منتشر شده است. (جزایری، ینابیع الفقه، مقدمه، ص5)
| |
| 4. نتائج الأفكار فی الأصول: این کتاب، مشتمل بر قسمت اعظم مباحث اصول فقه مطرح شده در درس های خارج اصول فقه ایشان (از ابتدا تا استصحاب) به قلم سيد محمد جعفر جزايرى مروج است. به گفته مقرر، یکی از امتیازات این کتاب، بیان دقیق آرای اصولی میرزای نایینی است (حسینی شاهرودی، نتائج الأفكار فی الأصول، ج1، مقدمه، ص8).
| |
|
| |
|
| | دو کتاب حاشیه بر کتاب «عروة الوثقی» و حاشیه بر کتاب «وسیلة النجاة» فتاوای او را منعکس میکنند.<ref>حسینی اشکوری، الإمام الشاهرودی، ص۴۷؛ «نجوم امت ۲۰»، ص۷۰.</ref> کتابهای «ینابیع الفقه» با موضوع صلاة و «نتائج الأفكار فی الأصول» هر دو به قلم سید محمدجعفر جزایری نیز تقریرات درس خارج او هستند<ref>جزایری، ینابیع الفقه، مقدمه، ص۵؛ حسینی شاهرودی، نتائج الأفكار فی الأصول، ج۱، مقدمه، ص۸.</ref> کنگره بزرگداشت سید محمود حسینی شاهرودی با عنوان «عالم ذوالشهادتین» در ۱۷ تیر سال ۱۴۰۰ش در شاهرود برگزار و آثاری در معرفی وی منتشر شد.<ref> نک: «عالم ذوالشهادتین».</ref> |
|
| |
|
| | در آثاری که درباره او نگاشته شده، در کنار بیان کوشش علمی و نیز اخلاق و سجایای ستوده او، بیشتر به فعالیتهای اجتماعی و سیاسی او توجه شده است، مانند حمایتهای معیشتی و درمانی در حوزههای علمیه<ref>حسینی اشکوری، الإمام الشاهرودی، ص۹۴و ۹۵؛ «عالم ذوالشهادتین».</ref> و تأسیس اولین بعثه حج مرجعیت شیعه از سال ۱۳۴۶ش، که در ادامه، الگویی برای دیگر مراجع تقلید گردید.<ref>«عالم ذوالشهادتین»، افق حوزه، ص۶.</ref> |
|
| |
|
| ==آرا و نظریات فقهی==
| | طبق اسناد و گزارش پژوهشگران، سید محمود حسینی شاهرودی در مبارزات نهضت اسلامی ایران در نجف نسبت به برخی از حوادث موضعگیری داشته است؛ مانند مخالفت با لایحه انجمنهای ایالتی ـ ولایتی، محکومنمودن تهاجم مأموران رژیم پهلوی به مدرسه فیضیه در دوم فروردین ۱۳۴۲ش، محکومنمودن جنایات رژیم پهلوی در ۱۵ خرداد ۴۲، و موضعگیری علیه تبعید [[سید روحالله موسوی خمینی|امام خمینی]].<ref>قاسمپور، زندگی و مبارزات آیتالله العظمی سید محمود حسینی شاهرودی به روایت اسناد، تهران، ۱۳۸۸ش، ص۴۷، ۶۲، ۶۴، ۷۲ و ۸۶؛ «عالم ذوالشهادتین»، ص۸.</ref> |
| در دوران مرجعیت سید محمود حسینی شاهرودی، پدیدههای نوظهور مانند تلویزیون، اینترنت، بانکداری مدرن، پیوندهای پزشکی پیشرفته یا معاملات الکترونیکی هنوز فراگیر نشده بودند. با این حال، برخی مسائل نوظهور مانند رادیو، گرامافون، موسیقی نوین، بانکداری ربوی، عکس و فیلم، انتخابات، وضعیت سیاسی ایران و عراق و برخی احکام مرتبط با حج و بعثه، در حوزه استفتائات و فتاوای وی و مراجع آن دوره مطرح بود. متأسفانه با وجود دریافت روزانه دهها استفتاء که شامل مسائل مستحدثه نیز بوده است، و تشکیل مجلس استفتاء با حضور بزرگان و فضلا (حسینی اشکوری، الإمام الشاهرودی، ص ۶۱)، دیدگاه ها و مبانی فقهی او به شکل مناسب و کامل ثبت نشده است و مجموعه استفتائات شخصی ایشان به صورت عمومی کمتر منتشر شده و اغلب در منابع دست دوم یا تقریرات شاگردان آمده است.
| |
| در رساله عملیه ایشان نیز حکم مسائل مستحدثه مهمی ثبت نشده است؛ مگر موادری مانند: سزاوار بودن اجازه گرفتن از پدر یا جد پدری برای ازدواج دختر بالغ و رشیده و باکره (حسینی شاهرودی، توضیح المسائل، ص380)، کفایت عقد صیغه یک ساعته برای محرمیت (حسینی شاهرودی، توضیح المسائل، ص386) و مکروه بودن عکاسی و نقاشی چهره (حسینی شاهرودی، توضیح المسائل، ص458)
| |
| در آثاری که درباره ایشان نگاشته شده، در کنار بیان کوشش علمی وی در تعلیم و تدریس و نیز اخلاق و سجایای بلند ایشان، بیشتر به فعالیتهای اجتماعی و سیاسی ایشان در حوزههای علمیه (مانند حمایتهای معیشتی و بیمه درمانی) پرداخته شده است. (حسینی اشکوری، الإمام الشاهرودی، ص ۹۴ و ۹۵؛ «عالم ذوالشهادتین»، افق حوزه، دوشنبه ۱۴ تیر ۱۴۰۰)
| |
| تأسیس اولین بعثه حج مرجعیت شیعه یکی از فعالیت های مهم ایشان شمرده شده است. وی در سال ۱۳۴۵ش، همراه با اعضای حلقه استفتاء در مراسم حج شرکت کرد و در جریان این سفر، به ضرورت حضور علمی و فقهی در موسم حج پی برد. از همینرو، از سال ۱۳۴۶ش، گروهی را برای پاسخگویی به مسائل شرعی زائران اعزام کرد؛ گروهی که بعدها با عنوان «البعثة الدینیة للحج» شناخته شد و در ادامه، الگویی برای دیگر مراجع تقلید گردید. («عالم ذوالشهادتین»، افق حوزه، ص6)
| |
| همچنین به موضعگیریهای ایشان در جایگاه مرجعیت شیعه و نیابت عامه از امام زمان، در برابر حوادثی که در جهان اسلام و کشورهای اسلامی مانند ایران و عراق رخ داده، توجه شده است. (نک: باقری، تاریخچه زندگانی مرحوم حضرت آیتالله العظمی مرجع عالیقدر شیعه آقای حاج سید محمود حسینی شاهرودی، ۱۳۷۵ش؛ قاسمپور، زندگی و مبارزات آیتالله العظمی سید محمود حسینی شاهرودی به روایت اسناد، ۱۳۸۸ش؛ انصاریان خوانساری، احیاگر اربعین، ۱۴۰۰ش). طبق اسناد و گزارش پژوهشگران، سید محمود حسینی شاهرودی در مبارزات نهضت اسلامی ایران در نجف نسبت به برخی از حوادث موضعگیری داشتهاند؛ مانند مخالفت با لایحه انجمنهای ایالتی ـ ولایتی، محکوم نمودن تهاجم مأموران رژیم پهلوی به مدرسه فیضیه در دوم فروردین ۱۳۴۲ش، محکوم نمودن جنایات رژیم پهلوی در ۱۵ خرداد ۴۲، و موضعگیری علیه تبعید امام خمینی (قاسمپور، زندگی و مبارزات آیتالله العظمی سید محمود حسینی شاهرودی به روایت اسناد، تهران، ۱۳۸۸ش، ص ۴۷، ۶۲، ۶۴، ۷۲ و ۸۶؛ «عالم ذوالشهادتین»، افق حوزه، ص ۸).
| |
|
| |
|
| | == پانویس == |
| | {{پانویس}} |
| ==منابع== | | ==منابع== |
| - افق حوزه، «عالم ذوالشهادتین: ویژه نامه کنگره بزرگداشت سید محمود حسینی شاهرودی»، افق حوزه (هفته نامه)، دوشنبه 14 تیر 1400
| | * «عالم ذوالشهادتین: ویژه نامه کنگره بزرگداشت سید محمود حسینی شاهرودی»، افق حوزه (هفته نامه)، دوشنبه ۱۴ تیر ۱۴۰۰. |
| ـ انصاریان خوانساری، محمدتقی، احیاگر اربعین: خاطرات و اسنادی منتشر نشده درباره فقیه ذوالشهادتین آیت الله العظمی حاج سید محمود حسینی شاهرودی، قم، انصاریان، ۱۴۰۰ش/ ۱۴۴۳ق.
| | * انصاریان خوانساری، محمدتقی، احیاگر اربعین: خاطرات و اسنادی منتشر نشده درباره فقیه ذوالشهادتین آیت الله العظمی حاج سید محمود حسینی شاهرودی، قم، انصاریان، ۱۴۰۰ش/ ۱۴۴۳ق. |
| ـ باقری، محمدمهدی، تاریخچه زندگانی مرحوم حضرت آیه الله العظمی مرجع عالیقدر شیعه آقای حاج سید محمود حسینی شاهرودی، تهران، اعلمی، 1376ش.
| | * باقری، محمدمهدی، تاریخچه زندگانی مرحوم حضرت آیه الله العظمی مرجع عالیقدر شیعه آقای حاج سید محمود حسینی شاهرودی، تهران، اعلمی، ۱۳۷۶ش. |
| - جزایری، محمدجعفر، ینابیع الفقه: تقریرا لبحوث استاذ الفقهاء آیهالله العظمی السید محمود الحسینی الشاهرودی، قم، آل مرتضی، 1399ش.
| | * جزایری، محمدجعفر، ینابیع الفقه: تقریرا لبحوث استاذ الفقهاء آیهالله العظمی السید محمود الحسینی الشاهرودی، قم، آل مرتضی، ۱۳۹۹ش. |
| ـ حسینی اشکوری، سید احمد، الإمام الشاهرودی: السید محمود الحسینی، بغداد، مطبعة البیان.
| | * حسینی اشکوری، سید احمد، الإمام الشاهرودی: السید محمود الحسینی، بغداد، مطبعة البیان. |
| - حسینی شاهرودی، محمود، نتائج الأفكار فی الأصول، مقرر: محمد جعفر جزایری، قم، آل المرتضی، چاپ اول، 7 جلد، 1385ش.
| | * حسینی شاهرودی، محمود، نتائج الأفكار فی الأصول، مقرر: محمد جعفر جزایری، قم، آل المرتضی، چاپ اول، ۷جلد، ۱۳۸۵ش. |
| - حسینی شاهرودی، محمود، جامع المقاصد (رساله عملیه فارسی)، نجف، المطبعة العلمیه، چاپ چهارم، 1333ش/1374ق.
| | * حسینی شاهرودی، محمود، توضیح المسائل، تهران، مؤسسه مطبوعاتی افتخاریان، ۱۳۴۸ش/۱۳۹۰ق. |
| - حسینی شاهرودی، محمود، توضیح المسائل، تهران، مؤسسه مطبوعاتی افتخاریان، 1348ش/1390ق.
| | * قاسمپور، داوود و شاهین رضایی، زندگی و مبارزات آیت الله العظمی سید محمود حسینی شاهرودی به روایت اسناد، تهران، مرکز اسناد انقلاب اسلامی، ۱۳۸۸ش. |
| - حسینی شاهرودی، محمود، حاشية العروة الوثقی، نجف، مطبعة القضاء، 1344ش / 1385ق.
| | * «نجوم امت ۲۰: مرحوم آیت الله العظمی سید محمود شاهرودی»، نور علم، ش۲۳، آبان ۱۳۶۶. |
| ـ قاسمپور، داوود و شاهین رضایی، زندگی و مبارزات آیت الله العظمی سید محمود حسینی شاهرودی به روایت اسناد، تهران، مرکز اسناد انقلاب اسلامی، ۱۳۸۸ش.
| |
| - مرکز بررسی اسناد تاریخی: https://historydocuments.ir/?id=3411&page=post
| |
| - نور علم، «نجوم امت: مرحوم آیت الله العظمی سید محمود شاهرودی»، نور علم، ش23، آبان 1366.
| |
|
| |
|
| [[رده:پیشنویس مقالهها]] | | {{عالمان فقه معاصر}} |
| | [[رده:مقالههای شخصیتشناسی]] |
| | |
| | [[en:Sayyid Mahmoud Hosseini Shahroudi]] |