فقه معاصر:پیش‌نویس آیه ۱۱۹ سوره نساء: تفاوت میان نسخه‌ها

آنچه در مباحث فقهی اهمیت یافته، استدلال به فقره «فَلَيُغَيِّرُنَّ خَلْقَ اللَّهِ» است. برخی مفسران و فقیهان با توجه به برداشت‌هایی که از این فقره داشته‌اند، استفاده‌های فقهی مختلفی از آیه کرده‌اند؛ چنان‌که برخی دیگر با در این برداشت‌ها، استفاده‌های فقهی از آیه را مردود دانسته‌اند.<ref>قاسمی، دانشنامه فقه پزشکی، ج2، ص60.</ref> عمده برداشت‌هایی که از این آیه صورت گرفته و در مباحث فقهی اثرگذار است، عبارت‌اند از:  

حرمت تغییر جسمی در مخلوقات خدا؛ طرفداران این دیدگاه تفسیری، در تعیین مصداق آیه یکسان عمل نکرده‌اند. برخی آن را شامل همه مخلوقات می‌شمارند؛ برخی آن را به حیوانات اختصاص می‌دهند؛ گروهی نیز قلمرو آیه را مربوط به انسان‌ها می‌شمارد.<ref>قاسمی، دانشنامه فقه پزشکی، ج2، ص60؛ برای نمونه نگاه کنید به: مدرسی، من هدی القرآن، ج2، ص194؛ زحیلی، التفسیر المنیر، ج5،، ص277؛ ابوحیان اندلسی، البحر المحیط فی التفسیر، ج4، ص72.

</ref> محمدرضا نجفی طبسی با استناد به این آیه معتقد است هر تغییری در خلقت خدا حرام است، مگر آنکه دلیل بر جواز آن اقامه شود.<ref name=":2">نجفی طبسی، المنیة فی حکم الشارع و اللحیة، ص14.</ref> فیض کاشانی معتقد است، این آیه علاوه بر حرمت تغییر جسمی، بر حرمت تغییر معنوی در مخلوقات خدا نیز دلالت دارد. بر اساس این نظریه علاوه بر تغییر ظاهری مخلوقات خدا، تغییر در امور معنوی نیز از مصادیق این آیه به‌شمار می‌آید.<ref>فیض کاشانی، تفسیر الصافی، ج1، ص501.</ref>

مطابق این تفسیر، آیه بر عقیم‌سازی حیوانات،<ref>زحیلی، التفسیر المنیر، ج5،، ص277؛ ملا حویش آل‌غازی، بیان المعانی، ج5، ص609.</ref> عقیم‌سازی انسان‌ها،<ref>فیض کاشانی، تفسیر الصافی، ج1، ص501.</ref> تراشیدن ریش برای مردان،<ref>ملا حویش آل‌غازی، بیان المعانی، ج5، ص609.</ref> تطبیق گردیده است. در برخی برداشت‌های افراطی از این آیه، گفته شده برخی عالمان اهل‌تسنن ازدواج سفید‌پوستان و سیاه‌پوستان را نیز ممنوع می‌دانستند.<ref>ابن‌عربی، احکام القرآن، ج1، ص502.</ref>

اما ابن‌عاشور از مفسران اهل‌سنت تغییر خلق الله در این آیه را شامل همه تغییرات نمی‌داند، بلکه معتقد است این آیه تنها بر حرمت تغییراتی دلالت دارد که به نوعی طاعت شیطان به‌شمار آید، مانند تغییراتی که علامت برخی نحله‌های شیطانی هستند.<ref>ابن‌عاشور، التحریر و التنویر، ج4، ص258-259.</ref>

اما به نظر جعفر سبحانی، این آیه تنها در صورتی از تغییر خلق الله نهی می‌کند، که آن تغییر عملی شیطانی به‌شمار آید. اما اگر انجام آن عمل، شیطانی به‌شمار نیاید، مشمول این آیه نمی‌شود. وی حلال‌بودن حیواناتی که با جاری‌شدن نام خدا ذبح می‌شوند و حرام‌بودن حیواناتی که با جاری‌شدن نام بت‌ها ذبح شده‌اند را با توجه به این نکته توضیح داده است.<ref>سبحانی، احکام صلاة القضاء، ص409.</ref>

حرمت تغییر معنوی در مخلوقات خدا.<ref>قاسمی، دانشنامه فقه پزشکی، ج2، ص65؛ همچنین نگاه کنید به: طبری، تفسیر الطبری، ج4، ص285.</ref> محمد آصف محسنی، نیز به تبعیت از برخی مفسران این آیه را بر تغییر دین خدا حمل کرده و معتقد است، در صورتی که این تفسیر پذیرفته نشود، باید این آیه را از متشابهات دانست که در این صورت استدلال به آن صحیح نیست؛ زیرا انسان‌ها در بیشتر افعال خود در حال تغییر خلق الله هستند و حال اینکه قطعا نمی‌توان همه آنها را حرام دانست.<ref>محسنی، الفقه و مسائل طبیة، ج1، ص213؛ و ج2، ص17.</ref> به گفته محمد آصف محسنی، حکم ذکرشده در این آیه قابل تخصیص نیست و حتی نمی‌توان یک فعل را از آن تخصیص زد، زیرا تخصیص‌زدن این آیه به این معناست که تبعیت از شیطان در برخی موارد جایز است.<ref>محسنی، الفقه و مسائل طبیة، ج1، ص213.</ref>