فقه معاصر:پیش‌نویس آیه ۱۱۹ سوره نساء: تفاوت میان نسخه‌ها

==کاربرد در مباحث فقهی==

* حرمت تغییر جسمی در مخلوقات خدا؛ طرفداران این دیدگاه تفسیری، در تعیین مصداق آیه یکسان عمل نکرده‌اند. برخی آن را شامل همه مخلوقات می‌شمارند؛ برخی آن را به حیوانات اختصاص می‌دهند؛ گروهی نیز قلمرو آیه را مربوط به انسان‌ها می‌شمارد.<ref>قاسمی، دانشنامه فقه پزشکی، ج2، ص60؛ برای نمونه نگاه کنید به: مدرسی، من هدی القرآن، ج2، ص194؛ زحیلی، التفسیر المنیر، ج5،، ص277؛ ابوحیان اندلسی، البحر المحیط فی التفسیر، ج4، ص72.

</ref> جعفر سبحانی معتقد است، این آیه از برخی موارد، مانند کوتاه‌کردن ناخن یا مو، منصرف است و آیه شامل آنها نمی‌شود، زیرا عمل باید به‌گونه‌ای باشد که شیطانی به‌شمار آید.<ref>سبحانی، احکام صلاة القضاء، ص408.</ref> به نظر جعفر سبحانی با توجه به فقره «فلیبتکن آذان الانعام» این آیه تنها مربوط به تغییر در حیوانات است و تغییر در جمادات و گیاهان را شامل نمی‌شود.<ref>سبحانی، احکام صلاة القضاء، ص408.</ref>  محمدرضا نجفی طبسی با استناد به این آیه معتقد است هر تغییری در خلقت خدا حرام است، مگر آنکه دلیل بر جواز آن اقامه شود.<ref name=":2">نجفی طبسی، المنیة فی حکم الشارع و اللحیة، ص14.</ref> فیض کاشانی معتقد است، این آیه علاوه بر حرمت تغییر جسمی، بر حرمت تغییر معنوی در مخلوقات خدا نیز دلالت دارد. بر اساس این نظریه علاوه بر تغییر ظاهری مخلوقات خدا، تغییر در امور معنوی نیز از مصادیق این آیه به‌شمار می‌آید.<ref>فیض کاشانی، تفسیر الصافی، ج1، ص501.</ref>  

مطابق این تفسیر، آیه بر عقیم‌سازی حیوانات،<ref>زحیلی، التفسیر المنیر، ج5،، ص277؛ ملا حویش آل‌غازی، بیان المعانی، ج5، ص609.</ref> عقیم‌سازی انسان‌ها،<ref>فیض کاشانی، تفسیر الصافی، ج1، ص501.</ref> تراشیدن ریش برای مردان،<ref>ملا حویش آل‌غازی، بیان المعانی، ج5، ص609.</ref> تطبیق گردیده است. در برخی برداشت‌های افراطی از این آیه، گفته شده برخی عالمان اهل‌تسنن ازدواج سفید‌پوستان و سیاه‌پوستان را نیز ممنوع می‌دانستند.<ref>ابن‌عربی، احکام القرآن، ج1، ص502.</ref>  

* حرمت تغییر معنوی در مخلوقات خدا.<ref>قاسمی، دانشنامه فقه پزشکی، ج2، ص65؛ همچنین نگاه کنید به: طبری، تفسیر الطبری، ج4، ص285.</ref> محمد آصف محسنی، نیز به تبعیت از برخی مفسران این آیه را بر تغییر دین خدا حمل کرده و معتقد است، در صورتی که این تفسیر پذیرفته نشود، باید این آیه را از متشابهات دانست که در این صورت استدلال به آن صحیح نیست؛ زیرا انسان‌ها در بیشتر افعال خود در حال تغییر خلق الله هستند و حال اینکه قطعا نمی‌توان همه آنها را حرام دانست.<ref>محسنی، الفقه و مسائل طبیة، ج1، ص213؛ و ج2، ص17.</ref> به گفته محمد آصف محسنی، حکم ذکرشده در این آیه قابل تخصیص نیست و حتی نمی‌توان یک فعل را از آن تخصیص زد، زیرا تخصیص‌زدن این آیه به این معناست که تبعیت از شیطان در برخی موارد جایز است.<ref>محسنی، الفقه و مسائل طبیة، ج1، ص213.</ref>  

* اما ابن‌عاشور از مفسران اهل‌سنت تغییر خلق الله در این آیه را شامل همه تغییرات نمی‌داند، بلکه معتقد است این آیه تنها بر حرمت تغییراتی دلالت دارد که به نوعی طاعت شیطان به‌شمار آید، مانند تغییراتی که علامت برخی نحله‌های شیطانی هستند.<ref>ابن‌عاشور، التحریر و التنویر، ج4، ص258-259.</ref>

* این آیه نه دلالت می‌کند که هر تغییری حرام است و نه اینکه منظور از آیه حرمت تغییر دین است. علیرضا اعرافی معتقد است، این آیه دلالت فقهی ندارد، بلکه مفاد آیه این است که اگر حرام‌بودن عملی به صورت جداگانه از عقل یا شرع فهمیده شود، این آیه آن را از مصادیق تبعیت از شیطان دانسته است.<ref>اعرافی، مکاسب محرمه، ج4، ص225-226.</ref>