کاربر:Jafary/صفحه تمرین۲
فقه هسته‌ای از شاخه‌های فقه سیاسی است که احکام تحصیل دانش و فناوری هسته‌ای، تولید و نگهداری و به‌کارگیری سلاح هسته‌ای، بهره‌برداری صلح‌آمیز از انرژی هسته‌ای و آثار حقوقی آن را بررسی می‌کند. فقه هسته‌ای با مباحث سلاح‌های کشتار جمعی و بازدارندگی نظامی پیوند دارد و پس از اعلام فتوای حرمت تولید و استفاده از سلاح هسته‌ای از سوی سید علی خامنه‌ای رهبر دوم جمهوری اسلامی ایران و اهمیت یافتن پرونده هسته‌ای ایران در عرصه بین‌المللی، به یکی از محورهای فقه معاصر تبدیل شده است.
چند پرسش در این باره پیش روی فقه معاصر است: مبنای حرمت سلاح هسته‌ای چیست و آیا میان تولید و نگهداری و استفاده از آن تفکیک می‌شود یا خیر؟ آیا نگهداری آن به قصد بازدارندگی جایز است؟ شرایط اضطرار و مصلحت حفظ نظام چه تأثیری بر حکم اولی آن دارد؟ فتوای حرمت درباره موضوع از چه جایگاهی در نظام حقوقی و تعهدات بین‌المللی برخوردار است و نسبت آن با حکم حکومتی چیست؟ و اینکه استفاده صلح‌آمیز از انرژی هسته‌ای با چه ضوابطی مجاز است و مسئولیت مدنی خسارت‌های هسته‌ای بر چه پایه‌ای استوار است؟
بیشتر پژوهشگران، با استناد به قاعده لاضرر، حرمت کشتار غیرمحاربان و زیان‌های زیست‌محیطی، تولید و استفاده از سلاح هسته‌ای را حرام می‌دانند. برخی این حرمت را شامل نگهداری نیز می‌شمارند؛ برخی دیگر میان تولید و استفاده تفکیک کرده و تولید را با هدف بازدارندگی جایز دانسته‌اند و عده‌ای این تفکیک را، بر مبنای نظریه تفکیک قصد و فعل، نقد کرده‌اند. گروهی نیز حرمت را اولی و جواز را حکمی ثانوی می‌دانند که بر پایه قاعده ضرورت یا مصلحت حفظ نظام شکل می‌گیرد؛ در مقابل، پژوهشگرانی استفاده از این سلاح را حتی در شرایط اضطرار جنگی ممنوع می‌شمارند. دیدگاه‌های تفصیلی دیگری هم مطرح است، از جمله توجیه ساخت از طریق قاعده توریه. درباره فتوای رهبری نیز، تحلیل‌هایی بر پایه نظریه تابعیت و مبانی حقوق بین‌الملل ارائه شده است. در مورد بهره‌برداری صلح‌آمیز، دیدگاه رایج جواز آن با رعایت مسائل ایمنی است. درباره فقه هسته‌ای، کتاب‌ها، مقالات، رساله‌ها و همایش‌های متعددی، هم در فقه امامیه و هم در فقه اهل‌سنت، منتشر شده است.
کتاب‌ها
فارسی
- فقه هسته‌ای؛ فراتر از قطعیت‌های پیشین، هادی ایزدی‌تبار، قم، انتشارات دانشگاه باقرالعلوم، ۱۴۰۴ش. معرفی کتاب را از اینجا ببینید
- سلاح هسته‌ای در ترازوی فقه و حقوق، محمود حزبه‌زاده، قم، انتشارات حکیم روز، ۱۴۰۳ش. صفحات ابتدایی را از اینجا ببینید
- فتوای هسته‌ای: بررسی فقهی و حقوقی فتوای آیت‌الله‌العظمی خامنه‌ای مدظله‌العالی در خصوص حرمت تولید و استفاده از سلاح‌های هسته‌ای، محمدحسین پورامینی، مشهد، دانشگاه علوم اسلامی رضوی، ۱۴۰۳ش. صفحات ابتدایی را از اینجا ببینید
- بررسی قاعده توریه در ساخت سلاح هسته‌ای، تدوین مرتضی صفری‌تبار، قم، انتشارات نورالسجاد، ۱۴۰۲ش. صفحات ابتدایی را از اینجا ببینید
- سلاح‌های بیوتروریسم در جهاد از منظر فریقین، محمدسعید شیخ‌هادی، قم، انتشارات مدینه الولایه، ۱۴۰۲ش. صفحات ابتدایی را از اینجا ببینید
- مبانی استفاده صلح‌آمیز انرژی هسته‌ای در فقه اسلامی و حقوق بین‌الملل، محمود یوسف‌وند، قم، انتشارات حقوق اسلامی، ۱۳۹۹ش. صفحات ابتدایی را از اینجا ببینید
- انرژی هسته‌ای از منظر فقه امامیه، محمدجواد حیدریان‌دولت‌آبادی، تهران، انتشارات چتر دانش، ۱۳۹۸ش. صفحات ابتدایی را از اینجا ببینید
- فقه هسته‌ای، به‌اهتمام ابوالقاسم علیدوست، تهران، سازمان انتشارات پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی، ۱۳۹۸ش. صفحات ابتدایی را از اینجا ببینید
- چهار رساله فقهی: رساله مجسمه‌سازی در فقه شیعه، رساله قضاوت زن در فقه شیعه، رساله جایگاه «مصلحت» در فقه، رساله حکم فقهی استفاده از سلاح‌های کشتار جمعی، حجت ملکی، تهران، انتشارات آیین معنویت، ۱۳۹۷ش. صفحات ابتدایی را از اینجا ببینید
عربی
- أسلحة الدمار الشامل وحكمها في الفقه الإسلامي، خير الدين مبارك عوير، ۲۰۰۹م. متن کتاب را از اینجا ببینید
- الضمانات الشرعية للاستخدامات النووية: دراسة فقهية مقارنة، محمد، علاء نصرالدین محمد، اسکندریه (مصر)، مکتبة الوفاء القانونیة، ۲۰۱۸م.متن کتاب را از اینجا بخوانید
مقاله‌ها
فارسی
- سلاح هسته‌ای، از حرمت اولی تا وجوب ثانوی بر پایه مصلحت حفظ نظام، سید احمد رضی اخلاقی،فصلنامه فقه و سیاست، سال هفتم، شماره ۱ (پیاپی ۱۳)، فروردین ۱۴۰۵ش. ـ متن مقاله را از اینجا ببینید
- بازشناسی تأثیر سلاح‌های هسته‌ای بر بازدارندگی با تأکید بر آیه ۶۰ سوره انفال، سید روح‌الله موسوی و مرتضی ابراهیمی و محمد بندانی، فصلنامه علوم سیاسی (باقرالعلوم)، سال بیست‌وهشتم، شماره ۱۱۱، پاییز ۱۴۰۴ش. ـ متن مقاله را از اینجا ببینید
- تحلیل فقهی ـ سیاسی فتوای حرمت سلاح‌های هسته‌ای؛ بازخوانی دیدگاه آیت‌الله خامنه‌ای، سید سجاد ایزدهی و محمدحسین پورامینی، فصلنامه علوم سیاسی (باقرالعلوم)، دوره ۲۸، شماره ۲ (پیاپی ۱۱۰)، تیر ۱۴۰۴ش. ـ متن مقاله را از اینجا ببینید
- جایگاه فتوای هسته‌ای آیت‌الله خامنه‌ای در نظام حقوق بین‌الملل، محمدحسین پورامینی،فصلنامه سیاست متعالیه، دوره ۱۳، شماره ۵۱، پاییز ۱۴۰۴ش. متن مقاله را از اینجا ببینید
- نقدی بر حکم به حرمت تولید سلاح هسته‌ای؛ تفکیک میان «تولید» و «استفاده»، مجتبی مصلح، فقه و مبانی حقوق اسلامی، دوره ۵۷، شماره ۲، اسفند ۱۴۰۳ش. ـ متن مقاله را از اینجا ببینید
- بررسی فقهی و اخلاقی استفاده از جنگ افزارهای کشتار جمعی و سلاح هسته‌ای، رحيم أبو الحسيني و زهره روشنا،فصلنامه مجلة اندیشه تقریب، شماره ۴۲، پاییز ۱۴۰۱ش.چکیده مقاله را از اینجا ببینید
- مطالعه تطبیقی استفاده صلح‌آمیز از انرژی هسته‌ای از منظر فقه امامیه و حقوق ایران و حقوق بین‌الملل، افشین مجاهد، فصلنامه پژوهش‌های حقوق تطبیقی عدل و انصاف، دوره ۳، شماره ۱۱، زمستان ۱۳۹۹ش. چکیده مقاله را از اینجا ببینید
- بازخوانی مبانی فقهی حرمت و ممنوعیت تولید و استفاده از سلاح‌های هسته‌ای، حمیدرضا حنّان و سید یوسف علوی وثوقی. دو فصلنامه مطالعات فقه و حقوق اسلامی، دوره ۱۲، شماره ۲۲، بهار و تابستان ۱۳۹۹ش. متن مقاله را از اینجا ببینید
- جرم بودن اقدام علیه بشریت به‌وسیله سلاح‌های هسته‌ای از نگاه فقه با رویکرد فتوای مقام معظم رهبری، حامد رستمی نجف‌آبادی و عبدالرضا فرهادیان، فقه و مبانی حقوق اسلامی، دوره ۱۳، شماره ۴، اسفند ۱۳۹۹ش. متن مقاله را از اینجا ببینید
- بررسی فقهی و حقوقی بیوتروریسم، احمد مرادخانی و فاطمه رحمانی،فصلنامه پژوهش‌های فقه و حقوق اسلامی، دوره ۱۴، شماره ۵۲، تیر ۱۳۹۷ش. متن مقاله را از اینجا ببینید
- تحلیلی بر رویکرد نظام حقوقی ایران در قبال بیوتروریسم با نگاهی اجمالی به دیدگاه فقه اسلامی، سید علی‌اکبر موسوی و غلامحسین مسعود و مسعود راعی، فقه و مبانی حقوق اسلامی، دوره ۱۲، شماره ۲، شهریور ۱۳۹۸ش. متن مقاله را از اینجا ببینید
- ممنوعیت فقهی استفاده از سلاح هسته‌ای در شرایط اضطرار جنگی، ابوالقاسم علیدوست و احمد احسانی‌فر،فصلنامه حقوق اسلامی، دوره ۱۶، شماره پیاپی ۶۱، تابستان ۱۳۹۸ش. متن مقاله را از اینجا ببینید
- فروش ابزار جنگی به دشمنان دین در فقه حکومتی امام خمینی (س)، علی شیرخانی، فصلنامه پژوهشنامه متین، دوره ۲۰، شماره پیاپی ۷۹، تابستان ۱۳۹۷ش. متن مقاله را از اینجا ببینید
- تحلیل فقهی فتوای رهبری مبنی بر حرمت استفاده از سلاح هسته‌ای در پرتو نظریه تابعیت، احمد احسانی‌فر،فصلنامه حکومت اسلامی، دوره ۲۲، شماره پیاپی ۸۶، زمستان ۱۳۹۶ش. متن مقاله را از اینجا ببینید
- بررسی و نقد نظریه «تفکیک قصد و فعل» در استفاده از سلاح هسته‌ای، محمود حکمت‌نیا و احمد احسانی، فصلنامه حقوق اسلامی، دوره ۱۴، شماره ۵۴، آذر ۱۳۹۶ش. متن مقاله را از اینجا ببینید
- مبانی منع به‌کارگیری سلاح‌های هسته‌ای و حقوق بشردوستانه محیط زیست، محمود یوسف‌وند و حامد کهوند، دو فصلنامه پژوهش های دفاعی امنیتی اسلام بهار و تابستان ، دوره ۳، شماره ۳، اردیبهشت ۱۳۹۶ش. متن مقاله را از اینجا ببینید
- بررسی مبانی مسئولیت مدنی ناشی از خسارت‌های هسته‌ای در پرتو مسئولیت ناشی از اشیاء، عباس نیازی و علیرضا یزدانیان، محمود جلالی، علوم و فنون هسته‌ای، دوره ۳۸، جلد ویژه ۱۳۹۶ش. متن مقاله را از اینجا ببینید
- ضرورت فقهی طرح منطقه‌ای عاری از سلاح هسته‌ای: ممنوعیت سلاح هسته‌ای از منظر حقوق بین‌الملل و اسلام، سعید داودی لیمونی و علیرضا داودی لیمونی، فصلنامه پژوهش تطبیقی حقوق اسلام و غرب، دوره ۲، شماره ۳، شماره پیاپی ۵، مهر ۱۳۹۴ش. متن مقاله را از اینجا ببینید
- به‌کارگیری سلاح‌های نامتعارف از منظر حقوق بین‌الملل کیفری و اسلام، ابوالفتح خالقی و نعمت‌الله نبوی، فصلنامه پژوهش تطبیقی حقوق اسلام و غرب، دوره ۲، شماره ۴، شماره پیاپی ۶، دی ۱۳۹۴ش. متن مقاله را از اینجا ببینید
- فقه تولید، انباشت و کاربرد سلاح‌های غیرمتعارف با محوریت فقه امامیه، ابوالقاسم علیدوست، فصلنامه حقوق اسلامی، دوره ۱۰، شماره ۳۸، پاییز ۱۳۹۲ش. متن مقاله را از اینجا ببینید
- فقه و گونه‌های بهره‌وری از تکنولوژی هسته‌ای، محمدحسن نجفی، فصلنامه فقه، دوره ۹، شماره‌های ۳۳ و ۳۴، مهر ۱۳۸۱ش. متن مقاله را از اینجا ببینید
عربی
- دراسة المبادئ الفقهية والقانونية في حرمة صناعة السلاح النووي وتخزينه، محمود حزبه زاده، روح الله خدادي، رشيد محمدي، علي رادمهر، آداب الكوفة، مجلد ۱۴، العدد ۵۱، ۲۰۲۲م.متن مقاله را از اینجا بخوانید
- دراسة المبادئ الفقهية في حرمة استخدام السلاح النووي، محمود حزبه زاده، روح الله خدادي، رشيد محمدي، علي رادمهر، آداب الكوفة، مجلد ۱۴، العدد ۵۲، ۲۰۲۲م.چکیده مقاله را از اینجا ببینید
- السلاح النووي: دراسة مقارنة بين الفقه الإسلامي والقانون الدولي، محمد يسن عبداللطيف عبدالحليم، مجلة الدراية، مجلد ۱۵، العدد ۵، ۲۰۱۵م.چکیده مقاله را از اینجا ببینید
- الحروب النووية والكيماوية والبيلوجية فى الميزان الفقهى، عائض بن مقبول القرني، الجندي المسلم، المجلد ۳۱، العدد ۱۰۶، ۲۰۰۲م.چکیده مقاله را از اینجا ببینید
پایان‌نامه‌ها
فارسی
- فعالیت‌های هسته‌ای و حمایت از حقوق بشر (مطالعه تطبیقی بین فقه اسلامی و حقوق عراق)، لیث جاسب کریم جلیباوی سرای، پایان‌نامه کارشناسی ارشد، دانشگاه ادیان و مذاهب، دانشکده علوم انسانی، ۱۴۰۴ش. ـ چکیده را از اینجا ببینید
- مبانی فقهی و حقوقی فتوای رهبری در خصوص حرمت تولید و استفاده از سلاح‌های هسته‌ای، محمدحسین پورامینی، رساله دکتری تخصصی، دانشگاه علوم اسلامی رضوی، گروه حقوق، ۱۴۰۱ش. ـ چکیده را از اینجا ببینید
- استفاده از انرژی هسته‌ای در زمان صلح و جنگ با توجه به احکام شریعت اسلامی، محمد نجاح حسین الخزاعی، پایان‌نامه کارشناسی ارشد حقوق، دانشگاه ادیان و مذاهب، دانشکده حقوق، ۱۴۰۱ش. چکیده را از اینجا مطالعه کنید
- بررسی فقهی و حقوقی اصل کانالیزه‌کردن در مسئولیت مدنی ناشی از فعالیت‌های هسته‌ای، مهدی مرتاضی، پایان‌نامه کارشناسی ارشد، دانشگاه مفید، دانشکده حقوق، ۱۳۹۸ش. ـ چکیده را از اینجا ببینید
- مبانی فقهی ممنوعیت تولید و استفاده از سلاح هسته‌ای، حمیدرضا حنان، رساله دکتری تخصصی، دانشگاه قم، دانشکده الهیات و معارف اسلامی، ۱۳۹۷ش. ـ چکیده را از اینجا ببینید
- تاثیر قاعده ضرورت بر جایگاه تولید و استفاده از تسلیحات هسته‌ای از منظر فقه امامیه، مه‌گل عظیمی، پایان‌نامه کارشناسی ارشد، دانشگاه شهید مطهری، ۱۳۹۷ش. ـ چکیده را از اینجا ببینید
- فقه هسته‌ای و کارکردهای آن در قراردادهای هسته‌ای، احمد احسانی‌فر، رساله دکتری تخصصی، پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی، پژوهشکده نظام‌های اسلامی، ۱۳۹۶ش. ـ چکیده را از اینجا ببینید
- تولید و ساخت سلاح هسته‌ای در فقه و حقوق با تأکید بر مبانی فقهی آیت‌الله خامنه‌ای، حسین پاوست، پایان‌نامه کارشناسی ارشد، دانشگاه آیت‌الله حائری میبد، دانشکده علوم انسانی، ۱۳۹۶ش. ـ چکیده را از اینجا ببینید
- مبانی منع به‌کارگیری سلاح هسته‌ای در فقه و حقوق بین‌الملل، رضیه افضل‌زاده، پایان‌نامه کارشناسی ارشد، دانشگاه قرآن و حدیث، پردیس تهران، ۱۳۹۳ش. ـ چکیده را از اینجا ببینید
- مبانی فقهی و حقوقی حرمت استفاده از سلاح هسته‌ای، محسن سبحان، پایان‌نامه کارشناسی ارشد، دانشگاه پیام نور استان مازندران، مرکز پیام نور بهشهر، ۱۳۹۲ش. ـ چکیده را از اینجا ببینید
- بررسی فقهی و حقوقی ساخت و استفاده از وسایل کشتار جمعی، محمدرضا صاحب‌جمعی، پایان‌نامه کارشناسی ارشد، دانشگاه ارومیه، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، ۱۳۹۲ش. ـ چکیده را از اینجا ببینید
عربی
- شرعية استخدام الأسلحة النووية: دراسة مقارنة بين القانون الدولي الإنساني والشريعة الإسلامية، علي بدر جبار، رسالة ماجستير، النجف، معهد العلمين للدراسات العليا، ۲۰۲۲م. معرفی را از اینجا ببینید
- استخدام الطاقة النووية: دراسة فقهية مقارنة بالقانون الإماراتي، علياء خميس عبيد سالم البدواوي، کارشناسی ارشد، دبي، كلية الدراسات الإسلامية والعربية، ۲۰۱۴م. معرفی کتاب را از اینجا ببینید
منابع دیگر
فارسی
- برگزاری همایش ملی فقه هسته‌ای در تهران و قم، آیت‌الله جعفر سبحانی و جمعی از استادان حوزه علمیه، گزارش برگزاری نخستین همایش ملی فقه هسته‌ای و بررسی مبانی فقهی حرمت بهره‌برداری تسلیحاتی از انرژی هسته‌ای، ۳۰ بهمن و ۱ اسفند ۱۳۹۲ش. متن مطلب را از اینجا ببینید
عربی
- حكم امتلاك الأفراد والجماعات لأسلحة الدمار الشامل، عبدالله الشيخ سعيد الكوردي، ارائه علمی فی مرکز الإمام أبي عبد الله الشافعي للدراسات الإسلامية، ۲ و ۳ اکتبر ۲۰۱۲م. متن مطلب مطلب را از اینجا ببینید