فقه المستحدثات (کتاب): تفاوت میان نسخه‌ها
اصلاح ارقام |
|||
| خط ۷: | خط ۷: | ||
==معرفی اجمالی و جایگاه کتاب== | ==معرفی اجمالی و جایگاه کتاب== | ||
فقه المستحدثات اثری فقهی-استدلالی در ۵۰۸ صفحه، از انتشارات مؤسسه بوستان کتاب است که به بررسی مسائل نوپدید (مستحدثه) در قلمرو فقه امامیه اختصاص دارد. موضوع محوری کتاب، تعیین موضع شریعت در برابر پدیده‌هایی است که در فقه کلاسیک سابقه مستقیم نداشته‌اند؛ از جمله ماهیت اعتباری پول و اسکناس، عملیات بانکی، عقد بیمه، سرقفلی، بلیت‌های بخت‌آزمایی، تشریح جسد، سقط جنین، تلقیح مصنوعی، قاعده الزام، توسعه شهری بر اراضی موقوفه، واگذاری زمین دولتی، ماهیت حقوقی «حق» در معاملات، و مسائل اجتماعی نظیر موسیقی، رقص، جوایز مسابقات و اختلاط آموزشی (فهرست فصول، | فقه المستحدثات اثری فقهی-استدلالی در ۵۰۸ صفحه، از انتشارات مؤسسه بوستان کتاب است که به بررسی مسائل نوپدید (مستحدثه) در قلمرو فقه امامیه اختصاص دارد. موضوع محوری کتاب، تعیین موضع شریعت در برابر پدیده‌هایی است که در فقه کلاسیک سابقه مستقیم نداشته‌اند؛ از جمله ماهیت اعتباری پول و اسکناس، عملیات بانکی، عقد بیمه، سرقفلی، بلیت‌های بخت‌آزمایی، تشریح جسد، سقط جنین، تلقیح مصنوعی، قاعده الزام، توسعه شهری بر اراضی موقوفه، واگذاری زمین دولتی، ماهیت حقوقی «حق» در معاملات، و مسائل اجتماعی نظیر موسیقی، رقص، جوایز مسابقات و اختلاط آموزشی (فهرست فصول، ص۷) | ||
مسئله محوری‌ای که نویسنده در سراسر اثر پی می‌گیرد، این پرسش است که آیا نظام تشریعی اسلام، که بر پایه‌ی نصوصی محدود در بستری تاریخی معین شکل گرفته، توان پاسخ‌گویی استدلالی (نه صرفاً افتاءگونه) به موضوعاتی را دارد که آن نصوص هرگز مستقیماً ناظر بر آن‌ها نبوده‌اند (ص۹). هدف نویسنده، به تصریح خود او، اثبات این ادعا از طریق «تطبیق اصول ثابت بر فروع سیال» است، نه صرفاً صدور فتوا (ص۱۰). به این اعتبار، اثر را باید در سنت «فقه استدلالی» طبقه‌بندی کرد که در آن مبنای هر حکم، نه نقل صرف، بلکه بازسازی استدلالی از آیات، روایات و قواعد اصولی است (ص۸). | مسئله محوری‌ای که نویسنده در سراسر اثر پی می‌گیرد، این پرسش است که آیا نظام تشریعی اسلام، که بر پایه‌ی نصوصی محدود در بستری تاریخی معین شکل گرفته، توان پاسخ‌گویی استدلالی (نه صرفاً افتاءگونه) به موضوعاتی را دارد که آن نصوص هرگز مستقیماً ناظر بر آن‌ها نبوده‌اند (ص۹). هدف نویسنده، به تصریح خود او، اثبات این ادعا از طریق «تطبیق اصول ثابت بر فروع سیال» است، نه صرفاً صدور فتوا (ص۱۰). به این اعتبار، اثر را باید در سنت «فقه استدلالی» طبقه‌بندی کرد که در آن مبنای هر حکم، نه نقل صرف، بلکه بازسازی استدلالی از آیات، روایات و قواعد اصولی است (ص۸). | ||
| خط ۲۵: | خط ۲۵: | ||
==مقدمه و فلسفه‌ی فقه مسائل نوپدید== | ==مقدمه و فلسفه‌ی فقه مسائل نوپدید== | ||
نویسنده در مقدمه موضوعات مستحدثه را «ضرورت فقهی» عصر حاضر می‌داند که ناشی از تکامل علوم و تخصصی شدن پدیده‌هاست (ص۹). مدعای اصلی او این است که شریعت اسلام نظامی ابدی و «خالده» است که هرگز از بیان حکم وقایع جدید ناتوان نمی‌ماند (ص۹). او استدلال می‌کند که اگر فقه نتواند موضع شریعت را در برابر تحولات پزشکی و اقتصادی روشن کند، با اصل خلود آن در تضاد خواهد بود؛ لذا رسالت فقیه معاصر استخراج وظایف جدید از نصوص ثابت است ( | نویسنده در مقدمه موضوعات مستحدثه را «ضرورت فقهی» عصر حاضر می‌داند که ناشی از تکامل علوم و تخصصی شدن پدیده‌هاست (ص۹). مدعای اصلی او این است که شریعت اسلام نظامی ابدی و «خالده» است که هرگز از بیان حکم وقایع جدید ناتوان نمی‌ماند (ص۹). او استدلال می‌کند که اگر فقه نتواند موضع شریعت را در برابر تحولات پزشکی و اقتصادی روشن کند، با اصل خلود آن در تضاد خواهد بود؛ لذا رسالت فقیه معاصر استخراج وظایف جدید از نصوص ثابت است (ص۹-۱۰). نویسنده در اینجا به نقد رویکرد انفعالی پرداخته و معتقد است نباید تنها به تکرار فتاوای پیشینیان بسنده کرد (ص۹). | ||
==بخش اول: ماهیت مال و پول در دنیای مدرن== | ==بخش اول: ماهیت مال و پول در دنیای مدرن== | ||