فقه معاصر:پیشنویس آیه ۳۳ سوره احزاب: تفاوت میان نسخهها
بدون خلاصۀ ویرایش |
|||
| خط ۲: | خط ۲: | ||
== توصیه به خانهنشینی و عدم تبرج زنان پیامبر == | == توصیه به خانهنشینی و عدم تبرج زنان پیامبر == | ||
بخش اول آیه ۳۳ سوره احزاب که به آیه تبرج نیز مشهور شده، در ادامه توصیهها و دستورات خطاب به زنان پیامبر(ص) در آیات قبل، آنان را به رعایت عفت دعوت میکند. در این | بخش اول آیه ۳۳ سوره احزاب که به آیه تبرج نیز مشهور شده، در ادامه توصیهها و دستورات خطاب به زنان پیامبر(ص) در آیات قبل، آنان را به رعایت عفت دعوت میکند. در این بخش از آیه، از آنان خواسته شده در خانههایتان بمانید و همانند دوران جاهلیت نخستین، در برابر دیدگان و جمعیت حاضر نشوید و از خودآرایی و ظاهر کردن زینتهای خود اجتناب کنید.<ref>طباطبایی، المیزان، ج۱۶، ص۳۰۹؛ مکارم شیرازی، تفسیر نمونه، ج۱۷، ص۲۹۰.</ref> | ||
=== متن و ترجمه === | === متن و ترجمه === | ||
| خط ۱۰: | خط ۱۰: | ||
== کاربرد واژگان آیه در مباحث فقهی == | == کاربرد واژگان آیه در مباحث فقهی == | ||
دو فراز ابتدایی آیه ۳۳ سوره احزاب در مباحث مرتبط با [[فقه زنان]] مورد | دو فراز ابتدایی آیه ۳۳ سوره احزاب در مباحث مرتبط با [[فقه زنان]] مورد استفاده قرار گرفته است. | ||
=== وَقَرْنَ فِي بُيُوتِكُنَّ === | === وَقَرْنَ فِي بُيُوتِكُنَّ === | ||
واژه «قرن» را به معنای وقار، سنگینی و متانت و درباره زنان پیامبر(ص) کنایه از | واژه «قرن» را به معنای وقار، سنگینی و متانت و درباره زنان پیامبر(ص) کنایه از ماندن در خانه دانستهاند.<ref>مکارم شیرازی، تفسیر نمونه، ج۱۷، ص۲۹۰.</ref> بر این اساس گفته شده زنان پيامبر نبايد هر روز در كوچه و بازار روان شوند و در همه مسائل دخالت كنند، تا مبادا بيماردلان از آنان در مسائل سياسى و اجتماعى سوءاستفاده كنند.<ref>رضایی اصفهانی، تفسیر قرآن مهر، ج۱۶، ص۳۴۸.</ref> البته در تفسیر مجمع البیان به نظر دیگری نیز اشاره شده که زنان پیامبر هنگام بیرون آمدن از خانه باید با وقار و متانت رفتار کنند نه اینکه مانند برخی از دیگر زنان، با سبکبازی از خانه خارج شوند.<ref>طبرسی، مجمع البیان، ج۸، ص۵۵۸.</ref> | ||
=== وَلَا تَبَرَّجْنَ تَبَرُّجَ الْجَاهِلِيَّةِ الْأُولَىٰ === | === وَلَا تَبَرَّجْنَ تَبَرُّجَ الْجَاهِلِيَّةِ الْأُولَىٰ === | ||
تبرج جاهلی را به معنای آشکار شدن در میان مردم مانند زمان جاهلیت قبل از اسلام دانستهاند که زنان زیورهای خود را آشکار میکردند و [[حجاب]] نداشتند. در این آیه از زنان پیامبر(ص) خواسته شده که مانند زنان در جاهلیت عمل نکنند، حجاب خود را کامل رعایت کنند و زیورآلات خود را نمایان نکنند.<ref>هاشمی رفسنجانی، تفسیر راهنما، ج۱۴، ص۳۷۵-۳۷۶؛ رضایی اصفهانی، تفسیر قرآن مهر، ج۱۶، ص۳۴۸.</ref> پژوهشگران ذیل این آیه، قلمرو تبرج را وسیعتر از ظاهرکردن زینت و بدپوششی دانستهاند. به باور آنها تبرج مظاهر دیگری نیز دارد مانند تبرج در رفتار، گفتار و هر نوع جلوهگری که زمینهساز ارتکاب گناه شود.<ref>روحی و همکاران، «مفهوم و گستره تبرج زنان در تفسیر قرآن، ص۱۱۳.</ref> فقها این حکم را فقط مخصوص زنان پیامبر نداسته و برای همه زنان رعایت آن را لازم میدانند؛ اگرچه معتقدند برای همسران پیامبر به دلیل | تبرج جاهلی را به معنای آشکار شدن در میان مردم مانند زمان جاهلیت قبل از اسلام دانستهاند که زنان زیورهای خود را آشکار میکردند و [[حجاب]] نداشتند. در این آیه از زنان پیامبر(ص) خواسته شده که مانند زنان در جاهلیت عمل نکنند، حجاب خود را کامل رعایت کنند و زیورآلات خود را نمایان نکنند.<ref>هاشمی رفسنجانی، تفسیر راهنما، ج۱۴، ص۳۷۵-۳۷۶؛ رضایی اصفهانی، تفسیر قرآن مهر، ج۱۶، ص۳۴۸.</ref> پژوهشگران ذیل این آیه، قلمرو تبرج را وسیعتر از ظاهرکردن زینت و بدپوششی دانستهاند. به باور آنها تبرج مظاهر دیگری نیز دارد مانند تبرج در رفتار، گفتار و هر نوع جلوهگری که زمینهساز ارتکاب گناه شود.<ref>روحی و همکاران، «مفهوم و گستره تبرج زنان در تفسیر قرآن، ص۱۱۳.</ref> فقها این حکم را فقط مخصوص زنان پیامبر نداسته و برای همه زنان رعایت آن را لازم میدانند؛ اگرچه معتقدند برای همسران پیامبر به دلیل جایگاهشان، رعایت این مسئله مهمتر است.<ref>صادقی تهرانی، ترجمان فرقان، ج۴، ص۲۴۵-۲۴۶؛ مکارم شیرازی، تفسیر نمونه، ج۱۷، ص۲۹۰. </ref> | ||
== کاربرد در مباحث فقهی == | == کاربرد در مباحث فقهی == | ||
بخش اول آیه ۳۳ سوره احزاب در چندین مسئله فقهی درباره زنان مورد استناد فقها و پژوهشگران فقهی قرار گرفته | بخش اول آیه ۳۳ سوره احزاب در چندین مسئله فقهی درباره زنان مورد استناد فقها و پژوهشگران فقهی قرار گرفته است. | ||
== قضاوت زنان == | == قضاوت زنان == | ||
| خط ۲۶: | خط ۲۶: | ||
در مقابل، برخی از فقها مانند [[سید عبدالکریم موسوی اردبیلی]] در رد این استدلال معتقدند که، اولاً، این آیه خطاب به همسران پیامبر(ص) است. ثانیاً، گفتگوی زن و مرد اگر با مراعات مصالح و احکام شرعی باشد، هیج اشکال شرعی ندارد. ثالثاً اگر این استدلال پذیرفته شود باید زنان را در خانه حصر کرد و تصدی آنان نسبت به هر امر اجتماعی را ممنوع شمرد و چنین چیزی بعید بلکه ممتنع است. رابعاً این امر مخالف با سیره رایج در عصر معصومین است که در آن زنان اشتغالات اجتماعی مثل تجارت یا حضور در میدان جنگ برای مداوا و مانند آن داشتهاند.<ref>موسوی اردبیلی، فقه القضاء، ج۱، ص۹۲-۹۳.</ref> | در مقابل، برخی از فقها مانند [[سید عبدالکریم موسوی اردبیلی]] در رد این استدلال معتقدند که، اولاً، این آیه خطاب به همسران پیامبر(ص) است. ثانیاً، گفتگوی زن و مرد اگر با مراعات مصالح و احکام شرعی باشد، هیج اشکال شرعی ندارد. ثالثاً اگر این استدلال پذیرفته شود باید زنان را در خانه حصر کرد و تصدی آنان نسبت به هر امر اجتماعی را ممنوع شمرد و چنین چیزی بعید بلکه ممتنع است. رابعاً این امر مخالف با سیره رایج در عصر معصومین است که در آن زنان اشتغالات اجتماعی مثل تجارت یا حضور در میدان جنگ برای مداوا و مانند آن داشتهاند.<ref>موسوی اردبیلی، فقه القضاء، ج۱، ص۹۲-۹۳.</ref> | ||
پژوهشگران دیگری نیز در رد استدلال به این آیه برای منع قضاوت زنان به این نکات اشاره کردهاند که نمیتوان پذیرفت زنان مطلقا حق بیرون آمدن از خانه را ندارند؛ زیرا برای انجام واجباتی مانند حج حتی بدون اجازه شوهر میتوانند از خانه خارج شوند.<ref>کریمی و مظفری، «نگرشی نو به ادله ناظر به قضاوت زنان در فقه امامیه و رویه عملی حقوق موضوعه ایران»، ص۲۸-۲۹.</ref> و اینکه حکم خانهنشینی | پژوهشگران دیگری نیز در رد استدلال به این آیه برای منع قضاوت زنان به این نکات اشاره کردهاند که نمیتوان پذیرفت زنان مطلقا حق بیرون آمدن از خانه را ندارند؛ زیرا برای انجام واجباتی مانند حج حتی بدون اجازه شوهر میتوانند از خانه خارج شوند.<ref>کریمی و مظفری، «نگرشی نو به ادله ناظر به قضاوت زنان در فقه امامیه و رویه عملی حقوق موضوعه ایران»، ص۲۸-۲۹.</ref> و اینکه حکم خانهنشینی زنان ارشادی است نه الزامی، و اگر فقیهی آن را الزامی بداند باعث محرومیت زن در تمام زمینهها مانند آموزش، پزشکی و ... خواهد شد.<ref>بایبوردی، «مباحث فقهی قضاوت زن»، ص۱۹۰؛ هاشمی شاهرودی، شرط جنسیت در منصبهای ولایی و غیرولایی، ص۲۳۱، ۲۷۹، ۳۴۰، ۴۱۳؛ القبانچی، المرأة، المفاهیم و الحقوق، ص۱۹۱-۱۹۲؛ </ref> | ||
== تقلید از زنان == | == تقلید از زنان == | ||
| خط ۳۴: | خط ۳۴: | ||
== حضور اجتماعی و سیاسی زنان == | == حضور اجتماعی و سیاسی زنان == | ||
برخی از فقها و پژوهشگران دینی با استناد به آیات و روایاتی<ref>برای نمونهای نگاه کنید به: صدوق، من لا يحضره الفقيه، ج۴، ص۳۶۴.</ref> ازجمله آیه تبرج حضور اجتماعی و سیاسی زنان و تصدی مناصب سیاسی توسط آنها را مشروع نمیدانند.<ref>برای نمونه نگاه کنید به: آقا ضیاء عراقی، شرح تبصرة المتعلمین، ص۳۱۰.</ref> به گفته آنها، طبق این آیه به زنان امر شده که در خانهها بمانند | برخی از فقها و پژوهشگران دینی با استناد به آیات و روایاتی<ref>برای نمونهای نگاه کنید به: صدوق، من لا يحضره الفقيه، ج۴، ص۳۶۴.</ref> ازجمله آیه تبرج حضور اجتماعی و سیاسی زنان و تصدی مناصب سیاسی توسط آنها را مشروع نمیدانند.<ref>برای نمونه نگاه کنید به: آقا ضیاء عراقی، شرح تبصرة المتعلمین، ص۳۱۰.</ref> به گفته آنها، طبق این آیه به زنان امر شده که در خانهها بمانند و حضور اجتماعی زنان مخالف صریح این آیه است.<ref>نریمانی زمانی، کاوشی نو در مسئله حضور اجتماعی زنان، ص۱۲۳-۱۲۷.</ref> یا مثلا در [[زن و انتخابات (کتاب)|کتاب زن و انتخابات]]، شرکت زنان در انتخابات نافی دستورات قرآن درباره حفظ عفت، حجاب و خانهنشینیِ مورد تأکید در آیاتی مانند آیه ۳۳ سوره احزاب دانسته شده است.<ref>مجموعه نویسندگان، زن و انتخابات، ص۷۵-۷۸.</ref> | ||
در مقابل، عدهای از پژوهشگران و نویسندگان در رد استدلال به این آیه بر عدم مشروعیت حضور اجتماعی و سیاسی زنان بر این نکات تأکید کردهاند که، اولا، حکم آیه، به زنان پیامبر(ص) اختصاص دارد،<ref>القبانچی، المرأة، المفاهیم و الحقوق، ص۱۹۱-۱۹۲؛ قرضاوی، دیدگاههای فقهی معاصر، ج۳، ص۷۷.</ref> و این اختصاص باعث میشود که استناد گروه نخست به این آیه اخص از مدعا باشد، ثانیا باتوجه به اختلاف قرائت، معنای لزومِ رعایتِ وقار و سنگینی، بهجای خانه نشینی محتمل است.<ref>نریمانی زمانی، کاوشی نو در مسئله حضور اجتماعی زنان، ص۱۲۳-۱۲۷.</ref> و ثالثا حضور اجتماعی زنان پیامبر در مواردی مانند جهاد و عیادت بیماران<ref>القبانچی، المرأة، المفاهیم و الحقوق، ص۱۹۱-۱۹۲؛ قرضاوی، دیدگاههای فقهی معاصر، ج۳، ص۷۷.</ref> و همچنین خطبههای حضرت فاطمه(س) و حضرت زینب(س) در حوادث صدر | در مقابل، عدهای از پژوهشگران و نویسندگان در رد استدلال به این آیه بر عدم مشروعیت حضور اجتماعی و سیاسی زنان بر این نکات تأکید کردهاند که، اولا، حکم آیه، به زنان پیامبر(ص) اختصاص دارد،<ref>القبانچی، المرأة، المفاهیم و الحقوق، ص۱۹۱-۱۹۲؛ قرضاوی، دیدگاههای فقهی معاصر، ج۳، ص۷۷.</ref> و این اختصاص باعث میشود که استناد گروه نخست به این آیه اخص از مدعا باشد، ثانیا باتوجه به اختلاف قرائت، معنای لزومِ رعایتِ وقار و سنگینی، بهجای خانه نشینی محتمل است.<ref>نریمانی زمانی، کاوشی نو در مسئله حضور اجتماعی زنان، ص۱۲۳-۱۲۷.</ref> و ثالثا حضور اجتماعی زنان پیامبر در مواردی مانند جهاد و عیادت بیماران<ref>القبانچی، المرأة، المفاهیم و الحقوق، ص۱۹۱-۱۹۲؛ قرضاوی، دیدگاههای فقهی معاصر، ج۳، ص۷۷.</ref> و همچنین خطبههای حضرت فاطمه(س) و حضرت زینب(س) در حوادث صدر اسلام، نافی استدلال گروه نخست است.<ref>کریمی و مظفری، «نگرشی نو به ادله ناظر به قضاوت زنان در فقه امامیه و رویه عملی حقوق موضوعه ایران»، ص۲۸-۲۹.</ref> | ||
== خودآرایی == | == خودآرایی == | ||
به گفته [[حسین بستان نجفی|حسین بستان]] در [[فقه عفاف جنسی: فقه فردی (کتاب)|کتاب فقه عفاف جنسی]]، خودآرایی زن علاوه بر آرایش، شامل پوشیدن لباسهای زیبا و جلب توجهکننده نیز میشود؛ نویسنده دلیل حرمت را آیات حرمت تبرج و جلوهگری (آیه ۶۰ نور | به گفته [[حسین بستان نجفی|حسین بستان]] در [[فقه عفاف جنسی: فقه فردی (کتاب)|کتاب فقه عفاف جنسی]]، خودآرایی زن علاوه بر آرایش، شامل پوشیدن لباسهای زیبا و جلب توجهکننده نیز میشود؛ نویسنده دلیل حرمت را آیات حرمت تبرج و جلوهگری ([[آیه ۶۰ سوره نور]] و آیه ۳۳ سوره احزاب) دانسته است. البته او مواردی همچون آرایش خفیف و استفاده از لنز مصنوعی را نمونه جلوهگری نمیداند. نویسنده قائل است، مواردی که در آنها عناوینی همچون «ترتب مفسده» یا «تهییج شهوت» رخ دهد، نیز حرام است.<ref>بستان، فقه عفاف جنسی، ص۲۰۱.</ref> | ||
== مدلینک == | == مدلینک == | ||
| خط ۵۰: | خط ۵۰: | ||
{{پانویس}} | {{پانویس}} | ||
== منابع== | == منابع== | ||
* موسوی گلپایگانی، سید | * موسوی گلپایگانی، سید محمدرضا، کتاب القضاء، قم، دار القرآن الکریم، ۱۴۱۳ق. | ||
* موسوی اردبیلی، سید عبدالکریم، فقه القضاء، قم، دانشگاه مفید، ۱۴۲۳ق. | * موسوی اردبیلی، سید عبدالکریم، فقه القضاء، قم، دانشگاه مفید، ۱۴۲۳ق. | ||
* آصفی، محمدمهدی، [https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/310271 «حکم بازیگری زن در فیلم و تئاتر»]، فصلنامه فقه اهل بیت، شماره ۲۲، ص۱۳۷۹ش. | * آصفی، محمدمهدی، [https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/310271 «حکم بازیگری زن در فیلم و تئاتر»]، فصلنامه فقه اهل بیت، شماره ۲۲، ص۱۳۷۹ش. | ||
| خط ۵۹: | خط ۵۹: | ||
*هاشمی شاهرودی، حسین، شرط جنسیت در منصبهای ولایی و غیرولایی، قم، مرکز فقهی ائمه اطهار، ۱۴۰۰ش. | *هاشمی شاهرودی، حسین، شرط جنسیت در منصبهای ولایی و غیرولایی، قم، مرکز فقهی ائمه اطهار، ۱۴۰۰ش. | ||
* طباطبایی، محمد حسین، المیزان فی تفسیر القرآن، بیروت، موسسه الاعلمی للمطبوعات، ۱۳۹۳ق. | * طباطبایی، محمد حسین، المیزان فی تفسیر القرآن، بیروت، موسسه الاعلمی للمطبوعات، ۱۳۹۳ق. | ||
* مکارم شیرازی، ناصر، تفسیر نمونه، تهران، | * مکارم شیرازی، ناصر، تفسیر نمونه، تهران، دارالکتب الاسلامیه، ۱۳۷۴ش. | ||
* صادقی تهران، محمد، ترجمان فرقان، قم، نشر شکرانه، ۱۳۸۸ش. | * صادقی تهران، محمد، ترجمان فرقان، قم، نشر شکرانه، ۱۳۸۸ش. | ||
* رضایی اصفهانی، محمدعلی، تفسیر قرآن مهر، قم، پژوهشهای تفسیر و علوم قرآن، ۱۳۸۷ش. | * رضایی اصفهانی، محمدعلی، تفسیر قرآن مهر، قم، پژوهشهای تفسیر و علوم قرآن، ۱۳۸۷ش. | ||
* سند، محمد، سند العروة الوثقى كتاب الإجتهاد و التقليد، | * سند، محمد، سند العروة الوثقى كتاب الإجتهاد و التقليد، تهران، دار الكوخ، ۱۳۹۴ش. | ||
* نریمانی زمانی، سید مهدی، کاوشی نو در مسئله حضور اجتماعی زنان، مشهد، بنیاد پژوهشهای اسلامی آستان قدس رضوی، ۱۳۹۴ش. | * نریمانی زمانی، سید مهدی، کاوشی نو در مسئله حضور اجتماعی زنان، مشهد، بنیاد پژوهشهای اسلامی آستان قدس رضوی، ۱۳۹۴ش. | ||
* بایبوردی، سهیلا، [https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/380266 «مباحث فقهی قضاوت زن»]، فصلنامه پژوهشهای فقه و حقوق اسلامی، شماره ۱، ۱۳۸۴ش. | * بایبوردی، سهیلا، [https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/380266 «مباحث فقهی قضاوت زن»]، فصلنامه پژوهشهای فقه و حقوق اسلامی، شماره ۱، ۱۳۸۴ش. | ||