سید عباس موسویان: تفاوت میان نسخهها
Mkhaghanif (بحث | مشارکتها) صفحهای تازه حاوی «{{کتابهای دیگر | رده نویسنده = کتابهای سید عباس موسویان | منابع مطالعاتی = | رده کتابهای موضوع = }} {{نویسنده |نویسنده = رضا شمس |نویسنده۲ = |نویسنده۳ = |گردآوری = |ویراستار۱ = |ویراستار۲ = |ویراستار۳ = }} {{جعبه اطلاعات اشخاص|نام=سید عباس موسویان|...» ایجاد کرد |
بدون خلاصۀ ویرایش |
||
| خط ۱۷: | خط ۱۷: | ||
* '''چکیده''' | * '''چکیده''' | ||
'''سید عباس موسویان''' (۱۳۳۹ش-۱۳۹۹ش) اقتصاددان شیعه، صاحبنظر در [[بانکداری اسلامی]] و عضو شورای فقهی | '''سید عباس موسویان''' (۱۳۳۹ش-۱۳۹۹ش) اقتصاددان شیعه، صاحبنظر در [[بانکداری اسلامی]] و عضو [[شورای فقهی بانک مرکزی جمهوری اسلامی ایران]] بود. موسویان را ازجمله افراد تاثیرگذار بر قوانین مالی ایران دانستهاند. | ||
او دارای آثار علمی بسیاری در زمینه بانکداری اسلامی و ابزارهای مالی اسلامی مانند کتابهای [[مبانی مالی اسلامی (کتاب)|مبانی مالی اسلامی]]، [[بازار سرمایه اسلامی (کتاب)|بازار سرمایه اسلامی]]، [[بورسبازی در نگاه شریعت (کتاب)|بورسبازی در نگاه شریعت]]، [[مبانی فقهی بازار پول و سرمایه (کتاب)|مبانی فقهی بازار پول و سرمایه]]، بانکداری اسلامی؛ مبانی نظری و تجارب عملی و ابزارهای مالی اسلامی (صکوک) است. | او دارای آثار علمی بسیاری در زمینه بانکداری اسلامی و ابزارهای مالی اسلامی بود. مانند کتابهای [[مبانی مالی اسلامی (کتاب)|مبانی مالی اسلامی]]، [[بازار سرمایه اسلامی (کتاب)|بازار سرمایه اسلامی]]، [[بورسبازی در نگاه شریعت (کتاب)|بورسبازی در نگاه شریعت]]، [[مبانی فقهی بازار پول و سرمایه (کتاب)|مبانی فقهی بازار پول و سرمایه]]، [[بانکداری اسلامی؛ مبانی نظری و تجارب عملی (کتاب)|بانکداری اسلامی؛ مبانی نظری و تجارب عملی]]، و [[ابزارهای مالی اسلامی؛ صکوک (کتاب)|ابزارهای مالی اسلامی (صکوک)]] است. | ||
از جمله | از جمله آرای موسویان در عرصه بانکداری اسلامی امور پیشرو است: ۱.استفاده از عقود مبادلهای (قراردادهای بانکی با سود ثابت) و نقش مهم آن در بانکداری اسلامی؛ ۲.برتری روش اسلام محور بر روش فقهمحور در بانکداری اسلامی؛ ۳.جواز [[جریمه دیرکرد اقساط وام]]. | ||
به باور موسویان، در ادبیات اقتصاد اسلامی سه مولفه «نظام اقتصاد اسلامی»، «نظام مالی اسلامی» و «فقه اقتصادی» وجود دارد. هدف از نظام اقتصاد اسلامی، ایجاد رفاه عمومی است. او نظام مالی اسلامی را زیر مجموعه نظام اقتصاد اسلامی دانسته که هدفش تأمین مالی (با ایجاد ابزارهای مالی اسلامی) و کاهش ریسک (خطر) معاملات است. فقه | به باور موسویان، در ادبیات اقتصاد اسلامی سه مولفه «نظام اقتصاد اسلامی»، «نظام مالی اسلامی» و «فقه اقتصادی» وجود دارد. هدف از نظام اقتصاد اسلامی، ایجاد رفاه عمومی است. او نظام مالی اسلامی را زیر مجموعه نظام اقتصاد اسلامی دانسته که هدفش تأمین مالی (با ایجاد ابزارهای مالی اسلامی) و کاهش ریسک (خطر) معاملات است. فقه اقتصادی نیز از نظر او، وظیفه استنباط حکم تکلیفی (مانند حکم ربا) یا وضعی (مانند انتقال مالکیت) در رفتارها و روابط مالی و اقتصادی را بر عهدهدارد. | ||
عباس موسویان برخی ابزارهای مالی چون اوراق | عباس موسویان برخی ابزارهای مالی چون [[اوراق قرضالحسنه]]، [[اوراق مرابحه]] در برخی صورتهای آن و [[اوراق اجاره]] را بهعنوان ابزارهای مالی اسلامی قبول دارد. او این اوراق را جایگزین مناسبی برای [[اوراق قرضه]] و [[اوراق سهام ممتاز]] -که به طور معمول مبتنی بر بهره (ربا) هستند- دانسته است. | ||
موسویان باور دارد در راستای ایجاد و استفاده از ابزارهای مالی اسلامی باید مواردی چون تطابق اوراق بهادار با موازین شریعت و فقه امامیه، مسائل حسابداری اوراق، آثار خرد و کلان اقتصاد و ریسک معامله با اوراق رعایت شود. همچنین او مشروعیت و مقبولیت ابزارهای مالی در سطح کلان بینالمللی و میانمذهبی را مورد توجه قرار میداد. | موسویان باور دارد در راستای ایجاد و استفاده از ابزارهای مالی اسلامی باید مواردی چون تطابق [[اوراق بهادار]] با موازین شریعت و فقه امامیه، مسائل حسابداری اوراق، آثار خرد و کلان اقتصاد و ریسک معامله با اوراق رعایت شود. همچنین او مشروعیت و مقبولیت ابزارهای مالی در سطح کلان بینالمللی و میانمذهبی را مورد توجه قرار میداد. | ||
== معرفی == | == معرفی == | ||
سید عباس موسویان، دانشآموخته حوزه علمیه و متخصص در زمینه [[فقه اقتصادی]] و صاحبنظر در [[بانکداری اسلامی]] و مسائل مالی بود. فقیهانی چون [[سید علی خامنهای]]، [[صادق آملی لاریجانی]]، [[علیرضا اعرافی]]، [[احمد مبلغی]] و [[علیاکبر رشاد]] به مناسبت درگذشت موسویان، در پیامهایی دانش او را در فقه اقتصاد ستودهاند.<ref>«گزیدهای از انبوه پیامهای تسلیت»، وبسایت پژوهشکده پولی و بانکی بانک مرکزی جمهوری اسلامی ایران.</ref> به گفته محمدجواد توکلی، دانشیار گروه اقتصادی موسسه امام خمینی(ره)، موسویان به مسائل اقتصاد اسلامی نگاه کاربردی داشته و بر رویه برخی قوانین این حوزه تاثیرگذار بوده است. برخی از نقاط تاثیر او چنین است: | سید عباس موسویان، دانشآموخته حوزه علمیه قم و متخصص در زمینه [[فقه اقتصادی]] و صاحبنظر در [[بانکداری اسلامی]] و مسائل مالی بود. فقیهانی چون [[سید علی خامنهای]]، [[صادق آملی لاریجانی]]، [[علیرضا اعرافی]]، [[احمد مبلغی]] و [[علیاکبر رشاد]] به مناسبت درگذشت موسویان، در پیامهایی دانش او را در فقه اقتصاد ستودهاند.<ref>«گزیدهای از انبوه پیامهای تسلیت»، وبسایت پژوهشکده پولی و بانکی بانک مرکزی جمهوری اسلامی ایران.</ref> به گفته محمدجواد توکلی، دانشیار گروه اقتصادی موسسه امام خمینی(ره)، موسویان به مسائل اقتصاد اسلامی نگاه کاربردی داشته و بر رویه برخی قوانین این حوزه تاثیرگذار بوده است. برخی از نقاط تاثیر او چنین است: | ||
# طرح تحول نظام بانکی؛ تاثیرگذار بر قانون پنجم توسعه. | # طرح تحول نظام بانکی؛ تاثیرگذار بر قانون پنجم توسعه. | ||
# | # طرح اوراق یا صکوک اجاره، برای سازمان بورس اوراق بهادار؛ زمینهساز انتشار صکوک بانکی در قانون برنامه پنجم. | ||
# طراحی صکوک مختلف برای بازار اوراق بهادار و اصلاح برخی قوانین این بازار.<ref>«سید عباس موسویان؛ گفتارها و مصاحبهها»، ص۳۰۲-۳۰۳.</ref> | # طراحی صکوک مختلف برای بازار اوراق بهادار و اصلاح برخی قوانین این بازار.<ref>«سید عباس موسویان؛ گفتارها و مصاحبهها»، ص۳۰۲-۳۰۳.</ref> | ||
موسویان در حوزه اقتصاد | موسویان در حوزه اقتصاد اسلامی، بیشتر از صد اثر (اعم از مشارکتی و شخصی) دارد.<ref>«مروری بر زندگینامه و فعالیتهای مرحوم حجت الاسلام و المسلمین سید عباس موسویان»، ص۲۷۷-۲۷۸.</ref> ازجمله آثار منفرد او میتوان به کتابهای بانکداری اسلامی؛ مبانی نظری و تجارب عملی، ابزارهای مالی اسلامی (صکوک) و [[بازار سرمایه اسلامی (کتاب)|بازار سرمایه اسلامی]] اشاره کرد.<ref>«مروری بر زندگینامه و فعالیتهای مرحوم حجت الاسلام و المسلمین سید عباس موسویان»، ص۲۷۷-۲۷۸.</ref> موسویان برنده جوایز متعددی مانند جایزه جهانی علوم انسانی اسلامی و جایزه شهید صدر شده بود.<ref>«مروری بر زندگینامه و فعالیتهای مرحوم حجت الاسلام و المسلمین سید عباس موسویان»، ص۲۷۷-۲۷۸.</ref> | ||
موسویان فعالیتها و مسئولیتهای اجرایی متعددی داشت ازجمله: | |||
* عضویت در شورای فقهی | * عضویت در [[شورای فقهی بانک مرکزی جمهوری اسلامی ایران]]؛ | ||
* مشاور فقهی بانک توسعه صادرات ایران؛ | * مشاور فقهی بانک توسعه صادرات ایران؛ | ||
| خط ۴۶: | خط ۴۶: | ||
=== زندگینامه === | === زندگینامه === | ||
سید عباس موسویان در ۲ خرداد سال ۱۳۳۹ش در شهرستان عجبشیر از توابع آذربایجان شرقی به دنیا آمد.<ref>«زیست نامه حجت الاسلام والمسلمین سید عباس موسویان»، وبسایت شبکه اجتهاد.</ref> | سید عباس موسویان در ۲ خرداد سال ۱۳۳۹ش در شهرستان عجبشیر از توابع آذربایجان شرقی به دنیا آمد.<ref>«زیست نامه حجت الاسلام والمسلمین سید عباس موسویان»، وبسایت شبکه اجتهاد.</ref> او در سال ۱۳۶۰ش در بحبوحه انقلاب فرهنگی ایران، با انصراف از تحصیل در دانشگاه، به یادگیری علوم دینی در [[حوزه علمیه قم]] روی آورد<ref>«مروری بر زندگینامه و فعالیتهای مرحوم حجتالاسلاموالمسلمین سید عباس موسویان»، ص۲۷۸.</ref> و از سال ۱۳۶۸ش بهمدت ده سال در درس خارج فقه و اصول شرکت داشت.<ref>«مروری بر زندگینامه و فعالیتهای مرحوم حجتالاسلاموالمسلمین سید عباس موسویان»، ص۲۷۸.</ref> موسویان در سال ۱۳۸۴ش از پایاننامه خود در سطح چهار حوزه در زمینه فقه اقتصادی با عنوان «احکام فقهی اوراق بهادار» دفاع کرد.<ref>«مروری بر زندگینامه و فعالیتهای مرحوم حجتالاسلاموالمسلمین سید عباس موسویان»، ص۲۷۸.</ref> وی علاوه بر تحصیلات حوزوی، در دانشگاه شهید بهشتی تهران نیز در رشته اقتصاد نظری در مقطع کارشناسی ارشد تحصیل کرده است.<ref>«مروری بر زندگینامه و فعالیتهای مرحوم حجتالاسلاموالمسلمین سید عباس موسویان»، ص۲۷۸.</ref> | ||
== مبانی کلی | == مبانی کلی در پژوهشهای اقتصادی اسلامی == | ||
برخی از آراء و دیدگاههای سید عباس موسویان در مبانی کلی اقتصاد اسلامی چنین است: | برخی از آراء و دیدگاههای سید عباس موسویان در مبانی کلی اقتصاد اسلامی چنین است: | ||
=== تفکیک میان نظام اقتصاد اسلامی، نظام مالی اسلامی و فقه اقتصادی === | === تفکیک میان نظام اقتصاد اسلامی، نظام مالی اسلامی و فقه اقتصادی === | ||
به باور موسویان، در ادبیات اقتصاد اسلامی سه مولفه «نظام اقتصاد اسلامی»، «نظام مالی اسلامی» و «فقه اقتصادی» وجود دارند | به باور موسویان، در ادبیات اقتصاد اسلامی سه مولفه «نظام اقتصاد اسلامی»، «نظام مالی اسلامی» و «فقه اقتصادی» وجود دارند که با همدیگر متفاوت هستند. | ||
* نظام اقتصاد اسلامی، نظامی است با هدف ایجاد رفاه عمومی بر اساس اصول اسلام. به گفته موسویان نظام اقتصاد اسلامی برای رسیدن به رفاه عمومی بهعنوان هدف عالی نیازمند سه هدف میانی عدالت اقتصادی، امنیت اقتصادی و رشد و پیشرفت اقتصادی است.<ref>موسویان و توحیدی، مبانی مالی اسلامی، ص۵-۱۰.</ref> | |||
* نظام مالی اسلامی زیر مجموعه نظام اقتصاد اسلامی است که وظیفه تأمین مالی (با ایجاد ابزارهای مالی اسلامی) و کاهش ریسک (خطر) معاملات را بهعهده دارد.<ref>موسویان و توحیدی، مبانی مالی اسلامی، ص۵-۱۰.</ref> | |||
* فقه اقتصادی نیز احکام اموال و روابط وابسته به آن را در سه حوزه تولید، توزیع و مصرف بیان میکند؛ این شاخه شامل استنباط حکم تکلیفی (مانند حکم [[ربا]]) یا وضعی (مانند انتقال مالکیت) در رفتارها و روابط مالی و اقتصادی است.<ref>موسویان و توحیدی، مبانی مالی اسلامی، ص۱۲-۲۰.</ref> | |||
بر این اساس موسویان در [[مبانی مالی اسلامی (کتاب)|کتاب مبانی مالی اسلامی]]، برای شالوده نظام اقتصادی اسلام و خردهنظامهای وابسته به آن، چهار عنصر را معرفی میکند: | |||
بر این اساس موسویان در کتاب مبانی مالی | |||
# مبانی بینشی و اعتقادی اسلامی شامل جهانبینیهای زیربنایی اسلام درباره خدا، هستی، انسان و جامعه. | # مبانی بینشی و اعتقادی اسلامی شامل جهانبینیهای زیربنایی اسلام درباره خدا، هستی، انسان و جامعه. | ||
# سنتهای الهی مثبت و منفی حاکم بر جوامع انسانی، مبتنی بر سعادت و تقرب به خدا یا شقاوت و دوری از او. مثل تأثیر سنت تقوا و شکر در زیست اقتصادی جوامع اسلامی.<ref>موسویان و توحیدی، مبانی مالی اسلامی، ص۱۵.</ref> | # سنتهای الهی مثبت و منفی حاکم بر جوامع انسانی، مبتنی بر سعادت و تقرب به خدا یا شقاوت و دوری از او. مثل تأثیر سنت تقوا و شکر در زیست اقتصادی جوامع اسلامی.<ref>موسویان و توحیدی، مبانی مالی اسلامی، ص۱۵.</ref> | ||
# اخلاق اقتصادی در سه حوزه رابطه انسان با خدا، رابطه انسان با اموال و رابطه انسان با دیگر انسانها تعریف میشود. این اخلاق بر اساس روابط علی و معلولی غیرمادی و سنتهای الهی بنا شده و از راههای غیرمادی و غیرقابل محاسبه در امور معیشتی فرد و جامعه تأثیرگذار است. رفتارهای اخلاقی اقتصادی (به شکل خارج از چارچوب و اصولی که قانونا برایش وضع شده) به اهداف کلان نظام اقتصادی اسلامی کمک میکند؛ با کارکردها و نتایجی چون رفع فقر، پیشرفت، امنیت و عدالت اقتصادی.<ref>موسویان و توحیدی، مبانی مالی اسلامی، ص۱۷-۱۹.</ref> موسویان احکام مستحبی را هرچند که فقهی هستند در زمره اخلاق اقتصادی دستهبندی کرده است.<ref>موسویان و توحیدی، مبانی مالی اسلامی، ص۲۰.</ref> | # اخلاق اقتصادی در سه حوزه رابطه انسان با خدا، رابطه انسان با اموال و رابطه انسان با دیگر انسانها تعریف میشود. این اخلاق بر اساس روابط علی و معلولی غیرمادی و سنتهای الهی بنا شده و از راههای غیرمادی و غیرقابل محاسبه در امور معیشتی فرد و جامعه تأثیرگذار است. رفتارهای اخلاقی اقتصادی (به شکل خارج از چارچوب و اصولی که قانونا برایش وضع شده) به اهداف کلان نظام اقتصادی اسلامی کمک میکند؛ با کارکردها و نتایجی چون رفع فقر، پیشرفت، امنیت و عدالت اقتصادی.<ref>موسویان و توحیدی، مبانی مالی اسلامی، ص۱۷-۱۹.</ref> موسویان احکام مستحبی را هرچند که فقهی هستند در زمره اخلاق اقتصادی دستهبندی کرده است.<ref>موسویان و توحیدی، مبانی مالی اسلامی، ص۲۰.</ref> | ||
# | # در کنار اخلاق اقتصادی، فقه اقتصادی حضور دارد که یکی از شاخههای علم فقه است. احکام رفتارها و روابطی را استنباط میکند که موضوع آن مال است و در سه عرصه تولید، توزیع و مصرف قرار میگیرند. این احکام جهتگیری فعالیتهای اقتصادی افراد را به سمت اهداف نظام اقتصادی اسلام تنظیم میکند. <ref>موسویان و توحیدی، مبانی مالی اسلامی، ص۱۲-۲۰.</ref> | ||
=== '''بهرهگیری از روش و ابزارهای اقتصاد متعارف در اقتصاد اسلامی''' === | === '''بهرهگیری از روش و ابزارهای اقتصاد متعارف در اقتصاد اسلامی''' === | ||
موسویان معتقد است روشها و شیوههایی که در نظام اقتصاد متعارف تولید شدهاند، با نظام اقتصاد اسلامی | موسویان معتقد است روشها و شیوههایی که در نظام اقتصاد متعارف تولید شدهاند، با نظام اقتصاد اسلامی ناسازگار نیست. به گفته او میتوان در چارچوب نظام اقتصاد اسلامی با اصلاح این روشها، آنها را در زمره مسائل اقتصاد اسلامی قرار داد.<ref>موسویان، بانکداری اسلامی، ص۲۹.</ref> | ||
== دیدگاههای موسویان در بانکداری اسلامی == | == دیدگاههای موسویان در بانکداری اسلامی == | ||