واژه‌نامه فقه سیاسی (کتاب)

نویسنده: علیرضا صالحی

واژه‌نامه فقه سیاسی
اطلاعات کتاب
نویسنده	علی‌اصغر مرادی و اباصلت فروتن
موضوع	فقه سیاسی
سبک	فرهنگ‌نامه نویسی
زبان	فارسی
تعداد جلد	۱
تعداد صفحات	۲۰۶
قطع	وزیری (شومیز)
اطلاعات نشر
ناشر	مرکز فقهی ائمه اطهار(ع)
محل نشر	قم
تاریخ نشر	۱۳۸۹ش
نوبت چاپ	اول
شمارگان	۱۵۰۰

• چکیده

کتاب واژه‌نامه فقه سیاسی کتابی درباره اصطلاحات فقه سیاسی نوشته علی‌اصغر مرادی و اباصلت فروتن است که حدود ۲۸۰ واژه را از متون فقهی شیعه و اهل سنت استحراج کرده و توضیح داد‌ه‌اند. این کتاب را مرکز فقهی ائمه اطهار(ع) منتشر کرده است. جامع نبودن در گرد‌آوری واژه‌های مرتبط با فقه سیاسی و توضیح واژ‌ه‌های عام ذیل واژه‌های خاص از نقدهای وارد به این کتاب است.

معرفی

واژه‌نامه فقه سیاسی کتابی درباره اصطلاحات مرتبط با مسائل فقه سیاسی است که علی‌اصغر مرادی و اباصلت فروتن تدوین کرده‌اند و مرکز فقهی ائمه اطهار(ع) منتشر شده است.

ساختار و ویژگی‌ها

ساختار کتاب واژه‌نامه فقه سیاسی الفبایی است، نه موضوعی. در این کتاب ۲۸۰ واژه سیاسی یا غیرسیاسی مرتبط با مسائل سیاسی توضیح داده شده است. به ادعای نویسندگان، واژه‌های کتاب از منابع متعدد فقهی اهل سنت و شیعه استخراج شده‌اند(ص۱۶). در این کتاب ذیل هر واژه، معنای لغوی و اصطلاحی، ریشه و نمونه‌های تاریخی آن بیان شده و آواشناسی (فونتیک) و معادل انگلیسی واژه‌ها نیز آمده است(ص۱۷).

در این کتاب شماری از واژ‌ه‌ها، مانند اجتهاد و احتکار، در ظاهر ارتباطی با مفهوم سیاست ندارند، اما به باور نویسندگان، به دلیل داشتن بار سیاسی و نقش اساسی در اداره حکومت و حقوق سیاسی و اساسی جامعه، واژه‌هایی سیاسی قلمداد شده‌اند(ص۱۷). از دیگر ویژگی‌های این کتاب ارائه منابع توضیحی برای هر واژه در پاورقی است. به گفته نویسندگان، هدف از تدوین این کتاب جمع‌آوری واژه‌ها و اصطلاحات فقه سیاسی در یک جا است(ص۱۶).

نقدها

کتاب واژه‌نامه فقه سیاسی از جهاتی مورد نقد است که به چند مورد اشاره می‌شود:

• جامع نبودن در گردآوری واژه‌های فقه سیاسی: با وجود ادعای نویسندگان مبنی بر تتبع در منابع متعدد فقهی اهل سنت و شیعه، بسیاری از واژه‌های مرتبط با مسائل سیاسی که در کتب فقهی بررسی شده‌اند و در فقه سیاسی دارای اثر دانسته می‌شوند در این کتاب نیامده‌اند، از جمله حق رأی و انتخابات، رأی اکثریت، تفکیک قوا، نافرمانی مدنی،مشارکت سیاسی، حفظ نظام، حریم خصوصی و فقه حکومتی. در این کتاب حتی واژه فقه سیاسی نیز تبیین نشده است.
• تبیین نشدن رابطه واژه‌های نامرتبط با فقه سیاسی: در این کتاب تعدادی واژه‌ غیرمرتبط با مسائل سیاسی وجود دارد که به ادعای نویسندگان دارای بار و نقش سیاسی است، در حالی که نویسندگان در توضیح این واژه‌ها اثر و نقش سیاسی مورد ادعا را تبیین نکرده‌اند. اجتهاد، ساب النبی، مال الله، واقعه غدیر، نابته، یوم الخمیس، نسیء و ... از این واژه‌ها هستند.
• تبیین واژه‌های عام ضمن واژه‌های خاص: در این کتاب برخی واژه‌های عام در ضمن واژه‌های خاص توضیح داده شده‌اند، برای مثال واژه قانون در ضمن قانون اسلامی توضیح داده شده است، در حالی که قانون و فرایند‌های قانون‌گذاری مسائل مورد ابتلایی هستند که در کتب فقهی به صورت مفصل تبیین شده‌اند و نیاز به گنجاندن تعریفشان در ضمن واژه‌های خاص نیست.
• نبود تعریف دقیق از واژه‌ها: در برخی از واژه‌ها نویسندگان تعریفی دقیق و جامع ارائه نداده‌اند؛ برای مثال در تعریف دموکراسی، حضور مردم در صحنه سیاسی را به حمایت و پشتیبانی از رهبر جامعه اسلامی تأویل کرده‌اند.