تنبیه بدنی زنان (منابع مطالعاتی)
 | هشدار! این جستار در دست نگارش است و ممکن است مطالب آن تغییر کند. پس از نهاییشدن، این برچسب برداشته میشود. |
مسئله تنبیه بدنی زنان جز مسائلی است که از دیرباز در احکام و فقه سنتی ما موجود بوده و فقها پیرامون آن با توجه به آیه ۳۴ سوره نساء (...وَاللَّاتِي تَخَافُونَ نُشُوزَهُنَّ فَعِظُوهُنَّ وَاهْجُرُوهُنَّ فِي الْمَضَاجِعِ وَاضْرِبُوهُنَّ فَإِنْ أَطَعْنَكُمْ فَلَا تَبْغُوا عَلَيْهِنَّ سَبِيلًا إِنَّ اللَّهَ كَانَ عَلِيًّا كَبِيرًا) که به طور صریح راجع به نشوز زنان و ضرب آنهاست، بحثهایی داشتهاند. امروزه با توجه به ادعاها و فضاسازی دنیای غرب راجع به حقوق زنان و برابری جنسیتی و خشونت علیه زنان و... که در اصطلاح فمنیسم (Feminism) گویند و صرفاً در غرب موجب بردگی جنسی زن و نابودی خانواده و از بین رفتن کرامت زنان و... شده، علیه اسلام در این زمینه حملاتی کردند فلذا این مسأله جایگاه ویژهای در زمینه فقه خانواده دارد. خشونت و تنبیه زنان در غرب و آمریکا آمار بسیار بالایی دارد و یک فاجعه است و از طرفی این مسئله از دیرباز تا کنون در بین همه مردم بوده است و ربطی به اسلام و آموزههای آن ندارد و در واقع این اسلام است که در احکام و روایات خود به مقابله با تبیه بدنی زنان پرداخته و مردان این چنینی را مورد مذمت قرار داده.
در یک نگاه راجع به بحث تنبیه بدنی زن در فقه ۴ مسئله میتوان مطرح نمود:
اولاً تعریف نشوز (تَخَافُونَ نُشُوزَهُنَّ) و مصادیق زن ناشزه که صرفاً تمکین خاص یا اعم از آن را شامل میشود؟
ثانیاً پیرامون بحث موضوع شناسی ضرب ( وَاضْرِبُوهُنَّ ) که منظور از ضرب چیست؟ آیا مراد تنبیه بدنی است یا غیر تنبیه بدنی اعم از تلطیف و مهربانی و یا ترک خانه و یا تنبیه به غذا ندادن و یا اعراض و افتراق(موسوی لاری) و یا نسخ تمهیدی (آیت الله معرفت) است که در واقع عرب را از خشونت شدید که در قبال زنان اعمال مینموده به سمتی بکشاند که کانه اصلاً در نزد آنها ضرب نیست.
ثالثاً اگر مراد از ضرب تنبیه بدنی باشد در چه حدودی و با چه وسیلهای و با چه نیتی است؟ اگر روایات ضرب را که عدهای ضعیف میدانند قبول کنیم باید گفت این تنبیه باید بدون سرخی و شکستگی بدن زن، در اعضای مهمه مثل صورت و.. نباشد و با نیت اصلاح و بدون تشفی و با چوب مسواک باشد که البته مثل شهید ثانی آن را نوعی شوخی و مزاح بین زوجین میداند (زدن با چوب مسواک). این حکم نیز لزومی نیست و حتی عدای اباحه کراهیه میدانند و باید بعد از مرتبه نصیحت کردن (فَعِظُوهُنَّ) و پشت کردن در بستر خواب (وَاهْجُرُوهُنَّ فِي الْمَضَاجِعِ) باشد. نکته مهم دیگر این است که این جواز تنبیه بدنی نیز اگر آن را قبول کنیم فقط و فقط در راستای نشوز زن آن هم در مورد تمکین خاص است و با رعایت حدود آن نه اینکه در هر حالتی تنبیه بدنی را جایز بدانیم، حتی اگر در حالت نشوز هم دست از نشوز بردارد مرد هیچ حقی برای زدن زن ندارد (فَإِنْ أَطَعْنَكُمْ فَلَا تَبْغُوا عَلَيْهِنَّ سَبِيلًا).
رابعاً این امر به عنوان یک راه درمان مشکل نشوز است که در واقع موجب اصلاح خانواده بشود و الا اگر موجب شکاف بیشتر بین زوجین شود این راه نهی شده و البته در سیره اهلبیت (ع) هیچگاه انجام نشده و بهتر است راههای پیشگیری از این اختلاف بین زن و مرد یعنی خوش اخلاقی، مدارا، تعامل و در یک کلمه محبت و احترام که مفصل در روایات ما آمده را اصل قرار دهیم که البته اینها یادگرفتنی است.
کتابها
فارسی
- بررسی حکم شرعی ضرب زوجه ناشزه از دیدگاه فقه و حقوق اسلامی، محمد نورایی، تبریز، نشر عاصم، ۱۴۰۵ش. صفحات اولیه کتاب را اینجا مطالعه کنید
- حکم فقهی تنبیه بدنی: در حوزه روابط فرزند و ولی، شاگرد و معلم و زن و شوهر، علی فتحی، تهران، آموزشی تالیفی ارشدان، ۱۴۰۳ش. صفحات اولیه کتاب را اینجا مطالعه کنید
- نفی خشونت به وقت خیانت، تحقیقی جامع پیرامون آیه ضرب از نگاه فقها و مفسران (معنایی جدید برای واژههای ضرب و نشوز)، میثم سالمی، مشهد، شورای فرهنگ عمومی خراسان رضوی، مرکز مطالعات و پژوهشهای فرهنگی، ۱۴۰۱ش. صفحات اولیه کتاب را اینجا مطالعه کنید
- کتاب تنبیه جسمی و عاطفی زوجه در فقه و حقوق، محمدمهدی اسماعیلزاده، قم، سرای کتاب، تیر ۱۳۹۹ش.
- بررسی فقهی نشوز زوجین به همراه مروری بر مباحث حقوقی مرتبط، سعید حسنی، استان مرکزی، انتشارات جهاد دانشگاهی، ۱۳۹۷ش.معرفی و دانلود کتاب را اینجا دنبال کنید
- نشوز زوجین در فقه و نظام حقوق ایران، فرجالله هدایتنیا، تهران، سازمان انتشارات پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی، ۱۳۹۵ش. صفحات اولیه کتاب را اینجا مطالعه کنید
- تنبیه بدنی زن و کرامت انسانی او با توجه به آیه ۳۴ سوره نساء، رضا باقیزاده، شهریار، انتشارات شبنما، ۱۳۹۶ش. صفحات اولیه کتاب را اینجا مطالعه کنید
- حق تأدیب زوج بر زوجه، علیاکبر شعبانی، تهران، دهکده هوسم، ۱۳۹۵ش. صفحات اولیه کتاب را اینجا مطالعه کنید
عربی
- الحقوق الزوجیه (احکام النشوز و الشقاق)، سوسن علی حسین، قم، مركز المصطفی (ص) العالمي للترجمه والنشر، ۱۳۹۰ش. متن کتاب را اینجا مطالعه کنید
- ضرب المرأة؛ هل هو الفهم الصواب لحل الخالفات الزوجية؟ رؤية اجتهادية قرآنية معاصرة، عبدالحميد أحمد أبوسليمان، قاهره، دارالسلام، ۱۴۳۱ق. متن مقاله را اینجا مطالعه کنید
- النشوز بين الزوجين، عايد بن عبدالله الحربی، مدینه منوره، انتشارات الجامعة الاسلامیة، ۱۴۲۵ق. متن کتاب را اینجا مطالعه کنید
- سایر عناوین أسبابه و علاجه فی الفقه الإسلامی،علیمحمد علیقاسم، اسکندریه مصر، دار الجامعة الجدیدة للنشر، ۲۰۰۴م. متن کتاب را اینجا مطالعه کنید
- النشوز ضوابطه - حالاته - أسبابه - طرق الوقایة منه - وسائل علاجه فی ضوء القرآن و السنة، صالح بن غانم السدلان، ریاض عربستان، دار بلنسیة، ۱۴۱۷ق. متن کتاب را اینجا مطالعه کنید
- موقف الإسلام من نشوز الزوجین أو أحدهما و ما یتبع ذلک من أحکام (دراسة مقارنة)، نورحسن قاروت، مکه مکرمه، جامعة امالقری ۱۴۱۵ق. متن کتاب را اینجا مطالعه کنید