فقه معاصر:پیشنویس آیه ۳۳ سوره احزاب: تفاوت میان نسخهها
بدون خلاصۀ ویرایش |
|||
| خط ۲: | خط ۲: | ||
== توصیه به خانهنشینی و عدم تبرج زنان پیامبر == | == توصیه به خانهنشینی و عدم تبرج زنان پیامبر == | ||
بخش اول آیه ۳۳ سوره احزاب که به | بخش اول آیه ۳۳ سوره احزاب که به «آیه تبرج» نیز مشهور شده، در ادامه توصیهها و دستورات خطاب به زنان پیامبر(ص) در آیات قبل، آنان را به رعایت عفت دعوت میکند. در این بخش از آیه، از آنان خواسته شده با وقار و متانت رفتار کنید و بدون ضرورت از خانههایتان خارج نشوید و همانند دوران جاهلیت، با خودآرایی و ظاهر کردن زینتهای خود، در برابر دیدگان مردم و جمعیت حاضر نشوید.<ref>طباطبایی، المیزان، ج۱۶، ص۳۰۹؛ مکارم شیرازی، تفسیر نمونه، ج۱۷، ص۲۹۰.</ref> | ||
=== متن و ترجمه === | === متن و ترجمه === | ||
| خط ۱۹: | خط ۱۹: | ||
== کاربرد در مباحث فقهی == | == کاربرد در مباحث فقهی == | ||
بخش اول آیه ۳۳ سوره احزاب | فقها و پژوهشگران فقهی در چند مسئله فقهی مرتبط با مسائل زنان به بخش اول آیه ۳۳ سوره احزاب استناد کردهاند. | ||
== قضاوت زنان == | == قضاوت زنان == | ||
مشهور فقهای امامیه با استناد به ادله متعددی ازجمله آیه ۳۳ سوره احزاب قائل به عدم جواز قضاوت زنان هستند. بهعنوان مثال [[سید محمدرضا گلپایگانی]] از این آیه چنین استفاده کرده است که چون تصدی امر قضا مستلزم خروج از خانه و حضور در مجامع عمومی و اختلاط با مردان است و آیه، زنان را به ماندن در خانه امر میکند، پس قضاوت زنان جایز نیست.<ref>موسوی گلپایگانی، کتاب القضاء، ج۱، ص۴۷؛ هاشمی شاهرودی، شرط جنسیت در منصبهای ولایی و غیرولایی، ص۱۰۲.</ref> | مشهور فقهای امامیه با استناد به ادله متعددی ازجمله آیه ۳۳ سوره احزاب قائل به عدم جواز [[قضاوت زنان]] هستند. بهعنوان مثال [[سید محمدرضا گلپایگانی]] از این آیه چنین استفاده کرده است که چون تصدی امر قضا مستلزم خروج از خانه و حضور در مجامع عمومی و اختلاط با مردان است و آیه، زنان را به ماندن در خانه امر میکند، پس قضاوت زنان جایز نیست.<ref>موسوی گلپایگانی، کتاب القضاء، ج۱، ص۴۷؛ هاشمی شاهرودی، شرط جنسیت در منصبهای ولایی و غیرولایی، ص۱۰۲.</ref> | ||
در مقابل، برخی از فقها مانند [[سید عبدالکریم موسوی اردبیلی]] در رد این | در مقابل، برخی از فقها مانند [[سید عبدالکریم موسوی اردبیلی]] در رد این استدلال، معتقدند که، اولاً، این آیه خطاب به همسران پیامبر(ص) است. ثانیاً، گفتگوی زن و مرد اگر با مراعات مصالح و احکام شرعی باشد، هیج اشکال شرعی ندارد. ثالثاً اگر این استدلال پذیرفته شود باید زنان را در خانه حصر کرد و تصدی آنان نسبت به هر امر اجتماعی را ممنوع شمرد و چنین چیزی بعید بلکه ممتنع است، و در نهایت این امر مخالف با سیره رایج در عصر معصومین(ع) است که در آن زنان اشتغالات اجتماعی مثل تجارت یا حضور در میدان جنگ برای مداوا و مانند آن داشتهاند.<ref>موسوی اردبیلی، فقه القضاء، ج۱، ص۹۲-۹۳.</ref> | ||
همچنین در رد استدلال به این آیه برای منع قضاوت زنان به این نکات اشاره شده است که نمیتوان پذیرفت زنان مطلقا حق بیرون آمدن از خانه را ندارند؛ زیرا برای انجام واجباتی مانند حج حتی بدون اجازه شوهر میتوانند از خانه خارج شوند<ref>کریمی و مظفری، «نگرشی نو به ادله ناظر به قضاوت زنان در فقه امامیه و رویه عملی حقوق موضوعه ایران»، ص۲۸-۲۹.</ref> و اینکه حکم خانهنشینی زنان ارشادی است نه الزامی، و اگر فقیهی آن را الزامی بداند باعث محرومیت زن در تمام زمینهها مانند آموزش، پزشکی و ... خواهد شد.<ref>بایبوردی، «مباحث فقهی قضاوت زن»، ص۱۹۰؛ هاشمی شاهرودی، شرط جنسیت در منصبهای ولایی و غیرولایی، ص۲۳۱، ۲۷۹، ۳۴۰، ۴۱۳؛ القبانچی، المرأة، المفاهیم و الحقوق، ص۱۹۱-۱۹۲؛ </ref> | |||
== تقلید از زنان == | == تقلید از زنان == | ||
فقهای قائل به عدم جواز تقلید از زنان که دیدگاه مشهور را تشکیل میدهند، برای اثبات مدعای خود به ادلهای مانند آیه تبرج استناد کردهاند. استدلال آنان به این آیه برای اثبات شرط ذکوریت مرجع تقلید، بر این محور استوار است که وظیفه اصلی زن، «قرار گرفتن در خانه»، «حفظ حجاب» و «پرهیز از خودنمایی» است. این موارد، طبیعت و موقعیت زن را به گونهای ترسیم میکند که او را از عهدهداری مسئولیتهایی که نیازمند ارتباط گسترده با توده مردم و حضور در عرصههای اجتماعی ازجمله مرجعیت است، باز | فقهای قائل به عدم جواز [[تقلید از زنان]] که دیدگاه مشهور را تشکیل میدهند، برای اثبات مدعای خود به ادلهای مانند آیه تبرج استناد کردهاند. استدلال آنان به این آیه برای اثبات شرط ذکوریت مرجع تقلید، بر این محور استوار است که وظیفه اصلی زن، «قرار گرفتن در خانه»، «حفظ حجاب» و «پرهیز از خودنمایی» است. این موارد، طبیعت و موقعیت زن را به گونهای ترسیم میکند که او را از عهدهداری مسئولیتهایی که نیازمند ارتباط گسترده با توده مردم و حضور در عرصههای اجتماعی ازجمله مرجعیت است، باز میدارد؛ بنابراین تقلید از زنان جایز نیست.<ref>سند، سند العروة الوثقى، كتاب الإجتهاد و التقليد، ج۲، ص۶۶-۶۷.</ref> | ||
در نقد این استدلال | در نقد این استدلال گفته شده که مقصود آیه، خانهنشینی مطلق نیست؛ بلکه پرهیز از خودنمایی به شیوه جاهلیت است. ضمناً در دنیای امروز، بخش بزرگی از ارتباطات مرجع و مقلد میتواند بدون نیاز به حضور فیزیکی و از طریق ابزارهای نوین ارتباطی صورت گیرد.<ref>ایزدیفرد و کاویار، «واکاوی ادله ناظر بر مرجعیت زنان در فقه امامیه»، ص۲۱۴-۲۱۵.</ref> | ||
== حضور اجتماعی و سیاسی زنان == | == حضور اجتماعی و سیاسی زنان == | ||
برخی از فقها و پژوهشگران دینی با استناد به آیات و روایاتی<ref>برای نمونهای نگاه کنید به: صدوق، من لا يحضره الفقيه، ج۴، ص۳۶۴.</ref> ازجمله آیه تبرج حضور اجتماعی و سیاسی زنان و تصدی مناصب سیاسی توسط آنها را مشروع نمیدانند.<ref>برای نمونه نگاه کنید به: آقا ضیاء عراقی، شرح تبصرة المتعلمین، ص۳۱۰.</ref> به گفته آنها، طبق این آیه به زنان امر شده که در خانهها بمانند و حضور اجتماعی زنان مخالف صریح این آیه است.<ref>نریمانی زمانی، کاوشی نو در مسئله حضور اجتماعی زنان، ص۱۲۳-۱۲۷.</ref> | برخی از فقها و پژوهشگران دینی با استناد به آیات و روایاتی<ref>برای نمونهای نگاه کنید به: صدوق، من لا يحضره الفقيه، ج۴، ص۳۶۴.</ref> ازجمله آیه تبرج حضور اجتماعی و سیاسی زنان و تصدی مناصب سیاسی توسط آنها را مشروع نمیدانند.<ref>برای نمونه نگاه کنید به: آقا ضیاء عراقی، شرح تبصرة المتعلمین، ص۳۱۰.</ref> به گفته آنها، طبق این آیه به زنان امر شده که در خانهها بمانند و حضور اجتماعی زنان مخالف صریح این آیه است.<ref>نریمانی زمانی، کاوشی نو در مسئله حضور اجتماعی زنان، ص۱۲۳-۱۲۷.</ref> به عنوان مثال در [[زن و انتخابات (کتاب)|کتاب زن و انتخابات]]، شرکت زنان در انتخابات نافی دستورات قرآن درباره حفظ عفت، حجاب و خانهنشینیِ مورد تأکید در آیاتی مانند آیه ۳۳ سوره احزاب دانسته شده است.<ref>مجموعه نویسندگان، زن و انتخابات، ص۷۵-۷۸.</ref> | ||
در مقابل، عدهای از پژوهشگران و نویسندگان در رد استدلال به این آیه بر عدم مشروعیت حضور اجتماعی و سیاسی زنان بر این نکات تأکید کردهاند که، اولا، حکم آیه، به زنان پیامبر(ص) اختصاص دارد،<ref>القبانچی، المرأة، المفاهیم و الحقوق، ص۱۹۱-۱۹۲؛ قرضاوی، دیدگاههای فقهی معاصر، ج۳، ص۷۷.</ref> و این اختصاص باعث میشود که استناد گروه نخست به این آیه اخص از مدعا باشد، ثانیا باتوجه به اختلاف قرائت، معنای لزومِ رعایتِ وقار و سنگینی، بهجای خانه نشینی محتمل است.<ref>نریمانی زمانی، کاوشی نو در مسئله حضور اجتماعی زنان، ص۱۲۳-۱۲۷.</ref> و ثالثا حضور اجتماعی زنان پیامبر در مواردی مانند جهاد و عیادت بیماران<ref>القبانچی، المرأة، المفاهیم و الحقوق، ص۱۹۱-۱۹۲؛ قرضاوی، دیدگاههای فقهی معاصر، ج۳، ص۷۷.</ref> و همچنین خطبههای حضرت فاطمه(س) و حضرت زینب(س) در حوادث صدر اسلام، نافی استدلال گروه نخست است.<ref>کریمی و مظفری، «نگرشی نو به ادله ناظر به قضاوت زنان در فقه امامیه و رویه عملی حقوق موضوعه ایران»، ص۲۸-۲۹.</ref> افزون بر این برخی از فقها مانند [[سید روحالله موسوی خمینی|امام خمینی]] و [[سید علی حسینی خامنهای|آیتالله خامنهای]] نه تنها حضور اجتماعی و سیاسی زنان را با رعایت موازین شرعی بدون اشکال بلکه آن را لازم و تکلیفی بر عهده زنان میدانند.<ref>مهدوی کنی و موسوی، «تبرج زنان در تعاملات اجتماعی؛ گونهها و بایستهها با تکیه بر بیانات امام خمینی (ره) و آیتالله خامنهای»، ص۴۴-۴۵.</ref> | |||
== خودآرایی == | == خودآرایی == | ||
به گفته [[حسین بستان نجفی|حسین بستان]] در [[فقه عفاف جنسی: فقه فردی (کتاب)|کتاب فقه عفاف جنسی]]، خودآرایی زن علاوه بر آرایش، شامل پوشیدن لباسهای زیبا و جلب توجهکننده نیز میشود؛ نویسنده دلیل حرمت را آیات حرمت تبرج و جلوهگری ([[آیه ۶۰ سوره نور]] و آیه ۳۳ سوره احزاب) دانسته است. البته او مواردی همچون آرایش خفیف و استفاده از لنز مصنوعی را نمونه جلوهگری نمیداند. | به گفته [[حسین بستان نجفی|حسین بستان]] در [[فقه عفاف جنسی: فقه فردی (کتاب)|کتاب فقه عفاف جنسی]]، خودآرایی زن علاوه بر آرایش، شامل پوشیدن لباسهای زیبا و جلب توجهکننده نیز میشود؛ نویسنده دلیل حرمت را آیات حرمت تبرج و جلوهگری ([[آیه ۶۰ سوره نور]] و آیه ۳۳ سوره احزاب) دانسته است. البته او مواردی همچون آرایش خفیف و استفاده از لنز مصنوعی را نمونه جلوهگری نمیداند. به باور نویسنده، مواردی که در آنها عناوینی همچون «ترتب مفسده» یا «تهییج شهوت» رخ دهد، حرام است.<ref>بستان، فقه عفاف جنسی، ص۲۰۱.</ref> | ||
== مدلینک == | == مدلینک == | ||
درباره [[مدلینگ|مدل شدن]] زنان گفته شده چون معمولا این کار بدون آشکار کردن آرایه و آذین پوششی، رفتاری و | درباره [[مدلینگ|مدل شدن]] زنان گفته شده چون معمولا این کار بدون آشکار کردن آرایه و آذین پوششی، رفتاری و گفتاریِ ظاهری و درونی زنانه امکانپذیر نیست؛ بنابراین طبق آیه ۳۳ سوره احزاب چنین کاری زمینهسازی برای کارهای حرام خواهد شد و حکم آن حرمت است. البته به این نکته نیز اشاره شده است که اگر بتوان این هنر را در چارچوب موازین اسلامی انجام داد، مانعی نخواهد داشت.<ref>موسوی و همکاران، «بررسی مفهوم و کارکرد «مدلینگ» با تاکید بر آیات نهیکننده از تبرّج»، ص۹۸-۱۰۲.</ref> | ||
== بازیگری زن در فیلم و تئاتر == | == بازیگری زن در فیلم و تئاتر == | ||