فقه معاصر:پیش‌نویس آیه ۶۰ سوره انفال: تفاوت میان نسخه‌ها

=== تولید و نگهداری سلاح‌های کشتار جمعی ===

گروهی از فقیهان شیعه با استناد به آیه ۶۰ سوره انفال، تولید و نگهداری [[سلاح‌های کشتارجمعی]] را جایز دانسته‌اند. به باور آنان، عموم این آیه «وَأَعِدُّوا لَهُمْ مَا اسْتَطَعْتُمْ ...» شامل هر نوع سلاح اعم از کشتارجمعی و غیر آن، است و به جهت آمادگی و قدرت بازدارنگی باید به سمت تولید آن رفت. چنان‌که [[محمد یزدی]] در [[کتاب فقه القرآن]] بر همین نکته تصریح می‌کند.<ref>یزدی، فقه القرآن، ج۲، ص۲۵۴.</ref> یا [[حیدر حب‌الله]] معتقد است که بر اساس ظاهر امرِ «َأَعِدُّوا» آمادگی و تهیۀ امکانات دفاع و مقابله با دشمن واجب است و اگر آیه شامل تهیه سلاح‌های کشتارجمعی هم باشد، تولید و تهیۀ آنها نه تنها جایز بلکه واجب است.<ref>حب‌الله، دراسات فی الفقه الاسلامی المعاصر، ج۲، ص۳۱۷.</ref> به باور او، ظاهر آیه، لزوم آمادگی به منظور ایجاد ترس در دشمن است هرچند جنگی واقع نشده باشد که می‌تواند بر دستیابی به سلاح‌های کشتارجمعی یا حداقل بعضی از آنها نیز تطبیق شود.<ref>حب‌الله، دراسات فی الفقه الاسلامی المعاصر، ج۲، ص۳۱۷.</ref> برخی نیز معتقدند اگر داشتن نیروهای انسانی جنگجو، یا سلاح‌های متعارف، خوف در دل دشمن ایجاد نمی‌کند، باید به سلاح‌های غیرمتعارف روی آورد، چنان‌که قید «استطاعت» شاهد آن است که باید تمام توان را برای برآورده‌شدن آن هدف به کار گرفت.<ref>ربانی و دیگران، بررسی ادله جواز یا حرمت تولید و انباشت سلاح‌های کشتارجمعی، ص۹۳.</ref> [[عبدالکریم موسوی اردبیلی]] نیز ساخت تسلیحات کشتارجمعی را با اذن ولی فقیه و در راستای [[مصلحت نظام]] و دفاع از اسلام جائز می‌داند.<ref>ناصر، المنطلقات الفقهية لنظریة التفصیل فی إنتاج اسلحة الدمار الشامل، شماره ۴، ص۵۰.</ref>

==== انصراف آیه از سلاح‌های غیرمتعارف ====

در مقابل نظر کسانی که با استناد به آیه ۶۰ انفال قائل به جواز ساخت و نگه‌داری تسلیحات کشتار جمعی شده‌اند، گفته‌ شده این آیه به خاطر کثرت استعمال، منصرف به سلاح‌های متعارف است، بنابر این دلالت آن بر جواز سلاح‌های کشتاری جمعی مشکل است و نمی‌تواند آمادگی و تهیۀ امکانات جنگی و سلاح‌های کشتارجمعی را ثابت کند.<ref>ربانی و دیگران، «بررسی ادله جواز یا حرمت تولید و انباشت سلاح‌های کشتار جمعی»، ص۹۲.</ref>

 

 

 

 

 

 

 

# آیاتی که بر اساس آنها، مسلمانان باید با تقویت قدرت دفاعی خود باعث رعب دشمنان شوند. وی از این آیات، <ref>انفال، ۶۰؛ نساء، ۷۱؛ توبه، ۵.</ref> تولید و به‌کارگیری سلاح کشتارجمعی را نتیجه می‌گیرد.

فاضل لنکرانی در تحلیل کلی این دو دسته، بر آن است که حرمت تولید سلاح‌های کشتارجمعی از این آیات برداشت نمی‌شود و از تقیید آیات دسته اول با آیات دسته دوم، تنها می‌توان حرمت به‌کارگیری را برداشت کرد؛ چرا که موجب فساد می‌شود. وی همچنین با اتکا به آیات ۱۹۰ و ۱۹۴ سوره بقره، بر حرمت استفاده از سلاح‌های کشتارجمعی تأکید می‌کند(علیدوست، فقه هسته‌ای، تهران، پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی، ۱۳۹۷ش، ص۷۷-۸۵).

=== ممنوعیت تولید، نگهداری و فروش سلاح‌های کشتار جمعی ===

نویسندگان کتاب، تولید، نگهداری، فروش و به کارگیریِ سلاح کشتار جمعی و ازجمله سلاح هسته‌ای را ممنوع می‌دانند. آنان همچنین با استناد به روایتی از پیامبر(ص) مبنی بر حرمت استفاده از سم در سرزمین‌های مشرکین، معتقد به حرمت استفاده از سلاح‌های شیمیایی به صورت گسترده هستند.

به‌ باور نگارندگان کتاب، استفاده از سلاح‌های هسته‌ای به دلیل بُرد بسیار گسترده در کشتار و تخریب به هیچ وجه جایز نیست؛ البته آن‌ها معتقدند که ارهاب و ترساندن دشمن که هدف اِعداد امر شده در [[آیه ۶۰ سوره انفال]] است با داشتن دانشِ هسته‌ای محقق می‌شود و نیازی به ساختِ سلاح هسته‌ای نیست. نویسندگان امر الهی مبنی بر آمادگی برای مقابله با دشمن را دلیل موجهی برای ساخت سلاح هسته‌ای نمی‌دانند، زیرا معتقدند آمادگی باید با فرآیندی مشروع و مجاز صورت گیرد و سلاح هسته‌ای که جمعی از بی‌گناهان را نابود می‌سازد، مشروع و مجاز نیست. آنان درباره سلاح‌های شیمایی می‌گویند، اگرچه برخی از فقها استفاده از آن را علیه نظامیان دشمن مشرک جایز دانسته‌اند، ولی استفاده از آن در مناطق مسکونی به دلیل کشته‌شدن غیرنظامیان حرام است. طبق ادعای نگارندگان، درباره استفاده‌ از سلاح شیمیایی در مناطق مسکونی مشرکین، اگرچه اکثر فقهای امامیه قائل به حرمت هستند؛ ولی برخی همچون شهید اول و علامه حلی قائل به کراهت‌اند (محمد لری‌نژاد و سید محسن قائمی خرق، قواعد فقه بشر‌دوستانه، تهران، مجد، ۱۳۹۵ش، ص۴۷-۶۴).