جاسوسی (منابع مطالعاتی): تفاوت میان نسخه‌ها

[[جاسوسی]] به معنای گردآوری، تحصیل یا انتقال پنهانی اطلاعات و اسرار اشخاص، گروه‌ها، سازمان‌ها یا دولت‌ها با هدف دستیابی به منافع یا تحقق اهداف خاص است. این پدیده از دیرباز در روابط میان حکومت‌ها، جنگ‌ها و مناسبات سیاسی وجود داشته و در دوره معاصر، با پیشرفت فناوری‌های ارتباطی و اطلاعاتی، دامنه آن به حوزه‌های نظامی، سیاسی، امنیتی، اقتصادی، صنعتی، علمی و سایبری گسترش یافته است. در منابع اسلامی، از این عمل غالباً با واژه «تجسس» یاد شده است. «تجسس» مفهومی عام‌ دارد و جست‌وجوی پنهانی در امور دیگران، از جمله [[حریم خصوصی|حریم خصوصی افراد]]، را نیز دربرمی‌گیرد. این در حالیست که جاسوسی در اصطلاح [[فقه سیاسی]] [[فقه امنیت]] و [[فقه روابط بین‌الملل]]، ناظر به گردآوری و انتقال اطلاعات محرمانه اشخاص، نهادها یا دولت‌ها برای بهره‌برداری سیاسی، نظامی، امنیتی و مانند آن است.   

فهرست حاضر به جاسوسی به مفهوم اطلاعاتی و امنیتی آن، به‌ویژه در روابط میان دولت‌ها، حکومت‌ها، گروه‌های متخاصم و جامعه اسلامی، تمرکز دارد. ازاین‌رو، مباحثی مانند حکم جاسوسی برای دشمن یا علیه دشمن، به‌کارگیری جاسوس، مقابله با جاسوسان، جاسوسی در حال جنگ و صلح، جاسوسی اقتصادی و امنیتی، جاسوسی سایبری و سرقت اطلاعات، محور اصلی منابع معرفی‌شده در این فهرست را تشکیل می‌دهند. این تفکیک، قلمرو این فهرست را از مباحث فقهی مربوط به تجسس در [[حریم خصوصی (منابع مطالعاتی)|حریم خصوصی افراد]] متمایز می‌سازد.

در منابع فقهی، جاسوس فردی گناهکار و مجرم شناخته شده و در برخی روایات، برای برخی مصادیق آن حکم قتل نیز ذکر شده است. در حقوق ایران نیز جاسوسی در ماده ۵۰۱ قانون مجازات اسلامی و ماده ۲۴ قانون مجازات جرایم نیروهای مسلح (درباره نظامیان) جرم‌انگاری شده و مجازات آن تعیین شده است. با این حال، در مواردی که حفظ نظام اسلامی، تأمین امنیت جامعه یا دفع خطر از جان و مال مسلمانان بر جمع‌آوری اطلاعات متوقف باشد، حکم تجسس تغییر می‌کند. ازاین‌رو، بسیاری از فقیهان کسب اطلاعات درباره فعالیت‌های دشمن، جاسوسان بیگانه و اقدامات برهم‌زننده امنیت را از مصادیق وظایف حکومت اسلامی دانسته و در صورت وجود [[مصلحت]] مهم، آن را جایز یا حتی واجب شمرده‌اند.