|
|
| خط ۱: |
خط ۱: |
| {{منابع مطالعاتی|}}مرجعیت زنان از مباحث نوپدید در فقه معاصر است که به امکان تصدی مقام افتاء و مرجعیت تقلید زنانِ مجتهده میپردازد. با فرض تحقق اجتهاد مطلق و سایر شرایط، محور اصلی نزاع، اثبات یا نفیِ اشتراط ذکورت بهعنوان شرط مستقل در مرجعیت است. این مسئله بیش از آنکه مبتنی بر نصّ خاص باشد، به تحلیل ادله عام، بررسی اجماع، و تفکیک مفاهیم افتاء، قضاوت و ولایت بازمیگردد.
| |
|
| |
|
| در این مسئله دو دیدگاه اصلی وجود دارد. دیدگاه مشهور فقیهان، ذکورت را از شرایط مرجع تقلید میداند؛ چنانکه در توضیح المسائل مراجع تقلید، مردبودن از شرایط مرجع تقلید ذکر شده است. در مقابل، برخی فقیهان معاصر با تأکید بر اطلاقات ادله رجوع جاهل به عالم معتقدند، دلیلی خاص بر منع مرجعیت زنان وجود ندارد و در صورت تحقق عدالت و اعلمیت، اصل عدم اشتراط جنسیت جاری میشود.
| |
|
| |
| == کتابها ==
| |
|
| |
| === فارسی ===
| |
| #نقد شرط مردبودن در مرجعیت تقلید، علی سلیمانیبروجردی، قم، سرای کتاب، ۱۴۰۰ش.
| |
| #[[زنان، افتاء و مرجعیت (کتاب)|زنان، افتاء و مرجعیت]]، مهدی سجادیامین، قم، دفتر مطالعات و تحقیقات زنان، ۱۳۹۸ش. [https://pic.ketab.ir/DataBase/bookpdf/00/1400b05301.pdf صفحههای ابتدایی کتاب در سایت خانه کتاب] .
| |
| #مرجعیت دینی بانوان (در مذاهب خمسه)، پروانه نخعیسرو، یزد، شهد علم، ۱۳۹۷ش. [https://pic.ketab.ir/DataBase/bookpdf/97/97906004.pdf صفحههای ابتدایی کتاب در سایت خانه کتاب].
| |
| #زن میتواند مرجع تقلید باشد؟ بررسی ادله امکان مرجعیت برای بانوان، محمد علمداری، اردبیل، خط هشت، ۱۳۹۶ش.
| |
| #مرجعیت زن در ترازوی نقد، زهرا اکبرزاده، تهران، بیجا، تهران، فردیس، ۱۳۹۵ش. [https://pic.ketab.ir/DataBase/bookpdf/95/95b24071.pdf صفحههای ابتدایی کتاب در سایت خانه کتاب].
| |
| #اجتهاد و مرجعیت زنان در اسلام، زیبا رودی، مشهد، صد و ده، ۱۳۹۴ش.
| |
|
| |
| === عربی ===
| |
|
| |
| #مشروعية إفتاء المرأة بين الفقه الإسلامي والواقع المعاصر، منال إبراهيم العنجري، کویت، بینا، ۲۰۱۱م.
| |
|
| |
| == مقالهها ==
| |
|
| |
| === فارسی ===
| |
|
| |
| # مرجعیت تقلید زنان در فقه اسلامی، عابدین مؤمنی و عابده ادبی فیروزجاه، نشریه علمی فقه و مبانی حقوقی اسلامی، دوره ۵۸، شماره ۱، بهار و تابستان ۱۴۰۴ش. [https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/2310438 مقاله را اینجا بخوانید].
| |
| # رجولیت در مرجعیت بر اساس قرآن و روایات، فاطمه گونهمقدم و حسامالدین ربانی، در مجله حدیث و اندیشه، شماره ۳۳، بهار و تابستان ۱۴۰۱ش. [https://hadithvaandisheh.qhu.ac.ir/article_13395_c548780b34357a33ae46ecfc131f897b.pdf مقاله را اینجا بخوانید].
| |
| # تحلیل و بررسی ادله عدم مشروعیت قضاوت و مرجعیت زن، سیدعزیزالله موسوی و محمد حجتی، در مجموعه مقالات همایش بینالمللی بازخوانی آثار علمی و فرهنگی انقلاب اسلامی ایران، ۱۴۰۰ش. [https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/1794686 مقاله را اینجا بخوانید].
| |
| # تحلیل و ارزیابی ادله فقهای امامیه درباره مرجعیت زنان با تأکید بر دیدگاههای آیتالله خامنهای(حفظهالله)، فرشته ساسانی و عبدالله میراحمدی، پژوهشنامه اسلامی زنان و خانواده، دوره ۸، شماره۲، شماره پیاپی ۱۹، تیر ۱۳۹۹ش. [https://journals.miu.ac.ir/article_4214_6cfebe147cfbb5dcbeef564edb3bd55b.pdf مقاله را اینجا بخوانید].
| |
| # بررسی و تحلیل مرجعیت زنان در فتاوای عالمان دینی، محمدحسن نجفی، فصلنامه تحلیلی-انتقادی حوزه، دوره ۳۵، شماره ۱۸۰، زمستان ۱۳۹۷ش. [https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/1622019 مقاله را اینجا بخوانید].
| |
| # فراگشتی در امکان مرجعیت زنان، سید سعید شرفالدین طباطبایی و سید حجت طباطبایی، نشریه علمی فقه حقوق و علوم جزا، شماره ۱۰، زمستان ۱۳۹۷ش. [https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/1874154 مقاله را اینجا بخوانید].
| |
| # مرجعیت زنان (بررسی جواز و عدم جواز مرجع تقلیدشدن زنان)، علی شیرخانی، فصلنامه تحلیلی-انتقادی حوزه، دوره ۳۵، شماره ۱۸۰، زمستان ۱۳۹۷ش. [https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/1622021 مقاله را اینجا بخوانید].
| |
| # زن و مرجعیت تقلید از منظر فقه امامیه، زینالعابدین نجفی کرسامی، فصلنامه علمی-پژوهشی شیعهشناسی، شماره ۶۰، زمستان ۱۳۹۶ش. [https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/1439019 مقاله را اینجا بخوانید].
| |
| # تقلید از مجتهد زن، [[محمد محمدی قائنی|محمد قائنی]]، دوفصلنامه تخصصی فقه و اجتهاد، شماره ۶، پاییز و زمستان ۱۳۹۵ش. [https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/1687834 بخش اول مقاله را اینجا بخوانید] و [https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/1726115 بخش دوم مقاله را اینجا بخوانید].
| |
| # واکاوی ادله ناظر بر مرجعیت زنان در فقه امامیه، علیاکبر ایزدی فرد و حسین کاویار، فصلنامه علمی راهبرد، شماره ۶۵، زمستان ۱۳۹۱ش. [https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/963169 مقاله را اینجا بخوانید].
| |
| # بررسی سیر تحولات تاریخی حقوق اجتماعی زن در باب قضاوت و مرجعیت در فقه، مجید وزیری و عزیزه نوری شاولد علیایی، فصلنامه انتقادی-فکری کتاب نقد، شماره ۵۹ و ۶۰، تابستان و پاییز ۱۳۹۰ش. [https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/929426 مقاله را اینجا بخوانید].
| |
| # اجتهاد و مرجعیت زنان از منظر دین، فاطمه علائی رحمانی، فصلنامه علمی -پژوهشی مطالعات اجتماعی روانشناختی زنان، شماره ۱، بهار ۱۳۸۲ش. [https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/91416 مقاله را اینجا بخوانید]. این مقاله در نشریه یاد (فصلنامه بنیاد تاریخ انقلاب اسلامی)، شماره ۷۵، بهار ۱۳۸۴ش نیز منتشر شده است. [https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/349586 مقاله این نشریه را اینجا بخوانید].
| |
| # جلوههای اجتهاد زن در فقه شیعه، زهره صفاتی، گلستان قرآن، شماره ۳۰، آبان ۱۳۷۹ش. [https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/56331 مقاله را اینجا بخوانید].
| |
| # اجتهاد زن، محمدابراهیم جناتی، مجله کیهان فرهنگی، شماره ۱۰۴، آذر ۱۳۷۲ش. [https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/15862 مقاله را اینجا بخوانید].
| |
| # زن و مرجعیت زن، محمدحسن نجفی، فصلنامه علمی-پژوهشی فقه، پیششماره ۱، بهمن ۱۳۷۲ش. [https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/27293 مقاله را اینجا بخوانید].
| |
|
| |
| === عربی ===
| |
|
| |
| # تمكين المرأة من الفتوى وتأثيره على الأمن الفكري: رؤية فقهية معاصرة، أميرة عبدالناصر أحمد صالح، در مجله کلية الدراسات الإسلامية والعربية للبنات بکفر الشيخ، شماره ۸، ۲۰۲۴م. [https://journals.ekb.eg/article_459290_1da732f91edbe5018cb9653ce000b810.pdf مقاله را اینجا بخوانید].
| |
| #المرأة و الافتاء، يمينة شودار، ارائهشده در اولین کنفرانس علمی بینالمللی زنان در استانبول، ۹ تا ۱۲ مارس ۲۰۲۳م. [https://dspace.univ-eloued.dz/server/api/core/bitstreams/cde78dec-c5b6-4138-8175-dbc2c8306fbb/content مقاله را اینجا بخوانید].
| |
| #المرأة ومرجعية الإفتاء ـ دراسة فقهية استدلالية حول شرعية تقليد المرأة، حیدر حبالله، مجله الحیاة الطیبة، شماره ۱۸، ۲۰۰۵م. این مقاله در فصل نخست از کتاب دراسات فی الفقه الاسلامی المعاصر نیز درج شده است. [https://alh.journals.miu.ac.ir/article_3114_b953300abc4e2910ea1c923f759ebf91.pdf مقاله را اینجا بخوانید].
| |
|
| |
| === زبانهای دیگر ===
| |
|
| |
| # Female Leadership in Shia Islam: Women on the Way from Mujtahid to Marja’ (رهبری زنان در اسلام شیعه: زنان در مسیر از اجتهاد تا مرجعیت)، عاکیف تاحیف، در مجله Societies، شماره ۱۴، ۳ ژانویه ۲۰۲۴م. [https://ideas.repec.org/a/gam/jsoctx/v14y2024i1p2-d1312437.html مقاله را اینجا بخوانید].
| |
| # Notions of Female Authority in Modern Shi’i Thought (مفاهیم اقتدار زنان در اندیشه مدرن شیعه)، مونا تجلی، در مجله ''Religions''، شماره ۲ (۳)، ۲۲ سپتامبر ۲۰۱۱م. [https://www.mdpi.com/2077-1444/2/3/449 مقاله را اینجا بخوانید].
| |
|
| |
| == پایاننامهها ==
| |
|
| |
| === فارسی ===
| |
|
| |
| # بررسی تطبیقی مرجعیت دینی زنان در فقه شیعه و اهل سنت: چالش ها و راهکارها، نرگس الهپور، پایاننامه کارشناسی ارشد، دانشکده الهیات و معارف اسلامی واحد زاهدان، ۱۴۰۴ش. [https://ganj.irandoc.ac.ir//#/articles/f2570d16ed6a383bc083491a2250def5 پایننامه را اینجا ببینید].
| |
| # بررسی حقوق اجتماعی زن، امامت جماعت و مرجعیت زنان، ابراهیم مشاور، پایاننامه کارشناسی ارشد، دانشکده علوم انسانی واحد اردبیل، ۱۴۰۱ش. [https://ganj.irandoc.ac.ir//#/articles/939d241858d090cf3f90dc82a8488e01 پایاننامه را اینجا ببینید.]
| |
| # شرط رجولیت در فقه امامیه و فقه مذاهب اسلامی (در حوزه مرجعیت، ولایت، امام جماعت)، فاطمه گونهمقدم، پایاننامه کارشناسی ارشد، دانشگاه قرآن و حدیث پردیس تهران، ۱۳۹۹ش. [https://ganj.irandoc.ac.ir//#/articles/ab1d7a15d0400fb018e3dc32ffa96076 پایاننامه را اینجا ببینید.]
| |
| # بررسی صلاحیت مرجعیت زن از نگاه فقه و حقوق اسلامی، زهرا اکبرزاده، پایاننامه کارشناسی ارشد، دانشکده الهیات دانشگاه پیام نور استان تهران، ۱۳۹۲ش. [https://ganj.irandoc.ac.ir//#/search?keywords=%D8%A8%D8%B1%D8%B1%D8%B3%DB%8C%20%D8%B5%D9%84%D8%A7%D8%AD%DB%8C%D8%AA%20%D9%85%D8%B1%D8%AC%D8%B9%DB%8C%D8%AA%20%D8%B2%D9%86%20%D8%A7%D8%B2%20%D9%86%DA%AF%D8%A7%D9%87%20%D9%81%D9%82%D9%87%20%D9%88%20%D8%AD%D9%82%D9%88%D9%82%20%D8%A7%D8%B3%D9%84%D8%A7%D9%85%DB%8C&basicscope=1 پایاننامه را اینجا ببینید.]
| |
| # بررسی سیر تحولات تاریخی حقوق اجتماعی زن در باب (قضاوت؛ مرجعیت؛ شهادت) در فقه و حقوق موضوعه، عزیزه نوری شاولد علیایی، پایاننامه کارشناسی ارشد، دانشکده ادبیات و علوم انسانی واحد تهران، ۱۳۹۰ش. [https://ganj.irandoc.ac.ir//#/articles/2b48c5a909e497c7f0482cb8458ad692 پایاننامه را اینجا ببینید.]
| |
| # عدم شرطیت ذکورت در امر قضا و افتاء در فقه و حقوق، سبیکه حسنی خورشیدی، پایاننامه کارشناسی ارشد، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، ۱۳۹۰ش. [https://ganj.irandoc.ac.ir//#/articles/28ee6b48f6549c44fcd5fe604413cfc8 پایاننامه را اینجا ببینید.]
| |
| # مرجعیت زن از دیدگاه فقه امامیه، نرجس کریمی، رساله سطح سه حوزه علمیه خواهران، قم، جامعة الزهرا، ۱۳۸۹ش.
| |
| # عدم اشتراط ذکوریت در مرجعیت و افتای زنان، اعظم سقازاده، پایاننامه کارشناسی ارشد، دانشکده الهیات و معارف اسلامی دانشگاه آزاد اسلامی واحد شمال تهران، ۱۳۸۹ش. [https://dl.nlai.ir/UI/275de2ca-2abb-4cfc-8130-53c3b9225049/Catalogue.aspx پایاننامه را اینجا ببینید.]
| |
| # بررسی مستندات فقهی مرجعیت زن در اسلام، فرشته جلیلزاده، پایاننامه کارشناسی ارشد، دانشگاه پیام نور تهران، ۱۳۸۷ش. [https://ganj.irandoc.ac.ir//#/articles/a05234e2a42308c0eadbd239024ab13e پایاننامه را اینجا ببینید.]
| |
| # اشتراط ذکوریت در مفتی از دیدگاه مذاهب اسلامی، منورحسین رضوی، پایاننامه کارشناسی ارشد، دانشکده الهیات و معارف اسلامی (دانشگاه جامعة المصطفی العالمیة)، ۱۳۸۴ش. [https://ganj.irandoc.ac.ir//#/articles/8bf860798bda31a0cc10c3ce72693daf پایاننامه را اینجا ببینید.].
| |
| # مرجعیت و قضاوت زن از دیدگاه فقه امامیه، فهیمه نیکآییننوروزی، پایاننامه کارشناسی ارشد، دانشگاه آزاد اسلامی لاهیجان، ۱۳۸۲ش. [https://dl.nlai.ir/UI/a5ceea8f-392d-4ae1-9f8d-313ec608c372/Catalogue.aspx پایاننامه را اینجا ببینید.]
| |
| # قضاوت و مرجعیت زن در مذاهب خمسه، معصومه کاظمی سنگدلی، پایاننامه کارشناسی ارشد، دانشکده الهیات فلسفه و معارف اسلامی دانشگاه آزاد اسلامی واحد تهران، ۱۳۷۸-۱۳۷۹ش. [https://dl.nlai.ir/UI/87700db2-c007-471c-8fb0-5b2d2e7bd18f/Catalogue.aspx پایاننامه را اینجا ببینید.]
| |
|
| |
| === زبانهای دیگر ===
| |
|
| |
| # Women Issuing Fatwas: Female Islamic Scholars and Community-Based Authority in Java, Indonesia (زنان فتوادهنده: علمای زن اسلامی و مرجعیت مبتنی بر جامعه در جاوه، اندونزی)، نور اسما، پایاننامه دکتری، دانشگاه ملی سنگاپور، ژانویه ۲۰۲۳م. [https://www.researchgate.net/publication/373699664 پایاننامه را اینجا ببینید.]
| |
|
| |
| == منابع دیگر ==
| |
|
| |
| === فارسی ===
| |
| # اجتهاد بانوان: ضرورتی عینی در منظومه فکری رهبری، گفتوگوی زهره صفاتی با شبکه اجتهاد، ۱۷ دی ۱۴۰۴ش. [http://ijtihadnet.ir/%D8%A7%D8%AC%D8%AA%D9%87%D8%A7%D8%AF-%D8%A8%D8%A7%D9%86%D9%88%D8%A7%D9%86-%D8%B6%D8%B1%D9%88%D8%B1%D8%AA%DB%8C-%D8%B9%DB%8C%D9%86%DB%8C-%D8%AF%D8%B1-%D9%85%D9%86%D8%B8%D9%88%D9%85%D9%87-%D9%81%DA%A9/ متن گفتوگو را اینجا بخوانید.]
| |
| # تفکیک میان شئون ولایی و غیر ولائی مرجع تقلید در مسئله مرجعیت زنان، ارائه مهدی سجادیامین در نشست علمی پژوهشگاه فقه معاصر، ۶ آبان ۱۴۰۴ش. [https://riicj.com/news/7472/ متن این نشست علمی را اینجا بخوانید.]
| |
| # طیف سنی حوزه و متدینین برای پذیرش مرجعیت زنان آماده نیستند، سیدمجتبی نورمفیدی، مصاحبه با خبرگزاری ایکنا، ۱۶ دی ۱۴۰۳ش. [https://iqna.ir/fa/news/4257538 متن گفتوگو را اینجا بخوانید.]
| |
| # زنان میتوانند فتوا بدهند ولی ولایت ندارند، مهدی سجادیامین، مصاحبه با خبرگزاری ایکنا، ۱۱ دی ۱۴۰۳ش، [https://iqna.ir/fa/news/4256674 متن گفتوگو را اینجا بخوانید.]
| |
| # آیا اجازه داریم از زنان مجتهد تقلید کنیم، یادداشت خدیجه هاشمی، پایگاه فکر و فرهنگ مبلغ، ۵ دی ۱۴۰۳ش. [https://moballeq.net/news/45382 متن یادداشت را اینجا بخوانید.]
| |
| # زنان هم میتوانند مرجع تقلید شوند، گفتوگوی محسن غرویان با روزنامه ایران، ۲ دی ۱۴۰۳ش. [https://irannewspaper.ir/8634/8/109161 متن گفتوگو را اینجا بخوانید.]
| |
| # تقلید از مجتهدان زن در مسائل بانوان و حفظ کرامت انسانی زنان در جامعه، سید محمد غروی، مصاحبه با خبرگزاری بینالمللی قرآن، ۱ دی ۱۴۰۳ش. [https://iqna.ir/fa/news/4255227/ متن گفتوگو را اینجا بخوانید.]
| |
| # نگاهی نو به مرجعیت دینی زنان، یادداشت سید مهدی رفیعپور، در روزنامه فرهیختگان، ۲۸ آذر ۱۴۰۳ش. [https://farhikhtegandaily.com/news/199142 متن یادداشت را اینجا بخوانید.]
| |
| # چرا زن نمیتواند مرجع تقلید شود؟، پاسخ استفتاء لطفالله صافی گلپایگانی، منتشرشده در پرتال انهار، ۱۵ شهریور ۱۳۹۳ش. [https://portal.anhar.ir/node/15704#gsc.tab=0 متن سؤال و پاسخ به آن را اینجا بخوانید.]
| |
|
| |
| === عربی ===
| |
|
| |
| # تولِّي المرأة لمنصبَي القضاء والمرجعيَّة، محمد صنقور، برگرفته از کتاب مقالات حول حقوق المرأة تألیف محمد صنقور، در سایت مرکز الهدی للدراسات الاسلامیة، ۱۲ صفر ۱۴۲۷ق. [https://www.alhodacenter.com/article/2452?utm_source=chatgpt.com این نوشتار را اینجا بخوانید.]
| |
| # المرأة والفتوى، نورة خالد السعد، در روزنامه الریاض، ۹ شعبان ۱۴۲۶ق. [https://www.alriyadh.com/93549 این یادداشت را اینجا ببینید.]
| |
| # العلماء: المرأة الفقيهة تغني النساء المستفتيات عن الرجال، احمد عبدالعلیم، روزنامه المدینة، ۳ ژوئن ۲۰۱۰م. [https://www.al-madina.com/article/17057 این یادداشت را اینجا ببینید.]
| |
| # المرأة والإفتاء، گفتگوی تلویزیونی با عایشه الغبشاوی و أمینة ابوبکر و نرجس احمد عمر، در سایت الجزیره، ۲۴ فوریه ۲۰۰۳م. [https://www.aljazeera.net/video/forwomenalone/2004/6/4/%D8%A7%D9%84%D9%85%D8%B1%D8%A3%D8%A9-%D9%88%D8%A7%D9%84%D8%A5%D9%81%D8%AA%D8%A7%D8%A1 این گفتوگو را اینجا ببینید.]
| |
| # هل یصح للمرأة أن تکون مرجعاً للتقلید؟، یادداشت فقهی یحیی محمد، در وبگاه فهم الدین، [https://www.fahmaldin.net/index.php?id=331 این یادداشت را اینجا ببینید.]
| |
| # جواز تقليد المرأة في المعارف الدينية، سلسله درسهای خارج فقه سید کمال حیدری، در پایگاه اطلاعرسانی دفتر آیتالله سید کمال حیدری. [https://alhaydari.com/ar/category/articles/%d9%86%d8%b5%d9%88%d8%b5-%d8%af%d8%b1%d9%88%d8%b3-%d8%ae%d8%a7%d8%b1%d8%ac-%d8%a7%d9%84%d9%81%d9%82%d9%87/%d9%81%d9%82%d9%87-%d8%a7%d9%84%d9%85%d8%b1%d8%a7%d8%a9-%d9%86%d8%b5%d9%88%d8%b5/%d8%ac%d9%88%d8%a7%d8%b2-%d8%a7%d9%84%d8%aa%d9%82%d9%84%d9%8a%d8%af-%d9%85%d9%86-%d8%a7%d9%84%d9%85%d8%b1%d8%a3%d8%a9-%d9%86%d8%b5%d9%88%d8%b5/ لینک صفحات را اینجا ببینید.]
| |