فلسفه فقه: تفاوت میان نسخهها
| خط ۹۱: | خط ۹۱: | ||
==مبانی روششناختی== | ==مبانی روششناختی== | ||
مسائل روششناختی فقه | همه مسائل روششناختی فقه ذیل این پرسشها شکل میگیرند: هر یک از منابع چهارگانه فقه، یعنی کتاب، سنت، اجماع و عقل، چه ویژگیهایی دارند؟ درجه اعتبار آنها چقدر است؟ نسبت این منابع با هم چیست؟ آیا هیچیک بر دیگری تقدم دارد؟ شیوه فهم متون و نصوص دینی و فقهی چیست؟<ref>عابدی شاهرودی و دیگران، اقتراح: فلسفه فقه...، ص۵۲.</ref> چه ارتباطی میان نتایج [[رجوع به عرف]] یا تحقیق بر اساس روشهای علمی (از جمله زبانشناسی) برای کشف اراده شارع و روش استنباط احکام وجود دارد که باعث شده علم فقه آن را بپذیرد یا رد کند؟<ref>عابدی شاهرودی و دیگران، اقتراح: فلسفه فقه...، ص۵۳.</ref> | ||
===حجیت دلیل عقلی=== | ===حجیت دلیل عقلی=== | ||
بحث اساسی در جایگاه عقل در فقه، درباره قرار گرفتن احکام مستقل عقل عملی (مستقلات عقلیه) بهعنوان مبادی تصدیقی فقه (کبرای قضایای فقهی) و تبعیت احکام شرعی از مصالح و مفاسد واقعی است. این | بحث اساسی در جایگاه عقل در فقه، درباره قرار گرفتن احکام مستقل عقل عملی (مستقلات عقلیه) بهعنوان مبادی تصدیقی فقه (کبرای قضایای فقهی) و تبعیت احکام شرعی از مصالح و مفاسد واقعی است. این مباحث ذیل بحثی با عنوان «ملازمه یا عدم ملازمه بین حکم عقل و شرع» ([[قانون ملازمه]]) و همچنین امکان [[کشف ملاکات احکام]] مطرح بوده است. | ||
===حجیت منابع متنی=== | ===حجیت منابع متنی=== | ||
تفاوت باورها | تفاوت باورها درباره [[تحریف و عدم تحریف قرآن]]، حجیت یا عدم [[حجیت منابع حدیثی کهن]]، از جمله کتب اربعه، و نیز نگاه به اجماع و گستره شناخت عقلی انسان زمینهساز تفاوت فتواها و شکلگیری رویکردهای فقهی متعدد شده است. شکلگیری دو رویکرد بنیادینِ اخباری و اصولی، [[مکتب فقهی قم|مکتبهای فقهی قم]] و [[مکتب فقهی نجف|نجف]]، یا جریان موسوم به روشنفکری یا [[نواندیشی دینی]]، ناشی از تفاوت پاسخها به پرسشهای مذکور است. اصولیان روش فهم خود را بر بنیانهای عقلی بنا میکنند؛ اخباریان منبع اصلی احکام را منحصر در روایات میدانند و گذشته از اعتقاد به بیاعتباری دلایل عقلی، ظواهر قرآن را نیز فقط با تأیید خاص روایات معتبر میشمارند.<ref>موسوی، «ویژگیهای روش استنباط...»، ص۲۴۵.</ref> | ||
===فقه ظاهری و فقه مقاصدی=== | ===فقه ظاهری و فقه مقاصدی=== | ||
{{اصلی|فقه مقاصدی}} | {{اصلی|فقه مقاصدی}} | ||
مسئله گروهی از فقیهان معاصر این است که آیا میتوان با استفاده از روشهای غیرظاهرگرا همچون [[روح شریعت]]، [[مذاق شریعت]]، و [[مقاصد الشریعة]] به حکم شرعی رسید یا خیر. کارکرد این روشها برای گذر از | مسئله گروهی از فقیهان معاصر این است که آیا میتوان با استفاده از روشهای غیرظاهرگرا همچون [[روح شریعت]]، [[مذاق شریعت]]، و [[مقاصد الشریعة]] به حکم شرعی رسید یا خیر. کارکرد این روشها برای گذر از پوسته منابع فقهی و رسیدن به خواسته واقعی شارع است. تردید اساسی درباره «مذاق شریعت» این است که کنار گذاشتن استنباط لفظی از منابع، روشی نامعتبر در فقه شیعه است، از جمله ارتکازات نامعتبر<ref>عشایری منفرد، «چیستی مذاق شریعت و آسیب شناسی فقهی آن»، ص۱۱۹.</ref> و [[استحسان]].<ref>علیشاهی قلعهجوقی، «سنجش استحسان در اهل سنت...»، ص۷۴.</ref> تحدید ماهیت این روشها و سنجش اعتبار و انطباق آنها با واقع بر عهده فلسفه فقه است. | ||
==مبانی معرفتشناختی== | ==مبانی معرفتشناختی== | ||