فقه معاصر:پیش‌نویس آیه ۳ سوره نساء: تفاوت میان نسخه‌ها

Alikhani (بحث | مشارکت‌ها)
جایگاه آیه در فقه اسلامی: اصلاح نویسه‌های عربی
Alikhani (بحث | مشارکت‌ها)
بدون خلاصۀ ویرایش
خط ۲: خط ۲:


== جایگاه آیه در فقه اسلامی ==
== جایگاه آیه در فقه اسلامی ==
مهمترین دلایل قرآنی قائلان به جواز تعدد زوجات آیات ۳ و ۱۲۹ سوره نساء است. در آیه سوم فراز «فَانکِحُوا مَا طَابَ لَکُم...» اصلی‌ترین مستند قرآنی جواز تعدد زوجات شمرده شده است.<ref>شیخ مفید، أحکام النساء، ص۴۲.</ref>
مهمترین دلایل قرآنی قائلان به جواز تعدد زوجات آیات ۳ و [[آیه ۱۲۹ سوره نساء|۱۲۹ سوره نساء]] است. در آیه سوم فراز «فَانکِحُوا مَا طَابَ لَکُم...» اصلی‌ترین مستند قرآنی جواز تعدد زوجات شمرده شده است.<ref>شیخ مفید، أحکام النساء، ص۴۲.</ref>


=== متن و ترجمه آیه ===
=== متن و ترجمه آیه ===
خط ۹: خط ۹:
و اگر می‌ترسید که نتوانید در مورد دختران یتیم [در صورت ازدواج با آنان] عدالت ورزید، بنابراین از [دیگر] زنانی که شما را خوش آید دو دو و سه سه و چهار چهار به همسری بگیرید. پس اگر می‌ترسید که با آنان به عدالت رفتار نکنید، به یک زن یا به کنیزانی که مالک شده‌اید [اکتفا کنید]؛ این [اکتفای به یک همسر عقدی] به اینکه ستم نورزید و از راه عدالت منحرف نشوید، نزدیک‌تر است.
و اگر می‌ترسید که نتوانید در مورد دختران یتیم [در صورت ازدواج با آنان] عدالت ورزید، بنابراین از [دیگر] زنانی که شما را خوش آید دو دو و سه سه و چهار چهار به همسری بگیرید. پس اگر می‌ترسید که با آنان به عدالت رفتار نکنید، به یک زن یا به کنیزانی که مالک شده‌اید [اکتفا کنید]؛ این [اکتفای به یک همسر عقدی] به اینکه ستم نورزید و از راه عدالت منحرف نشوید، نزدیک‌تر است.


آیه ۳ سوره نساء جواز تعدد را به رعایت عدالت مشروط می‌کند: «فَإِنْ خِفْتُمْ أَلَّا تَعْدِلُوا فَوَاحِدَةً»، در حالی که آیه ۱۲۹ همان سوره تحقق آن را ناممکن می‌داند: «وَلَن تَسْتَطِیعُوا أَن تَعْدِلُوا بَیْنَ النِّسَاءِ». دیدگاه مشهور فقهی با تفکیک میان «عدالت عملی»، یعنی مواردی همچون تأمین نفقه، مسکن، پوشاک و رعایت حق هم‌خوابی که آن را مقدور می‌دانند و «عدالت قلبی» که آن را ناممکن و خارج از تکلیف می‌دانند، درصدد حل تعارض ظاهری دو آیه برآمده‌اند. به گفته آنان تعدد زوجات با رعایت شرط عدالت عملی جایز است.<ref>شیخ مفید، المقنعة، ص۵۱۷؛ شیخ طوسی، المبسوط فی فقه الإمامیة، ج۸، ص۱۴۹، زمخشری، الکشاف عن حقائق غوامض التنزیل، ج‏۱، ص۵۷۲؛ حلی، کنز العرفان فی فقه القرآن، ج۲، ص۲۱۵.</ref>
=== لزوم رعایت عدالت عملی نه قلبی ===
آیه ۳ سوره نساء جواز چندهمسری را به رعایت عدالت مشروط کرده است (فَإِنْ خِفْتُمْ أَلَّا تَعْدِلُوا فَوَاحِدَةً). این در حالی است که آیه ۱۲۹ همان سوره، تحقق عدالت را ناممکن می‌شمرد (وَلَن تَسْتَطِیعُوا أَن تَعْدِلُوا بَیْنَ النِّسَاءِ). مشهور فقیهان و مفسران با تفکیک میان «عدالت عملی» و «عدالت قلبی» در صدد حل تضاد ظاهری این دو آیه برآمده‌اند؛ به این معنا که آیه سوم «عدالت عملی» را در تأمین مسکن، نفقه، پوشاک و رعایت حق هم‌خوابی لازم می‌شمرد، اما بر اساس آیه ۱۲۹ عدالت قلبی و یکسان‌بودن محبت قلبی به همسران امری ناممکن و خارج از تکلیف است. بنابراین، تعدد زوجات در صورتی که عدالت عملی رعایت شود، جایز است.<ref>شیخ مفید، المقنعة، ص۵۱۷؛ شیخ طوسی، المبسوط فی فقه الإمامیة، ج۸، ص۱۴۹، زمخشری، الکشاف عن حقائق غوامض التنزیل، ج‏۱، ص۵۷۲؛ حلی، کنز العرفان فی فقه القرآن، ج۲، ص۲۱۵.</ref>


== شرح فقهی ==
== شرح فقهی ==