رؤیت هلال با چشم مسلح: تفاوت میان نسخهها
| خط ۱۶: | خط ۱۶: | ||
رؤیت هلال با چشم مسلح که به معنای دیدن هلال ماه با ابزار و آلات جدید مثل دوربین و فرابین(تلسکوپ) است، از مسائل پرچالش، اثرگذار و نوظهور در فقه معاصر است. از آنجا که در فقه اسلامی ظرف زمانی بسیاری از تکالیف و وظایف مسلمانان، مانند روزه و حج، بر اساس ماههای قمری است، تشخیص ابتدا، انتها و روزهای ماههای قمری اهمیت بسزایی دارد. تشخیص روز اول ماه رمضان، عید فطر، روز عرفه، روز عید قربان، شبهای قدر و دیگر مناسبتهای اسلامی با این موضوع گره خورده است. | رؤیت هلال با چشم مسلح که به معنای دیدن هلال ماه با ابزار و آلات جدید مثل دوربین و فرابین(تلسکوپ) است، از مسائل پرچالش، اثرگذار و نوظهور در فقه معاصر است. از آنجا که در فقه اسلامی ظرف زمانی بسیاری از تکالیف و وظایف مسلمانان، مانند روزه و حج، بر اساس ماههای قمری است، تشخیص ابتدا، انتها و روزهای ماههای قمری اهمیت بسزایی دارد. تشخیص روز اول ماه رمضان، عید فطر، روز عرفه، روز عید قربان، شبهای قدر و دیگر مناسبتهای اسلامی با این موضوع گره خورده است. | ||
از صدر اسلام، رؤیت مستقیم و | از صدر اسلام، رؤیت مستقیم و حسی هلال بدون استفاده از ابزار و آلات اصلیترین راه تشخیص آغاز ماه قمری بوده است، اما با پدیدآمدن وسایل جدید، مثل تلسکوپ، و امکان رؤیت دقیقتر ماه این بحث مطرح شده است که آیا از نظر فقهی، اثبات حلول ماه قمری و هلال آن با ابزار جدید، که از آن به چشم مسلح تعبیر میشود، امکانپذیر است یا نه. ابتدا پاسخ فقها به این پرسش منفی بود، اما با گذر زمان و بحثهایی که درباره آن صورت گرفت برخی از فقهای معاصر به اعتبار رؤیت هلال با چشم مسلح فتوا دادند. با توجه به اینکه رؤیت هلال با چشم مسلح ممکن است گاه یک شب زودتر از رؤیت با چشم عادی محقق شود، تفاوت دو دیدگاه اهمیت بیشتری مییابد. از سوی دیگر، در صورت استفاده از ابزار مدرن، موانع و مشکلاتی مثل اختلاف شاهدان رؤیت هلال وجود ندارد. | ||
دایره مفهوم چشم مسلح دایره وسیعی است که از دوربینهای معمولی و ضعیف تا تلسکوپها و فرابینهای دقیق و غولپیکر را در بر میگیرد. یکی از ابهامات نظریه رؤیت با چشم مسلح از دیدگاه منتقدان این است که با توجه به دقت، قدرت و کارکرد متفاوت ابزار و وسایل رصد هلال و دیگر اجرام آسمانی، دقیقاً مشخص نیست که موافقان این نظریه کدام یک از این ابزار را معتبر میدانند.<ref>مختاری، رؤیت هلال، ج۱، مقدمه، ص۱۰۱.</ref> | دایره مفهوم چشم مسلح دایره وسیعی است که از دوربینهای معمولی و ضعیف تا تلسکوپها و فرابینهای دقیق و غولپیکر را در بر میگیرد. یکی از ابهامات نظریه رؤیت با چشم مسلح از دیدگاه منتقدان این است که با توجه به دقت، قدرت و کارکرد متفاوت ابزار و وسایل رصد هلال و دیگر اجرام آسمانی، دقیقاً مشخص نیست که موافقان این نظریه کدام یک از این ابزار را معتبر میدانند.<ref>مختاری، رؤیت هلال، ج۱، مقدمه، ص۱۰۱.</ref> | ||
===پیشینه و دیدگاهها === | ===پیشینه و دیدگاهها === | ||
در | در تاریخ فقه تا پیش از سده اخیر، رؤیت حسی و بدون ابزار هلال در کنار گذشتن سی روز از ماه و حکم حاکم اصلیترین معیار شرعی حلول ماه قمری بوده است.<ref>صدوق، المقنع، ص ۱۸۲ و مفید، المقنعه، ص ۲۹۵ و طوسی، المبسوط، ج ۱، ۲۶۷ و محقق حلی، شرایع الاسلام فی مسائل الحلال و الحرام، ج ۱ ص ۱۸۰ و علامه حلی، تذکره الفقها، ج ۶، ص ۱۱۷.</ref> از آنجا که در گذشته وجود ابزار بهکلی منتفی بوده است، نمیتوان قدما را مخالف این نظریه قلمداد کرد. | ||
نخستین | نخستین رد این بحث در بین فقها را میتوان در پاسخ منفی [[محمدحسین غروی نائینی|محمدحسین نائینی]] (۱۳۱۵ش) به استفتایی در این زمینه یافت.<ref>نائینی، الفتاوی، ج۱، ص۳۵۲.</ref> پس از او [[سید محمدباقر صدر]](۱۳۵۸ش)،<ref>صدر، الفتاوی الواضحه وفقا لمذهب اهل البیت، ص۶۲۳.</ref> [[سید روحالله موسوی خمینی|امام خمینی]](۱۳۶۸ش)،<ref>خمینی، تحریرالوسیلة، ج۲، ص۶۳۹.</ref> [[سید ابوالقاسم خویی]](۱۳۷۱ش)،<ref>خویی، موسوعة الامام الخویی، ج۲۲، ص۱۲۳.</ref> و مشهور مراجع و فقهای معاصر شیعه نیز رؤیت هلال با چشم مسلح را بهصراحت نفی کردهاند.<ref>تبریزی، صراط النجاه، ج۳، ص۱۱۹ و وحید خراسانی، رساله توضیح المسائل، ص۳۳۲، و زنجانی، کتاب الصوم، ص۲۱۴ و سیستانی، [https://fa.shafaqna.com/news/948952/ استفتاء از آیت الله سیستانی].</ref> | ||
برخی از مراجع | برخی از مراجع تقلید، مثل سید ابوالقاسم خویی، اثبات هلال با وسایل جدید را رد میکنند، اما کاربرد این ابزار را بهکلی منتفی نمیدانند و آنها را در قالب راهنمای یافتن مکان هلال برای رؤیت با چشم عادی میپذیرند.<ref>خویی، موسوعة الامام الخویی، ج۲۲، ص۱۲۳.</ref> [[سید محمد صدر]](۱۳۷۷ش) در کتاب [[ماوراء الفقه (کتاب)|ماوراء الفقه]]، آثار فقهی دیگری نیز برای چشم مسلح برشمرده است، از جمله اثبات رؤیتپذیری در صورت وجود مانع و رد شهادت مدعیان رؤیت در صورتی که با تلسکوپ عدم قابلیت رؤیت با چشم عادی اثبات شود.<ref>صدر، ماوراء الفقه، ج۲، ص۱۲۷.</ref> | ||
در مقابلِ مشهور فقها، | در مقابلِ مشهور فقها، تعدادی از فقیهان و مراجع تقلید معاصر مانند [[محمد فاضل لنکرانی]](۱۳۸۶ش)،<ref>[http://www.lankarani.com/far/adv/view.php?ntx=001003 فاضل لنکرانی، استفتاء در تاریخ ۲۴ رمضان ۱۴۲۴ق]، سایت رسمی آیت الله فاضل لنکرانی</ref> [[محمدتقی بهجت]] (۱۳۸۸ش)،<ref>بهجت، [https://bahjat.ir/fa/content/13071 استفتاء درباره رؤیت هلال با چشم مسلح]؛ بهحت، رسالة فی رؤیة الهلال ص۵۱.</ref> [[سید عبدالکریم موسوی اردبیلی]](۱۳۹۵ش)،<ref>موسوی اردبیلی، نهج الرشاد، ص۲۸۵.</ref> [[سید علی حسینی خامنهای|سید علی خامنهای]]،<ref>خامنهای، اجوبة الاستفتائات، ص۱۷۳.</ref> و [[محمدعلی گرامی]]<ref>گرامی، المعلّقات علی العروة الوثقی، ص۴۱۷.</ref> رؤیت هلال با چشم مسلح را معتبر دانستهاند. [[سید محمود هاشمی شاهرودی]](۱۳۹۷ش)<ref>هاشمی شاهرودی، استفتائات عربی سایت رسمی آیت الله هاشمی شاهرودی.</ref> و [[یوسف صانعی]](۱۳۹۹ش)<ref>صانعی، مجمع المسائل، ج۱، ص۳۱۶.</ref> ضمن تفکیک ابزار و آلات مختلف در چشم مسلح، بر اساس نگاه عرفی، رؤیت با دوربین را پذیرفته و رؤیت با ابزار تخصصی و دقیقتر مثل تلسکوپ را نامعتبر خواندهاند. | ||
==ادله موافقان == | ==ادله موافقان == | ||
موافقان رؤیت با چشم مسلح به دلایلی استناد میکنند : | موافقان رؤیت با چشم مسلح به دلایلی استناد میکنند: | ||
===اطلاق رؤیت در روایات === | ===اطلاق رؤیت در روایات === | ||
مهمترین دلیل قائلان به کفایت رؤیت با ابزار، اطلاق «رؤیت» در روایات است. [[محمدجواد فاضل لنکرانی]] استاد حوزه علمیه | مهمترین دلیل قائلان به کفایت رؤیت با ابزار، اطلاق «رؤیت» در روایات است. [[محمدجواد فاضل لنکرانی]]، استاد حوزه علمیه قم، معتقد است اطلاق رؤیت در روایات همانگونه که بر رؤیت با چشم عادی صدق میکند، شامل رؤیت با چشم مسلح نیز میشود؛ بنابراین اگر ماه با تلسکوپ دیده شود نیز رؤیت بر آن صدق میکند و استعمال حقیقی است.<ref>فاضل لنکرانی، اعتبار ابزار جدید در رؤیت هلال، ص۲۱.</ref> چنانکه در حرمت نظر به نامحرم و احکام مشابه آن فرقی بین رؤیت با ابزار و رؤیت بدون آن نیست.<ref>شهیدی، قرائة نقدیه لادلة القول باعتبار الاجهزه الحدیثه فی رؤیة الهلال، ص ۱۲۸.</ref> | ||
===روایت علی بن جعفر=== | ===روایت علی بن جعفر=== | ||