واژهنامه فقه سیاسی (کتاب)
کتاب واژهنامه فقه سیاسی کتابی درباره اصطلاحات فقه سیاسی نوشته علیاصغر مرادی و اباصلت فروتن است که حدود ۲۸۰ واژه را از متون فقهی شیعه و اهل سنت استحراج کرده و توضیح دادهاند. این کتاب را مرکز فقهی ائمه اطهار(ع) منتشر کرده است. جامع نبودن در گردآوری واژههای مرتبط با فقه سیاسی و توضیح واژههای عام ذیل واژههای خاص از نقدهای وارد به این کتاب است.
| واژهنامه فقه سیاسی | |
|---|---|
 | |
| اطلاعات کتاب | |
| نویسنده | علیاصغر مرادی و اباصلت فروتن |
| موضوع | فقه سیاسی |
| سبک | فرهنگنامه نویسی |
| زبان | فارسی |
| تعداد جلد | ۱ |
| تعداد صفحات | ۲۰۶ |
| قطع | وزیری (شومیز) |
| اطلاعات نشر | |
| ناشر | مرکز فقهی ائمه اطهار(ع) |
| محل نشر | قم |
| تاریخ نشر | ۱۳۸۹ش |
| نوبت چاپ | اول |
| شمارگان | ۱۵۰۰ |
- چکیده
معرفی
واژهنامه فقه سیاسی کتابی درباره اصطلاحات مرتبط با مسائل فقه سیاسی است که علیاصغر مرادی و اباصلت فروتن تدوین کردهاند و مرکز فقهی ائمه اطهار(ع) منتشر شده است.
ساختار و ویژگیها
ساختار کتاب واژهنامه فقه سیاسی الفبایی است، نه موضوعی. در این کتاب ۲۸۰ واژه سیاسی یا غیرسیاسی مرتبط با مسائل سیاسی توضیح داده شده است.[۱] به ادعای نویسندگان، واژههای کتاب از منابع متعدد فقهی اهل سنت و شیعه استخراج شدهاند(ص۱۶). در این کتاب ذیل هر واژه، معنای لغوی و اصطلاحی، ریشه و نمونههای تاریخی آن بیان شده و آواشناسی (فونتیک) و معادل انگلیسی واژهها نیز آمده است(ص۱۷).
در این کتاب شماری از واژهها، مانند اجتهاد و احتکار، در ظاهر ارتباطی با مفهوم سیاست ندارند، اما به باور نویسندگان، به دلیل داشتن بار سیاسی و نقش اساسی در اداره حکومت و حقوق سیاسی و اساسی جامعه، واژههایی سیاسی قلمداد شدهاند(ص۱۷). از دیگر ویژگیهای این کتاب ارائه منابع توضیحی برای هر واژه در پاورقی است. به گفته نویسندگان، هدف از تدوین این کتاب جمعآوری واژهها و اصطلاحات فقه سیاسی در یک جا است(ص۱۶).
نقدها
کتاب واژهنامه فقه سیاسی از جهاتی مورد نقد است که به چند مورد اشاره میشود:
- جامع نبودن در گردآوری واژههای فقه سیاسی: با وجود ادعای نویسندگان مبنی بر تتبع در منابع متعدد فقهی اهل سنت و شیعه، بسیاری از واژههای مرتبط با مسائل سیاسی که در کتب فقهی بررسی شدهاند و در فقه سیاسی دارای اثر دانسته میشوند در این کتاب نیامدهاند، از جمله حق رأی و انتخابات، رأی اکثریت،[۲] تفکیک قوا،[۳] نافرمانی مدنی،[۴]مشارکت سیاسی،[۵] حفظ نظام، حریم خصوصی[۶] و فقه حکومتی. در این کتاب حتی واژه فقه سیاسی نیز تبیین نشده است.
- تبیین نشدن رابطه واژههای نامرتبط با فقه سیاسی: در این کتاب تعدادی واژه غیرمرتبط با مسائل سیاسی وجود دارد که به ادعای نویسندگان دارای بار و نقش سیاسی است، در حالی که نویسندگان در توضیح این واژهها اثر و نقش سیاسی مورد ادعا را تبیین نکردهاند. اجتهاد، ساب النبی، مال الله، واقعه غدیر، نابته، یوم الخمیس، نسیء و ... از این واژهها هستند.
- تبیین واژههای عام ضمن واژههای خاص: در این کتاب برخی واژههای عام در ضمن واژههای خاص توضیح داده شدهاند، برای مثال واژه قانون در ضمن قانون اسلامی توضیح داده شده است، در حالی که قانون و فرایندهای قانونگذاری مسائل مورد ابتلایی هستند که در کتب فقهی به صورت مفصل تبیین شدهاند و نیاز به گنجاندن تعریفشان در ضمن واژههای خاص نیست.
- نبود تعریف دقیق از واژهها: در برخی از واژهها نویسندگان تعریفی دقیق و جامع ارائه ندادهاند؛ برای مثال در تعریف دموکراسی، حضور مردم در صحنه سیاسی را به حمایت و پشتیبانی از رهبر جامعه اسلامی تأویل کردهاند.
پانویس
- ↑ مرادی و فروتن، واژهنامه فقه سیاسی، فهرست کتاب.
- ↑ امام خمینی، صحیفه امام، ج۲۰، ص۴۵۹؛ منتظری، حکومت دینی و حقوق انسان، ص۳۷-۳۸.
- ↑ نائینی، تنبیه الامه، ص۱۳۸؛ منتظری، مبانی فقهی حکومت اسلامی، ج۸، ۲۸۵.
- ↑ ورعی، بررسی فقهی فرمانبرداری و نافرمانی مدنی، ص۱۴۷.
- ↑ عمید زنجـانی، «ابعاد فقهی مشارکت سیاسی» ،ص۳-۳۱.
- ↑ امام خمینی، تحریرالوسیله، ج۱، ص۴۹۱.
منابع
- امام خمینی، روحالله، تحریرالوسیله، تهران، موسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی، ۱۳۸۴ش.
- امام خمینی، روحالله، صحیفه امام، تهران، مرکز نشر آثار امام خمینی، ۱۳۸۵ش.
- عمید زنجانی، عباسعلی، ابعاد فقهی مشارکت سیاسی، مندرج در مجموعه مقالات مشارکت سیاسی، به کوشش علیاکبر علیخانی، تهران، نشر سفیر، ۱۳۷۷ش.
- مرادی، علیاصغر، فروتن، اباصلت، واژهنامه فقه سیاسی، قم، مرکز فقهی ائمه اطهار، ۱۳۸۹ش.
- منتظری، حسینعلی، حکومت دینی و حقوق انسان، قم، نشر ارغوان دانش، ۱۴۲۹ق.
- منتظری، حسینعلی، مبانی فقهی حکومت اسلامی،مترجم محمود صلواتی و ابوالفضل شکوری، تهران، موسسه کیهان، ۱۴۰۹ق.
- نائینی، محمدحسین، تنبیه الامه و تنزیه المله، مصحح سید جواد ورعی، قم، بوستان کتاب، ۱۳۸۲ش.
- ورعی، سید جواد، بررسی فقهی فرمانبرداری و نافرمانی مدنی، تهران، انتشارت سمت، ۱۳۹۴ش.