کاربر:Alikhani/صفحه تمرین۲

آخرین ویرایش: ۱۴۰۴/۱۱/۲۶

---

همه منابع مطالعاتی

مرجعیت زنان از مباحث نوپدید در فقه معاصر است که به امکان تصدی مقام افتاء و مرجعیت تقلید زنانِ مجتهده می‌پردازد. با فرض تحقق اجتهاد مطلق و سایر شرایط، محور اصلی نزاع، اثبات یا نفیِ اشتراط ذکورت به‌عنوان شرط مستقل در مرجعیت است. این مسئله بیش از آن‌که مبتنی بر نصّ خاص باشد، به تحلیل ادله عام، بررسی اجماع، و تفکیک مفاهیم افتاء، قضاوت و ولایت بازمی‌گردد.

در این مسئله دو دیدگاه اصلی وجود دارد. دیدگاه مشهور فقیهان، ذکورت را از شرایط مرجع تقلید می‌داند؛ چنان‌که در توضیح المسائل مراجع تقلید، مردبودن از شرایط مرجع تقلید ذکر شده است. در مقابل، برخی فقیهان معاصر با تأکید بر اطلاقات ادله رجوع جاهل به عالم معتقدند، دلیلی خاص بر منع مرجعیت زنان وجود ندارد و در صورت تحقق عدالت و اعلمیت، اصل عدم اشتراط جنسیت جاری می‌شود.

کتاب‌ها

فارسی

1. زنان، افتاء و مرجعیت، مهدی سجادی‌امین، قم، دفتر مطالعات و تحقیقات زنان، ۱۳۹۸ش. برای دیدن صفحه‌های ابتدایی کتاب اینجا را نگاه کنید.
2. مرجعیت دینی بانوان (در مذاهب خمسه)، پروانه نخعی‌سرو، یزد، شهد علم، ۱۳۹۷ش. برای دیدن صفحه‌های ابتدایی کتاب اینجا را نگاه کنید.
3. مرجعیت زن در ترازوی نقد، زهرا اکبرزاده، تهران، بی‌جا، تهران، فردیس، ۱۳۹۵ش. برای دیدن صفحه‌های ابتدایی کتاب اینجا را نگاه کنید.
4. اجتهاد و مرجعیت زنان در اسلام، زیبا رودی، مشهد، صد و ده، 1394ش.
5. نقد شرط مرد‌بودن در مرجعیت تقلید، علی سلیمانی‌بروجردی، قم، سرای کتاب، 1400ش.
6. زن می‌تواند مرجع تقلید باشد؟ بررسی ادله امکان مرجعیت برای بانوان، محمد علمداری، اردبیل، خط هشت، 1396ش.

عربی

1. مشروعية إفتاء المرأة بين الفقه الإسلامي والواقع المعاصر، منال إبراهيم العنجري، کویت، بی‌نا، 2011م.

مقاله‌ها

فارسی

1. مرجعیت تقلید زنان در فقه اسلامی، عابدین مؤمنی و عابده ادبی فیروزجاه، نشریه علمی فقه و مبانی حقوقی اسلامی، دوره ۵۸، شماره ۱، بهار و تابستان ۱۴۰۴ش. برای دیدن مقاله اینجا را نگاه کنید.
2. فراگشتی در امکان مرجعیت زنان، سید سعید شرف‌الدین طباطبایی و سید حجت طباطبایی، نشریه علمی فقه حقوق و علوم جزا، شماره ۱۰ زمستان ۱۳۹۷ش. برای دیدن مقاله اینجا را نگاه کنید.
3. واکاوی ادله ناظر بر مرجعیت زنان در فقه امامیه، علی‌اکبر ایزدی فرد و حسین کاویار، فصلنامه علمی راهبرد، شماره ۶۵، زمستان ۱۳۹۱ش. برای دیدن مقاله اینجا را نگاه کنید.
4. اجتهاد و مرجعیت زنان از منظر دین، فاطمه علائی رحمانی، فصلنامه علمی -پژوهشی مطالعات اجتماعی روان‌شناختی زنان، شماره ۱، بهار ۱۳۸۲ش. برای دیدن مقاله اینجا را نگاه کنید. این مقاله در نشریه یاد (فصلنامه بنیاد تاریخ انقلاب اسلامی)، شماره ۷۵، بهار ۱۳۸۴ش نیز منتشر شده است. برای دیدن مقاله این نشریه اینجا را ببینید.
5. مرجعیت زنان (بررسی جواز و عدم جواز مرجع تقلید‌شدن زنان)، علی شیرخانی، فصلنامه تحلیلی-انتقادی حوزه، دوره ۳۵، شماره ۱۸۰، زمستان ۱۳۹۷ش. برای دیدن مقاله اینجا را نگاه کنید.
6. بررسی و تحلیل مرجعیت زنان در فتاوای عالمان دینی، محمدحسن نجفی، فصلنامه تحلیلی-انتقادی حوزه، دوره ۳۵، شماره ۱۸۰، زمستان ۱۳۹۷ش. برای دیدن مقاله اینجا را نگاه کنید.
7. بررسی سیر تحولات تاریخی حقوق اجتماعی زن در باب قضاوت و مرجعیت در فقه، مجید وزیری و عزیزه نوری شاولد علیایی، فصلنامه انتقادی-فکری کتاب نقد، شماره ۵۹ و ۶۰، تابستان و پاییز ۱۳۹۰ش. برای دیدن مقاله اینجا را نگاه کنید.
8. زن و مرجعیت تقلید از منظر فقه امامیه، زین‌العابدین نجفی کرسامی، فصلنامه علمی-پژوهشی شیعه‌شناسی، شماره ۶۰، زمستان ۱۳۹۶ش. برای دیدن مقاله اینجا را نگاه کنید.
9. تحلیل و بررسی ادله عدم مشروعیت قضاوت و مرجعیت زن، سیدعزیزالله موسوی و محمد حجتی، در مجموعه مقالات همایش بین‌المللی بازخوانی آثار علمی و فرهنگی انقلاب اسلامی ایران. برای دیدن مقاله اینجا را نگاه کنید.
10. زن و مرجعیت زن، محمدحسن نجفی، فصلنامه علمی-پژوهشی فقه، پیش‌شماره ۱، بهمن ۱۳۷۲ش. برای دیدن مقاله اینجا را نگاه کنید.
11. اجتهاد زن، محمدابراهیم جناتی، مجله کیهان فرهنگی، شماره ۱۰۴، آذر ۱۳۷۲ش. برای دیدن مقاله اینجا را نگاه کنید.
12. جلوه‌های اجتهاد زن در فقه شیعه، زهره صفاتی، گلستان قرآن، شماره ۳۰، آبان ۱۳۷۹ش. برای دیدن مقاله اینجا را نگاه کنید.
13. تحلیل و ارزیابی ادله فقهای امامیه درباره مرجعیت زنان با تأکید بر دیدگاه‌های آیت‌الله خامنه‌ای(حفظه‌الله)، فرشته ساسانی و عبدالله میراحمدی، پژوهشنامه اسلامی زنان و خانواده، دوره ۸، شماره۲، شماره پیاپی ۱۹، تیر ۱۳۹۹ش. برای دیدن مقاله اینجا را نگاه کنید.
14. تقلید از مجتهد زن، محمد قائنی، دوفصلنامه تخصصی فقه و اجتهاد، شماره ۶، پاییز و زمستان ۱۳۹۵ش. شماره ۱ این مقاله را اینجا و شماره ۲ را اینجا ببینید.
15. رجولیت در مرجعیت بر اساس قرآن و روایات،‌ فاطمه گونه‌مقدم و حسام‌الدین ربانی، در مجله حدیث و اندیشه، شماره ۳۳، بهار و تابستان ۱۴۰۱ش. برای دیدن مقاله اینجا را ببینید.

عربی

1. المرأة و المرجعیة دراسة استدلالیة حول شرعیة تقلید المرأة، حیدر حب‌الله، مجله الحیاة الطیبة، شماره 18، 2005م. این مقاله در فصل نخست از کتاب دراسات فی الفقه الاسلامی المعاصر نیز درج شده است. برای دیدن این مقاله اینجا را ببینید.
2. المرأة و الافتاء، يمينة شودار، ارائه‌شده در اولین کنفرانس علمی بین‌المللی زنان در استانبول، 9 تا 12 مارس 2023م. برای دیدن مقاله اینجا را ببینید.
3. تمكين المرأة من الفتوى وتأثيره على الأمن الفكري: رؤية فقهية معاصرة، أميرة عبدالناصر أحمد صالح، در مجله کلية الدراسات الإسلامية والعربية للبنات بکفر الشيخ، شماره 8، 2024م. برای دیدن مقاله اینجا را ببینید.

زبان‌های دیگر

1. Female Leadership in Shia Islam: Women on the Way from Mujtahid to Marja’ (رهبری زنان در اسلام شیعه: زنان در مسیر از اجتهاد تا مرجعیت)، عاکیف تاحیف، در مجله Societies، شماره ۱۴، ۳ ژانویه ۲۰۲۴م. برای دیدن این مقاله اینجا را ببینید.
2. Notions of Female Authority in Modern Shi’i Thought (مفاهیم اقتدار زنان در اندیشه مدرن شیعه)، مونا تجلی، در مجله Religions، شماره ۲ (۳)، ۲۲ سپتامبر ۲۰۱۱م.

پایان‌نامه‌ها

فارسی

1. بررسی صلاحیت مرجعیت زن از نگاه فقه و حقوق اسلامی، زهرا اکبرزاده، پایان‌نامه کارشناسی ارشد، دانشکده الهیات دانشگاه پیام نور استان تهران، ۱۳۹۲ش. برای دیدن این پایان‌نامه اینجا را ببینید.
2. بررسی مستندات فقهی مرجعیت زن در اسلام، فرشته جلیل‌زاده، پایان‌نامه کارشناسی ارشد، دانشگاه پیام نور تهران، ۱۳۸۷ش. برای دیدن این پایان‌نامه اینجا را ببینید.
3. بررسی سیر تحولات تاریخی حقوق اجتماعی زن در باب (قضاوت؛ مرجعیت؛ شهادت) در فقه و حقوق موضوعه، عزیزه نوری شاولد علیایی، پایان‌نامه کارشناسی ارشد، دانشکده ادبیات و علوم انسانی واحد تهران، ۱۳۹۰ش. برای دیدن پایان‌نامه اینجا را ببینید.
4. بررسی حقوق اجتماعی زن، امامت جماعت و مرجعیت زنان، ابراهیم مشاور، پایان‌نامه کارشناسی ارشد، دانشکده علوم انسانی واحد اردبیل، ۱۴۰۱ش. برای دیدن پایان‌نامه اینجا را ببینید.
5. شرط رجولیت در فقه امامیه و فقه مذاهب اسلامی (در حوزه مرجعیت، ولایت، امام جماعت)،‌ فاطمه گونه‌مقدم، پایان‌نامه کارشناسی ارشد، دانشگاه قرآن و حدیث پردیس تهران، ۱۳۹۹ش. برای دیدن پایان‌نامه اینجا را ببینید.
6. عدم شرطیت ذکورت در امر قضا و افتاء در فقه و حقوق، سبیکه حسنی خورشیدی، پایان‌نامه کارشناسی ارشد، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، ۱۳۹۰ش. برای دیدن پایان‌نامه اینجا را ببینید.
7. بررسی تطبیقی مرجعیت دینی زنان در فقه شیعه و اهل سنت: چالش ها و راهکارها، نرگس اله‌پور، پایان‌نامه کارشناسی ارشد، دانشکده الهیات و معارف اسلامی واحد زاهدان، ۱۴۰۴ش. برای دیدن پایان‌نامه اینجا را ببینید.
8. اشتراط ذکوریت در مفتی از دیدگاه مذاهب اسلامی، منورحسین رضوی، پایان‌نامه کارشناسی ارشد، دانشکده الهیات و معارف اسلامی (دانشگاه جامعة المصطفی العالمیة)، ۱۳۸۴ش. برای دیدن پایان‌نامه اینجا را ببینید.
9. مرجعیت و قضاوت زن از دیدگاه فقه امامیه، فهیمه نیک‌آیین‌نوروزی، پایان‌نامه کارشناسی ارشد، دانشگاه آزاد اسلامی لاهیجان، 1382ش. برای دیدن پایان‌نامه اینجا را ببینید.
10. عدم اشتراط ذکوریت در مرجعیت و افتای زنان، اعظم سقازاده، پایان‌نامه کارشناسی ارشد، دانشکده الهیات و معارف اسلامی دانشگاه آزاد اسلامی واحد شمال تهران، 1389ش. برای دیدن پایان‌نامه اینجا را ببینید.
11. قضاوت و مرجعیت زن در مذاهب خمسه، معصومه کاظمی سنگدلی، پایان‌نامه کارشناسی ارشد، دانشکده الهیات فلسفه و معارف اسلامی دانشگاه آزاد اسلامی واحد تهران، 1378-1379ش. برای دیدن پایان‌نامه اینجا را ببینید.
12. مرجعیت زن از دیدگاه فقه امامیه، نرجس کریمی، رساله سطح سه حوزه علمیه خواهران، قم، جامعة الزهرا، 1389ش. برای دیدن پایان‌نامه اینجا را ببینید.

زبان‌های دیگر

1. Women Issuing Fatwas: Female Islamic Scholars and Community-Based Authority in Java, Indonesia (زنان فتوادهنده: علمای زن اسلامی و مرجعیت مبتنی بر جامعه در جاوه، اندونزی)، نور اسما، پایان‌نامه دکتری، دانشگاه ملی سنگاپور، ژانویه ۲۰۲۳م. برای دیدن پایان‌نامه اینجا را ببینید.

منابع دیگر

فارسی

1. نگاهی نو به مرجعیت دینی زنان، یادداشت سید مهدی رفیع‌پور، در روزنامه فرهیختگان، 28 آذر 1403ش. برای دیدن این یادداشت اینجا را ببینید.
2. تقلید از مجتهدان زن در مسائل بانوان و حفظ کرامت انسانی زنان در جامعه، سید محمد غروی، خبرگزاری بین‌المللی قرآن، 1 دی 1403ش. برای دیدن متن اینجا را ببینید.
3. زنان هم می‌توانند مرجع تقلید شوند، گفت‌و‌گوی محسن غرویان با روزنامه ایران، 2 دی 1403ش. برای دیدن این گفت‌و‌گو اینجا را ببینید.
4. آیا اجازه داریم از زنان مجتهد تقلید کنیم، یادداشت خدیجه هاشمی، پایگاه فکر و فرهنگ مبلغ، 5 دی 1403ش. برای دیدن این یادداشت اینجا را ببینید.
5. اجتهاد بانوان: ضرورتی عینی در منظومه فکری رهبری، گفت‌و‌گوی زهره صفاتی با شبکه اجتهاد، 17 دی 1404ش. برای دیدن متن گفت‌و‌گو اینجا را ببینید.
6. چرا زن نمی‌تواند مرجع تقلید شود؟، پاسخ استفتاء لطف‌الله صافی گلپایگانی، منتشرشده در پرتال انهار، 15 شهریور 1393ش. برای دیدن پاسخ به سؤال شرعی اینجا را ببینید.
7. طیف سنی حوزه و متدینین برای پذیرش مرجعیت زنان آماده نیستند، سیدمجتبی نورمفیدی، مصاحبه با خبرگزاری ایکنا، 16 دی 1403ش. برای دیدن این مصاحبه اینجا را ببینید.
8. تفکیک میان شئون ولایی و غیر ولائی مرجع تقلید در مسئله مرجعیت زنان، ارائه مهدی سجادی‌امین در نشست علمی پژوهشگاه فقه معاصر، 6 آبان 1404ش. برای خواندن متن این نشست اینجا را ببینید.
9. زنان می‌توانند فتوا بدهند ولی ولایت ندارند، مهدی سجادی‌امین، مصاحبه با خبرگزاری ایکنا، 11 دی 1403ش، برای دیدن این مصاحبه اینجا را ببینید.

عربی

1. تولِّي المرأة لمنصبَي القضاء والمرجعيَّة، محمد صنقور، برگرفته از کتاب مقالات حول حقوق المرأة تألیف محمد صنقور، در سایت مرکز الهدی للدراسات الاسلامیة، ۱۲ صفر ۱۴۲۷ق. برای دیدن این نوشتار اینجا را ببینید.
2. المرأة والإفتاء، گفتگوی تلویزیونی با عایشه الغبشاوی و أمینة ابوبکر و نرجس احمد عمر، در سایت الجزیره، 24 فوریه 2003م. برای دیدن متن این گفت‌و‌گو اینجا را ببینید.
3. العلماء: المرأة الفقيهة تغني النساء المستفتيات عن الرجال، احمد عبدالعلیم، روزنامه المدینة، 3 ژوئن 2010م. برای دیدن این یادداشت اینجا را ببینید.
4. المرأة والفتوى، نورة خالد السعد، در روزنامه الریاض، 9 شعبان 1426ق. برای دیدن یادداشت اینجا را ببینید.
5. هل یصح للمرأة أن تکون مرجعاً للتقلید؟، یادداشت فقهی یحیی محمد، در وبگاه فهم الدین، برای دیدن این یادداشت اینجا را ببینید.
6. جواز تقليد المرأة في المعارف الدينية، سلسله درس‌های خارج فقه سید کمال حیدری، در پایگاه اطلاع‌رسانی دفتر آیت‌الله سید کمال حیدری، برای دیدن لینک صفحات اینجا را ببینید.