فقه معاصر:پیشنویس سید عباس موسویان: تفاوت میان نسخهها
جزبدون خلاصۀ ویرایش |
جزبدون خلاصۀ ویرایش |
||
| خط ۱: | خط ۱: | ||
{{نویسنده | {{نویسنده | ||
|نویسنده = رضا شمس | | نویسنده = رضا شمس | ||
|نویسنده۲ = | | نویسنده۲ = | ||
|نویسنده۳ = | | نویسنده۳ = | ||
|گردآوری = | | گردآوری = | ||
|ویراستار۱ = | | ویراستار۱ = | ||
|ویراستار۲ = | | ویراستار۲ = | ||
|ویراستار۳ = | | ویراستار۳ = | ||
}} | }}{{جعبه اطلاعات اشخاص|نام=سید عباس موسویان|تولد=1339ش|مرگ=1399ش|تصویر=سید عباس موسویان.jpg|جایگاه=صاحبنظر در بانکداری اسلامی، هیئت امنای دانشگاه امام صادق(ع)|مذهب=شیعه|ملیت=ایران|حوزه تخصصی=فقه اقتصادی|آثار در فقه معاصر=بانکداری بدون ربا از نظریه تا عمل|آراء=|استادان=|شاگردان=|وب سایت=}} | ||
{{جعبه اطلاعات اشخاص | |||
}} | |||
* '''چکیده''' | * '''چکیده''' | ||
'''سید عباس موسویان''' (۱۳۳۹ش-۱۳۹۹ش) اقتصاددان شیعه، صاحبنظر در [[بانکداری اسلامی]] و عضو شورای فقهی مشورتی بانک مرکزی کشور ایران. او دارای آثار علمی بسیاری در زمینه بانکداری اسلامی و ابزارهای مالی اسلامی است. | '''سید عباس موسویان''' (۱۳۳۹ش-۱۳۹۹ش) اقتصاددان شیعه، صاحبنظر در [[بانکداری اسلامی]] و عضو شورای فقهی مشورتی بانک مرکزی کشور ایران. او دارای آثار علمی بسیاری در زمینه بانکداری اسلامی و ابزارهای مالی اسلامی است. | ||
به باور موسویان در زمان رسول خدا(ص) ربا بصورت یکباره حرام گشت. این دیدگاه او برخلاف نظر رایج که حرمت ربا را در زمان رسول خدا(ص) تدریجی | |||
موسویان دارای دیدگاههای خاصی در مسائل مالی دارد، از جمله تدریجینبودن [[ربا|تحریم ربا]] و کاربست بهتر عقود مبادلهای بهجای عقود مشارکتی. وی معتقد است در عرصه بانکداری و بازارهای مالی، روش اسلاممحور از روش فقهمحور بهتر است. | موسویان دارای دیدگاههای خاصی در مسائل مالی دارد، از جمله تدریجینبودن [[ربا|تحریم ربا]] و کاربست بهتر عقود مبادلهای بهجای عقود مشارکتی. وی معتقد است در عرصه بانکداری و بازارهای مالی، روش اسلاممحور از روش فقهمحور بهتر است. | ||
| خط ۴۵: | خط ۳۲: | ||
* مشاور ویژه دبیرکل در امور فقهی و اقتصادی کانون شرکتهای لیزینگ ایران؛ | * مشاور ویژه دبیرکل در امور فقهی و اقتصادی کانون شرکتهای لیزینگ ایران؛ | ||
* عضویت در هیئت امنای [[دانشگاه امام صادق(ع)]].<ref>«ارتحال استاد گرامی حجت الاسلام و المسلمین سید عباس موسویان»، سایت طیبات.</ref> | * عضویت در هیئت امنای [[دانشگاه امام صادق(ع)]].<ref>«ارتحال استاد گرامی حجت الاسلام و المسلمین سید عباس موسویان»، سایت طیبات.</ref> | ||
== بانکداری اسلامی == | == بانکداری اسلامی == | ||
برخی مبانی موسویان در بانکداری اسلامی چنین است: | برخی مبانی موسویان در بانکداری اسلامی چنین است: | ||
=== '''نقش مهم عقود مبادلهای در بانکداری اسلامی نسبت به عقود مشارکتی''' === | === '''نقش مهم عقود مبادلهای در بانکداری اسلامی نسبت به عقود مشارکتی''' === | ||
گفته شده، در اندیشههای ابتدایی موسویان در بانکداری به کاربست عقود مشارکتی (عقودی بدون نرخ سود ثابت و بر مبنای سود و زیان) تصریح میشد.<ref>غفورزاده، «بررسی سیر تصور اندیشه استاد موسویان در باره جایگاه عقود مبادلهای و مشارکتی در تخصیص منابع»، ص۸۷.</ref> اما وی در ادامه (برای نمونه در کتاب بانکداری اسلامی از آخرین کتابهای وی) عقود مبادلهای نظیر مرابحه را دارای منابع روایی قوی و کارگشا در بانکداری اسلامی، و بهتر از عقود مشارکتی میدانست.<ref>غفورزاده، «بررسی سیر تصور اندیشه استاد موسویان در باره جایگاه عقود مبادلهای و مشارکتی در تخصیص منابع»، ص۸۸.</ref> | گفته شده، در اندیشههای ابتدایی موسویان در بانکداری به کاربست عقود مشارکتی (عقودی بدون نرخ سود ثابت و بر مبنای سود و زیان) تصریح میشد.<ref>غفورزاده، «بررسی سیر تصور اندیشه استاد موسویان در باره جایگاه عقود مبادلهای و مشارکتی در تخصیص منابع»، ص۸۷.</ref> اما وی در ادامه (برای نمونه در کتاب بانکداری اسلامی از آخرین کتابهای وی) عقود مبادلهای نظیر مرابحه را دارای منابع روایی قوی و کارگشا در بانکداری اسلامی، و بهتر از عقود مشارکتی میدانست.<ref>غفورزاده، «بررسی سیر تصور اندیشه استاد موسویان در باره جایگاه عقود مبادلهای و مشارکتی در تخصیص منابع»، ص۸۸.</ref> | ||
=== '''جواز جریمه دیرکرد''' === | === '''جواز جریمه دیرکرد''' === | ||
به باور سید عباس موسویان جریمه دیرکرد، راهکاری برای کمشدن خسارتهای ناشی از تأخیر در پرداخت دیون است. او معتقد است عدم پرداخت بهموقع بدهی به کاهش معاملات مدتدار، ازبینرفتن اعتماد عمومی، کاهش قرضالحسنه، سنگینشدن وثیقه و ضمانت، و کاهش حجم مبادلات مالی میانجامد.<ref>موسویان، «بررسی فقهی-حقوقی قوانین مربوط به جریمه و خسارت تأخیر تادیه در ایران»، ص۱۲.</ref> | به باور سید عباس موسویان جریمه دیرکرد، راهکاری برای کمشدن خسارتهای ناشی از تأخیر در پرداخت دیون است. او معتقد است عدم پرداخت بهموقع بدهی به کاهش معاملات مدتدار، ازبینرفتن اعتماد عمومی، کاهش قرضالحسنه، سنگینشدن وثیقه و ضمانت، و کاهش حجم مبادلات مالی میانجامد.<ref>موسویان، «بررسی فقهی-حقوقی قوانین مربوط به جریمه و خسارت تأخیر تادیه در ایران»، ص۱۲.</ref> | ||
=== '''نبود تفکیک میان بهرهبانکی و ربا''' === | === '''نبود تفکیک میان بهرهبانکی و ربا''' === | ||
سید عباس موسویان در ضمنِ مقالهای، تفکیک بهرهٔ بانکی از ربا و در نتیجه حلالدانستن بهرههای بانکی نپسندیده است.<ref>موسویان، میثمی، «نقد و بررسی دیدگاههای جدید پیرامون ربا و بهره بانکی»، ص۷.</ref> موسویان با ذکر نظریات تفکیک ربا چون «ربا به مثابه ضرورت اقتصادی عصر حاضر»، «اختصاص ربا به بهره بانکهای خصوصی»، «اختصاص ربا به زیاده برای تمدید مدت» باور دارد نقدهایی به این آراء وارد است. به گفته او باید در معاملات جدیدی که در سایه گسترش نظام بانکی است دقت شود تا خالی از هرنوع ربای قرضی و معاملی باشد.<ref>موسویان، ابزارهای مالی، ۱۴۰۲ش، ص۱۵۰-۱۶۴.</ref> | سید عباس موسویان در ضمنِ مقالهای، تفکیک بهرهٔ بانکی از ربا و در نتیجه حلالدانستن بهرههای بانکی نپسندیده است.<ref>موسویان، میثمی، «نقد و بررسی دیدگاههای جدید پیرامون ربا و بهره بانکی»، ص۷.</ref> موسویان با ذکر نظریات تفکیک ربا چون «ربا به مثابه ضرورت اقتصادی عصر حاضر»، «اختصاص ربا به بهره بانکهای خصوصی»، «اختصاص ربا به زیاده برای تمدید مدت» باور دارد نقدهایی به این آراء وارد است. به گفته او باید در معاملات جدیدی که در سایه گسترش نظام بانکی است دقت شود تا خالی از هرنوع ربای قرضی و معاملی باشد.<ref>موسویان، ابزارهای مالی، ۱۴۰۲ش، ص۱۵۰-۱۶۴.</ref> | ||
==== '''هدف از تحریم ربا: گسترش سرمایهگذاریهای مستقیم''' ==== | |||
موسویان در [[بازار سرمایه اسلامی (کتاب)|کتاب بازار سرمایه اسلامی]]، برخلاف نظر کسانی که تحریم ربا را تدریجی میدانند، معتقد است قرینهای بر تدریجیبودن حرمت ربا وجود ندارد.<ref>موسویان، بازار سرمایه اسلامی، 1391ش، ص166.</ref> به باور او تاریخ نزول آیات ربا با نظریه ربای تدریجی معارض است.<ref>فاضل و نیکپور، «نقد دیدگاه استاد موسویان درباره مراحل تشریع حکم ربا در قرآن»، ص۶۱۱-۶۲۴.</ref> موسویان اهداف و حکمتهای تحریم ربا را گسترش اموری چون روابط خیرخواهانه، مشارکتهای اقتصادی، معاملات و سرمایهگذاریهای مستقیم دانسته است.<ref>موسویان، ابزارهای مالی اسلامی (صکوک)، ۱۴۰۲ش، ص۲۵۸.</ref> | |||
==== '''تفکیک میان حیل ربا به حیل مجاز و غیر مجاز''' ==== | |||
موسویان حیلههای ربا را به حیلههای مجاز و غیرمجاز تقسیم کرده است. به گفته او، معیار حلیههای غیرمجاز، نبود قصد جدی برای معامله بدیل و یا صدق ربا بر حیله با وجود قصد جدی است. در مقابل او خرید و فروش نقد و نسیه و همچنین لیزینگ داراییهای ثابت را از مصادیق حیلههای مجاز برمیشمارد. او معتقد است، در بسیاری از معاملات، طرفین به خاطر حرمت ربا با قصد جدی به سراغ معاملات مجاز میروند.<ref>موسویان، ابزارهای مالی، ۱۴۰۲ش، ص۱۶۴-۱۸۷.</ref> | |||
== ابزارهای مالی == | == ابزارهای مالی == | ||
عباس موسویان برخی ابزارهای مالی چون اوراق قرضالحسنه<ref>موسویان، ابزارهای مالی اسلامی، ۱۴۰۲ش، ص۳۴۷-۳۵۴.</ref>، اوراق مرابحه در برخی صورتهای آن،<ref>موسویان، ابزارهای مالی اسلامی، ۱۴۰۲ش، ص۳۵۹-۳۶۱.</ref> اوراق اجاره،<ref>موسویان، ابزارهای مالی اسلامی، ۱۴۰۲ش، ص۳۷۲-۳۷۴.</ref> را بهعنوان ابزارهای مالی اسلامی قبول کرده است. او این اوراق را جایگزین مناسبی برای اوراق قرضه و اوراق سهام ممتاز -که به طور معمول مبتنی بر بهره هستند- دانسته است.<ref>موسویان، ابزارهای مالی اسلامی، ۱۴۰۲ش، ص۳۴۵.</ref> | عباس موسویان برخی ابزارهای مالی چون اوراق قرضالحسنه<ref>موسویان، ابزارهای مالی اسلامی، ۱۴۰۲ش، ص۳۴۷-۳۵۴.</ref>، اوراق مرابحه در برخی صورتهای آن،<ref>موسویان، ابزارهای مالی اسلامی، ۱۴۰۲ش، ص۳۵۹-۳۶۱.</ref> اوراق اجاره،<ref>موسویان، ابزارهای مالی اسلامی، ۱۴۰۲ش، ص۳۷۲-۳۷۴.</ref> را بهعنوان ابزارهای مالی اسلامی قبول کرده است. او این اوراق را جایگزین مناسبی برای اوراق قرضه و اوراق سهام ممتاز -که به طور معمول مبتنی بر بهره هستند- دانسته است.<ref>موسویان، ابزارهای مالی اسلامی، ۱۴۰۲ش، ص۳۴۵.</ref> | ||
موسویان در [[ابزارهای مالی اسلامی (کتاب)|کتاب ابزارهای مالی اسلامی]] مبانی اقتصادی ابزارهای مالی اسلامی را به دو گروه مبانی اقتصاد خرد و کلان قابل تقسیم میداند. او کارایی و نقدینگی را از مبانی خرد، و همسویی با رشد و عدالت اقتصادی را از مبانی کلان اقتصادی ابزارهای مالی برشمرده است.<ref>موسویان، ابزارهای مالی اسلامی، ۱۴۰۲ش، ص۲۵۳-۲۶۷.</ref> | موسویان در [[ابزارهای مالی اسلامی (کتاب)|کتاب ابزارهای مالی اسلامی]] مبانی اقتصادی ابزارهای مالی اسلامی را به دو گروه مبانی اقتصاد خرد و کلان قابل تقسیم میداند. او کارایی و نقدینگی را از مبانی خرد، و همسویی با رشد و عدالت اقتصادی را از مبانی کلان اقتصادی ابزارهای مالی برشمرده است.<ref>موسویان، ابزارهای مالی اسلامی، ۱۴۰۲ش، ص۲۵۳-۲۶۷.</ref> | ||
=== '''رابطه تعاضدی میان اقتصاد اسلامی و اقتصاد متعارف''' === | |||
موسویان معتقد است روشها و شیوههایی که در نظام اقتصاد متعارف تولید شدهاند، با نظام اقتصاد اسلامی ناسازگاری ندارند و یا در چارچوب نظام اقتصاد اسلامی قابل اصلاحاند و پس از اصلاح میتوان آنها را اسلامی خواند.<ref>موسویان، بانکداری اسلامی، ۱۳۹۴ش، ص۲۹.</ref> برخی پژوهشگران در توضیح این نظریه گفتهاند در روش فقهمحور معیار اسلامیبودن بانک و ابزارهای مالی سازگاری یا مخالفنبودن با فقه است. اما روش اسلاممحور علاوه بر فقه، امکان استفاده از دادههای ثابت اسلامی مهیا میشود. نویسندگان این مقاله، معتقدند این نظریه موسویان حرکت در مسیر تکامل معرفتی است.<ref>میرمعزی و غفوری، «تکامل روش فکری استاد موسویان؛ از روش فقهمحور تا روش اسلاممحور»، ص۴۰-۵۸.</ref> | |||
==پانویس== | ==پانویس== | ||
| خط ۹۳: | خط ۷۸: | ||
{{پایان}} | {{پایان}} | ||
[[رده:مقالههای شخصیتشناسی]] | [[رده:مقالههای شخصیتشناسی]] | ||
[[en:Sayyid Abbas Musavian]] | [[en:Sayyid Abbas Musavian]] | ||