فقه معاصر:پیش‌نویس سید عباس موسویان: تفاوت میان نسخه‌ها

{{نویسنده

| نویسنده = رضا شمس

}}{{جعبه اطلاعات اشخاص|نام=سید عباس موسویان|تولد=1339ش|مرگ=1399ش|تصویر=سید عباس موسویان.jpg|جایگاه=صاحب‌نظر در بانکداری اسلامی، هیئت امنای دانشگاه امام صادق(ع)|مذهب=شیعه|ملیت=ایران|حوزه تخصصی=فقه اقتصادی|آثار در فقه معاصر=بانکداری بدون ربا از نظریه تا عمل|آراء=|استادان=|شاگردان=|وب سایت=}}

# طراحی صکوک مختلف برای بازار اوراق بهادار و اصلاح برخی قوانین این بازار.<ref>«سید عباس موسویان؛ گفتارها و مصاحبه‌ها»، ص302-303.</ref>

موسویان در حوزه اقتصاد اسلامی دارای بیشتر از صد اثر (اعم از مشارکتی و شخصی) است.<ref>«مروری بر زندگینامه و فعالیت‌های مرحوم حجت‌ الاسلام‌ و المسلمین سید عباس موسویان»، ص277-278.</ref> از جمله آثار منفرد او می‌توان به کتاب‌های بانکداری اسلامی؛ مبانی نظری و تجارب عملی، ابزارهای مالی اسلامی (صکوک) و [[بازار سرمایه اسلامی (کتاب)|بازار سرمایه اسلامی]] اشاره کرد.<ref>«مروری بر زندگینامه و فعالیت‌های مرحوم حجت‌ الاسلام‌ و المسلمین سید عباس موسویان»، ص277-278.</ref> موسویان برنده جوایز متعددی از جمله جایزه جهانی علوم انسانی اسلامی و جایزه شهید صدر شده بود.<ref>«مروری بر زندگینامه و فعالیت‌های مرحوم حجت‌ الاسلام‌ و المسلمین سید عباس موسویان»، ص277-278.</ref>

* عضویت در هیئت امنای [[دانشگاه امام صادق(ع)]].<ref>«مروری بر زندگینامه و فعالیت‌های مرحوم حجت‌الاسلام‌والمسلمین سید عباس موسویان»، ص277-278.</ref>

سید عباس موسویان در ۲ خرداد سال ۱۳۳۹ش در شهرستان عجب‌شیر به دنیا آمد.<ref>«زیست نامه حجت الاسلام والمسلمین سید عباس موسویان»، وبسایت شبکه اجتهاد.</ref> موسویان در سال ۱۳۶۰ش در بحبوحه انقلاب فرهنگی ایران، با رهاکردن تحصیل در دانشگاه، به یادگیری علوم دینی در [[حوزه علمیه قم]] روی آورد.<ref>«مروری بر زندگینامه و فعالیت‌های مرحوم حجت‌الاسلام‌والمسلمین سید عباس موسویان»، ص278.</ref> او از سال ۱۳۶۸ش به‌مدت ده سال در درس خارج فقه و اصول شرکت داشت.<ref>«مروری بر زندگینامه و فعالیت‌های مرحوم حجت‌الاسلام‌والمسلمین سید عباس موسویان»، ص278.</ref> موسویان در سال ۱۳۸۴ش از پایان‌نامه خود در سطح چهار حوزه در زمینه فقه اقتصادی با عنوان «احکام فقهی اوراق بهادار» دفاع کرد.<ref>«مروری بر زندگینامه و فعالیت‌های مرحوم حجت‌الاسلام‌والمسلمین سید عباس موسویان»، ص278.</ref> وی علاوه بر تحصیلات حوزوی، در دانشگاه شهید بهشتی تهران نیز در رشته اقتصاد نظری در مقطع کارشناسی ارشد تحصیل کرده است.<ref>«مروری بر زندگینامه و فعالیت‌های مرحوم حجت‌الاسلام‌والمسلمین سید عباس موسویان»، ص278.</ref>

به باور موسویان «نظام اقتصاد اسلامی» تبیین و ترسیم رفتار اقتصادی مطلوب مانند طراحی بازار اسلامی مطلوب است و «فقه اقتصادی»، استنباط حکم تکلیفی (مانند حکم ربا) یا وضعی (مانند انتقال مالکیت) در رفتارها و روابط مالی و اقتصادی است.<ref>موسویان و توحیدی، مبانی مالی اسلامی، 1402ش، ص12-20.</ref>

# فقه اقتصادی: در کنار اخلاق اقتصادی، فقه اقتصادی حضور دارد که یکی از شاخه‌های علم فقه است.<ref>موسویان و توحیدی، مبانی مالی اسلامی، 1402ش، ص12-20.</ref>

موسویان برخلاف نظر کسانی که تحریم ربا را تدریجی می‌دانند، معتقد است قرینه‌ای بر تدریجی‌بودن حرمت ربا وجود ندارد.<ref>موسویان، بازار سرمایه اسلامی، 1391ش، ص166.</ref> به باور او تاریخ نزول آیات ربا با نظریه ربای تدریجی معارض است.<ref>فاضل و نیک‌پور، «نقد دیدگاه استاد موسویان درباره مراحل تشریع حکم ربا در قرآن»، ص۶۱۱-۶۲۴.</ref> موسویان اهداف و حکمت‌های تحریم ربا را گسترش اموری چون روابط خیرخواهانه، مشارکت‌های اقتصادی، معاملات و سرمایه‌گذاری‌های مستقیم دانسته است.<ref>موسویان، ابزارهای مالی اسلامی (صکوک)، ۱۴۰۲ش، ص۲۵۸.</ref>

# در تعریف ابزارهای مالی باید تطابق با موازین شریعت و فقه امامیه رعایت شده باشد.<ref>موسویان و توحیدی، مبانی مالی اسلامی، 1402ش، ص48-49.</ref>

# علاوه بر الزامات و چارچوب‌های شرعی و حقوقی، مواردی چون مسائل حسابداری، آثار خرد و کلان اقتصاد و ریسک معامله با ابزار سنجید شود.<ref>موسویان و توحیدی، مبانی مالی اسلامی، 1402ش، ص48-49.</ref>

# به مشروعیت و مقبولیت ابزارهای مالی در سطح کلان بین المللی و میان‌مذهبی توجه شود تا مقبولیت و مشروعیت آن در سطح بین المللی باشد.<ref>موسویان و توحیدی، مبانی مالی اسلامی، 1402ش، ص52-58.</ref>

عباس موسویان اوراق قرضه را به چهار گروه (اوراق قرضه با بهره، اوراق قرضه درآمدی، اوراق قرضه با جایزه و اوراق قرضه تنزیلی) تقسیم می‌کند. و برای هر یک نظر فقهی فقها و مراجع را نقل و نقد می‌کند که بیشتر بحث ناظر به قرض و ربا و مبانی حرمت آنهاست.<ref>موسویان، بازار سرمایه اسلامی، 1391ش، ص ۳۶۴-370.</ref> به باور موسویان تمامی توجیهات درباره مجاز دانستن انواع اوراق قرضه مبنای فقهی ندارد و طبق تعریف ربا هر قرضی که در آن شرط زیادی شود و قرض‌گیرنده متعهد به پرداخت زیادی باشد، ربا و حرام است.<ref>موسویان، بازار سرمایه اسلامی، 1391ش، ص۳۶۶-۳۷۰.</ref>

به گفته موسویان مرابحه نوعی بیع (خرید و فروش) است که در قالب اوراق بهادار نشان دهنده بدهی مالک به دارنده ورق است.<ref>موسویان، ابزارهای مالی اسلامی (صکوک)، ۱۴۰۲ش، ص۳5۵.</ref> موسویان مرابحه را در فقه امامیه مشروع و مستند به روایتی از امام ششم شیعیان می‌داند.<ref>موسویان، «کاربرد مرابحه در بانکداری بدون ربا»، ص۳۸؛ کلینی، کافی، ۱۴۰۷ق، ج۵، ص۲۰۱.</ref> به گفته موسویان معامله با اوراق مرابحه مشتمل بر معاملات دیگری غیر از بیع مرابحه است که بعد از بررسی به نظر می‌رسد فقیهان شیعه خرید و فروش این اوراق در برخی فروض را صحیح دانسته‌اند.<ref>موسویان، ابزارهای مالی اسلامی (صکوک)، ۱۴۰۲ش، ص۳۵۹-۳۶۰.</ref>

به عقیده موسویان اوراق سهام پدیده‌ای جدید و بدون سابقه در متون فقهی و از مسائل مستحدثه است.<ref>موسویان، بازار سرمایه اسلامی، 1391ش، ص۳۸۷-۳۹۹.</ref> به نظر موسویان تا زمانی که موضوع فعالیت شرکت‌های سهامی عام، از میان موضوعات مشروع باشد و فعالیت‌ها مطابق با موازین شرعی صورت بگیرد، اصل تشکیل شرکت و فعالیت در چارچوب قوانین و مقررات خاص، مشکل فقهی ندارد.<ref>موسویان، بازار سرمایه اسلامی، 1391ش، ص399.</ref>

سید عباس موسویان بعد از بررسی انواع سهام ممتاز معتقد است، دو نوع سهام ممتازِ با سود ثابت غیرجمع شونده و سهام ممتازِ سود مشارکتی غیر جمع شونده بدون مشکل فقهی است؛ به گفته وی سود انواع دیگر سهام ممتاز (سهام ممتاز با سود ثابت جمع شونده یا سود مشارکتی جمع شونده یا نرخ سود شناور) از مصادیق حیله‌های غیرمجاز ربا محسوب می‌شود.<ref>موسویان، بازار سرمایه اسلامی، 1391ش، ص415.</ref>