پرش به محتوا

کاربر:Mojtaba61.Abedini/صفحه تمرین: تفاوت میان نسخه‌ها

از دانشنامه فقه معاصر
→ تفاوت با ویرایش قدیمی‌تر
دیداریویکی‌متن
Mojtaba61.Abedini (بحث | مشارکت‌ها)
۲٬۱۳۴ ویرایش‌ها
بدون خلاصۀ ویرایش
Mojtaba61.Abedini (بحث | مشارکت‌ها)
۲٬۱۳۴ ویرایش‌ها
 
(۱۰۸ نسخهٔ میانیِ ایجادشده توسط همین کاربر نشان داده نشد)
خط ۱: خط ۱:
== فقه مقاومت ==
==== بسم الله الرحمن الرحیم ====
[[فقه مقاومت]] یکی از عناوین و شاخه های فقه مضاف در باب فقه سیاسی و فقه اجتماعی می‌باشد. اگرچه در گذشته در ابواب فقه سنتی در باب جهاد و امر به معروف می‌توان ردپایی از بحث دفاع و مقاومت دید ولی با توجه به موضوعات جدید جایگاه ویژه‌ای در فقه معاصر پیدا کرده است.


== معنای تعرب بعد الهجره ==
امروزه نظام سلطه و استکبار جهانی برای فشار و استعمار و استثمار هرچه بیشتر کشورهای اسلامی انواع و اقسام فشارهای سیاسی، نظامی، امنیتی، اقتصادی، رسانه ای، فرهنگی و... را بر آنها وارد کرده که به تناسب این گونه جنگ‌های ترکیبی و نامتقارن موضوعات مقاومت از جمله مقاومت سیاسی، نظامی، اقتصادی، فرهنگی و... شکل گرفته است که فقه مقاومت شامل همه آنهاست.
تعرب بعد از هجرت به معنای بازگشت به زندگی جاهلی و دور شدن از ارزش‌ها و آموزه‌های اسلامی پس از هجرت به مدینه است.<ref>طالقانی، پرتوى از قرآن، ۱۳۶۲ش، ج۱، ص۱۷۴؛ تعرب بعد الهجره، حوزه نمایندگی ولی فقیه در امور حج و زیارت.</ref>


از رسول اكرم است كه از خداوند ميخواست: پروردگارا هجرت اصحابم را ثابت و ممضى دار و آنها را بعقب برمگردان».<ref>طالقانی، پرتوى از قرآن، ۱۳۶۲ش، ج۱، ص۱۷۴؛</ref>
فقه مقاومت وظیفه دولت‌های اسلامی، آحاد مردم و جبهه های محور مقاومت در احکام وضعی و تکلیفی هر یک از این موضوعات فقه مقاومت و مسائل مرتبط با آن را در مواجهه با ظلم، استکبار، اشغالگری و هژمونی قدرت‌های سلطه‌گر تبیین می‌کند. از جمله ادله‌ای که در باب فقه مقاومت مطرح می‌شود به قاعده نفی سبیل، [[قاعده وجوب إعداد قوه (بازدارندگی)]]، قاعده وجوب دفاع عن حیاض اسلام، قاعده حرمت اعانه بر إثم، [[قاعده لاضرر (منابع مطالعاتی)|قاعده لاضرر]] و... می‌توان اشاره کرد.


علامه مجلسی در روضه المتقین اگر کسی بعد از هجرت از مکه به مدینه بدون عذر به جایگاه گذشته خود برگردد همانند مرتد بوده و مرکتب گناه کبیره شده است
برخی معاصرین مقاومت را به ۱.مقاومت فردی: دفاع از جان، مال و ناموس
۲.مقاومت جمعی: مقابله با حاکم ظالم و مستبد ۳.مقاومت جمعی: مقابل با اشغال و نفوذ بیگانگان کافر بر سرزمین‌های اسلامی، تقسیم کرده‌اند.


مجلسی می نویسد مشهور آن است که  حکم وجوب هجرت پس از فتح مکه پایان یافته و به صورت مستحب یا شاید هم واجب برای یادگیری شعائر دین باقی ماند، اما دیگر مانند قبل از فتح نبود. این مسئله را می‌توان با سخن پیامبر (ص) تفسیر کرد.<ref>مجلسی، روضة المتقين في شرح من لا يحضره الفقيه، ۱۴۰۶ق، ج۸، ص۳.</ref>
==کتاب‌ها==
=== فارسی ===
#فقه المقاومة(تقریرات درس خارج فقه آیت‌الله سیداحمد علم‌الهدی)، مرتضی فخارشاکری و سیدمهدی مرویان‌حسینی، مشهد، مدرسه علمیه عالی نواب، انتشارات صالحیه نواب، ۱۴۰۴ش. [https://www.gisoom.com/book/45045691/%DA%A9%D8%AA%D8%A7%D8%A8-%D9%81%D9%82%D9%87-%D8%A7%D9%84%D9%85%D9%82%D8%A7%D9%88%D9%85%D9%87-%D9%85%D9%81%D9%87%D9%88%D9%85-%D8%B4%D9%86%D8%A7%D8%B3%DB%8C-%D8%AD%DA%A9%D9%85-%D8%B4%D9%86%D8%A7%D8%B3%DB%8C-%D9%85%D8%B5%D8%AF%D8%A7%D9%82-%D8%B4%D9%86%D8%A7%D8%B3%DB%8C-%D9%85%D9%82%D8%A7%D9%88%D9%85%D8%AA-%D8%AC%D9%84%D8%AF-1/ صفحات ابتدایی کتاب را اینجا مطالعه کنید]
#پژوهشی تطبیقی در فقه مقاومت، [[محمدمهدى آصفى|آیت‌الله محمدمهدى آصفى]] به ترجمه علی کارشناس، قم، زمزم هدایت، ۱۳۹۵ش. [https://digilib.feqhemoaser.com/persian-book/%d9%be%da%98%d9%88%d9%87%d8%b4%db%8c-%d8%aa%d8%b7%d8%a8%db%8c%d9%82%db%8c-%d8%af%d8%b1-%d9%81%d9%82%d9%87-%d9%85%d9%82%d8%a7%d9%88%d9%85%d8%aa/ متن کتاب در کتابخانه فقه معاصر]
===عربی===
# فقه المقاومة دراسة مقارنة، احمد شفیعی‌نیا، تهران، معاونت فرهنگی مجمع جهانى تقریب مذاهب اسلامی، ۱۴۳۲ق. [https://noorlib.ir/book/view/37644/%D9%81%D9%82%D9%87-%D8%A7%D9%84%D9%85%D9%82%D8%A7%D9%88%D9%85%D8%A9?pageNumber=9&viewType=html صفحات ابتدایی کتاب را اینجا مطالعه کنید]
# المبانی الفقهیة للمقاومة(مقاومة الاحتلال)، محمد مهدی آصفی، نجف اشرف، مجمع اهل‌بیت علیهم‌ السلام، ۱۴۳۲ق. [https://alefbalib.com/index.aspx?pid=256&PdfID=802647 متن کتاب را اینجا مطالعه کنید]
# فقه المقاومة المبانی الفقهیة للمقاومة(مقاومة الحکومات الظالمة)، محمدمهدى آصفى، مشهد، انتشارات آستان قدس رضوی(علیه السلام)، ۱۴۳۲ق. [https://noorlib.ir/book/view/35902/%D9%81%D9%82%D9%87-%D8%A7%D9%84%D9%85%D9%82%D8%A7%D9%88%D9%85%D8%A9-:-%D8%A7%D9%84%D9%85%D8%A8%D8%A7%D9%86%D9%8A-%D8%A7%D9%84%D9%81%D9%82%D9%87%DB%8C%D9%87-%D9%84%D9%84%D9%85%D9%82%D8%A7%D9%88%D9%85%D8%A9-(%D9%85%D9%82%D8%A7%D9%88%D9%85%D8%A9-%D8%A7%D9%84%D8%AD%DA%A9%D9%88%D9%85%D8%A7%D8%AA-%D8%A7%D9%84%D8%B8%D8%A7%D9%84%D9%85%D8%A9)?pageNumber=2&viewType=pdf کتاب در کتابخانه مرکز نور]
# فقه المقاومة دراسة فقهية مقارنة، محمدمهدى آصفى، تهران، معاونت فرهنگی مجمع جهانى تقریب مذاهب اسلامی، ۱۴۳۰ق. [https://lib.eshia.ir/12391/1/5 متن کتاب را اینجا مطالعه کنید]


بر اساس تعریف فرهنگ فقه فارسی، تعرب بعد از هجرت به شرایطی اطلاق می‌شود که فرد پس از پذیرش اسلام و فراگیری احکام و معارف دینی، مکانی همچون سرزمین کفر یا مناطق دورافتاده را برای زندگی انتخاب کند که به دین او آسیب رسانده یا باعث تضعیف ایمانش شود.<ref>موسسه دائرة المعارف الفقه الاسلامي، فرهنگ فقه فارسی، ج۲، ص۵۲۸. برای جستجو: (ر اساس آنچه از روايات و كلمات فقها استفاده مى‌شود ـ آن است كه فرد پس از معرفت و اعتقاد به آيين اسلام...)</ref>
==مقاله‌ها==
===فارسی===


علامه مجلسی به نقل از برخی تعرب بعد هجرت را به معنای رها کردن علم و بیگانه شدن از آن بعد از تحصیل علم معنا کرده است<ref>مراه العقول ج۱  ص۹ (التعرب بعد الهجرة في زماننا هذا أن يشتغل الإنسان بتحصيل العلم)</ref>
# شناسایی و بازخوانی مستندات «حق بر مقاومت» در پرتو تحلیل ادله و مستندات شرعی، محمد زبده و محمدرضا حسینی و سید امیرمحمد ابوترابی و علی محمدیان، فصلنامه علمی مطالعات بین رشته‌ای دانش‌راهبردی، سال پانزدهم، شماره ۵۹، تابستان،۱۴۰۴ش. [https://smsnds.sndu.ac.ir/article_3648_860c2e2549fbaa44d4f108775be8184e.pdf متن مقاله را اینجا مطالعه کنید]


برخى ديگر تعرّب بعد هجرت را کنایه از انحراف از حق و پيوستن به اهل شقاوت و گمراهان پس از دستیابی به سعادت و هدایت معنا کرده‌اند.<ref>استرآبادی، الرواشح السماوية، ج۱، ص۱۴۲. برای جستجو(كناية عن الزيغ عن المعرفة والحيود عن الحق والالتحاق....)</ref>
# مبانی فقهی دفاع مشروع در مقاومت، مهدی بهرمند و نازی پورکریمی و سمانه کردستانی، [[فصلنامه تحقیقات کاربردی فقه و حقوق]]، سال ۴، شماره ۱، شماره ۵، بهار ۱۴۰۳ش. [https://digilib.feqhemoaser.com/persian-articles/%d9%85%d8%a8%d8%a7%d9%86%db%8c-%d9%81%d9%82%d9%87%db%8c-%d8%af%d9%81%d8%a7%d8%b9-%d9%85%d8%b4%d8%b1%d9%88%d8%b9-%d8%af%d8%b1-%d9%85%d9%82%d8%a7%d9%88%d9%85%d8%aa/ متن مقاله در کتابخانه فقه معاصر]
# نسبت‌سنجی قاعده فقهی «لا‌ضرر» با نظریه مقاومت اسلامی، حسین آجورلو و علی قاسمی، فصلنامه علمی پژوهش‌های انقلاب اسلامی، دوره ۱۳، شماره ۲، شماره پیاپی ۴۹، تابستان ۱۴۰۳ش.[https://www.roir.ir/article_196067_a0d58b67f38f8096e23a5d0b2f7c3de7.pdf متن مقاله را اینجا مطالعه کنید]
# مبانی فقهی-حقوقی "حق بر مقاومت" و مبارزه با اشغالگر، محمد بشیر محمدی، سی و هشتمین کنفرانس بین المللی وحدت اسلامی، ۱۴۰۳ش. [https://civilica.com/media/d/2302508.webp چکیده را اینجا مطالعه کنید]
#تبیین مبانی فقهی مقاومت در اندیشه آیت‌الله خامنه‌ای، علی ملکی،دو فصلنامه پژوهش‌های سیاست اسلامی، سال ۱۱، شماره ۲۳‍‍، بهار و تابستان ۱۴۰۲ش.[https://ipr.isri.ac.ir/article_184598_c60253524a24135bcff845d293615537.pdf متن مقاله را اینجا مطالعه کنید]
#بررسی تطبیقی مقاومت در فقه سیاسی شیعه و اهل سنت، مهدی جعفری پناه و صالحه ملبوبی، [[دو فصلنامه فقه حکومتی]]، سال ۸، شماره ۱۵، بهار و تابستان ۱۴۰۲ش. [https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/2335032/%D8%A8%D8%B1%D8%B1%D8%B3%DB%8C-%D8%AA%D8%B7%D8%A8%DB%8C%D9%82%DB%8C-%D9%85%D9%82%D8%A7%D9%88%D9%85%D8%AA-%D8%AF%D8%B1-%D9%81%D9%82%D9%87-%D8%B3%DB%8C%D8%A7%D8%B3%DB%8C-%D8%B4%DB%8C%D8%B9%D9%87-%D9%88-%D8 صفحات ابتدایی را اینجا مطالعه کنید]
# مبانی فقهی نظریۀ مقاومت در روابط بین الملل با تأکید بر آراء و اندیشه‌های حضرت آیت‌الله خامنه‌ای(مدظله العالی)، محمدقیوم عرفانی و سیدمهدی محمدی، فصلنامۀ علمی پژوه نامه فقه و علوم اسلامی، دورۀ ۲، شمارۀ ۷، زمستان۱۴۰۲ش. [https://www.pajoohname.ir/article_204013_08f5e401ff803719390082e4948fac65.pdf متن مقاله را اینجا مطالعه کنید]
# چیستی «راهبرد مقاومت» در اندیشه مقام معظم رهبری و تحلیل مبانی عقلی آن از منظر فقه سیاسی، مهدی درگاهی، [[فصلنامه حکومت اسلامی]]، سال ۲۸، شماره ۲، شماره ۱۰۸، تابستان۱۴۰۲ش. [https://iranjournals.nlai.ir/bitstream/handle/123456789/1040128/814ED49E8DE27CF5B3DB9A4177A272EF.pdf?sequence=1&isAllowed=y متن مقاله را اینجا مطالعه کنید]
# فقه حکومتی و بسط گفتمان مقاومت فرهنگی، سید حنیف رضازاده و عابدین مومنی، فصلنامه پژوهش‌نامه فقه اجتماعی، سال ۱۱، شماره ۲۲، بهار و تابستان ۱۴۰۲ش. [https://digilib.feqhemoaser.com/persian-articles/%d9%81%d9%82%d9%87-%d8%ad%da%a9%d9%88%d9%85%d8%aa%db%8c-%d9%88-%d8%a8%d8%b3%d8%b7-%da%af%d9%81%d8%aa%d9%85%d8%a7%d9%86-%d9%85%d9%82%d8%a7%d9%88%d9%85%d8%aa-%d9%81%d8%b1%d9%87%d9%86%da%af%db%8c/ متن مقاله در کتابخانه فقه معاصر]
# نگاهی به گستره مقاومت و حدود عقب نشینی از منظر فقه سیاسی، محمدرسول فخره وسیداحسان رفیعی علوی، دو فصلنامه علمی "[[پژوهش نامه فقه اجتماعی|پژوهش‌نامه فقه اجتماعی]]"، سال دهم، شماره ۲، بهار و تابستان ۱۴۰۱ش.[https://sj.isu.ac.ir/article_76384_866f347aa27cc53d99287c788ca46c79.pdf متن مقاله را اینجا مطالعه کنید]
# نظریۀ جهاد ذبّی در اندیشۀ [[آیت الله محمد جواد فاضل لنکرانی|آیت‌الله محمد‌‌‌‌جواد فاضل لنکرانی]] و نسبت آن با فقه مقاومت، محمد خسروی و سیدجواد حسینی خواه، مجله مطالعات فقه سیاست، شماره ۴ پاییز و زمستان ۱۴۰۱ش. [https://spj.markazfeqhi.com/article_704516_4b29d471ef8d084a0e20cbef7064a530.pdf متن مقاله را اینجا مطالعه کنید]
# مقاومت در قرآن، سلمان نگهبان و رحیم ابوالحسینی، اندیشه تقریب، سال شانزدهم، شماره دوم، تابستان، ۱۳۹۹ش. [https://taqribstudies.ir/publication/wp-content/uploads/2022/06/andish39-2.pdf متن مقاله را اینجا مطالعه کنید]
# جایگاه اصل مقابله ‌به ‌مثل در مقاومت اسلامی، مهدی مقدادی داودی و سید جواد حسینی خواه، [[دو‌‌‌‌‌‌ فصلنامه فقه و اجتهاد]]، سال۷، شماره ۱۴، پاییز و زمستان ۱۳۹۹ش. [http://mags.markazfeqhi.com/article_249452_d260d14ee3b97e6c78fba0a33284cfc1.pdf متن مقاله را اینجا مطالعه کنید]
# مبانی فقهی مقاومت از دیدگاه اهل سنّت، مولانا علی احمد سلامی، [[اندیشه تقریب]]، سال چهاردهم، شماره اول، بهار ۱۳۹۷ش. [https://taqribstudies.ir/publication/wp-content/uploads/2022/06/andish36-3.pdf متن مقاله را اینجا مطالعه کنید]
# مبانی فقهی دیپلماسی مقاومت در برابر تحریم‌ها در نظام جمهوری اسلامی ایران، حسین حاجی حسینی و محمد علی حسین زاده و احمد مرتاضی، [[فصلنامه پژوهش‌های انقلاب اسلامی]]، سال ۶، شماره ۲۲، پاییز ۱۳۹۶ش. [https://digilib.feqhemoaser.com/persian-articles/%d9%85%d8%a8%d8%a7%d9%86%db%8c-%d9%81%d9%82%d9%87%db%8c-%d8%af%db%8c%d9%be%d9%84%d9%85%d8%a7%d8%b3%db%8c-%d9%85%d9%82%d8%a7%d9%88%d9%85%d8%aa-%d8%af%d8%b1-%d8%a8%d8%b1%d8%a7%d8%a8%d8%b1-%d8%aa%d8%ad/ متن مقاله در کتابخانه فقه معاصر]
# خوانشی انتقادی از انگاره تعارض قاعده «لاضرر» با مقاومت اسلامی از نگاه قرآن کریم، حسین علی یوسف زاده، [[فصلنامه حکومت اسلامی]]، سال ۲۵، شماره ۳، شماره ۹۷، پاییز ۱۳۹۵ش. [https://digilib.feqhemoaser.com/persian-articles/%D8%AE%D9%88%D8%A7%D9%86%D8%B4%DB%8C-%D8%A7%D9%86%D8%AA%D9%82%D8%A7%D8%AF%DB%8C-%D8%A7%D8%B2-%D8%A7%D9%86%DA%AF%D8%A7%D8%B1%D9%87-%D8%AA%D8%B9%D8%A7%D8%B1%D8%B6-%D9%82%D8%A7%D8%B9%D8%AF%D9%87/ متن مقاله در پایگاه فقه معاصر]
# مبانی فقهی مقاومت مسلحانه، آیت‌الله محمدمهدی آصفی و ترجمه محمد غروی نائینی، اندیشه تقریب، شماره ۱۹، تابستان ۱۳۸۸ش. [https://taqribstudies.ir/publication/wp-content/uploads/2022/06/andish19-2.pdf متن مقاله را اینجا مطالعه کنید]


در تفسیر آیه ۱۴۹ آل عمران: (ان تطیعوا الذین کفروا یردوکم علی اعقابکم) به تعرب بعد الهجره اشاره شده است و آن را بر ترک هجرت تطبیق داده‌اند<ref>سیوطی، الدر المنثور في التفسیر بالمأثور، ۱۴۰۴ق، ج۲، ص۸۳.</ref>
===عربی===


== معنای هجرت ==
# المبانی الفقهیة للمقاومة المسلحة، أسس و مبادی و مقومات، محمد مهدی آصفی، نشریه الثقلین، شماره ۶۲، تابستان ۱۴۳۰ق. [https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/420363/%D8%A7%D9%84%D9%85%D8%A8%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D8%A7%D9%84%D9%81%D9%82%D9%87%DB%8C%D9%87-%D9%84%D9%84%D9%85%D9%82%D8%A7%D9%88%D9%85%D9%87-%D8%A7%D9%84%D9%85%D8%B3%D9%84%D8%AD%D9%87-%D8%A7%D8%B3%D8%B3-%D9%88-%D9%85%D8%A8%D8%A7%D8%AF%DB%8C-%D9%88-%D9%85%D9%82%D9%88%D9%85%D8%A7%D8%AA صفحات ابتدایی مقاله را اینجا مطالعه کنید]
بادیه‌نشینان به دلیل پایین بودن سطح فرهنگی و تمدنی و دوری از محیط‌های آموزشی و تربیتی، دچار نوعی جمود و تعصب فکری بودند. به همین دلیل، در کفر و نفاق شدیدتر و در پذیرش تعالیم الهی ناآگاه‌تر از دیگران توصیف شده‌اند.<ref>موسوى‌پور، محمدحسين، «اعراب»، ص۴۲.</ref>


== حکم فقهی ==
==پایان‌نامه‌ها==
تعرب بعد هجرت به معنای ساکن بادیه شدن اعراب، ترک مدینه و رفتن به بادیه اعرابی باشد یا غیر اعرابی و نیز به معنای کسی که ارزش ها و محاسن اسلام و احکام تفصیلی آن نمی شناسد و پایبند به اخلاق بدوی است که بر پایه مسامحات بنا شده است<ref>فقه، دفتر تبلیغات اسلامی حوزه علمیه قم، ج۴۸، ص۱. https://lib.eshia.ir/10257/48/1/%D8%AA%D8%B9%D8%B1%D8%A8_%D8%A8%D8%B9%D8%AF_%D9%87%D8%AC%D8%B1%D8%AA ( برای جستجو: مرحوم خويى هم اعرابى را به معناى شخص ساكن باديه نمى داند)</ref>
===فارسی===


سید محمد حکیم می نویسد، آنچه که از برخی روایات<ref>سمعت أبا عبد الله (عليه السلام) يقول: تفقهوا في الدين، فانه من لم يتفقه في الدين فهو أعرابي</ref> استفاده می شود این است که مراد از اعرابی کنایه از کسانی است که تفقه در دین ندارند<ref>حکیم طباطبایی، مصباح المنهاج: الإجتهاد و التقليد ج۱ ص۲۶۷ برای جستجو (فهو بمعنى جعل الإنسان نفسه أعرابيا، والمستفاد من بعض النصوص أن الأعرابي كناية عمن لم يتفقه في الدين)</ref>
# نسبت سنجی قاعده «لا ضرر» با نظریه مقاومت اسلامی، حسین آجورلو، کارشناسی ارشد، دانشگاه شهید بهشتی، دانشکده الهیات و ادیان، ۱۴۰۳ش. [https://ganj.irandoc.ac.ir/viewer/71d91d7a9d116f16e6d03cd7c43f4098?sample=1 صفحات ابتدایی را اینجا مطالعه کنید]
# تحلیل فقهی مقاومت اسلامی در جنگ های ترکیبی، محمدرسول فخره، کارشناسی ارشد، دانشگاه امام صادق علیه السلام، دانشکده الهیات، معارف اسلامی و ارشاد، ۱۴۰۲ش. [https://ganj.irandoc.ac.ir/#/articles/15f4c0d1f7eb0168eb2f618756ee948e چکیده را اینجا مطالعه کنید]
# استلزامات فقهی نظریه مقاومت در روابط بین الملل، محمدقیوم عرفانی، دکتری تخصصی، جامعه المصطفی العالمیه، مجتمع آموزش عالی فقه - مدرسه عالی فقه تخصصی، ۱۴۰۱ش. [https://ganj.irandoc.ac.ir/#/articles/e88ebb8c8b86b17af604f695e131589c چکیده را اینجا مطالعه کنید]
# مشروعیت مقاومت در حقوق بین‌الملل و فقه اسلامی، حیدر محمد حسین الخزاعی، کارشناسی ارشد، دانشگاه ادیان و مذاهب، دانشکده حقوق، ۱۴۰۱ش. [https://ganj.irandoc.ac.ir/#/articles/2c504a622e20272fe6185f256e75c8aa چکیده را اینجا مطالعه کنید]
# مطالعه تطبیقی جهاد و مقاومت از منظر فقه امامیه و شافعی، حاجی رحیمی‌فرد، کارشناسی ارشد، دانشگاه پیام نور استان لرستان، مرکز پیام نور خرم‌آباد، ۱۴۰۱ش. [https://ganj.irandoc.ac.ir/#/articles/f758ac3ba63a8b10fbebedb13fbdb108 چکیده را اینجا مطالعه کنید]
# بررسی مبانی فقهی دفاع و مقاومت، علی قهرمان‌نیا مغانلو، کارشناسی ارشد، دانشگاه آزاد اسلامی واحد ماکو، گروه حقوق، ۱۴۰۰ش. [https://ganj.irandoc.ac.ir/#/articles/1ee4642d97b24d0c40a92950d8a642bf چکیده را اینجا مطالعه کنید]
# مفهوم شناسی مقاومت و تبیین ساحت‌های آن در فقه اسلامی،سید حنیف رضازاده، دکتری تخصصی، دانشگاه تهران، دانشکده الهیات و معارف اسلامی، ۱۴۰۰ش.[https://ganj.irandoc.ac.ir/#/articles/1f6e8a780d6c72acce42213355e17443 چکیده را اینجا مطالعه کنید]


شیخ صدوق با استناد به روایتی از امام رضا(ع)، حرمت تعرب بعد هجرت را نه بخاطر نفس سکونت در مناطق بدوی بلکه بخاطر رها کردن دین، ترک یاری پیامبران و ایمه دین(ع) و اینکه سبب فساد و همچنین ابطال حقوق صاحبان حق ذکر کرده است.<ref>شیخ صدوق، علل الشرائع‏، ۱۳۸۵ش، ج۲، ص۴۸۲.</ref>
===عربی===
 
==سایر منابع==
بر اساس روایتی که کلینی از امام صادق(ع) نقل کرده است، تعرّب پس از هجرت از جمله گناهان کبیره شمرده شده و در کنار شرک به خداوند قرار گرفته است.<ref>کلینی، الکافی، تهران، ۱۴۰۷ق، ج۲، ص۲۸۱.</ref>
#نشست علمی، بررسی فقه مقاومت با تأکید بر دیدگاه امام شهید؛ از موضوع‌شناسی فرهنگی تا تربیت مقاومتی، ۱۱ اردیبهشت ۱۴۰۵ش. [https://riicj.com/news/9709/ متن نشست در سایت فقه معاصر]
 
# نشست علمی، تأکید [[آیت‌الله سیدمجتبی نورمفیدی]] بر ضرورت بازخوانی فقه مقاومت در برابر تهدیدهای نوپدید، ۲۳ آذر ۱۴۰۴ش. [https://riicj.com/news/8235/ متن نشست در سایت فقه معاصر]
فقیهان هم به پشتوانه روایات، به کبیر بودن گناه تعرب حکم کرده‌اند<ref>طباطبایی حائری، رياض المسائل، ۱۴۱۸ق،  ج۴، ص۲۷۳؛ شاهرودى، كتاب الحج، ۱۴۰۲ق، ج۱، ص۱۸؛ حسینی تهرانى، ولايت فقيه در حكومت اسلام، ۱۴۲۱ق، ج۳، ص۱۴۱.</ref>
# سخنرانی آیت‌الله فاضل لنکرانی در نشست علمی جایگاه قاعده لاحرج و لاضرر در فقه مقاومت، ۱۷ آبان ۱۴۰۳ش.[https://fazellankarani.com/persian/news/26075/ متن بیانات را اینجا مطالعه کنید]
 
# سخنرانی آیت‌الله فاضل لنکرانی در همایش فقه مقاومت،۵ آبان ۱۴۰۲ش. [https://fazellankarani.com/persian/lecture/25310/ متن بیانات را اینجا مطالعه کنید]
=== اقسام هجرت ===
# سخنرانی آیت‌الله فاضل لنکرانی در همايش نظریه جهاد ذبّی و نسبت آن با فقه مقاومت در [[مرکز فقهی ائمه اطهار(عليهم السلام)]]، ۱۳ آذر ۱۳۹۸ش. [https://fazellankarani.com/persian/news/22466/ متن بیانات را اینجا مطالعه کنید]
علامه مجلسی هجرت را به سه دسته تقسیم بندی کرده است: کسانی که در سرزمین شرک اسلام آورده‌اند و نمی‌توانند دین خود را آشکار کنند و عذر موجهی ندارند، هجرت بر آن‌ها واجب است.
# اصول و مبانی «فقه مقاومت» از منظر آیت‌الله مکارم شیرازی، ۵ خرداد ۱۳۹۷ش. [https://makarem.ir/news/fa/News/Details/410251 متن را اینجا مطالعه کنید]
 
کسانی است که هجرت بر آنان واجب نیست اما مستحب است، مانند فردی که در میان مشرکان اسلام آورده و قبیله‌ای دارد که او را از آزار محافظت می‌کند. این افراد می‌توانند دین خود را آشکار کنند و در امنیت باشند، اما هجرت برای افزایش تعداد مسلمانان و ارتباط بیشتر با آنان مستحب است.
 
کسانی است که به دلیل بیماری، ضعف یا نداشتن امکانات مالی قادر به هجرت نیستند و همانند مجبور شوندگان گناهی بر آن‌ها نیست. اما اگر توانایی هجرت پیدا کنند، این امر بر آن‌ها واجب می‌شود.
 
با این توضیحات، هجرت همچنان باقی است تا زمانی که شرک باقی باشد، زیرا دلیل آن که کفر است و مانع از آشکار کردن شعائر اسلام می‌شود، وجود دارد.<ref>مراه العقول ج۱۰ ص۱۰ واعلم أن الناس في الهجرة على أقسام ثلاثة  أحدها  من يجب عليه</ref>
 
== نهی از هجرت به بادیه ==
برای پیامبر اکرم(ص) خوشایند نبود که فردی پس از هجرت به سوی ایشان، دوباره به محل اصلی خود بازگردد و در همان‌جا از دنیا برود. ایشان نسبت به سعد بن خَولَه ، که ابتدا به مدینه هجرت کرد ولی سپس به مکه بازگشت و در آنجا از دنیا رفت، بسیار متأثر شدند و فرمودند: «این شخص، فردی بدبخت و بیچاره است؛ چرا که پس از آمدن به مدینه، دوباره به مکه بازگشت و در همان‌جا که دارالشرک بود، از دنیا رفت.<ref>ابن اثير جزري، النهاية في غريب الحديث و الأثر‏، ۱۳۶۷ش، ج۵، ص۲۴۴.</ref>
 
زمانی که پیامبر وارد مکه شدند (نه پس از فتح مکه بلکه برای عمره یا حج، پس از ماجرای حدیبیه)، در دعای خود به خداوند عرضه داشتند: «خدایا، مرگ ما را در این سرزمین قرار نده، زیرا اینجا دارالشرک است.» اما پس از فتح مکه، این شهر مانند مدینه حکم دارالاسلام پیدا کرد و حکم وجوب هجرت پس از فتح مکه برداشته شد.<ref>ابن اثير جزري، النهاية في غريب الحديث و الأثر‏، ۱۳۶۷ش، ج۵، ص۲۴۴.</ref>
 
روي عن النبي (صلى الله عليه و آله):" لا تنقطع‏ الهجرة حتى تنقطع التوبة، يعني الهجرة من دار. الحرب إلى دار الاسلام<ref>احمدى ميانجى، مكاتيب الرسول(ص)، ۱۴۱۹ق، ج۳، ص۶۱۷.</ref> «رسول خدا صلّى الله عليه و آله فرمود: هجرت هيچگاه از بين نمى‌رود و هيچوقت منقطع نميشود تا زمانى كه توبه منقطع بشود.»‌
 
توبه چه وقت منقطع ميشود؟ وقتى كه نَفَس إنسان به آخر رسيده، ميخواهد پاى خود را از دنيا كشيده و به عالم ديگر بگذارد؛ آنجاست كه ديگر توبه مورد قبول پروردگار نميباشد. عليهذا اين حديث ميفرمايد: تا هنگامى كه إنسان حواسّ و اختيار دارد، هجرت هم دارد. و هيچ موقع هجرت منقطع نميشود، مگر اينكه مرگ إنسان برسد!<ref>حسینی تهرانى، ولايت فقيه در حكومت اسلام، ۱۴۲۱ق، ج۳، ص۱۳۵.</ref>
 
ابن عساکر در تاریخ دمشق متعربان بعد از هجرت را در شمار یهودی و نصرانی و مجوسی قرار داد که نباید به آن‌ها سلام کرد<ref>ابن عساکر، تاريخ دمشق، ۱۴۱۵ق، ج۵۰، ص۳۲۲.</ref>
 
از ایشان روایت شده که هر کس تعرب ورزد، جفا کرده است. <sup>[۹۰]</sup>
 
اعرابی مرتد که تعرب بعد الهجره نماید، از زبان پیامبر لعنت شده است. <sup>[۹۱]</sup>
 
برخی وجوب هجرت از مکه به مدینه و حرمت تعرب بعد الهجره را از این روی دانسته‌اند که مکه دار الحرب بود.<ref>صالحی دمشقی، سبل الهدی و الرشاد فی سیرة خبر العباد، ۱۴۱۴ق، ج۵، ص۲۶۰.</ref>
 
پیامبر اکرم(ص) برخی از اصحاب را به خاطر شرایطی اجازه دادند که از مدینه به مکه منطقه خود برگردند<ref>جعفریان، سیره رسول خدا(ص)، ۱۳۸۳ش، ص۴۲۲.</ref>
 
== گستره تعرب بعد از هجرت ==
در دوران امامان برای عرض ولایت، یاری کردن آن‌ها، و آموختن احکام و معارف اسلامی از آن‌ها باید هجرت کرد و عدم هجرت، به مثابه تعرب بعد الهجره است. در دوران غیبت، افزون بر انتقال از سرزمین کفر به سرزمین اسلامی، هجرت به جایی که امکان فراگیری معارف اسلام نباشد، نیز تعرب بعد الهجره به شمار می‌آید
 
واعلم أنه اختلف العلماء في أن الهجرة هل تكون بعد فتح مكة أو نسخ وجوبه بعد ذلك كما روي أنه لا هجرة بعد الفتح ، وعلى القول بكونها بعد الفتح ففي أعصار الأئمة الذين جاهدوا كان يجب الهجرة إليهم لنصرتهم ، وفي أعصار سائر الأئمة عليهم‌السلام كان يجب الهجرة إليهم لعرض الولاية والنصرة عليهم ، وتعلم الأحكام منهم ،
 
اما در دوران غیبت، هجرت از بلاد کفر به بلاد اسلام، و از بلاد که در آن امکان یادگیری احکام نیست به بلاد که در آن این کار آسان است، صحیح است. ترک هجرت بعد از انجام آن، تعرب نامیده می‌شود و این با جمله‌ی «فَلَوْ لا نَفَرَ مِنْ كُلِّ فِرْقَةٍ مِنْهُمْ طائِفَةٌ لِيَتَفَقَّهُوا فِي الدِّينِ وَلِيُنْذِرُوا قَوْمَهُمْ إِذا رَجَعُوا إِلَيْهِمْ لَعَلَّهُمْ يَحْذَرُونَ» (آیه ۱) منافاتی ندارد، چون در آیه ذکر شده است.
 
در مورد وجوب هجرت پس از فتح مکه اختلاف است؛ برخی معتقدند وجوب آن با استناد به روایت «لا هجرة بعد الفتح» نسخ شده و برخی می‌گویند همچنان برقرار است و در زمان ائمه‌ای که جهاد می‌کردند، هجرت برای یاری آن‌ها واجب بود. در دوره سایر ائمه (علیهم‌السلام)، هجرت برای یادگیری احکام و تقویت ولایت لازم نیز بود. در دوران غیبت، هجرت از بلاد کفر به بلاد اسلام و نیز هجرت از بلادی که امکان یادگیری احکام نیست به بلادی که امکان یادگیری احکام در آن فراهم است صحیح است. ترک هجرت پس از انجام آن، تعرب نامیده می‌شود و با آیه «فَلَوْ لا نَفَرَ...» تناقضی ندارد.

نسخهٔ کنونی تا ‏۱۶ ژوئن ۲۰۲۶، ساعت ۱۵:۳۱

فقه مقاومت

فقه مقاومت یکی از عناوین و شاخه های فقه مضاف در باب فقه سیاسی و فقه اجتماعی می‌باشد. اگرچه در گذشته در ابواب فقه سنتی در باب جهاد و امر به معروف می‌توان ردپایی از بحث دفاع و مقاومت دید ولی با توجه به موضوعات جدید جایگاه ویژه‌ای در فقه معاصر پیدا کرده است.

امروزه نظام سلطه و استکبار جهانی برای فشار و استعمار و استثمار هرچه بیشتر کشورهای اسلامی انواع و اقسام فشارهای سیاسی، نظامی، امنیتی، اقتصادی، رسانه ای، فرهنگی و... را بر آنها وارد کرده که به تناسب این گونه جنگ‌های ترکیبی و نامتقارن موضوعات مقاومت از جمله مقاومت سیاسی، نظامی، اقتصادی، فرهنگی و... شکل گرفته است که فقه مقاومت شامل همه آنهاست.

فقه مقاومت وظیفه دولت‌های اسلامی، آحاد مردم و جبهه های محور مقاومت در احکام وضعی و تکلیفی هر یک از این موضوعات فقه مقاومت و مسائل مرتبط با آن را در مواجهه با ظلم، استکبار، اشغالگری و هژمونی قدرت‌های سلطه‌گر تبیین می‌کند. از جمله ادله‌ای که در باب فقه مقاومت مطرح می‌شود به قاعده نفی سبیل، قاعده وجوب إعداد قوه (بازدارندگی)، قاعده وجوب دفاع عن حیاض اسلام، قاعده حرمت اعانه بر إثم، قاعده لاضرر و... می‌توان اشاره کرد.

برخی معاصرین مقاومت را به ۱.مقاومت فردی: دفاع از جان، مال و ناموس ۲.مقاومت جمعی: مقابله با حاکم ظالم و مستبد ۳.مقاومت جمعی: مقابل با اشغال و نفوذ بیگانگان کافر بر سرزمین‌های اسلامی، تقسیم کرده‌اند.

کتاب‌ها

فارسی

  1. فقه المقاومة(تقریرات درس خارج فقه آیت‌الله سیداحمد علم‌الهدی)، مرتضی فخارشاکری و سیدمهدی مرویان‌حسینی، مشهد، مدرسه علمیه عالی نواب، انتشارات صالحیه نواب، ۱۴۰۴ش. صفحات ابتدایی کتاب را اینجا مطالعه کنید
  2. پژوهشی تطبیقی در فقه مقاومت، آیت‌الله محمدمهدى آصفى به ترجمه علی کارشناس، قم، زمزم هدایت، ۱۳۹۵ش. متن کتاب در کتابخانه فقه معاصر

عربی

  1. فقه المقاومة دراسة مقارنة، احمد شفیعی‌نیا، تهران، معاونت فرهنگی مجمع جهانى تقریب مذاهب اسلامی، ۱۴۳۲ق. صفحات ابتدایی کتاب را اینجا مطالعه کنید
  2. المبانی الفقهیة للمقاومة(مقاومة الاحتلال)، محمد مهدی آصفی، نجف اشرف، مجمع اهل‌بیت علیهم‌ السلام، ۱۴۳۲ق. متن کتاب را اینجا مطالعه کنید
  3. فقه المقاومة المبانی الفقهیة للمقاومة(مقاومة الحکومات الظالمة)، محمدمهدى آصفى، مشهد، انتشارات آستان قدس رضوی(علیه السلام)، ۱۴۳۲ق. کتاب در کتابخانه مرکز نور
  4. فقه المقاومة دراسة فقهية مقارنة، محمدمهدى آصفى، تهران، معاونت فرهنگی مجمع جهانى تقریب مذاهب اسلامی، ۱۴۳۰ق. متن کتاب را اینجا مطالعه کنید

مقاله‌ها

فارسی

  1. شناسایی و بازخوانی مستندات «حق بر مقاومت» در پرتو تحلیل ادله و مستندات شرعی، محمد زبده و محمدرضا حسینی و سید امیرمحمد ابوترابی و علی محمدیان، فصلنامه علمی مطالعات بین رشته‌ای دانش‌راهبردی، سال پانزدهم، شماره ۵۹، تابستان،۱۴۰۴ش. متن مقاله را اینجا مطالعه کنید
  1. مبانی فقهی دفاع مشروع در مقاومت، مهدی بهرمند و نازی پورکریمی و سمانه کردستانی، فصلنامه تحقیقات کاربردی فقه و حقوق، سال ۴، شماره ۱، شماره ۵، بهار ۱۴۰۳ش. متن مقاله در کتابخانه فقه معاصر
  2. نسبت‌سنجی قاعده فقهی «لا‌ضرر» با نظریه مقاومت اسلامی، حسین آجورلو و علی قاسمی، فصلنامه علمی پژوهش‌های انقلاب اسلامی، دوره ۱۳، شماره ۲، شماره پیاپی ۴۹، تابستان ۱۴۰۳ش.متن مقاله را اینجا مطالعه کنید
  3. مبانی فقهی-حقوقی "حق بر مقاومت" و مبارزه با اشغالگر، محمد بشیر محمدی، سی و هشتمین کنفرانس بین المللی وحدت اسلامی، ۱۴۰۳ش. چکیده را اینجا مطالعه کنید
  4. تبیین مبانی فقهی مقاومت در اندیشه آیت‌الله خامنه‌ای، علی ملکی،دو فصلنامه پژوهش‌های سیاست اسلامی، سال ۱۱، شماره ۲۳‍‍، بهار و تابستان ۱۴۰۲ش.متن مقاله را اینجا مطالعه کنید
  5. بررسی تطبیقی مقاومت در فقه سیاسی شیعه و اهل سنت، مهدی جعفری پناه و صالحه ملبوبی، دو فصلنامه فقه حکومتی، سال ۸، شماره ۱۵، بهار و تابستان ۱۴۰۲ش. صفحات ابتدایی را اینجا مطالعه کنید
  6. مبانی فقهی نظریۀ مقاومت در روابط بین الملل با تأکید بر آراء و اندیشه‌های حضرت آیت‌الله خامنه‌ای(مدظله العالی)، محمدقیوم عرفانی و سیدمهدی محمدی، فصلنامۀ علمی پژوه نامه فقه و علوم اسلامی، دورۀ ۲، شمارۀ ۷، زمستان۱۴۰۲ش. متن مقاله را اینجا مطالعه کنید
  7. چیستی «راهبرد مقاومت» در اندیشه مقام معظم رهبری و تحلیل مبانی عقلی آن از منظر فقه سیاسی، مهدی درگاهی، فصلنامه حکومت اسلامی، سال ۲۸، شماره ۲، شماره ۱۰۸، تابستان۱۴۰۲ش. متن مقاله را اینجا مطالعه کنید
  8. فقه حکومتی و بسط گفتمان مقاومت فرهنگی، سید حنیف رضازاده و عابدین مومنی، فصلنامه پژوهش‌نامه فقه اجتماعی، سال ۱۱، شماره ۲۲، بهار و تابستان ۱۴۰۲ش. متن مقاله در کتابخانه فقه معاصر
  9. نگاهی به گستره مقاومت و حدود عقب نشینی از منظر فقه سیاسی، محمدرسول فخره وسیداحسان رفیعی علوی، دو فصلنامه علمی "پژوهش‌نامه فقه اجتماعی"، سال دهم، شماره ۲، بهار و تابستان ۱۴۰۱ش.متن مقاله را اینجا مطالعه کنید
  10. نظریۀ جهاد ذبّی در اندیشۀ آیت‌الله محمد‌‌‌‌جواد فاضل لنکرانی و نسبت آن با فقه مقاومت، محمد خسروی و سیدجواد حسینی خواه، مجله مطالعات فقه سیاست، شماره ۴ پاییز و زمستان ۱۴۰۱ش. متن مقاله را اینجا مطالعه کنید
  11. مقاومت در قرآن، سلمان نگهبان و رحیم ابوالحسینی، اندیشه تقریب، سال شانزدهم، شماره دوم، تابستان، ۱۳۹۹ش. متن مقاله را اینجا مطالعه کنید
  12. جایگاه اصل مقابله ‌به ‌مثل در مقاومت اسلامی، مهدی مقدادی داودی و سید جواد حسینی خواه، دو‌‌‌‌‌‌ فصلنامه فقه و اجتهاد، سال۷، شماره ۱۴، پاییز و زمستان ۱۳۹۹ش. متن مقاله را اینجا مطالعه کنید
  13. مبانی فقهی مقاومت از دیدگاه اهل سنّت، مولانا علی احمد سلامی، اندیشه تقریب، سال چهاردهم، شماره اول، بهار ۱۳۹۷ش. متن مقاله را اینجا مطالعه کنید
  14. مبانی فقهی دیپلماسی مقاومت در برابر تحریم‌ها در نظام جمهوری اسلامی ایران، حسین حاجی حسینی و محمد علی حسین زاده و احمد مرتاضی، فصلنامه پژوهش‌های انقلاب اسلامی، سال ۶، شماره ۲۲، پاییز ۱۳۹۶ش. متن مقاله در کتابخانه فقه معاصر
  15. خوانشی انتقادی از انگاره تعارض قاعده «لاضرر» با مقاومت اسلامی از نگاه قرآن کریم، حسین علی یوسف زاده، فصلنامه حکومت اسلامی، سال ۲۵، شماره ۳، شماره ۹۷، پاییز ۱۳۹۵ش. متن مقاله در پایگاه فقه معاصر
  16. مبانی فقهی مقاومت مسلحانه، آیت‌الله محمدمهدی آصفی و ترجمه محمد غروی نائینی، اندیشه تقریب، شماره ۱۹، تابستان ۱۳۸۸ش. متن مقاله را اینجا مطالعه کنید

عربی

  1. المبانی الفقهیة للمقاومة المسلحة، أسس و مبادی و مقومات، محمد مهدی آصفی، نشریه الثقلین، شماره ۶۲، تابستان ۱۴۳۰ق. صفحات ابتدایی مقاله را اینجا مطالعه کنید

پایان‌نامه‌ها

فارسی

  1. نسبت سنجی قاعده «لا ضرر» با نظریه مقاومت اسلامی، حسین آجورلو، کارشناسی ارشد، دانشگاه شهید بهشتی، دانشکده الهیات و ادیان، ۱۴۰۳ش. صفحات ابتدایی را اینجا مطالعه کنید
  2. تحلیل فقهی مقاومت اسلامی در جنگ های ترکیبی، محمدرسول فخره، کارشناسی ارشد، دانشگاه امام صادق علیه السلام، دانشکده الهیات، معارف اسلامی و ارشاد، ۱۴۰۲ش. چکیده را اینجا مطالعه کنید
  3. استلزامات فقهی نظریه مقاومت در روابط بین الملل، محمدقیوم عرفانی، دکتری تخصصی، جامعه المصطفی العالمیه، مجتمع آموزش عالی فقه - مدرسه عالی فقه تخصصی، ۱۴۰۱ش. چکیده را اینجا مطالعه کنید
  4. مشروعیت مقاومت در حقوق بین‌الملل و فقه اسلامی، حیدر محمد حسین الخزاعی، کارشناسی ارشد، دانشگاه ادیان و مذاهب، دانشکده حقوق، ۱۴۰۱ش. چکیده را اینجا مطالعه کنید
  5. مطالعه تطبیقی جهاد و مقاومت از منظر فقه امامیه و شافعی، حاجی رحیمی‌فرد، کارشناسی ارشد، دانشگاه پیام نور استان لرستان، مرکز پیام نور خرم‌آباد، ۱۴۰۱ش. چکیده را اینجا مطالعه کنید
  6. بررسی مبانی فقهی دفاع و مقاومت، علی قهرمان‌نیا مغانلو، کارشناسی ارشد، دانشگاه آزاد اسلامی واحد ماکو، گروه حقوق، ۱۴۰۰ش. چکیده را اینجا مطالعه کنید
  7. مفهوم شناسی مقاومت و تبیین ساحت‌های آن در فقه اسلامی،سید حنیف رضازاده، دکتری تخصصی، دانشگاه تهران، دانشکده الهیات و معارف اسلامی، ۱۴۰۰ش.چکیده را اینجا مطالعه کنید

عربی

سایر منابع

  1. نشست علمی، بررسی فقه مقاومت با تأکید بر دیدگاه امام شهید؛ از موضوع‌شناسی فرهنگی تا تربیت مقاومتی، ۱۱ اردیبهشت ۱۴۰۵ش. متن نشست در سایت فقه معاصر
  2. نشست علمی، تأکید آیت‌الله سیدمجتبی نورمفیدی بر ضرورت بازخوانی فقه مقاومت در برابر تهدیدهای نوپدید، ۲۳ آذر ۱۴۰۴ش. متن نشست در سایت فقه معاصر
  3. سخنرانی آیت‌الله فاضل لنکرانی در نشست علمی جایگاه قاعده لاحرج و لاضرر در فقه مقاومت، ۱۷ آبان ۱۴۰۳ش.متن بیانات را اینجا مطالعه کنید
  4. سخنرانی آیت‌الله فاضل لنکرانی در همایش فقه مقاومت،۵ آبان ۱۴۰۲ش. متن بیانات را اینجا مطالعه کنید
  5. سخنرانی آیت‌الله فاضل لنکرانی در همايش نظریه جهاد ذبّی و نسبت آن با فقه مقاومت در مرکز فقهی ائمه اطهار(عليهم السلام)، ۱۳ آذر ۱۳۹۸ش. متن بیانات را اینجا مطالعه کنید
  6. اصول و مبانی «فقه مقاومت» از منظر آیت‌الله مکارم شیرازی، ۵ خرداد ۱۳۹۷ش. متن را اینجا مطالعه کنید
برگرفته از «https://ency.feqhemoaser.com/fa/index.php?title=کاربر:Mojtaba61.Abedini/صفحه_تمرین&oldid=68098»