فقه معاصر:پیشنویس آیه ۶۰ سوره انفال: تفاوت میان نسخهها
بدون خلاصۀ ویرایش |
بدون خلاصۀ ویرایش |
||
| خط ۱: | خط ۱: | ||
{{نگارش}} | {{نگارش}} | ||
'''آیه ۶۰ سوره انفال''' را مهمترین آیه قرآن درباره لزوم آمادگی و توانمندی همهجانبه برای پاسداری از جامعه اسلامی دانستهاند. این آیه نه تنها مسلمانان را به تجهیز نظامی فرامیخواند، بلکه بر ایجاد «رعب» در دشمنان خدا و دشمنان مؤمنان تأکید میکند تا مانع تجاوز آنان شود. تفسیر این آیه در طول تاریخ فقه و اندیشه اسلامی، گسترهای وسیع از کاربردها را در پی داشته است. | |||
مفسران و فقها بر این باورند که مفهوم «قوه» در این آیه، منحصر به قدرت نظامی سنتی نیست، بلکه همه ابعاد قدرت مادی و معنوی مؤثر در بازدارندگی و دفاع را دربرمیگیرد. این مفهوم میتواند شامل توان علمی، فناوری، اقتصادی، اطلاعاتی، رسانهای و فرهنگی باشد. به همین ترتیب، «رِبَاطِ الْخَيْلِ» (به معنای اسبان آماده) به عنوان مصداقی تاریخی، به تمام ابزارهای دفاعی پیشرفته در زمین، دریا و هوا، و حتی فضای سایبری در عصر حاضر تعمیم یافته است. هدف نهایی از این دستور قرآنی را حفظ امنیت و استقلال جامعه اسلامی و جلوگیری از ظلم دانستهان، نه تجاوز به دیگران. | |||
این آیه به عنوان یک دلیل قرآنی، در استنباط احکام متعدد فقهی بهویژه در باب [[جهاد]] از سوی فقها مورد استناد قرار گرفته شده است؛ ازجمله: | |||
* وجوب جهاد مالی: تأمین منابع مالی و بسیج امکانات برای دفاع، از مقدمات واجب شمرده شده و انفاق در این راه دارای پاداش اخروی دانسته شده است. | |||
* [[دفاع پیشدستانه]]: در صورت خوف موجه از حمله دشمن، آمادهسازی و اقدامات بازدارنده مشروع تلقی شده است. | |||
* مشروعیت فعالیتهای اطلاعاتی و [[تجسس]]: کسب آگاهی از وضعیت دشمن به عنوان مقدمه ضروری [[حفظ نظام سیاسی|حفظ نظام]]، مجاز شمرده شده و تشکیل سازمانهای اطلاعاتی در این چارچوب توجیه شده است. | |||
* بحث درباره [[سلاحهای کشتارجمعی|سلاحهای کشتار جمعی]]: در بین فقها درباره دلالت آیه بر وجوب تولید یا حرمت استفاده از چنین تسلیحاتی اختلاف نظر وجود دارد. برخی با استناد به عموم آیه، تهیه هر نوع وسیله بازدارنده را جایز میدانند، در حالی که دیگران با تأکید بر اهداف امنیتبخش و نفی فساد، استفاده از سلاحهایی که بیگناهان را نابود میکند را خارج از شمول آیه و حرام میدانند. | |||
* نفی اتهام تروریسم: تأکید آیه بر ایجاد «رعب» (ارهاب) در دشمنان مشخص، به معنای تأیید [[تروریسم]] علیه غیرنظامیان و بیگناهان تفسیر نشده و با آیات نهی از فساد و کشتار ناحق تقیید خورده است. | |||
* لزوم تشکیل حکومت و اخذ مالیات:ضرورت ساماندهی عمومی برای ایجاد این آمادگی، به عنوان دلیلی برای وجوب تشکیل [[حکومت اسلامی]] و نیز جواز دریافت مالیات برای تأمین هزینههای دفاعی دانسته شده است. | |||
* مذاکره از موضع قدرت:آیه بر ضرورت ورود به تعاملات بینالمللی (مانند [[مذاکره با دشمن|مذاکره]]) از موضع قوت و اقتدار تأکید دارد تا از موضع ضعف و امتیازدهی یکجانبه جلوگیری شود. | |||
* مشروعیت ابزارهای فرهنگی و رسانه:تقویت بنیه فکری، فرهنگی و رسانهای جامعه به عنوان جزئی از «قوه» معنوی و ابزاری برای مقابله با جنگ نرم و تبلیغات دشمن مورد توجه قرار گرفته است. | |||
* تداوم اجتهاد:این آیه به عنوان نمونهای از آیات «ناظر به زمان» مطرح شده که مصادیق آن با پیشرفت بشریت توسعه مییابد و لزوم پویایی فقه و اجتهاد برای تطبیق احکام با مقتضیات هر عصر را نشان میدهد. | |||
== متن و ترجمه آیه == | == متن و ترجمه آیه == | ||
«وَأَعِدُّوا لَهُمْ مَا اسْتَطَعْتُمْ مِنْ قُوَّةٍ وَمِنْ رِبَاطِ الْخَيْلِ تُرْهِبُونَ بِهِ عَدُوَّ اللَّهِ وَعَدُوَّكُمْ وَآخَرِينَ مِنْ دُونِهِمْ لَا تَعْلَمُونَهُمُ اللَّهُ يَعْلَمُهُمْ وَمَا تُنْفِقُوا مِنْ شَيْءٍ فِي سَبِيلِ اللَّهِ يُوَفَّ إِلَيْكُمْ وَأَنْتُمْ لَا تُظْلَمُونَ» | «وَأَعِدُّوا لَهُمْ مَا اسْتَطَعْتُمْ مِنْ قُوَّةٍ وَمِنْ رِبَاطِ الْخَيْلِ تُرْهِبُونَ بِهِ عَدُوَّ اللَّهِ وَعَدُوَّكُمْ وَآخَرِينَ مِنْ دُونِهِمْ لَا تَعْلَمُونَهُمُ اللَّهُ يَعْلَمُهُمْ وَمَا تُنْفِقُوا مِنْ شَيْءٍ فِي سَبِيلِ اللَّهِ يُوَفَّ إِلَيْكُمْ وَأَنْتُمْ لَا تُظْلَمُونَ» | ||
| خط ۶۶: | خط ۸۲: | ||
=== اصول و فنون پیش از آغاز مذاکره === | === اصول و فنون پیش از آغاز مذاکره === | ||
قاسم شباننیا در [[مذاکره دولت اسلامی با سایر دول از منظر فقه اسلامی (کتاب)|کتاب مذاکره دولت اسلامی با سایر دول از منظر فقه اسلامی]] با استناد به آیه ۶۰ سوره انفال، استقبال از پیشنهاد صلح طرف مقابل را از اصول و فنون پیش از مذاکره میداند که دولت اسلامی باید در موضع اقتدار آن را بپذیرد. به باور او، چنانچه طرف مقابل درخواست صلح و آشتی داشته باشد، بر اساس [[آیه ۶۱ سوره انفال|آیه ۶۱ همین سوره]]، این درخواست باید مورد توجه قرار گیرد. وی همچنین معتقد است که باید همواره مراقب فریب و نیرنگ دشمن بود و پیشنهاد صلح نباید موجب به خطر افتادن منافع دولت اسلامی شود. از سوی دیگر، ردّ پیشنهاد صلح از همان ابتدا و بدون سنجش و بررسی، ممکن است دولت اسلامی را در افکار عمومی جهانی به عنوان طرفی جنگطلب نمایش دهد.<ref>شباننیا، مذاکره دولت اسلامی با سایر دول از منظر فقه اسلامی، ص۱۰۸-۱۰۹.</ref> | قاسم شباننیا در [[مذاکره دولت اسلامی با سایر دول از منظر فقه اسلامی (کتاب)|کتاب مذاکره دولت اسلامی با سایر دول از منظر فقه اسلامی]] با استناد به آیه ۶۰ سوره انفال، استقبال از پیشنهاد صلح طرف مقابل را از اصول و فنون پیش از [[مذاکره با دشمن|مذاکره]] میداند که دولت اسلامی باید در موضع اقتدار آن را بپذیرد. به باور او، چنانچه طرف مقابل درخواست صلح و آشتی داشته باشد، بر اساس [[آیه ۶۱ سوره انفال|آیه ۶۱ همین سوره]]، این درخواست باید مورد توجه قرار گیرد. وی همچنین معتقد است که باید همواره مراقب فریب و نیرنگ دشمن بود و پیشنهاد صلح نباید موجب به خطر افتادن منافع دولت اسلامی شود. از سوی دیگر، ردّ پیشنهاد صلح از همان ابتدا و بدون سنجش و بررسی، ممکن است دولت اسلامی را در افکار عمومی جهانی به عنوان طرفی جنگطلب نمایش دهد.<ref>شباننیا، مذاکره دولت اسلامی با سایر دول از منظر فقه اسلامی، ص۱۰۸-۱۰۹.</ref> | ||
به گفته او، شناخت دقیق طرف مذاکره، آگاهی از اهداف، مقاصد و نیات وی، و همچنین درک میزان خصومت و دشمنی طرف مقابل، از دیگر ضروریات پیش از مذاکره است. همچنین ورود به مذاکره از موضع قدرت و عزت، و نمایش اقتدار و توان نظامی پیش از آغاز گفتوگوها، موجب میشود دشمن به دنبال امتیازگیری نباشد؛ چنانکه در آیه ۶۰ سوره انفال نیز به آن اشاره شده است. این اقتدار و استحکام بهطور آشکار در جریان مذاکرات پیامبر اکرم(ص) در جنگ احزاب و صلح با بنیضمره قابل مشاهده است.<ref>شباننیا، مذاکره دولت اسلامی با سایر دول از منظر فقه اسلامی، ص۱۱۰-۱۱۵.</ref> | به گفته او، شناخت دقیق طرف مذاکره، آگاهی از اهداف، مقاصد و نیات وی، و همچنین درک میزان خصومت و دشمنی طرف مقابل، از دیگر ضروریات پیش از مذاکره است. همچنین ورود به مذاکره از موضع قدرت و عزت، و نمایش اقتدار و توان نظامی پیش از آغاز گفتوگوها، موجب میشود دشمن به دنبال امتیازگیری نباشد؛ چنانکه در آیه ۶۰ سوره انفال نیز به آن اشاره شده است. این اقتدار و استحکام بهطور آشکار در جریان مذاکرات پیامبر اکرم(ص) در جنگ احزاب و صلح با بنیضمره قابل مشاهده است.<ref>شباننیا، مذاکره دولت اسلامی با سایر دول از منظر فقه اسلامی، ص۱۱۰-۱۱۵.</ref> | ||