فقه معاصر:پیشنویس سید عباس موسویان: تفاوت میان نسخهها
| خط ۴۳: | خط ۴۳: | ||
=== تفکیک میان نظام اقتصاد اسلامی، نظام مالی اسلامی و فقه اقتصادی === | === تفکیک میان نظام اقتصاد اسلامی، نظام مالی اسلامی و فقه اقتصادی === | ||
به باور موسویان، در ادبیات اقتصاد اسلامی سه مولفه «نظام اقتصاد اسلامی»، «نظام مالی اسلامی» و «فقه اقتصادی» وجود دارند و با همدیگر متفاوت هستند. نظام اقتصاد اسلامی نظامی است که هدف از آن ایجاد رفاه عمومی است. به باور موسویان نظام اقتصاد اسلامی به عنوان یک هدف عالی است که برای تحققش سه هدف میانی عدالت اقتصادی، امنیت اقتصادی و رشد و پیشرفت اقتصادی لازم است.<ref>موسویان و توحیدی، مبانی مالی اسلامی، ۱۴۰۲ش، ص۵-۱۰.</ref> | به باور موسویان، در ادبیات اقتصاد اسلامی سه مولفه «نظام اقتصاد اسلامی»، «نظام مالی اسلامی» و «فقه اقتصادی» وجود دارند و با همدیگر متفاوت هستند. نظام اقتصاد اسلامی نظامی است که هدف از آن ایجاد رفاه عمومی با اصول اسلام است. به باور موسویان نظام اقتصاد اسلامی به عنوان یک هدف عالی است که برای تحققش سه هدف میانی عدالت اقتصادی، امنیت اقتصادی و رشد و پیشرفت اقتصادی لازم است.<ref>موسویان و توحیدی، مبانی مالی اسلامی، ۱۴۰۲ش، ص۵-۱۰.</ref> | ||
در اندیشه موسویان نظام مالی اسلامی نظامی است که زیر مجموعه نظام اقتصاد اسلامی است و وظیفه تأمین مالی (با ایجاد ابزارهای مالی اسلامی) و کاهش ریسک (خطر) معاملات را بهعهده دارد.<ref>موسویان و توحیدی، مبانی مالی اسلامی، ۱۴۰۲ش، ص۵-۱۰.</ref> | در اندیشه موسویان نظام مالی اسلامی نظامی است که زیر مجموعه نظام اقتصاد اسلامی است و وظیفه تأمین مالی (با ایجاد ابزارهای مالی اسلامی) و کاهش ریسک (خطر) معاملات را بهعهده دارد.<ref>موسویان و توحیدی، مبانی مالی اسلامی، ۱۴۰۲ش، ص۵-۱۰.</ref> | ||
| خط ۶۹: | خط ۶۹: | ||
=== برتری روش اسلاممحور بر فقهمحور === | === برتری روش اسلاممحور بر فقهمحور === | ||
یک روش در سنجش مسائل بانکی و ابزارهای مالی روش فقه محور است. یعنی همین که روشهای بانکداری یا ابزارهای مالی مخالف فقه نباشند، کافی است. موسویان با گذر از این رأی، معتقد به جایگزینی روش اسلاممحور با روش فقه محور است | یک روش در سنجش مسائل بانکی و ابزارهای مالی روش فقه محور است. یعنی همین که روشهای بانکداری یا ابزارهای مالی مخالف فقه نباشند، کافی است. موسویان با گذر از این رأی، معتقد به جایگزینی روش اسلاممحور با روش فقه محور است. میرمعزی و غفوری از پژوهشگران حوزه فقه اقتصاد این نظریه موسویان را حرکت در مسیر تکامل معرفتی در این حوزه دانستهاند.<ref name=":0">میرمعزی و غفوری، «تکامل روش فکری استاد موسویان؛ از روش فقهمحور تا روش اسلاممحور»، ص۴۰-۵۸.</ref> | ||
==== تبیین روش فقهمحور ==== | ==== تبیین روش فقهمحور ==== | ||
به گفته پژوهشگران در روش فقهمحور دو مرحله فقهیسازی و تاسیس فقهی سپری میشود تا سازگاری با فقه، معیاری برای بانکداری اسلامی شود. موسویان معتقد بود در مرحله | به گفته پژوهشگران در روش فقهمحور دو مرحله فقهیسازی و تاسیس فقهی سپری میشود تا سازگاری با فقه، معیاری برای بانکداری اسلامی شود. موسویان معتقد بود در مرحله فقهیسازی، نهادهای مالی بر اساس فقه اسلام با رویکرد اصالة الصحه در معاملات ارزیابی و بازسازی میشوند. بر اساس دیدگاه موسویان در مرحله تاسیس فقهی باید طرحی نو بر اساس فقه شیعه برای نهادها و ابزارهای مالی ارائه یا بازتولید شود که در اقتصاد متعارف سابقه نداشته است.<ref>میرمعزی و غفوری، «تکامل روش علمی استاد موسویان از روش فقهمحور تا روش اسلاممحور»، ص48-55.</ref> | ||
==== تبیین روش اسلاممحور و برتری آن ==== | ==== تبیین روش اسلاممحور و برتری آن ==== | ||
در روش اسلام محور بهجای بسنده کردن به فقه، از تمام دادههای اسلامی اعم از احکام اخلاقی، فقه، سنتهای الهی و اهداف و اصول اسلام در ساختار نظام اقتصادی بهره گیری میشود. غفوری | در روش اسلام محور بهجای بسنده کردن به فقه، از تمام دادههای اسلامی اعم از احکام اخلاقی، فقه، سنتهای الهی و اهداف و اصول اسلام در ساختار نظام اقتصادی بهره گیری میشود. غفوری و میرمعزی میگویند مطالعه آثار موسویان نشان دهنده این است که او در برخی آثار خود برای ساختن یک نظام اقتصادی به اصول اخلاقی و یا سنتهای الهی توجه مینموده است. «مقاله دین و اقتصاد» و یا «کتاب کلیات نظام اقتصادی اسلام» را از جمله آثار موسویان در این زمینه دانستهاند.<ref>میرمعزی و غفوری، «تکامل روش علمی استاد موسویان از روش فقهمحور تا روش اسلاممحور»، ص58.</ref> | ||
محققان | محققان معتقدند، موسویان در این روش، مانند روش فقهمحور، دو مرحله اسلامیسازی و تأسیس اسلامی در اقتصاد را طی کرده است. اسلامیسازی به معنای بررسی و بازسازی طرح اقتصاد متعارف بر اساس تمام دادههای اسلامی اعم از احکام اخلاقی، فقه، سنتهای الهی و اهداف و اصول اسلام است. همچنین روش تاسیس اسلامی ارائه طرحی جدید در اقتصاد بر اساس این شاخصها است.<ref>میرمعزی و غفوری، «تکامل روش علمی استاد موسویان از روش فقهمحور تا روش اسلاممحور»، ص59.</ref> | ||
وجه برتری روش اسلاممحور بر فقهمحور این است که | وجه برتری روش اسلاممحور بر فقهمحور این است که فقه، تمام آموزههای اسلام را در تمام جهات پوشش نمیدهد؛ چرا که دانش فقه لزوما مطابق با لوح محفوظ نیست و عملیاتی ظنی و اجتهادی است. بر این اساس ممکن است طرحی در نهادها و ابزارهای مالی با فقه مخالفتی نداشته باشد اما با محورهای اصلی شریعت چون عدالت، امنیت و آزادی متناقض باشد.<ref>میرمعزی و غفوری، «تکامل روش علمی استاد موسویان از روش فقهمحور تا روش اسلاممحور»، ص63.</ref> | ||
=== '''نبود تفکیک میان بهرهبانکی و ربا''' === | === '''نبود تفکیک میان بهرهبانکی و ربا''' === | ||