فقه معاصر:پیشنویس آیه ۹۰ سوره نحل
جامعترین آیه در زمینه مسائل اجتماعی
آیه ۹۰ سوره نحل که با نام آیه احسان نیز شهرت یافته،[۱] از جامعترین آیات قرآن در زمینه مسائل اجتماعی و اخلاقی دانسته شده است.[۲] خداوند در این آیه به رعایت عدالت، احسان و نیکی به مردم و ادای حق خویشان امر کرده و در مقابل از فحشا و گناه و ظلم به دیگران نهی کرده است.[۳]
متن و ترجمه
«إِنَّ ٱللَّهَ يَأۡمُرُ بِٱلۡعَدۡلِ وَٱلۡإِحۡسَٰنِ وَإِيتَآيِٕ ذِي ٱلۡقُرۡبَىٰ وَيَنۡهَىٰ عَنِ ٱلۡفَحۡشَآءِ وَٱلۡمُنكَرِ وَٱلۡبَغۡيِۚ يَعِظُكُمۡ لَعَلَّكُمۡ تَذَكَّرُونَ»
«به راستى خدا به عدالت و احسان و بخشش به خويشاوندان فرمان مىدهد، و از فحشا و منكر و ستمگرى نهى مىكند. شما را اندرز مىدهد تا متذكّر [اين حقيقت] شويد كه فرمانها الهى، ضامن سعادت دنيا و آخرت شماست.»
واژگان آیه
آیه در دو بخش به شش دستور میپردازد که سه دستور جنبه مثبت و مأموربه است و سه دستور جنبه منفی و منهی عنه است.
يَأۡمُرُ بِٱلۡعَدۡلِ وَٱلۡإِحۡسَٰنِ وَإِيتَآيِٕ ذِي ٱلۡقُرۡبَىٰ
واژه عدل در این آیه را به انصاف،[۴] دوری از افراط و تفریط،[۵] قرار دادن هر چیزی در مکان شایسته خود[۶] و شهادت به وحدانیت خدا[۷] و اقرار به رسالت پیامبر(ص)[۸] تفسیر کردهاند. درباره کلمه احسان نیز به انجام واجبات،[۹] کمک به مردم،[۱۰] و یا انجام هر عمل خوبی[۱۱] اشاره کردهاند. در نهایت ایتاء ذیالقربی را به معانیای چون صله رحم،[۱۲] کمک مالی به خویشان یا به جا آوردن حق نزدیکان اعم از اقوام نسبی و سببی و حتی دوستان و همسایگان دانستهاند.[۱۳] در منابع روایی شیعه این واژه به پرداخت خمس به ائمه(ع)[۱۴] و ادای حق امامت[۱۵] تفسیر شده است.
وَيَنۡهَىٰ عَنِ ٱلۡفَحۡشَآءِ وَٱلۡمُنكَرِ وَٱلۡبَغۡيِۚ
کاربرد در مباحث فقهی
پانویس
- ↑ خراسانی، «آیات نامدار»، ص۳۶۶.
- ↑ طبرسی، مجمع البیان، ج۶، ص۵۸۶؛ مکارم شیرازی، تفسیر نمونه، ج۱۱، ص۳۶۶.
- ↑ رضایی اصفهانی، تفسیر قرآن مهر، ج۱۱، ص۳۱۰-۳۱۱.
- ↑ طبری، جامع البیان، ج۱۴، ص۱۰۸؛ طبرسی، مجمع البیان، ج۶، ص۵۸۶.
- ↑ فخررازی، مفاتیح الغیب، ج۲۰، ص۲۶۱.
- ↑ طباطبایی، المیزان، ج۱۲، ص۳۳۱؛ مکارم شیرازی، تفسیر نمونه، ج۱۱، ص۳۶۶-۳۶۷.
- ↑ فخررازی، مفاتیح الغیب، ج۲۰، ص۲۵۸، ۲۵۹.
- ↑ قمی، تفسیر القمی، ج۱، ص۳۸۸؛ بحرانی، البرهان، ج۳، ص۴۴۷-۴۴۹.
- ↑ فخررازی، مفاتیح الغیب، ج۲۰، ص۲۵۸، ۲۵۹؛ طبرسی، مجمع البیان، ج۶، ص۵۸۶.
- ↑ طوسی، التبیان، ج۶، ص۴۱۸.
- ↑ طبرسی، مجمع البیان، ج۶، ص۵۸۶.
- ↑ ابوالفتوح رازی، روض الجنان، ج۱۲، ص۸۲؛ فخررازی، مفاتیح الغیب، ج۲۰، ص۲۵۸-۲۶۱.
- ↑ طبری، جامع البیان، ج۱۴، ص۱۰۹؛ مکارم شیرازی، تفسیر نمونه، ج۱۱، ص۳۶۹-۳۷۰.
- ↑ طبرسی، مجمع البیان، ج۶، ص۵۸۶؛ ابوالفتوح رازی، روض الجنان و روح الجنان، ج۱۲، ص۸۴؛ طباطبایی، طباطبایی، المیزان، ج۱۲، ص۳۳۲-۳۳۳.
- ↑ حویزی، تفسیر نور الثقلین، ج۳، ص۷۹-۸۰؛ بحرانی، البرهان، ج۳، ص۴۴۸-۴۴۹.
منابع
خراسانی، علی، «آیات نامدار»، در دائرة المعارف قرآن کریم، قم، بوستان کتاب، ۱۳۸۳ش.
مکارم شیرازی، ناصر، تفسیر نمونه، تهران، دارالکتاب الاسلامیة، ۱۳۷۴ش.
طبرسی، فضل بن حسن، مجمع البیان، بیروت، دارالمعرفة، ۱۴۰۸ق.
طباطبایی، سید محمدحسین، المیزان فی تفسیر القرآن، بیروت، موسسة الاعلمی للمطبوعات، ۱۳۹۳ق.
رضایی اصفهانی، محمدعلی، تفسیر قرآن مهر، قم، پژوهشهای تفسیر و علوم قرآن، ۱۳۸۷ش.