فقه مقاومت (منابع مطالعاتی): تفاوت میان نسخه‌ها

→ تفاوت با ویرایش قدیمی‌تر تفاوت با ویرایش جدیدتر ←

نسخهٔ ‏۵ ژوئیهٔ ۲۰۲۶، ساعت ۱۲:۱۷

فقه مقاومت یکی از عناوین و شاخه‌های فقه مضاف در باب فقه سیاسی و فقه اجتماعی می‌باشد. اگر چه در گذشته در ابواب فقه سنتی در باب جهاد و امر به معروف می‌توان ردپایی از بحث دفاع و مقاومت دید ولی با توجه به موضوعات جدید جایگاه ویژه‌ای در فقه معاصر پیدا کرده است.

امروزه نظام سلطه و استکبار جهانی برای فشار و استعمار و استثمار هر چه بیشتر کشورهای اسلامی انواع و اقسام فشارهای سیاسی، نظامی، امنیتی، اقتصادی، رسانه ای، فرهنگی و... را بر آنها وارد کرده که به تناسب این‌گونه جنگ‌های ترکیبی و نامتقارن، موضوعات مقاومت از جمله مقاومت سیاسی، نظامی، اقتصادی، فرهنگی و... شکل گرفته است که فقه مقاومت شامل همه آنهاست.

فقه مقاومت وظیفه دولت‌های اسلامی، آحاد مردم و جبهه‌های محور مقاومت در احکام وضعی و تکلیفی هر یک از اقسام فقه مقاومت و مسائل مرتبط با آن را در مواجهه با ظلم، استکبار، اشغالگری و هژمونی قدرت‌های سلطه‌گر تبیین می‌کند. از جمله ادله‌ای که در باب فقه مقاومت مطرح می‌شود به قاعده نفی سبیل، قاعده وجوب إعداد قوه (بازدارندگی)، قاعده وجوب دفاع عن حیاض اسلام، قاعده حرمت اعانه بر إثم، قاعده لاضرر و... می‌توان اشاره کرد.

برخی معاصرین، مقاومت را به ۱.مقاومت فردی: دفاع از جان، مال و ناموس ۲.مقاومت جمعی: مقابله با حاکم ظالم و مستبد ۳.مقاومت جمعی: در مقابله با اشغال و نفوذ بیگانگان کافر بر سرزمین‌های اسلامی، تقسیم کرده‌اند.

کتاب‌ها

فارسی

فقه المقاومة (تقریرات درس خارج فقه آیت‌الله سید احمد علم‌الهدی)، مرتضی فخارشاکری و سید مهدی مرویان‌حسینی، مشهد، انتشارات صالحیه نواب، ۱۴۰۴ش. صفحات ابتدایی کتاب را اینجا مطالعه کنید
مستندات قرآنی و روایی نظریه مقاومت در قبال دشمن بر اساس دیدگاه مقام معظم رهبری، مجتبی سبزه‌کار، قاین، انتشارات اکبرزاده، ۱۴۰۲ش. صفحات اولیه کتاب را اینجا مطالعه کنید
فقه مقاومت از دیدگاه مذاهب خمسه با رویكرد مقارنه‌ای و تحلیلی، محمدجواد مهری، قم، انتشارات مکث اندیشه، ۱۴۰۱ش.
نظریه جهاد ذبّی و نسبت آن با فقه مقاومت، محمدجواد فاضل لنکرانی، قم، مرکز فقهی ائمه اطهار (ع)، ۱۴۰۰ش. صفحات اولیه کتاب را اینجا مطالعه کنید
پژوهشی تطبیقی در فقه مقاومت، محمدمهدى آصفى، مترجم علی کارشناس، قم، زمزم هدایت، ۱۳۹۵ش. متن کتاب در کتابخانه فقه معاصر

عربی

فقه المقاومة: دراسة مقارنة، احمد شفیعی‌نیا، تهران، معاونت فرهنگی مجمع جهانى تقریب مذاهب اسلامی، ۱۴۳۲ق. صفحات ابتدایی کتاب را اینجا مطالعه کنید
المبانی الفقهیة للمقاومة (مقاومة الاحتلال)، محمدمهدی آصفی، نجف اشرف، مجمع جهانی اهل‌بیت(ع)، ۱۴۳۰ق. متن کتاب را اینجا مطالعه کنید
فقه المقاومة: المبانی الفقهیة للمقاومة (مقاومة الحکومات الظالمة)، محمدمهدى آصفى، نجف، مجمع جهانی اهل‌بیت (ع)، ۱۴۳۰ق. متن کتاب را اینجا مطالعه کنید
فقه المقاومة (دراسة فقهية مقارنة)، محمدمهدى آصفى، تهران، معاونت فرهنگی مجمع جهانى اهل‌بیت(ع)، ۱۴۳۰ق. متن کتاب را اینجا مطالعه کنید

مقاله‌ها

فارسی

شناسایی و بازخوانی مستندات «حق بر مقاومت» در پرتو تحلیل ادله و مستندات شرعی، محمد زبده و محمدرضا حسینی و سید امیرمحمد ابوترابی و علی محمدیان، فصلنامه علمی مطالعات بین رشته‌ای دانش‌ راهبردی، سال پانزدهم، شماره ۵۹، تابستان ۱۴۰۴ش. متن مقاله را اینجا مطالعه کنید
مبانی فقهی دفاع مشروع در مقاومت، مهدی بهرمند و نازی پورکریمی و سمانه کردستانی، فصلنامه تحقیقات کاربردی فقه و حقوق، سال ۴، شماره ۱، شماره ۵، بهار ۱۴۰۳ش. متن مقاله در کتابخانه فقه معاصر
نسبت‌سنجی قاعده فقهی «لا‌ضرر» با نظریه مقاومت اسلامی، حسین آجورلو و علی قاسمی، فصلنامه علمی پژوهش‌های انقلاب اسلامی، دوره ۱۳، شماره ۲، شماره پیاپی ۴۹، تابستان ۱۴۰۳ش.متن مقاله را اینجا مطالعه کنید
مبانی فقهی-حقوقی "حق بر مقاومت" و مبارزه با اشغالگر، محمدبشیر محمدی، سی و هشتمین کنفرانس بین‌المللی وحدت اسلامی، ۱۴۰۳ش. چکیده را اینجا مطالعه کنید
تبیین مبانی فقهی مقاومت در اندیشه آیت‌الله خامنه‌ای، علی ملکی، دوفصلنامه پژوهش‌های سیاست اسلامی، سال ۱۱، شماره ۲۳‍‍، بهار و تابستان ۱۴۰۲ش. متن مقاله را اینجا مطالعه کنید
بررسی تطبیقی مقاومت در فقه سیاسی شیعه و اهل سنت، مهدی جعفری‌پناه و صالحه ملبوبی، دوفصلنامه فقه حکومتی، سال ۸، شماره ۱۵، بهار و تابستان ۱۴۰۲ش. صفحات ابتدایی را اینجا مطالعه کنید
مبانی فقهی نظریۀ مقاومت در روابط بین‌الملل با تأکید بر آراء و اندیشه‌های حضرت آیت‌الله خامنه‌ای(مدظله العالی)، محمدقیوم عرفانی و سید مهدی محمدی، فصلنامه علمی پژوه نامه فقه و علوم اسلامی، دوره ۲، شماره ۷، زمستان۱۴۰۲ش. متن مقاله را اینجا مطالعه کنید
چیستی «راهبرد مقاومت» در اندیشه مقام معظم رهبری و تحلیل مبانی عقلی آن از منظر فقه سیاسی، مهدی درگاهی، فصلنامه حکومت اسلامی، سال ۲۸، شماره ۲، شماره ۱۰۸، تابستان ۱۴۰۲ش. متن مقاله را اینجا مطالعه کنید
فقه حکومتی و بسط گفتمان مقاومت فرهنگی، سید حنیف رضازاده و عابدین مومنی، فصلنامه پژوهش‌نامه فقه اجتماعی، سال ۱۱، شماره ۲۲، بهار و تابستان ۱۴۰۲ش. متن مقاله در کتابخانه فقه معاصر
نگاهی به گستره مقاومت و حدود عقب نشینی از منظر فقه سیاسی، محمدرسول فخره و سید احسان رفیعی علوی، دوفصلنامه علمی "پژوهش‌نامه فقه اجتماعی"، سال دهم، شماره ۲، بهار و تابستان ۱۴۰۱ش. متن مقاله را اینجا مطالعه کنید
نظریۀ جهاد ذبّی در اندیشۀ آیت‌الله محمد‌‌‌‌جواد فاضل لنکرانی و نسبت آن با فقه مقاومت، محمد خسروی و سید جواد حسینی‌خواه، مجله مطالعات فقه سیاست، شماره ۴، پاییز و زمستان ۱۴۰۱ش. متن مقاله را اینجا مطالعه کنید
مقاومت در قرآن، سلمان نگهبان و رحیم ابوالحسینی، اندیشه تقریب، سال شانزدهم، شماره دوم، تابستان ۱۳۹۹ش. متن مقاله را اینجا مطالعه کنید
جایگاه اصل مقابله ‌به ‌مثل در مقاومت اسلامی، مهدی مقدادی داودی و سید جواد حسینی‌خواه، دو‌‌‌‌‌‌فصلنامه فقه و اجتهاد، سال ۷، شماره ۱۴، پاییز و زمستان ۱۳۹۹ش. متن مقاله را اینجا مطالعه کنید
مبانی فقهی مقاومت از دیدگاه اهل سنّت، مولانا علی‌احمد سلامی، اندیشه تقریب، سال چهاردهم، شماره اول، بهار ۱۳۹۷ش. متن مقاله را اینجا مطالعه کنید
مبانی فقهی دیپلماسی مقاومت در برابر تحریم‌ها در نظام جمهوری اسلامی ایران، حسین حاجی‌حسینی و محمدعلی حسین‌زاده و احمد مرتاضی، فصلنامه پژوهش‌های انقلاب اسلامی، سال ۶، شماره ۲۲، پاییز ۱۳۹۶ش. متن مقاله در کتابخانه فقه معاصر
خوانشی انتقادی از انگاره تعارض قاعده «لاضرر» با مقاومت اسلامی از نگاه قرآن کریم، حسینعلی یوسف‌زاده، فصلنامه حکومت اسلامی، سال ۲۵، شماره ۳، شماره ۹۷، پاییز ۱۳۹۵ش. متن مقاله در پایگاه فقه معاصر
مبانی فقهی مقاومت مسلحانه، محمدمهدی آصفی،‌ مترجم محمد غروی نائینی، اندیشه تقریب، شماره ۱۹، تابستان ۱۳۸۸ش. متن مقاله را اینجا مطالعه کنید

عربی

«المقاومة» بین الشرائع و الوقائع و دور الکلمة (أهمیة المقاومة في الفقه الإسلامي)، رجاء محمد بیطار، کنفرانس بین‌المللی وحدت اسلامی فلسطین محور اتحاد - مقالات منتخب سی و سومین کنفرانس بین‌المللی وحدت اسلامی، ۱۳۹۹ش. صفحات ابتدایی مقاله را اینجا مطالعه کنید
المبانی الفقهیة للمقاومة المسلحة، أسس و مبادی و مقومات، محمدمهدی آصفی، نشریه الثقلین، شماره ۶۲، تابستان ۱۴۳۰ق. صفحات ابتدایی مقاله را اینجا مطالعه کنید
الحرب و نظریة الدفاع و المقاومة فی الإسلام، سمیر سلیمان، مجله التوحید، شماره ۳۹، رجب و شعبان ۱۴۰۹ق. صفحات ابتدایی را اینجا مطالعه کنید

پایان‌نامه‌ها

فارسی

مبانی فقهی و حقوقی جریان سیاسی مقاومت اسلامی، ملیحه فلاحیان‌بیشه، کارشناسی ارشد، دانشگاه شهید اشرفی اصفهانی، دانشکده حقوق و الهیات، ۱۴۰۴ش. چکیده را اینجا مطالعه کنید
نسبت سنجی قاعده «لا ضرر» با نظریه مقاومت اسلامی، حسین آجورلو، کارشناسی ارشد، دانشگاه شهید بهشتی، دانشکده الهیات و ادیان، ۱۴۰۳ش. صفحات ابتدایی را اینجا مطالعه کنید
تحلیل فقهی مقاومت اسلامی در جنگ‌های ترکیبی، محمدرسول فخره، کارشناسی ارشد، دانشگاه امام صادق (ع)، دانشکده الهیات، معارف اسلامی و ارشاد، ۱۴۰۲ش. چکیده را اینجا مطالعه کنید
استلزامات فقهی نظریه مقاومت در روابط بین‌الملل، محمدقیوم عرفانی، دکتری تخصصی، جامعة المصطفی العالمیة، مجتمع آموزش عالی فقه - مدرسه عالی فقه تخصصی، ۱۴۰۱ش. چکیده را اینجا مطالعه کنید
مشروعیت مقاومت در حقوق بین‌الملل و فقه اسلامی، حیدر محمد حسین الخزاعی، کارشناسی ارشد، دانشگاه ادیان و مذاهب، دانشکده حقوق، ۱۴۰۱ش. چکیده را اینجا مطالعه کنید
مطالعه تطبیقی جهاد و مقاومت از منظر فقه امامیه و شافعی، حاجی‌ رحیمی‌فرد، کارشناسی ارشد، مرکز پیام نور خرم‌آباد، ۱۴۰۱ش. چکیده را اینجا مطالعه کنید
بررسی مبانی فقهی دفاع و مقاومت، علی قهرمان‌نیا مغانلو، کارشناسی ارشد، دانشگاه آزاد اسلامی واحد ماکو، گروه حقوق، ۱۴۰۰ش. چکیده را اینجا مطالعه کنید
مفهوم شناسی مقاومت و تبیین ساحت‌های آن در فقه اسلامی،سید حنیف رضازاده، دکتری تخصصی، دانشگاه تهران، دانشکده الهیات و معارف اسلامی، ۱۴۰۰ش. چکیده را اینجا مطالعه کنید

سایر منابع

نشست علمی، بررسی فقه مقاومت با تأکید بر دیدگاه امام شهید؛ از موضوع‌ شناسی فرهنگی تا تربیت مقاومتی، ۱۱ اردیبهشت ۱۴۰۵ش. متن نشست در سایت فقه معاصر
نشست علمی، تأکید آیت‌الله سیدمجتبی نورمفیدی بر ضرورت بازخوانی فقه مقاومت در برابر تهدیدهای نوپدید، ۲۳ آذر ۱۴۰۴ش. متن نشست در سایت فقه معاصر
سخنرانی محمدجواد فاضل لنکرانی در نشست علمی جایگاه قاعده «لاحرج و لاضرر» در فقه مقاومت، ۱۷ آبان ۱۴۰۳ش. متن بیانات را اینجا مطالعه کنید
سخنرانی محمدجواد فاضل لنکرانی در همایش فقه مقاومت، ۵ آبان ۱۴۰۲ش. متن بیانات را اینجا مطالعه کنید
سخنرانی محمدجواد فاضل لنکرانی در همايش «نظریه جهاد ذبّی و نسبت آن با فقه مقاومت» در مرکز فقهی ائمه اطهار(ع)، ۱۳ آذر ۱۳۹۸ش. متن بیانات را اینجا مطالعه کنید
اصول و مبانی «فقه مقاومت» از منظر آیت‌الله مکارم شیرازی، ۵ خرداد ۱۳۹۷ش. متن را اینجا مطالعه کنید

@@ خط ۱۶: / خط ۱۶: @@
 ===عربی===
 # فقه المقاومة: دراسة مقارنة، احمد شفیعی‌نیا، تهران، معاونت فرهنگی مجمع جهانى تقریب مذاهب اسلامی، ۱۴۳۲ق. [https://noorlib.ir/book/view/37644/فقه-المقاومة?pageNumber=9&viewType=html صفحات ابتدایی کتاب را اینجا مطالعه کنید]
-# المبانی الفقهیة للمقاومة (مقاومة الاحتلال)، محمدمهدی آصفی، نجف اشرف، مجمع جهانی اهل‌بیت (ع)، ۱۴۳۰ق. [https://abknowledge.net/MediaReader/pdf/69f9b5b63823debc059d92ba?productId=69f9b58f3823debc0598a8fb&contentDetailId=&isDefaultSamplePages=false متن کتاب را اینجا مطالعه کنید]
+# المبانی الفقهیة للمقاومة (مقاومة الاحتلال)، محمدمهدی آصفی، نجف اشرف، مجمع جهانی اهل‌بیت(ع)، ۱۴۳۰ق. [https://abknowledge.net/MediaReader/pdf/69f9b5b63823debc059d92ba?productId=69f9b58f3823debc0598a8fb&contentDetailId=&isDefaultSamplePages=false متن کتاب را اینجا مطالعه کنید]
-# فقه المقاومة: المبانی الفقهیة للمقاومة (مقاومة الحکومات الظالمة)، محمدمهدى آصفى، نجف اشرف، مجمع جهانی اهل‌بیت (ع)، ۱۴۳۰ق. [https://abknowledge.net/MediaReader/pdf/69f9b5ff3823debc05a830f6?productId=69f9b5dd3823debc05a36965&contentDetailId=&isDefaultSamplePages=false متن کتاب را اینجا مطالعه کنید]
+# فقه المقاومة: المبانی الفقهیة للمقاومة (مقاومة الحکومات الظالمة)، محمدمهدى آصفى، نجف، مجمع جهانی اهل‌بیت (ع)، ۱۴۳۰ق. [https://abknowledge.net/MediaReader/pdf/69f9b5ff3823debc05a830f6?productId=69f9b5dd3823debc05a36965&contentDetailId=&isDefaultSamplePages=false متن کتاب را اینجا مطالعه کنید]
-# فقه المقاومة (دراسة فقهية مقارنة)، محمدمهدى آصفى، تهران، معاونت فرهنگی مجمع جهانى تقریب مذاهب اسلامی، ۱۴۳۰ق. [https://lib.eshia.ir/12391/1/5 متن کتاب را اینجا مطالعه کنید]
+# فقه المقاومة (دراسة فقهية مقارنة)، محمدمهدى آصفى، تهران، معاونت فرهنگی مجمع جهانى اهل‌بیت(ع)، ۱۴۳۰ق. [https://lib.eshia.ir/12391/1/5 متن کتاب را اینجا مطالعه کنید]
 ==مقاله‌ها==
 ===فارسی===