|
|
| (۱۷۰ نسخهٔ میانی ویرایش شده توسط ۳ کاربر نشان داده نشد) |
| خط ۱: |
خط ۱: |
| {{نویسنده
| | __NOTOC__ |
| |نویسنده = مجید خشنودی
| |
| |گردآوری =
| |
| }}
| |
| '''فارکس'''
| |
|
| |
|
| == جایگاه و اهمیت در فقه معاصر == | | <div dir="rtl" style="max-width:1100px; margin:1.5em auto;"> |
| فارکس (Forex) بازاری است که در آن ارزهای مختلف با یکدیگر مبادله میشوند<ref>Record, Neil, Currency Overlay (Wiley Finance Series).</ref><ref>یوسفی مقدم، ۱۳۹۱، ص۲۵.</ref> و به دلیل ویژگیهایی که نسبت به بازارهای دیگر دارد، امروزه مورد توجه فعالان اقتصادی قرار گرفته است. از جمله این ویژگیها حجم بسیار زیاد معاملات، سرعت نقدشوندگی بالا، سرعت در انجام معاملات، دسترسی سریع و آسان و عدم نیاز به سرمایه اولیه زیاد است.<ref>طباطبایی نژاد، سید صادق، موضوعشناسی بازار فارکس فارکس، ص ۷۹.</ref>
| |
|
| |
|
| پرسشهای فقهی در مورد معاملات فارکس سبب شده که بررسی آن در فقه معاصر ضروری شود. اساسا ماهیت قراردادهای فارکس چیست؟ آیا از عقود مستحدثه هستند یا تحت عناوین عقود شرعی قرار میگیرند؟ حکم شرعی معاملات فارکس چیست؟ آیا حکم کلی نسبت به معاملات فارکس صحیح است و یا نسبت به انواع مختلف معاملات فارکس نیاز به بررسی مستقل وجود دارد؟
| | <!-- سربرگ --> |
| | <div style="padding:1.4em 1em 1.2em; text-align:center; border:1px solid #d9e2e8; border-top:5px solid #1f7770; border-radius:12px; background:#fbfcfc; box-shadow:0 3px 12px rgba(0,0,0,.06);"> |
| | [[پرونده:Header.png|link=|center|420px|دانشنامه فقه معاصر]] |
| | <div style="margin-top:1em; color:#4f5e64; line-height:2;">'''[[دانشنامه فقه معاصر]] زیر نظر [[پژوهشگاه مطالعات فقه معاصر]] در دست تدوین است.'''</div> |
| | </div> |
|
| |
|
| پژوهشهایی در این زمینه انجام شده است ولی از آنجا که فارکس در مباحث فقهی، مسئلهای نوپدید است و از سوی دیگر بازار فارکس همواره در حال توسعه و برخوداری از امکانات جدید است؛ نیاز به پژوهشهای دقیقتر و بیشتری در این زمینه احساس میشود.
| | <!-- همهٔ فهرستهای این بخش بهصورت خودکار از دستهبندیها خوانده میشوند. --> |
| | <div style="display:grid; grid-template-columns:repeat(auto-fit, minmax(250px, 1fr)); gap:16px; margin-top:16px;"> |
|
| |
|
| === سابقه پژوهش === | | <!-- مقالههای فقه معاصر --> |
| {{اصلی| فارکس (منابع مطالعاتی)}}
| | <div style="grid-column:1 / -1; padding:1.15em; border:1px solid #d9e2e8; border-top:4px solid #1f7770; border-radius:8px; background:#fff;"> |
| پژوهشهایی در این زمینه انجام شده است که از جمله آنها میتوان به مقاله تحلیل فقهی بازار بینالمللی فارکس با تکیه بر ممنوعیت آن در قوانین ایران<ref>نوری سمیه و امیرحمزه سالارزایی و نادر مختاری افراکتی، تحلیل فقهی بازار بینالمللی فارکس با تکیه بر ممنوعیت آن در قوانین ایران، [[دوفصلنامه پژوهشنامه حقوق اسلامی]]، شماره ۱، ۱۳۹۸ش</ref> و مقاله تبیین ماهیت و چیستی بازار فارکس و بایستههای آن در فقه و حقوق ایران<ref>برارپور، ابراهیم، تبیین ماهیت و چیستی بازار فارکس و بایستههای آن در فقه و حقوق ایران دوفصلنامه پژوهشنامه حقوق خصوصی عدالت، شماره ۱۰، ۱۳۹۷ش.</ref> و موضوعشناسی بازار فارکس<ref>طباطبایی نژاد، سید صادق، موضوعشناسی بازار فارکس فارکس.</ref> اشاره کرد.
| | <div style="font-size:130%; font-weight:bold; color:#174b51; padding-bottom:.55em; border-bottom:1px solid #e7eeee;">مقالههای فقه معاصر</div> |
| | <div style="overflow:hidden; column-width:15em; column-gap:2em; max-height:330px; margin-top:1em;"> |
| | <DynamicPageList> |
| | count = 25 |
| | namespace = |
| | notcategory = فهرست منابع مطالعاتی فقه معاصر |
| | notcategory = فهرست موضوعات فاقد منبع مطالعاتی |
| | notcategory = مقالات کتابشناسی |
| | ordermethod = created |
| | order = descending |
| | </DynamicPageList> |
| | </div> |
| | <div style="margin-top:.8em; text-align:left;">[[:فقه معاصر:مقالههای فقه معاصر|مشاهده ←]]</div> |
| | </div> |
|
| |
|
| == معرفی بازار فارکس == | | <!-- کتابشناسی --> |
| فارکس (Forex) برگرفته از Foreign Exchange Market، بازاری است که در آن ارزهای مختلف با یکدیگر مبادله میشوند<ref name=":0">Record, Neil, Currency Overlay (Wiley Finance Series).</ref><ref name=":1">یوسفی مقدم، ۱۳۹۱، ص۲۵.</ref> و معاملهگران از طریق نوسانات قیمتی سود و زیان میکنند.<ref>طباطبایی نژاد، سید صادق، موضوعشناسی بازار فارکس فارکس، ص۷۹.</ref> فارکس بزرگترین بازار مالی در دنیا است و بیشترین گردش مالی در آن صورت میگیرد.<ref>دلیلی، سعید، آشنایی با فارکس (ویرایش دوم)، ص۱۳.</ref> این بازار به صورت غیرمتمرکز (decentralized) است؛ یعنی مکان فیزیکی مشخصی ندارد و صرفاً به صورت مجازی و بر بستر اینترنت فعالیت دارد.<ref>Record, Neil, Currency Overlay (Wiley Finance Series).</ref>
| | <div style="padding:1.15em; border:1px solid #d9e2e8; border-top:4px solid #c69c42; border-radius:8px; background:#fff;"> |
| | <div style="font-size:125%; font-weight:bold; color:#174b51; padding-bottom:.55em; border-bottom:1px solid #e7eeee;">کتابشناسی</div> |
| | <div style="overflow:hidden; column-width:15em; max-height:260px; margin-top:1em;"> |
| | <DynamicPageList> |
| | category = مقالات کتابشناسی |
| | count = 16 |
| | namespace = |
| | ordermethod = created |
| | order = descending |
| | </DynamicPageList> |
| | </div> |
| | <div style="margin-top:.8em; text-align:left;">[[:رده:مقالات کتابشناسی|مشاهده ←]]</div> |
| | </div> |
|
| |
|
| فارکس در ابتدا فقط بر تبادل ارزها تمرکز داشت که اصطلاحاً به آن جفتارز (currency pairs) میگویند. با توسعه این بازار، آنچه که امروزه به معاملات فارکس مشهور است، از مفهوم نخستین فاصله گرفته و دارای ابعاد گستردهتری شده است که علاوه بر جفتارزها از نمادهای معاملاتی دیگری مانند فلزات، منابع انرژی، کالا، سهام شرکتهای بورسی، شاخصهای سهام و ارزهای دیجیتال پشتیبانی میکند.<ref>[https://amoozesh-boors.com/fa/article/symbols-in-forex نمادها در فارکس]، مقاله اینترنتی، سایت آموزش ساده بورس.</ref>
| | <!-- منابع مطالعاتی --> |
| | <div style="padding:1.15em; border:1px solid #d9e2e8; border-top:4px solid #c69c42; border-radius:8px; background:#fff;"> |
| | <div style="font-size:125%; font-weight:bold; color:#174b51; padding-bottom:.55em; border-bottom:1px solid #e7eeee;">منابع مطالعاتی</div> |
| | <div style="overflow:hidden; column-width:15em; max-height:260px; margin-top:1em;"> |
| | <DynamicPageList> |
| | category = فهرست منابع مطالعاتی فقه معاصر |
| | count = 5 |
| | namespace = |
| | ordermethod = lastedit |
| | order = descending |
| | </DynamicPageList> |
| | </div> |
| | <div style="margin-top:.8em; text-align:left;">[[:رده:فهرست منابع مطالعاتی فقه معاصر|مشاهده ←]]</div> |
| | </div> |
|
| |
|
| === انواع معاملات فارکس و شیوه آن === | | <!-- نیازمند پژوهش بیشتر --> |
| شناخت چگونگی انجام معاملات فارکس به تبیین ماهیت فقهی آن و پاسخ به این پرسش که آیا معاملات فارکس عقود جدیدی هستند یا قابل انطباق بر عقود شرعی هستند، کمک خواهد کرد.
| | <div style="padding:1.15em; border:1px solid #d9e2e8; border-top:4px solid #c69c42; border-radius:8px; background:#fff;"> |
| | <div style="font-size:125%; font-weight:bold; color:#174b51; padding-bottom:.55em; border-bottom:1px solid #e7eeee;">نیازمند پژوهش بیشتر</div> |
| | <div style="overflow:hidden; column-width:15em; max-height:260px; margin-top:1em;"> |
| | <DynamicPageList> |
| | category = فهرست موضوعات فاقد منبع مطالعاتی |
| | count = 8 |
| | namespace = |
| | ordermethod = lastedit |
| | order = descending |
| | </DynamicPageList> |
| | </div> |
| | <div style="margin-top:.8em; text-align:left;">[[:رده:فهرست موضوعات فاقد منبع مطالعاتی|مشاهده ←]]</div> |
| | </div> |
|
| |
|
| معاملات در بازار فارکس بهصورت فیزیکی نیست و ارز یا کالای خریداری شده قابل تحویل نیست و فقط از نوسانات قیمتی سود یا ضرر حاصل میشود.<ref>طباطبایی نژاد، سید صادق، موضوعشناسی بازار فارکس فارکس، ص۷۸.</ref> فارکس بازاری دوطرفه است؛ یعنی هم از بالا رفتن قیمت و هم از پایین آمدن قیمت یک نماد، میتوان کسب سود کرد.<ref>برارپور، ابراهیم، تبیین ماهیت و چیستی بازار فارکس و بایستههای آن در فقه و حقوق ایران، ص۲۳.</ref> معاملهگران حتی در صورتی که کالا در سبد داراییهایشان موجود نباشد، باز هم میتوانند آن را بفروشند؛ به این صورت که در حقیقت بروکر، کالا را به آنها قرض میدهد و پس از پایین آمدن قیمت کالا را خریداری کرده و قرضش را به بروکر ادا میکند و از تفاوت قیمت سود کسب میکند.
| | </div> |
| | </div> |
|
| |
|
| معاملات در بازار فارکس به پنج دسته تقسیم میشود. برای تبیین ماهیت معاملات در فارکس، لازم است که شیوه معاملات نسبت به نمادهای مختلف، به صورت تفکیک شده، مورد بررسی قرار گیرد.
| | [[EN:Main Page]] |
| * '''معاملات جفتارزها'''
| | [[AR:الصفحة الرئيسية]] |
| در بازار فارکس، هر ارز با نماد اختصاصی مشخص شده است و به دو ارزی که با هم مبادله میشوند، جفتارز (Currency pairs) میگویند. ارز اول را ارز پایه و ارز دوم را ارز متقابل مینامند. ارزش هر ارز در مقابل ارز دیگر نسبتسنجی میشود که در اصطلاح به آن نرخ برابری (Exchange rate) میگویند. برای مثال یورو با نماد (EUR) و دلار با نماد (USD) شناخته میشود و نماد این جفتارز را به صورت (EUR/USD) نشان میدهند و بیانگر نرخ برابری یورو به دلار است که یورو ارز پایه و دلار ارز متقابل است. معامله خرید جفتارز، به معنای خرید ارز پایه (یورو) و پرداخت ارز متقابل (دلار) است و معامله فروش به معنای فروش ارز پایه (یورو) و دریافت ارز متقابل (دلار) است. به عنوان مثال، نرخ برابری (EUR/USD) یعنی ارزش یورو نسبت به دلار ۱٫۰۴ است. به بیان ساده در ازای ۱ یورو، ۱٫۰۴ دلار باید پرداخت شود.<ref>طباطبایی نژاد، سید صادق، موضوعشناسی بازار فارکس فارکس، ص۷۸.</ref>
| |
| | |
| منطق ثبت سفارش در فارکس به این صورت است که اگر معاملهگر پیشبینی کند که ارزش دلار نسبت به یورو کاهش خواهد یافت سفارش خرید (EUR/USD) را ثبت میکند و بالعکس اگر احتمال افزایش ارزش دلار نسبت به یورو را بدهد سفارش فروش (EUR/USD) را ثبت میکند. بعد از ثبت و انجام معامله در صورتی که جهت بازار طبق پیشبینی معاملهگر باشد، میتواند با بستن معامله سود کند و اگر بر خلاف پیشبینی باشد ضرر میکند.<ref>[https://amoozesh-boors.com/fa/article/symbols-in-forex نمادها در فارکس]، مقاله اینترنتی، سایت آموزش ساده بورس؛ طباطبایی نژاد، سید صادق، موضوعشناسی بازار فارکس فارکس، ص۸۰.</ref>
| |
| * '''معاملات کالاها'''
| |
| فارکس بستری را فراهم کرده است که علاوه بر معاملات جفتارز، کالاها (Commodity) مانند فلزات، منابع انرژی، کالا، شیوه معاملات در این موارد پیچیدگی جفتارزها را ندارد و در حقیقت خرید و فروش معمولی است که با دلار انجام میشود. برای مثال در مبادله طلا و دلار که با نماد XAU/USD نشان داده میشوند، با پرداخت دلار میتوان یک انس طلا خریداری کرد.<ref>[https://amoozesh-boors.com/fa/article/symbols-in-forex نمادها در فارکس]، مقاله اینترنتی، سایت آموزش ساده بورس؛ طباطبایی نژاد، سید صادق، موضوعشناسی بازار فارکس فارکس، ص۷۸.</ref>
| |
| *'''معاملات ارزهای دیجیتال'''
| |
| ارزهای دیجیتال (Cryptocurrency) مانند بیتکوین(Bitcoin) و اتریوم (Ethereum) نیز در بازار فارکس قابل معامله هستند.<ref>[https://amoozesh-boors.com/fa/article/symbols-in-forex نمادها در فارکس]، مقاله اینترنتی، سایت آموزش ساده بورس؛ طباطبایی نژاد، سید صادق، موضوعشناسی بازار فارکس فارکس، ص۷۸.</ref>
| |
| * '''معاملات شاخصهای اقتصادی و سهام شرکتها'''
| |
| در فارکس شاخصهای اقتصادی مانند شاخص دلار (U.S DOLLAR CURRENCY INDEX) یا شاخص سهامهای آمریکا مثل داوجونز (DJI) و نزدک (NDQ) و اساندپی (SPX) یا شاخص سهامهای آلمان (DAX) و برخی دیگر از کشورها قابل معامله است.<ref>[https://amoozesh-boors.com/fa/article/symbols-in-forex نمادها در فارکس]، مقاله اینترنتی، سایت آموزش ساده بورس؛ طباطبایی نژاد، سید صادق، موضوعشناسی بازار فارکس فارکس، ص۷۸.</ref> سهام شرکتهای بورسی (Stock) نیز در فارکس قابل خرید و فروش است.<ref>[https://amoozesh-boors.com/fa/article/symbols-in-forex نمادها در فارکس]، مقاله اینترنتی، سایت آموزش ساده بورس؛ طباطبایی نژاد، سید صادق، موضوعشناسی بازار فارکس فارکس، ص۷۸.</ref>
| |
| | |
| === کارگزاران ===
| |
| گستردگی بازار فارکس نیازمند وجود واسطه بین مشتریان و بازار بینالمللی فارکس است که همین امر سبب پیدایش کارگزاران (broker) شد که خدمات واریز و برداشت و ثبت سفارش و ارتباط بین خریدار و فروشنده را بر عهده دارند. کارگزاران فارکس دو نوع هستند.<ref>تبادکانی، سید محمد، انواع بروکر فارکس، مارکت میکر چیست؟</ref>
| |
| # کارگزاران واقعی که حضور واقعی در بازار ارز دارند و با پول مشتریان اقدام به خرید و فروش واقعی میکنند.<ref>تبادکانی، سید محمد، انواع بروکر فارکس، مارکت میکر چیست؟</ref>
| |
| # در مقابل کارگزارانی که اصطلاحاً به آنها مارکت میکر (Market Maker) میگویند که خرید و فروش واقعی ندارند. صرفاً یک صفحه مجازی در فضای اینترنت تشکیل دادهاند و معاملات صوری انجام میشود.<ref>تبادکانی، سید محمد، انواع بروکر فارکس، مارکت میکر چیست؟</ref>
| |
| | |
| توجه به انواع کارگزاران از این جهت مهم است که اشکال برخی صاحبنظران به اینکه معاملات فارکس صوری است، به دلیل عدم تفکیک همین مسئله است.
| |
| | |
| == بررسی حکم فقهی ==
| |
| نسبت به صحت معاملات فارکس اختلافنظر وجود دارد. برخی فقها مثل سید علی سیستانی در این زمینه اظهارنظر فقهی نکردهاند و به دیگر فقها ارجاع دادهاند.<ref>سیستانی، استفتا اینترنتی، شماره استفتا: ۱۱۵۵۸۷۸.</ref>
| |
| | |
| === عدم مشروعیت و ادله آن ===
| |
| اکثر فقها و پژوهشگران معاصر معاملات فارکس را مشروع نمیدانند و ادله مختلفی بر عدم مشروعیت آن اقامه کردهاند. این ادله در دو دسته حکم اولیه و حکم ثانویه ارائه شده است.
| |
| | |
| ==== عدم مشروعیت طبق ادله اولیه ====
| |
| * '''خرید و فروشِ ارزش مال:''' شبیری زنجانی عقیده دارد که معاملات فارکس خرید و فروشِ ارزش مال است نه خود مال و از همین جهت صحیح نیست؛ زیرا بیع، مبادله مال با مال است.<ref>شبیری زنجانی، استفتا اینترنتی، شماره استفتا: ۹۱۳۰۵.</ref> این نوع معامله در حقیقت نوعی [[قرارداد مابهالتفاوت]] یا CFD است که طرفین بدون اینکه مالک ارز یا سهم یا کالایی باشند، اقدام به خرید و فروش آن میکنند. در واقع بهجای خرید و فروش عین مال مورد معامله، ارزش آن را مبادله میکنند و امکان تحویل ارز یا کالا وجود ندارد.
| |
| | |
| * '''ربوی بودن:''' برخی از فقها، این معاملات شامل ربا میدانند. اعتباری که کارگزار به معاملهگر میدهد که بر مبنای آن خرید و فروش انجام شود، در حقیقت قرض از طرف کارگزار است و از آنجا که بعد از بستهشدن معامله کارمزد خود را برداشت میکند، پس قرض به شرط دریافت کارمزد بوده است و ربای قرضی است.<ref>منبع.</ref>
| |
| | |
| * '''غیرواقعی بودن:''' لطفالله صافی میگوید که معاملات فارکس خرید و فروش واقعی نیست و در واقع نوعی شرطبندی است.<ref>صافی، استفتای سایت اسلام کوئست، [https://www.islamquest.net/fa/archive/fa7782 از اینجا ببینید].</ref> در فارکس هیچ ارزی خرید و فروش نمیشود، بلکه معاملهگر فقط نرخ ارز را حدس میزند و شرطبندی میکند که نرخ تبدیل، افزایش یا کاهش پیدا میکند. وقتی کارگزار (بروکر) در سایت یا پلتفرم معاملاتیاش قیمتها را میگذارد، در واقع این نرخها را از بازار اسپات به عنوان مرجع بازخوانی میکند.<ref>سید صادق، موضوعشناسی بازار فارکس فارکس، ص۸۳.</ref>
| |
| | |
| * '''عدم امکان تحویل کالا:''' ناصر مکارم شیرازی به جهت اینکه امکان تحویل کالا وجود ندارد، معاملات فارکس را باطل میداند.<ref>مکارم شیرازی، استفتا اینترنتی، کد رهگیری: ۱۴۰۰۰۲۲۷۰۱۲۸.</ref>
| |
| ==== عدم مشروعیت طبق ادله ثانویه ====
| |
| برخی پژوهشگران با استناد به قواعد ثانویه عدم جواز معاملات فارکس را مبرهن میدانند.<ref>تحلیل فقهی بازار بینالمللی فارکس با تکیه بر ممنوعیت آن در قوانین ایران، سمیه نوری و امیرحمزه سالارزایی و نادر مختاری افراکتی، [[دوفصلنامه پژوهشنامه حقوق اسلامی]]، شماره ۱، ۱۳۹۸ش</ref>
| |
| * '''قاعده لاضرر:''' معاملات فارکس را سبب ضرر فعالان این بازار میدانند و با استناد به قاعده لاضرر عدم مشروعیت معاملات فارکس ثابت میشود.<ref>تحلیل فقهی بازار بینالمللی فارکس با تکیه بر ممنوعیت آن در قوانین ایران، سمیه نوری و امیرحمزه سالارزایی و نادر مختاری افراکتی، [[دوفصلنامه پژوهشنامه حقوق اسلامی]]، شماره ۱، ۱۳۹۸ش</ref>
| |
| * '''قاعده غرور:''' معاملات فارکس به جهت وجود سفتهبازان و وجود اطلاعات نهانی و گاهی دستکاری بازار سبب فریب معامله گران میشود. طبق قاعده المغرور یرجع الی من غره باید ضامن مال تلف شده باشد و حالآنکه در معاملات فارکس هیچ راه برگشتی نیست.<ref>تحلیل فقهی بازار بینالمللی فارکس با تکیه بر ممنوعیت آن در قوانین ایران، سمیه نوری و امیرحمزه سالارزایی و نادر مختاری افراکتی، [[دوفصلنامه پژوهشنامه حقوق اسلامی]]، شماره ۱، ۱۳۹۸ش</ref>
| |
| * '''قاعده مصلحت نظام:''' اخلال در نظام اسلامی حرام است. فعالیت در بازار فارکس موجب آسیب به اشتغال و از بین رفتن ذخایر ملی و خروج ارز میشود و از این جهت جایز نیست.<ref>تحلیل فقهی بازار بینالمللی فارکس با تکیه بر ممنوعیت آن در قوانین ایران، سمیه نوری و امیرحمزه سالارزایی و نادر مختاری افراکتی، [[دوفصلنامه پژوهشنامه حقوق اسلامی]]، شماره ۱، ۱۳۹۸ش</ref>
| |
| * '''قاعده اختلال نظام:''' علت اصلی بحران اقتصادی جهانی را رواج این نوع معالات است.<ref>عربیات، وائل محمد عبدالله و احمد عبدالله العون، الضوابط الشرعیة للتجارة الالکترونیة فی المعاملات الدولیة، مجلة الاردنیة فی الدراسات الاسلامیة، ج ۷، ش ۱، ص ۱۷۳.</ref>
| |
| | |
| === مشروعیت و ادله آن ===
| |
| برخی فقها مانند سید علی خامنهای معاملات فارکس را با رعایت ضوابط شرعی و قانونی فینفسه صحیح میدانند. در صورتی که معاملات به صورت واقعی و خرید و فروش ارز باشد و کارگزاری برای دادن اعتبار سود دریافت نکند؛ این معاملات صحیح است.<ref>خامنهای، استفتا اینترنتی، تاریخ ۲۶/۰۲/۱۴۰۰ و به شماره استفتای ۶z669g2.</ref>
| |
| | |
| قائلین به مشروعیت معاملات فارکس ادله عدم مشروعیت را ناتمام میدانند. در نتیجه اطلاقات و عمومات احل الله البیع<ref>بقره - ۲۷۵.</ref>و اوفوا بالعقود<ref>مائده - ۱.</ref>شامل معاملات فارکس میشود و حکم به صحت این معاملات میشود. ابراهیم برارپور معاملات فارکس را مطابق با ارتکازات عقلایی دانسته و رویکرد اسلام در احکام معاملات در امضایی میداند و بنابر اصل اولیه صحت معاملات، حکم به صحت معاملات فارکس کرده است.<ref>برارپور، ابراهیم، تبیین ماهیت و چیستی بازار فارکس و بایستههای آن در فقه و حقوق ایران، ص۲۳.</ref>
| |
| | |
| == پانویس ==
| |
| {{پانویس}}
| |
| | |
| == منابع ==
| |
| {{منابع}}
| |
| * برارپور، ابراهیم، تبیین ماهیت و چیستی بازار فارکس و بایستههای آن در فقه و حقوق ایران، دوفصلنامه پژوهشنامه حقوق خصوصی عدالت، شماره ۱۰، ۱۳۹۷ش.
| |
| * تبادکانی، سید محمد، انواع بروکر فارکس، مارکت میکر چیست؟ مقاله اینترنتی، [https://irtrader.net/انواع-بروکر-فارکس،-مارکت-میکر-و-ndd/ وبگاه معاملهگر ایرانی].
| |
| * دلیلی، سعید، آشنایی با فارکس (ویرایش دوم)، ۱۳۸۷ش.
| |
| * طباطبایی نژاد، سید صادق، موضوعشناسی بازار فارکس، ماهنامه معرفت، شماره ۲۸۱، ۱۴۰۰ش.
| |
| * عربیات، وائل محمد عبدالله و احمد عبدالله العون، الضوابط الشرعیة للتجارة الالکترونیة فی المعاملات الدولیة، مجلة الاردنیة فی الدراسات الاسلامیة، ج ۷، ش ۱، ص ۱۷۳.
| |
| * فارکس چیست؟، مقاله اینترنتی، سایت چارتایران.
| |
| * یوسفی مقدم، عباس، اصول کلی حاکم بر بازار بینالمللی ارز، دانشکده حقوق و الهیات پیام نور مرکز تهران، ۱۳۹۱ش.
| |
| * .betsy, waters (2008), increase foreign exchange retai
| |
| * . ?carmin, crig (2008), How is a poor money trader traveling
| |
| * .Chen, James (2009), [https://books.google.com/books?id=8zTsnBYiDGkC Essentials of Foreign Exchange Trading], Retrieved 2016 15 November
| |
| * .Hicks, Alan (2000), [https://books.google.com/books?id=vIuavf6a1R8C Managing Currency Risk Using Foreign Exchange Options], Retrieved 2016 15 November
| |
| * .Johnson, G. G. (1985), [https://books.google.com/books?id=8FQWkffo7wwC Formulation of Exchange Rate Policies in Adjustment Programs], Retrieved 2016 15 November
| |
| * .Record, Neil, [https://books.google.com/books?id=osLAV-WRNIkC Currency Overlay] (Wiley Finance Series)
| |
