فقه معاصر:پیش‌نویس آیه ۱۱۹ سوره نساء: تفاوت میان نسخه‌ها

Alikhani (بحث | مشارکت‌ها)
Alikhani (بحث | مشارکت‌ها)
خط ۸: خط ۸:


== آیات مرتبط ==
== آیات مرتبط ==
آیه ۳۰ سوره روم
آیه ۳۰ سوره روم (لا تبدیل لخلق الله)
 
علیرضا اعرافی از آیه لا تبدیل لخلق الله دو برداشت ارائه کرده است که طبق یک برداشت، محتوای آیه 30 سوره روم در مقابل محتوای آیه 119 سوره نساء قرار می‌گیرد به این صورت که در آیه 30 سوره روم تغییر در خلق الله امری ناممکن قلمداد شده است، ولی در آیه 119 سوره نساء، تغییر در خلق الله امری ممکن انگاشته شده، و از انجام آن نهی شده است. اما طبق برداشت دوم، آیه 30 سوره روم نیز مفاد یکسانی با آیه 119 سوره نساء دارد و هر دو از تغییر در خلق الله نهی کرده‌اند.<ref>اعرافی، مکاسب محرمه، ج4، ص223.</ref>


==کاربرد در مباحث فقهی==
==کاربرد در مباحث فقهی==
خط ۱۶: خط ۱۸:


</ref>
</ref>
# حرمت تغییر جسمی و معنوی در مخلوقات خدا؛ بر اساس این نظریه علاوه بر تغییر ظاهری مخلوقات خدا، تغییر در امور معنوی نیز از مصادیق این آیه به‌شمار می‌آید.<ref>فیض کاشانی، تفسیر الصافی، ج1، ص501.</ref>  
# حرمت تغییر جسمی و معنوی در مخلوقات خدا؛ بر اساس این نظریه علاوه بر تغییر ظاهری مخلوقات خدا، تغییر در امور معنوی نیز از مصادیق این آیه به‌شمار می‌آید.<ref>قاسمی، دانشنامه فقه پزشکی، ج2، ص62؛ نگاه کنید به: فیض کاشانی، تفسیر الصافی، ج1، ص501.</ref>
# حرمت تغییر معنوی در مخلوقات خدا.  
# حرمت تغییر معنوی در مخلوقات خدا.<ref>قاسمی، دانشنامه فقه پزشکی، ج2، ص65؛ همچنین نگاه کنید به: طبری، تفسیر الطبری، ج4، ص285.</ref>


مطابق تفسیر اول و دوم که مفاد آیه، شیطانی‌دانستن تغییر جسمی مخلوقات در نظر گرفته‌ شده، این آیه بر عقیم‌سازی حیوانات،<ref>زحیلی، التفسیر المنیر، ج5،، ص277؛ ملا حویش آل‌غازی، بیان المعانی، ج5، ص609.</ref> عقیم‌سازی انسان‌ها،<ref>فیض کاشانی، تفسیر الصافی، ج1، ص501.</ref> تراشیدن ریش برای مردان،<ref>ملا حویش آل‌غازی، بیان المعانی، ج5، ص609.</ref> تطبیق گردیده است.
مطابق تفسیر اول و دوم که مفاد آیه، شیطانی‌دانستن تغییر جسمی مخلوقات در نظر گرفته‌ شده، این آیه بر عقیم‌سازی حیوانات،<ref>زحیلی، التفسیر المنیر، ج5،، ص277؛ ملا حویش آل‌غازی، بیان المعانی، ج5، ص609.</ref> عقیم‌سازی انسان‌ها،<ref>فیض کاشانی، تفسیر الصافی، ج1، ص501.</ref> تراشیدن ریش برای مردان،<ref>ملا حویش آل‌غازی، بیان المعانی، ج5، ص609.</ref> تطبیق گردیده است.
خط ۲۴: خط ۲۶:


اما ابن‌عاشور از مفسران اهل‌سنت تغییر خلق الله در این آیه را شامل همه تغییرات نمی‌داند، بلکه معتقد است این آیه تنها بر حرمت تغییراتی دلالت دارد که به نوعی طاعت شیطان به‌شمار آید، مانند تغییراتی که علامت برخی نحله‌های شیطانی هستند.<ref>ابن‌عاشور، التحریر و التنویر، ج4، ص258-259.</ref>
اما ابن‌عاشور از مفسران اهل‌سنت تغییر خلق الله در این آیه را شامل همه تغییرات نمی‌داند، بلکه معتقد است این آیه تنها بر حرمت تغییراتی دلالت دارد که به نوعی طاعت شیطان به‌شمار آید، مانند تغییراتی که علامت برخی نحله‌های شیطانی هستند.<ref>ابن‌عاشور، التحریر و التنویر، ج4، ص258-259.</ref>
محمد آصف محسنی، نیز به تبعیت از برخی مفسران این آیه را بر تغییر دین خدا حمل کرده و معتقد است، در صورتی که این تفسیر پذیرفته نشود، باید این آیه را از متشابهات دانست که در این صورت استدلال به آن صحیح نیست؛ زیرا انسان‌ها در بیشتر افعال خود در حال تغییر خلق الله هستند و حال اینکه قطعا نمی‌توان همه آنها را حرام دانست.<ref>محسنی، الفقه و مسائل طبیة، ج1، ص213؛ و ج2، ص17.</ref>
به گفته محمد آصف محسنی، حکم ذکرشده در این آیه قابل تخصیص نیست و حتی نمی‌توان یک فعل را از آن تخصیص زد، زیرا تخصیص‌زدن این آیه به این معناست که تبعیت از شیطان در برخی موارد جایز است.<ref>محسنی، الفقه و مسائل طبیة، ج1، ص213.</ref> اما به نظر جعفر سبحانی، این آیه تنها در صورتی از تغییر خلق الله نهی می‌کند، که آن تغییر عملی شیطانی به‌شمار آید. اما اگر انجام آن عمل، شیطانی به‌شمار نیاید، مشمول این آیه نمی‌شود. وی حلال‌بودن حیواناتی که با جاری‌شدن نام خدا ذبح می‌شوند و حرام‌بودن حیواناتی که با جاری‌شدن نام بت‌ها ذبح شده‌اند را با توجه به این نکته توضیح داده است.<ref>سبحانی، احکام صلاة القضاء، ص409.</ref>
(برداشت چهارم: این آیه نه دلالت می‌کند که هر تغییری حرام است و نه اینکه منظور از آیه حرمت تغییر دین است) علیرضا اعرافی معتقد است، این آیه دلالت فقهی ندارد، بلکه مفاد آیه این است که اگر حرام‌بودن عملی به صورت جداگانه از عقل یا شرع فهمیده شود، این آیه آن را از مصادیق تبعیت از شیطان دانسته است.<ref>اعرافی، مکاسب محرمه، ج4، ص225-226.</ref>
جعفر سبحانی معتقد است، این آیه از برخی موارد، مانند کوتاه کردن ناخن یا مو، منصرف است و آیه شامل آنها نمی‌شود، زیرا عمل باید به‌گونه‌ای باشد که شیطانی به‌شمار آید.<ref>سبحانی، احکام صلاة القضاء، ص408.</ref>
به نظر جعفر سبحانی با توجه به فقره «فلیبتکن آذان الانعام» این آیه تنها مربوط به تغییر در حیوانات است و تغییر در جمادات و گیاهان را شامل نمی‌شود.<ref>سبحانی، احکام صلاة القضاء، ص408.</ref>


=== جراحی زیبایی ===
=== جراحی زیبایی ===
خط ۳۶: خط ۴۸:


محمدحسین فضل‌الله نیز دلالت این آیه را ناتمام دانسته و معتقد است، هیچ فقهی به اطلاق این آیه ملتزم نمی‌شود چرا که این آیه مربوط به تمام خلق الله است و التزام به اطلاق آن به این معناست که انسان‌ در ساختار طبیعت اعم از درختان، گیاهان، کوه‌ها و رودها هیچ تصرفی انجام ندهد. او معتقد است این آیه بر حرمت تغییر فطرت دلالت دارد.<ref name=":0">فضل‌الله، فقه الحیاة، ص228-229.</ref>
محمدحسین فضل‌الله نیز دلالت این آیه را ناتمام دانسته و معتقد است، هیچ فقهی به اطلاق این آیه ملتزم نمی‌شود چرا که این آیه مربوط به تمام خلق الله است و التزام به اطلاق آن به این معناست که انسان‌ در ساختار طبیعت اعم از درختان، گیاهان، کوه‌ها و رودها هیچ تصرفی انجام ندهد. او معتقد است این آیه بر حرمت تغییر فطرت دلالت دارد.<ref name=":0">فضل‌الله، فقه الحیاة، ص228-229.</ref>
جعفر سبحانی با استناد به این آیه تغییر جنسیت را حرام دانسته است.<ref>سبحانی، احکام صلاة القضاء، ص408.</ref>
=== تعیین جنسیت ===
عموم شیعیان و عموم فقیهان اهل‌سنت، تعیین جنسیت برای خنثای مشکل (عمل جراحی خنثای مشکل، برای ملحق‌شدن به زنان یا مردان) را جایز دانسته‌اند.<ref>قاسمی، دانشنامه فقه پزشکی، ج2، ص50-51.</ref>


=== شبیه‌سازی انسان ===
=== شبیه‌سازی انسان ===
خط ۸۵: خط ۱۰۲:
=== زینت‌های دائمی ===
=== زینت‌های دائمی ===
برخی فقیهان اهل‌تسنن با استناد به آیه ۱۱۹ سوره نساء برخی اقسام آرایش (مانند وصل‌کردن مو‌ها، فاصله‌انداختن‌ بین دندان‌ها، و کندن مو) را حرام دانسته‌، از مصادیق تغییر در خلق الله به‌شمار آورده‌اند.<ref name=":1" /> به گفته نورالدین ابولحیه، این حکم در همه انواع زینت‌ها جریان دارد و تنها دو مورد از آن استثنا می‌شود: 1. زینت‌های غیردائمی که اثر آنها برای همیشه باقی نمی‌مانند، مانند سرمه‌کشیدن و حناگذاشتن. 2. ازبین‌بردن عیب‌های نادری که در بدن برخی افراد وجود دارد، مانند  قطع‌کردن انگشت زائد از بدن.<ref>ابولحیه، العشرة الزوجیه، ص135.</ref>
برخی فقیهان اهل‌تسنن با استناد به آیه ۱۱۹ سوره نساء برخی اقسام آرایش (مانند وصل‌کردن مو‌ها، فاصله‌انداختن‌ بین دندان‌ها، و کندن مو) را حرام دانسته‌، از مصادیق تغییر در خلق الله به‌شمار آورده‌اند.<ref name=":1" /> به گفته نورالدین ابولحیه، این حکم در همه انواع زینت‌ها جریان دارد و تنها دو مورد از آن استثنا می‌شود: 1. زینت‌های غیردائمی که اثر آنها برای همیشه باقی نمی‌مانند، مانند سرمه‌کشیدن و حناگذاشتن. 2. ازبین‌بردن عیب‌های نادری که در بدن برخی افراد وجود دارد، مانند  قطع‌کردن انگشت زائد از بدن.<ref>ابولحیه، العشرة الزوجیه، ص135.</ref>
به گفته محمد آصف محسنی اگر بر اساس این آیه وصل‌کردن موها جایز شمرده نشود، در این صورت باید کوتاه‌کردن موها هم جایز شمرده نشود و حال اینکه چنین برداشتی قطعا نادرست است.<ref>محسنی، الفقه و مسائل طبیة، ج1، ص213.</ref> او همچنین استناد به این آیه را درباره اصلاح دندان‌ها ناصحیح خوانده است.<ref>محسنی، الفقه و مسائل طبیة، ج1، ص369.</ref>


=== رفتارهای جنسی نادر در دایره خانواده ===
=== رفتارهای جنسی نادر در دایره خانواده ===
خط ۹۵: خط ۱۱۴:
{{منابع}}
{{منابع}}
* قاسمی، محمدعلی، دانشنامه فقه پزشکی، قم، مرکز فقهی ائمه اطهار، ۱۳۹۵ش.
* قاسمی، محمدعلی، دانشنامه فقه پزشکی، قم، مرکز فقهی ائمه اطهار، ۱۳۹۵ش.
* طبری، محمد بن جریر، تفسیر الطبری المسمی جامع البیان فی تأویل القرآن، بیروت، دار الکتب العلمیه، 1420ق.
* قاسمی، محمدعلی، قم، مرکز فقهی ائمه اطهار، آیات فقه پزشکی، ۱۳۹۹ش.
* قاسمی، محمدعلی، قم، مرکز فقهی ائمه اطهار، آیات فقه پزشکی، ۱۳۹۹ش.
* اسلامی، سید حسن، «شبیه‌سازی انسان از دیدگاه شیعه؛ بررسی چهار دیدگاه»، مجله فقه، ش۴۴، تابستان ۱۳۸۴ش.
* اسلامی، سید حسن، «شبیه‌سازی انسان از دیدگاه شیعه؛ بررسی چهار دیدگاه»، مجله فقه، ش۴۴، تابستان ۱۳۸۴ش.