فتوای معیار (منابع مطالعاتی)
موضوع بحث فتوای معیار در قانونگذاری، انطباق قوانین مصوب با احکام اسلام است. سوال اساسی به طور خلاصه این است که در یک حکومت اسلامی یا هر حکومتی که بخواهد همه یا بخشی از احکام شرع را منبع قانونگذاری قرار دهد، بایستی به فتوای کدام یک یا کدام گروه از فقها رجوع کند. بر این اساس، بحث از فتوای معیار شامل بحثهایی همچون «فتوای مشهور فقها»، «فتوای مبتنی بر احتیاط»، «فتوای فقیه اعلم» و معیارهای «اعلمیت» در فقه سیاسی میشود.
کتابها
- سلسله نشستهای جایگاه فقهی - حقوقی شورای نگهبان در قانونگذاری نظریههای فتوای معیار، به کوشش اسماعیل آقابابایی بنی، قم، پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی، ۱۴۰۴ش.صفحات ابتدایی کتاب در سامانه خانه کتاب
- فتوای معیار، محمدجواد تیموری و محمدحسین مرادی و محمدعلی هادیپور، قم، انتشارات اهل علم، ۱۴۰۴ش.صفحات ابتدایی کتاب در سامانه خانه کتاب
- کیفیت اعمال ولایت در تقنین، اجرا و قضا (از دیدگاه آیتالله مومنقمی)، حسین قاسمیفرد، قم، امتداد حکمت،۱۴۰۰ش.کتابخانه پژوهشگاه مطالعات فقه معاصر
- بررسی فقهی حقوقی جایگاه ولیفقیه در تقنین، کاوه احمدی، تهران، به پویش، ۱۳۹۹ش. کتابخانه پژوهشگاه مطالعات فقه معاصر
- شریعت و تقنین در کشورهای اسلامی (ایران، عربستان و پاکستان)، سیدابراهیم حسینی، قم، موسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی (ره)، انتشارات، ۱۳۹۶ش. کتابخانه پژوهشگاه مطالعات فقه معاصر
- بایستههای تقنین (با نگاهی انتقادی به قانون مجازات اسلامی)، احمد حاجیدهآبادی، قم، سازمان انتشارات پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی، ۱۳۹۵ش. کتابخانه پژوهشگاه مطالعات فقه معاصر
مقالهها
فارسی
- فتوای معیار در قانونگذاری کیفری، اسماعیل آقابابایی بنی، دوفصلنامه گفتمان حقوق اسلامی معاصر، شماره ۴، ۱۴۰۳ش.مقاله را از اینجا بخوانید
- فتوای معیار در فقه هنر، محمدکاظم حقانی فضل، دوفصلنامه علمی مطالعات نظری هنر، شماره ۶، ۱۴۰۳ش.مقاله را از اینجا بخوانید
- کار آمدی فتوای معیار در حل چالشهای نظام قانونگذاری، محمد قائنی نجفی، دوفصلنامه مطالعات فقه سیاسی، شماره ۵، ۱۴۰۲ش.مقاله را از اینجا بخوانید
- نقش فتوای اسهل در جایگاه فتوای معیار قانونگذاری، محمدمهدی شریعتی، اصغر آقامهدوی، فصلنامه پژوهشنامه فقه اجتماعی، شماره ۲۲، ۱۴۰۲ش.مقاله را از اینجا بخوانید
- نظریه تخییر در انتخاب فتاوا در مقام قانونگذاری، عبدالله حیدری و محمدجواد ارسطا و حسنعلی علیاکبریان، فصلنامه دانش حقوق عمومی، شماره ۴۰، ۱۴۰۲ش. کتابخانه پژوهشگاه مطالعات فقه معاصر
- مرجحات اتخاذ فتوای ولی فقیه به عنوان فتوای معیار در تقنین، با تاکید بر نظرات شورای نگهبان، وحید حیدری و محمدرضا اصغری شورستانی، فصلنامه پژوهشنامه حقوق اسلامی، شماره ۶۰، ۱۴۰۲ش.مقاله را از اینجا بخوانید
- آسیبشناسی و بررسی وضع مطلوب نظارت شرعی با تأملی در اعتبار فتاوی شرعی فقهای شورای نگهبان، محمدرضا فارسیان، فصلنامه مجلس و راهبرد، شماره ۱۱۴، ۱۴۰۲ش.مقاله را از اینجا بخوانید
- قانونگذاری کیفری در بستر اختلافات فقهی، سیاوش گودرزی و محمد ابراهیم شمس ناتری، فصلنامه مطالعات فقه و حقوق اسلامی، شماره ۳۰، ۱۴۰۲ش.مقاله را از اینجا بخوانید
- نحوه حضور فتوای معیار در فرآیند قانونگذاری در دولت اسلام، رحمان نجار آلانق، فصلنامه فرهنگ پژوهش، شماره ۵۱، ۱۴۰۱ش.مقاله را از اینجا بخوانید
- ارزیابی انتقادی فتوای مشهور بهعنوان فتوای معیار در حوزة قانونگذاری جمهوری اسلامی ایران، سجاد جنابادی، فصلنامه مطالعات فقه امامیه، شماره ۱۸، ۱۴۰۱ش.مقاله را از اینجا بخوانید
- معیار انتخاب فتوا در قانونگذاری و دادرسی بر اساس دیدگاه امام خمینی (ره)، احسان بابایی و حبیبه غفاری، فصلنامه فقه جزای تطبیقی، شماره ۲، ۱۴۰۰ش.مقاله را از اینجا بخوانید
- رویکردی نوین به فتوای معیار در قضا با نگاهی به نظریه رونالد دورکین، مهدی نیکبین، دوفصلنامه مطالعات فقه سیاست، شماره ۱، دوره ۱، ۱۴۰۰ش. کتابخانه پژوهشگاه مطالعات فقه معاصر
- فقه جامعه محور، بستر بازشناسی فتوای معیار در قانونگذاری، مهدی رجایی، محمدجواد ارسطا، فصلنامه حکومت اسلامی، شماره ۱۰۰، تابستان ۱۴۰۰ش. کتابخانه پژوهشگاه مطالعات فقه معاصر
- چگونگی کاربست منابع دینی در نظام حقوقی جمهوری اسلامی ایران در نگرشهای عرفی شدن و اسلامیسازی، محمدمهدی عالمی طامه، علی غلامی، فصلنامه حکومت اسلامی، شماره ۹۹، بهار ۱۴۰۰ش. متن کامل را در کتابخانه پژوهشگاه مطالعات فقه معاصر بخوانید
- فتوای معیار در قانون گذاری؛ انطباق با مصالح الزامی، محسن جهانگیری و محمدعلی بنایی خیرآبادی، فصلنامه آموزههای فقه مدنی، شماره ۲۳، ۱۴۰۰ش.مقاله را از اینجا بخوانید
- فتوای معیار در قانونگذاری؛ انطباق با مصالح الزامی، محسن جهانگیری، محمدعلی بنایی خیرآبادی، دوفصلنامه آموزههای فقه مدنی، دوره ۱۳، شماره ۲۳، بهار و تابستان ۱۴۰۰ش. کتابخانه پژوهشگاه مطالعات فقه معاصر
- چالشهای تعیین فتوای معیار در قانونگذاری با توجه به آرای امام خمینی (س)، عباس سماواتی، سید مصطفی موسوی بجنوردی، فصلنامه پژوهشنامه متین، دوره ۲۲، شماره ۸۸، پاییز ۱۳۹۹ش. کتابخانه پژوهشگاه مطالعات فقه معاصر
- اسلامیسازی سیاست تقنینی جمهوری اسلامی ایران، منطق و نگرشها، علی غلامی، محمدمهدی عالمی طامه، فصلنامه حکومت اسلامی، شماره ۹۵، بهار ۱۳۹۹ش.کتابخانه پژوهشگاه مطالعات فقه معاصر
- بررسی کارآمدی فتوا در قانونگذاری، محمدجواد ارسطا، دوفصلنامه مطالعات فقه معاصر، شماره ۸ و ۹، ۱۳۹۸ و ۱۳۹۹ش.مقاله را از اینجا بخوانید
- فتوای معیار در قانونگذاری، محمدجواد ارسطا، فقه حکومتی، شماره ۷، بهار و تابستان ۱۳۹۸ش. کتابخانه پژوهشگاه مطالعات فقه معاصر
- تطبیق فرایند تقنین در نظام جمهوری اسلامی ایران با نظریهٔ قانونگذاری بهمثابهٔ برنامهریزی در راستای اجرای قوانین الهی، علیرضا دبیرنیا، فاطمه سادات نقوی، فصلنامه دانش حقوق عمومی، دوره ۷، شماره ۱۹، بهار ۱۳۹۷ ش. کتابخانه پژوهشگاه مطالعات فقه معاصر
- امکانسنجی فقهی قانونگذاری بر مبنای فتوای مشهور، مسعود جهاندوست دالنجان، پژوهشنامه میانرشتهای فقهی، سال چهارم، شماره ۱، پاییز و زمستان ۱۳۹۴ش. متن کامل را در کتابخانه پژوهشگاه مطالعات فقه معاصر بخوانید
- فتوای معیار در قانونگذاری در نظام حقوقی جمهوری اسلامی ایران (نگاهی دوباره به مفهوم اعلمیت در منظومه فقه حکومتی شیعه)، هادی حاج زاده، فصلنامه فقه و اصول، سال چهل و هفتم، شماره ۱۰۲، پاییز ۱۳۹۴ش. کتابخانه پژوهشگاه مطالعات فقه معاصر
- اسلامیسازی سیاست تقنینی جمهوری اسلامی ایران؛ منطق و نگرشها، علی غلامی و محمدمهدی دیالمه طامه، فصلنامه حکومت اسلامی، شماره ۹۵، ۱۳۹۹ش، مقاله را از اینجا بخوانید
- تحلیل فرایند نظارت شرعی شورای نگهبان بر مصوبات مجلس؛ مطالعه ی موردی: قانون مجازات اسلامی، روحالله اکرمی سراب، فصلنامه دانش حقوق عمومی، شماره ۹، ۱۳۹۳ش.مقاله را از اینجا بخوانید
- فتوای معیار در قانونگذاری، حسنعلی علیاکبریان، فصلنامه دین و قانون، دوره ۱، شماره ۲، ۱۳۹۲ش. کتابخانه پژوهشگاه مطالعات فقه معاصر
- ساختار نظام کنونی افتاء و کارآمدی نظام جمهوری اسلامی، مصطفی جعفرپیشه، حکومت اسلامی، شماره ۱۶، تابستان ۱۳۷۹ش. کتابخانه پژوهشگاه مطالعات فقه معاصر
عربی
- أهميّة المقاصد الشّرعيّة في ضروب الاجتهاد المُعاصر الاجتهاد الإنشائي والانتقائي نموذجا دراسة أصوليّة، عبدالله علی سعود کلیب العازمی، مجلة کلیة الدراسات الإسلامیة و العربیة للنین بقاهرة، مجلد ۳۸، شماره ۱، ژوئن ۲۰۲۰م. کتابخانه پژوهشگاه مطالعات فقه معاصر
- التلفیق و دوره فی الإجتهاد الإنتقائی و التقنین القانونی، عارف محمد عبدالرحمن الجناحی، مجلة البحوث العلمیة و الدراسات الإسلامیة، شماره ۱۸، ۲۰۱۸م. کتابخانه پژوهشگاه مطالعات فقه معاصر
- دور الفقه الإنتقائی فی فی مواکبة المستجدات المعاصرة؛ الوفاء بالشروط بین الزوجین أنموذجا، فادی سعود الجبور؛ آمنه ارشید العقیلی، مجلة جامعة القصيم العلمية (العلوم الشرعية)، ۲۰۱۷م. کتابخانه پژوهشگاه مطالعات فقه معاصر
- دور الإجتهاد الإنتقائی فی علاج مشکلات الطلاق، محمد الدسوقی، سلسلة مرکز دراسات الاسرة(۱)، حول الإجتهاد فی قضایا الاسرة، ۲۰۰۷م. مقاله ارائه شده به همایش.
- الأزهر و تقنین الشریعة الإسلامیة، السید عبدالعزیز هندی، الازهر، السنة الخامسة و الخمسون، الجزء ۷، رجب ۱۴۰۳ق. کتابخانه پژوهشگاه مطالعات فقه معاصر
- تقنین الشریعة الإسلامیة، محمد عطیة خمیس، مجلة الازهر، السنة الحادیة و الخمسون، جمادی الأولی ۱۳۹۹ق. کتابخانه پژوهشگاه مطالعات فقه معاصر
- نحو تقنین إسلامی، محمد زکی عبدالبر، الوعی الاسلامی السنة الثانیة، العدد ۱۶، ربیع الثانی ۱۳۸۶ق. کتابخانه پژوهشگاه مطالعات فقه معاصر
پایاننامهها
فارسی
- فتوای معیار در قانونگذاری از دیدگاه فقه اسلامی و نظام حقوقی ایران، نرجس خاتون همتی بخشكندی، رساله دکتری، دانشکده فقه و حقوق، دانشگاه مذاهب اسلامی، ۱۴۰۲ش. صفحه رساله در سامانه گنج
- فتوای معیار در نظامهای کیفری فقهمدار با تاکید بر نظام حقوقی ایران، زهرا امینی، رساله دکتری، دانشکده حقوق، دانشگاه قم، ۱۴۰۲ش. صفحه رساله در سامانه گنج
- فتوای معیار در نظام قانون گذاری حقوق اسلامی، محسن اله یارمحمودصالحی، کارشناسی ارشد، دانشکده الهیات و معارف اسلامی، دانشگاه معارف قرآن و عترت، ۱۴۰۲ش.صفحه پایاننامه در سامانه گنج
- ماهیت، رویکرد و الزامات فتوای معیار، محمدجواد تیموری، کارشناسی ارشد، دانشگاه دانشکده تاریخ و مطالعات سیاسی، باقرالعلوم علیه السلام، ۱۴۰۱ش.صفحه پایاننامه در سامانه گنج
- استلزامات فتوای معیار در فرآیند قانونگذاری دولت اسلامی، رحمان نجارالانق، کارشناسی ارشد، دانشکده تاریخ و مطالعات سیاسی، دانشگاه باقرالعلوم علیه السلام، ۱۴۰۰ش.صفحه پایاننامه در سامانه گنج
- نسبت قانون با فتاوای فقها در حقوق اساسی جمهوری اسلامی ایران، مهدی رجایی باغ سیائی، رساله دکتری، دانشکده حقوق (پردیس فارابی)، دانشگاه تهران، ۱۴۰۰ش.صفحه رساله در سامانه گنج
- جایگاه فتاوا در نظام قانونگذاری اسلامی، عبدالله حیدری، رساله دکتری، جامعه المصطفی العالمیه، مجتمع آموزش عالی فقه، مدرسه عالی فقه تخصصی، ۱۳۹۸ش. کتابخانه پژوهشگاه مطالعات فقه معاصر
- فتوای معیار در قانونگذاری (مطالعه موردی مبحث قذف)، رامین کاکاوندی، کارشناسی ارشد، مازندران، موسسه آموزش عالی ادیب، ۱۳۹۶ش. کتابخانه پژوهشگاه مطالعات فقه معاصر
- معیار انتخاب فتوا در فرآیند قانونگذاری و رسیدگیهای کیفری، حبیبه غفاری نیک، کارشناسی ارشد در موسسه آموزش عالی آل طه تهران، دانشکده حقوق، ۱۳۹۶ش. کتابخانه پژوهشگاه مطالعات فقه معاصر
- فتوای معیار در نظام قانونگذاری جمهوری اسلامی ایران، فاطمه هادوی، کارشناسی ارشد، دانشگاه تهران، دانشکده مدیریت، ۱۳۹۳ش.کتابخانه پژوهشگاه مطالعات فقه معاصر
عربی
- الإجتهاد الإنتقائی فی الفقه الاسلامی، دلیله رازي، جامعة الحاج لخضر، الجزائر، ۲۰۱۴م. کتابخانه پژوهشگاه مطالعات فقه معاصر. پایاننامه دکتری.
منابع دیگر
فارسی
- دروس خارج فقه سیاسی/ فتوای معیار، ابوالقاسم علیدوست، در سایت سلسبیل، تاریخ بازدید ۲۵ بهمن ۱۴۰۴ش. دروس را از اینجا ببینید
- ضرورت پیوستگی قوانین در سایه فتوای معیار، محمدجواد ارسطا، سخنرانی در نشست علمی فتوای معیار در قانونگذاری، در مرکز تحقیقات اسلامی مجلس شورای اسلامی، مندرج در سایت مفتاح انسانی اسلامی، تاریخ درج ۷ اردیبهشت ۱۴۰۴ش. تاریخ بازدید ۲۵ بهمن ۱۴۰۴ش.گزارش سخنرانی را از اینجا بخوانید
- نظریه تفصیل در فتوای معیار، حسین جوان آراسته، کرسی ترویجی در پژوهشگاه حوزه و دانشگاه، تاریخ برگزاری ۱۵ آبان ۱۴۰۲ش، تاریخ بازدید ۲۵ بهمن ۱۴۰۲ش.فایل صوتی و خلاصه کرسی را از اینجا ببینید
- نظر امام (ره) و فقهای معاصر درباره «فتوای معیار» در قانونگذاری، محمدجواد ارسطا، نشست علمی، ۱۴۰۱ش. کتابخانه پژوهشگاه مطالعات فقه معاصر
- فتوای معیار در قانون گذاری، محمدجواد ارسطا، سخنرانی در سلسله نشستهای علمی مدرسه فقهی امام محمدباقر علیه السلام، مندرج در سایت مدرسه، تاریخ درج ۱۶ تیر ۱۴۰۱ش، تاریخ بازدید ۲۵ بهمن ۱۴۰۴ش.متن سخنرانی را از اینجا بخوانید
- برای اداره جامعه نیازمند «فتوای معیار» هستیم، محمدجواد ارسطا، سخنرانی در همایش ملی فقه نظامساز، مندرج در سایت شفقنا، تاریخ درج ۱۶ خرداد ۱۴۰۱ش، تاریخ بازدید ۲۵ بهمن ۱۴۰۴ش.گزارش سخنرانی را از اینجا بخوانید
- آیا مراجعه به اعلم در فتوای معیار در قانونگذاری شرط است؟، اسماعیل آقابابایی، کرسی «عرضه و نقد ایده علمی فتوای معیار در قانونگذاری کیفری»، آبان ۱۴۰۰ش. کتابخانه پژوهشگاه مطالعات فقه معاصر
- تصویر واضح و صحیحی از رابطه قانون و فتوا نداریم، محمدجواد ارسطا، مهر۱۴۰۰ش. کتابخانه پژوهشگاه مطالعات فقه معاصر
- فتوای معیار در قانونگذاری، حسنعلی علیاکبریان، فایل صوتی کرسی علمی ترویجی در پژوهشکده فقه و حقوق پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی، تاریخ برگزاری ۴ اسفند ۱۳۹۹ش، تاریخ بازدید ۲۵ بهمن ۱۴۰۴ش.فایل صوتی را از اینجا گوش دهید
- فتوای معیار در تدوین قانون، محمدجواد ارسطا، در گفتگو با شبکه اجتهاد، مندرج در سایت کتب ناب، تاریخ ۳ شهریور ۱۳۹۸ش، تاریخ بازدید ۲۵ بهمن ۱۴۰۴ش.متن گفتگو را از اینجا بخوانید
- احتمالات هشتگانه فتوای معیار در قانونگذاری، محمدجواد ارسطا، جلسه درس خارج فقه سیاسی، ۲۸ آذر ماه ۱۳۹۴ ش. کتابخانه پژوهشگاه مطالعات فقه معاصر
- سلسله نشستهای نقد کتاب «بایستههای تقنین» (گفتگو و مصاحبه)، نقد کتاب فقه و حقوق، شماره ۷، پاییز ۱۳۹۵ ش.
- فتوای معیار در قانونگذاری، محمدجواد ارسطا، از سلسله نشستهای نظریهپردازی موسسه فهیم، ۱۳۹۳ش. کتابخانه پژوهشگاه مطالعات فقه معاصر
عربی
- الاجتهاد الإنتقاعی متناقض و ینذر بنقض عروة الفقه، سری سمّور، یادداشت اینترنتی در نقد اجتهاد انتقائی. یادداشت را از اینجا ببینید
- الإجتهاد الإنتقائی، علی حسین الجنیدی، مجلة منار الإسلام، شماره ۵۲۴، اگوست ۲۰۱۸م. یادداشت را از اینجا ببینید