فقه معاصر:پیشنویس سید عباس موسویان: تفاوت میان نسخهها
جزبدون خلاصۀ ویرایش |
|||
| خط ۳۷: | خط ۳۷: | ||
=== زندگینامه === | === زندگینامه === | ||
سید عباس موسویان در ۲ خرداد سال ۱۳۳۹ش در شهرستان عجبشیر به دنیا آمد.<ref>«زیست نامه حجت الاسلام والمسلمین سید عباس موسویان»، وبسایت شبکه اجتهاد.</ref> موسویان در سال ۱۳۶۰ش در بحبوحه انقلاب فرهنگی ایران، با رهاکردن تحصیل در دانشگاه، به یادگیری علوم دینی در [[حوزه علمیه قم]] روی آورد.<ref>«مروری بر زندگینامه و فعالیتهای مرحوم حجتالاسلاموالمسلمین سید عباس موسویان»، ص۲۷۸.</ref> او از سال ۱۳۶۸ش بهمدت ده سال در درس خارج فقه و اصول شرکت داشت.<ref>«مروری بر زندگینامه و فعالیتهای مرحوم حجتالاسلاموالمسلمین سید عباس موسویان»، | سید عباس موسویان در ۲ خرداد سال ۱۳۳۹ش در شهرستان عجبشیر به دنیا آمد.<ref>«زیست نامه حجت الاسلام والمسلمین سید عباس موسویان»، وبسایت شبکه اجتهاد.</ref> موسویان در سال ۱۳۶۰ش در بحبوحه انقلاب فرهنگی ایران، با رهاکردن تحصیل در دانشگاه، به یادگیری علوم دینی در [[حوزه علمیه قم]] روی آورد.<ref>«مروری بر زندگینامه و فعالیتهای مرحوم حجتالاسلاموالمسلمین سید عباس موسویان»، ص۲۷۸.</ref> او از سال ۱۳۶۸ش بهمدت ده سال در درس خارج فقه و اصول شرکت داشت.<ref>«مروری بر زندگینامه و فعالیتهای مرحوم حجتالاسلاموالمسلمین سید عباس موسویان»، ص۲۷۸.</ref> موسویان در سال ۱۳۸۴ش از پایاننامه خود در سطح چهار حوزه در زمینه فقه اقتصادی با عنوان «احکام فقهی اوراق بهادار» دفاع کرد.<ref>«مروری بر زندگینامه و فعالیتهای مرحوم حجتالاسلاموالمسلمین سید عباس موسویان»، ص۲۷۸.</ref> وی علاوه بر تحصیلات حوزوی، در دانشگاه شهید بهشتی تهران نیز در رشته اقتصاد نظری در مقطع کارشناسی ارشد تحصیل کرده است.<ref>«مروری بر زندگینامه و فعالیتهای مرحوم حجتالاسلاموالمسلمین سید عباس موسویان»، ص۲۷۸.</ref> | ||
== مبانی کلی اقتصاد اسلامی از نظر عباس موسویان == | == مبانی کلی اقتصاد اسلامی از نظر عباس موسویان == | ||
| خط ۷۲: | خط ۷۲: | ||
==== تبیین روش فقهمحور ==== | ==== تبیین روش فقهمحور ==== | ||
به گفته پژوهشگران در روش فقهمحور دو مرحله فقهیسازی و تاسیس فقهی سپری میشود تا سازگاری با فقه، معیاری برای بانکداری اسلامی شود. موسویان معتقد بود در مرحله فقهیسازی، نهادهای مالی بر اساس فقه اسلام با رویکرد اصالة الصحه در معاملات ارزیابی و بازسازی میشوند. بر اساس دیدگاه موسویان در مرحله تاسیس فقهی باید طرحی نو بر اساس فقه شیعه برای نهادها و ابزارهای مالی ارائه یا بازتولید شود که در اقتصاد متعارف سابقه نداشته است.<ref>میرمعزی و غفوری، «تکامل روش علمی استاد موسویان از روش فقهمحور تا روش اسلاممحور»، | به گفته پژوهشگران در روش فقهمحور دو مرحله فقهیسازی و تاسیس فقهی سپری میشود تا سازگاری با فقه، معیاری برای بانکداری اسلامی شود. موسویان معتقد بود در مرحله فقهیسازی، نهادهای مالی بر اساس فقه اسلام با رویکرد اصالة الصحه در معاملات ارزیابی و بازسازی میشوند. بر اساس دیدگاه موسویان در مرحله تاسیس فقهی باید طرحی نو بر اساس فقه شیعه برای نهادها و ابزارهای مالی ارائه یا بازتولید شود که در اقتصاد متعارف سابقه نداشته است.<ref>میرمعزی و غفوری، «تکامل روش علمی استاد موسویان از روش فقهمحور تا روش اسلاممحور»، ص۴۸-۵۵.</ref> | ||
==== تبیین روش اسلاممحور و برتری آن ==== | ==== تبیین روش اسلاممحور و برتری آن ==== | ||
در روش اسلام محور بهجای بسنده کردن به فقه، از تمام دادههای اسلامی اعم از احکام اخلاقی، فقه، سنتهای الهی و اهداف و اصول اسلام در ساختار نظام اقتصادی بهره گیری میشود. غفوری و میرمعزی میگویند مطالعه آثار موسویان نشان دهنده این است که او در برخی آثار خود برای ساختن یک نظام اقتصادی به اصول اخلاقی و یا سنتهای الهی توجه مینموده است. «مقاله دین و اقتصاد» و یا «کتاب کلیات نظام اقتصادی اسلام» را از جمله آثار موسویان در این زمینه دانستهاند.<ref>میرمعزی و غفوری، «تکامل روش علمی استاد موسویان از روش فقهمحور تا روش اسلاممحور»، | در روش اسلام محور بهجای بسنده کردن به فقه، از تمام دادههای اسلامی اعم از احکام اخلاقی، فقه، سنتهای الهی و اهداف و اصول اسلام در ساختار نظام اقتصادی بهره گیری میشود. غفوری و میرمعزی میگویند مطالعه آثار موسویان نشان دهنده این است که او در برخی آثار خود برای ساختن یک نظام اقتصادی به اصول اخلاقی و یا سنتهای الهی توجه مینموده است. «مقاله دین و اقتصاد» و یا «کتاب کلیات نظام اقتصادی اسلام» را از جمله آثار موسویان در این زمینه دانستهاند.<ref>میرمعزی و غفوری، «تکامل روش علمی استاد موسویان از روش فقهمحور تا روش اسلاممحور»، ص۵۸.</ref> | ||
محققان معتقدند، موسویان در این روش، مانند روش فقهمحور، دو مرحله اسلامیسازی و تأسیس اسلامی در اقتصاد را طی کرده است. اسلامیسازی به معنای بررسی و بازسازی طرح اقتصاد متعارف بر اساس تمام دادههای اسلامی اعم از احکام اخلاقی، فقه، سنتهای الهی و اهداف و اصول اسلام است. همچنین روش تاسیس اسلامی ارائه طرحی جدید در اقتصاد بر اساس این شاخصها است.<ref>میرمعزی و غفوری، «تکامل روش علمی استاد موسویان از روش فقهمحور تا روش اسلاممحور»، | محققان معتقدند، موسویان در این روش، مانند روش فقهمحور، دو مرحله اسلامیسازی و تأسیس اسلامی در اقتصاد را طی کرده است. اسلامیسازی به معنای بررسی و بازسازی طرح اقتصاد متعارف بر اساس تمام دادههای اسلامی اعم از احکام اخلاقی، فقه، سنتهای الهی و اهداف و اصول اسلام است. همچنین روش تاسیس اسلامی ارائه طرحی جدید در اقتصاد بر اساس این شاخصها است.<ref>میرمعزی و غفوری، «تکامل روش علمی استاد موسویان از روش فقهمحور تا روش اسلاممحور»، ص۵۹.</ref> | ||
وجه برتری روش اسلاممحور بر فقهمحور این است که فقه، تمام آموزههای اسلام را در تمام جهات پوشش نمیدهد؛ چرا که دانش فقه لزوما مطابق با لوح محفوظ نیست و عملیاتی ظنی و اجتهادی است. بر این اساس ممکن است طرحی در نهادها و ابزارهای مالی با فقه مخالفتی نداشته باشد اما با محورهای اصلی شریعت چون عدالت، امنیت و آزادی متناقض باشد.<ref>میرمعزی و غفوری، «تکامل روش علمی استاد موسویان از روش فقهمحور تا روش اسلاممحور»، | وجه برتری روش اسلاممحور بر فقهمحور این است که فقه، تمام آموزههای اسلام را در تمام جهات پوشش نمیدهد؛ چرا که دانش فقه لزوما مطابق با لوح محفوظ نیست و عملیاتی ظنی و اجتهادی است. بر این اساس ممکن است طرحی در نهادها و ابزارهای مالی با فقه مخالفتی نداشته باشد اما با محورهای اصلی شریعت چون عدالت، امنیت و آزادی متناقض باشد.<ref>میرمعزی و غفوری، «تکامل روش علمی استاد موسویان از روش فقهمحور تا روش اسلاممحور»، ص۶۳.</ref> | ||
=== '''نبود تفکیک میان بهرهبانکی و ربا''' === | === '''نبود تفکیک میان بهرهبانکی و ربا''' === | ||
سید عباس موسویان با مساوی دانستن بهره بانکی و ربا، نظرات بیانگر تفکیک میان این دو را نادرست دانسته است.<ref>موسویان، میثمی، «نقد و بررسی دیدگاههای جدید پیرامون ربا و بهره بانکی»، ص۷.</ref> به نقل از موسویان برخی از این نظریات چنین است: | سید عباس موسویان با مساوی دانستن بهره بانکی و ربا، نظرات بیانگر تفکیک میان این دو را نادرست دانسته است.<ref>موسویان، میثمی، «نقد و بررسی دیدگاههای جدید پیرامون ربا و بهره بانکی»، ص۷.</ref> به نقل از موسویان برخی از این نظریات چنین است: | ||
# ربا به مثابه ضرورت اقتصادی عصر حاضر: طبق این نظریه بهره بانکی یا ربا در این عصر برای پیشرفت اقتصاد ضروری و دارای نقش موثر است. و طبق قاعده «الضرورات تبیح المحظورات» در شرایط ضرر احکام تخفیف پیدا میکند.<ref>موسویان، ابزارهای مالی، ۱۴۰۲ش، | # ربا به مثابه ضرورت اقتصادی عصر حاضر: طبق این نظریه بهره بانکی یا ربا در این عصر برای پیشرفت اقتصاد ضروری و دارای نقش موثر است. و طبق قاعده «الضرورات تبیح المحظورات» در شرایط ضرر احکام تخفیف پیدا میکند.<ref>موسویان، ابزارهای مالی، ۱۴۰۲ش، ص۱۶۲-۱۶۳.</ref> | ||
# اختصاص ربا به بهره بانکهای خصوصی: بر این اساس بهره بانکی در صورتی ربا و حرام است که مربوط به بانکهای خصوصی باشد نه دولتی. چرا که بانکهای دولتی نهاد استثماری نیستند و برای سوددهی بنا نشدهاند. عباس موسویان این نظریه را به محمدهادی معرفت نسبت میدهد.<ref>موسویان، ابزارهای مالی، ۱۴۰۲ش، | # اختصاص ربا به بهره بانکهای خصوصی: بر این اساس بهره بانکی در صورتی ربا و حرام است که مربوط به بانکهای خصوصی باشد نه دولتی. چرا که بانکهای دولتی نهاد استثماری نیستند و برای سوددهی بنا نشدهاند. عباس موسویان این نظریه را به محمدهادی معرفت نسبت میدهد.<ref>موسویان، ابزارهای مالی، ۱۴۰۲ش، ص۱۶۰.</ref> | ||
# اختصاص ربا به زیاده برای تمدید مدت: طبق این نظر ربای حرام، پولی است که برای افزودن زمان بازپرداخت قرض به قرضدهنده داده میشود. این نظر را محمد رشید رضا در تفسیر المنار ذیل آیه | # اختصاص ربا به زیاده برای تمدید مدت: طبق این نظر ربای حرام، پولی است که برای افزودن زمان بازپرداخت قرض به قرضدهنده داده میشود. این نظر را محمد رشید رضا در تفسیر المنار ذیل آیه ۱۳۰ سوره آلعمران و کتاب الربا و المعاملات فی الاسلام بیان کرده است. بهرههایی که در بانکداری نوین اخذ میشوند این ویژگی را ندارند.<ref>موسویان، ابزارهای مالی، ۱۴۰۲ش، ص۱۵۰-۱۶۴.</ref> | ||
به گفته موسویان باید پرداختن به معاملات واقعی را راهکار جدی کسب سود بدانیم و در معاملات جدیدی که در سایه گسترش نظام بانکی است دقت شود تا خالی از هرنوع ربای قرضی و معاملی باشد.<ref>موسویان، ابزارهای مالی، ۱۴۰۲ش، ص۱۵۰-۱۶۴.</ref> | به گفته موسویان باید پرداختن به معاملات واقعی را راهکار جدی کسب سود بدانیم و در معاملات جدیدی که در سایه گسترش نظام بانکی است دقت شود تا خالی از هرنوع ربای قرضی و معاملی باشد.<ref>موسویان، ابزارهای مالی، ۱۴۰۲ش، ص۱۵۰-۱۶۴.</ref> | ||