نظریههای دولت در فقه شیعه (کتاب): تفاوت میان نسخهها
بدون خلاصۀ ویرایش |
بدون خلاصۀ ویرایش |
||
| خط ۴۱: | خط ۴۱: | ||
* '''چکیده''' | * '''چکیده''' | ||
نظریههای دولت در فقه | نظریههای دولت در فقه شیعه، اثر [[محسن کدیور]]، پژوهشی است که به دنبال گردآوری نظریههای فقهای شیعه در باب سیاست و دولت و تقسیمبندی آنها بر اساس مبانی مشروعیت الهی یا الهی_مردمی است. در این کتاب ذیل دو عنوان کلی نظریههای انتصاب و انتخاب، نُه نظریه از میان متون فقهی شیعه استخراج و مبانی، ارکان و تقریرهای هر کدام از آنها توضیح داده شده است. نویسنده همچنین نقاط افتراق و اشتراک این نظریات را آورده است. | ||
به باور نویسنده، تدوین نظریه سیاسی شیعه با رسمیت یافتن مذهب تشیع در دوران صفویه و قدرتیابی نسبی فقیهان در عصر | به باور نویسنده، تدوین نظریه سیاسی شیعه با رسمیت یافتن مذهب تشیع در دوران صفویه و قدرتیابی نسبی فقیهان در عصر قاجاریه با آثار افرادی چون محقق کرکی و ملا احمد نراقی شروع شد. به گفته او، در این دوران شاهد شکلگیری نظریه انتصاب بودیم و پس از آن در عصر مشروطه و جمهوری اسلامی نظریه انتخاب نیز رشد یافت. | ||
کتاب نظریههای دولت در فقه شیعه پس از انتشار | کتاب نظریههای دولت در فقه شیعه پس از انتشار با بررسی و نقد منتقدان روبهرو شد. جامع نبودن، تحلیلی نبودن و بیتوجهی به مواضع مشترک فقها در باب [[ولایت فقیه]] از انتقاداتی است که به این کتاب وارد شده است. در مقابل، جمعآوری مناسب، مستند بودن و ادبیات روان از محسنات آن دانسته شده است. | ||
==معرفی== | ==معرفی== | ||
کتاب نظریههای دولت در فقه شیعه به دنبال گزارش آرای فقهای شیعه درباره سیاست و دولت و طبقهبندی | کتاب نظریههای دولت در فقه شیعه به دنبال گزارش آرای فقهای شیعه درباره سیاست و دولت و طبقهبندی آنها است. در این کتاب نُه نظریه استخراج و در قالب دو دسته نظریههای [[انتصاب]] و نظریههای [[انتخاب]] تقسیمبندی شده است. به نوشته [[محسن کدیور]]، فقه شیعه در زمینه [[حقوق فردی]] از غنیترین مجموعههای حقوق به شمار میرود، ولی در زمینه مسائل اجتماعی و [[احکام حقوق عمومی]]، مجموعه منسجمی مدون نشده و آرای سیاسی فقها در ابواب مختلفی چون [[امر به معروف و نهی از منکر]]، حدود، جهاد، خمس، بیع و نماز جمعه پخش شده است؛ به همین دلیل نیاز به جمعآوری این آرا به صورت منسجم وجود دارد و این کتاب در پی چنین هدفی است(ص۹-۱۲). به گفته [[سید صادق حقیقت]]، این کتاب به دلیل اتقان و استنادات زیاد، از ابتدای نشر مورد اقبال و استناد بسیاری از پژوهشها در حوزه [[فقه سیاسی]] شیعه قرار گرفت.<ref>حقیقت، [http://www.s-haghighat.ir/Media/images/Upload/Articles/nazare_dolat.pdf «نقد و بررسی نظریههای دولت در فقه شیعه»]، ص۱۸۲.</ref> | ||
این کتاب به زبان عربی | این کتاب را محمد شقیر به زبان عربی برگردانده و انتشارات دارالهادی بیروت نیز آن را منتشر کرده است. | ||
===ساختار کتاب=== | ===ساختار کتاب=== | ||
نویسنده | نویسنده پیش از بیان نظریههای نُهگانه، چهار مطلب را در مقدمه بررسی کرده است. در مقدمه اول مراحل چهارگانه تطور فقه سیاسی شیعه، یعنی عصر شکوفایی فقه خصوصی، عصر سلطنت و ولایت، عصر مشروطیت و نظارت و عصر جمهوری اسلامی ایران را آورده است(ص۱۳-۲۸). در مقدمه دوم مباحث مفهومی مرتبط با ماهیت دولت، مراد از نظریه و هدف از نگارش کتاب تبیین شده است(ص۲۹-۳۳). | ||
نویسنده در مقدمه سوم به دو دسته نظریههای سلبی و ایجابی درباره دولت در زمان غیبت در فقه شیعه اشاره میکند؛ دسته اول فقیهانی که از ادله فقهی، نحوه حکومت خاصی استخراج نمیکنند و حضور فقیه در امور عمومی را فقط منحصر به امور حسبه میدانند | نویسنده در مقدمه سوم به دو دسته نظریههای سلبی و ایجابی درباره دولت در زمان غیبت در فقه شیعه اشاره میکند؛ دسته اول فقیهانی که از ادله فقهی، نحوه حکومت خاصی استخراج نمیکنند و حضور فقیه در امور عمومی را فقط منحصر به [[امور حسبه]] میدانند(ص۳۳-۳۹). گروه دوم فقیهانیاند که بر اساس تعالیم اسلامی، طرح کلان اداره جامعه را ارائه میدهند(ص۳۹-۴۰). در مقدمه چهارم هم نظریههای دولت را بر اساس مبانی مشروعیت سیاسی طبقهبندی میکند. در این مقدمه با طرح این سؤال که آیا رضایت امت اسلامی در مشروعیت حکومت دخالت دارد یا نه، به دو مبنای مشروعیت الهی بلاواسطه و مشروعیت الهی_مردمی اشاره کرده است. به گفته نویسنده، بر مبنای مشروعیت الهی بلاواسطه، چهار نظریه و بر مبنای مشروعیت الهی_مردمی، پنج نظریه در باب دولت در فقه شیعه عرضه شده است. سؤالات اصلی و اصول مشترک هر دو دسته نظریه نیز استخراج شدهاند(ص۴۱-۵۶). | ||
نویسنده پس از طرح مباحث | نویسنده پس از طرح مباحث مقدماتی، یک معرفی اجمالی از ارکان نظریههای نهگانه دولت در فقه شیعه ارائه میدهد. این نظریهها عبارتاند از [[سلطنت مشروعه]]، [[ولایت انتصابی عامه فقیهان]]، [[ولایت انتصابی عامه شورای مراجع تقلید]]، [[ولایت انتصابی مطلقه فقیهان]]، [[دولت مشروطه با اذن و نظارت فقیهان]]، [[خلافت مردم با نظارت مرجعیت]]، [[ولایت انتخابی مقیده فقیه]]، [[دولت انتخابی اسلامی]] و [[وکالت مالکان شخصی مشاع]]. | ||
== شکلگیری نظریه سیاسی در فقه شیعه == | == شکلگیری نظریه سیاسی در فقه شیعه == | ||