اجرای حدود در زمان غیبت (منابع مطالعاتی)
چکیده
اجرای حدود در زمان غیبت به بحث فقهی درباره چگونگی و مشروعیت اقامه مجازاتهای حدی (مانند حد زنا، سرقت، شرب خمر و...) در دوران غیبت امام معصوم(عج) اشاره دارد. این موضوع در فقه معاصر، به‌ویژه در چارچوب نظریه‌ی ولایت فقیه و حکومت اسلامی، از جایگاه ویژه‌ای برخوردار است و محل بحث و اختلاف میان فقهای شیعه قرار گرفته است.
در باره‌ی اجرای حدود در زمان غیبت پرسش‌هایی پیشروی فقه معاصر مطرح است از جمله: آیا اجرای حدود در عصر غیبت بر عهده‌ی فقیه جامع‌الشرایط است یا تعطیل می‌شود؟ تفاوت حدود الهی و تعزیرات در این زمینه چیست؟ نقش حاکم شرع و ولی فقیه در اجرای حدود چگونه تعریف می‌شود؟ آیا اجرای حدود نیاز به اذن خاص از امام معصوم(ع) دارد یا با نیابت عامه فقها قابل اجراست؟
این مبحث با موضوعاتی چون اقامه حدود، تعزیرات در عصر غیبت، نیابت عامه فقها، فقه جزایی و مجازاتهای اسلامی پیوند تنگاتنگ دارد. درباره آن سه دیدگاه عمده مطرح است: نظریه جواز (مشهور فقها)، نظریه عدم جواز (برخی فقهای متقدم و معاصر)، و نظریه تفصیل (تفکیک میان انواع حدود). در پژوهش‌های فقهی درباره این موضوع کتاب‌ها، مقالات و پژوهش‌های متعددی به زبان‌های فارسی و عربی منتشر شده است که به بررسی ابعاد مختلف این مسئله پرداخته‌اند.
کتاب‌ها
فارسی
- اختیارات ولی فقیه در اجرای حدود در عصر غیبت، زهرا ملکوتی‌زاده، قم، نشر امتداد حکمت، ۱۴۰۴ش.صفحات ابتدایی را اینجا مطالعه کنید
- اجرای حدود در عصر غیبت از نظر فقه امامیه، مجتبی الهیان، تهران، نشر زمستانک، ۱۴۰۲ش.صفحات ابتدایی را اینجا مطالعه کنید
- مبانی و شرایط اقامه حدود در عصر غیبت، سید باقر محمدی، قم، نورالامین، ۱۴۰۲ش.صفحات ابتدایی را اینجا مطالعه کنید
- اجرای حدود در زمان غیبت امام معصوم(ع)، هومن مرادی و تحسین مرادی، تهران، نشر پل، ۱۴۰۱ش.صفحات ابتدایی را اینجا مطالعه کنید
- بررسی فقهی موانع و نهادهای جانشین اقامه حدود در عصر غیبت، سید باقر محمدی، قم، پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی، ۱۴۰۰ش.صفحات ابتدایی را اینجا مطالعه کنید
- اجرای مجازاتهای حدود در زمان غیبت (اعدام، شلاق، رجم، قطع عضو و نفی بلد)، مجید اکبری نودهی، تهران، نودهی، ۱۳۹۹ش.صفحات ابتدایی را اینجا مطالعه کنید
- مشروعیت اقامه حدود و تعزیرات در عصر غیبت، سیدباقر محمدی، قم، جامعه المصطفی العالمیه،۱۳۹۳ش. متن کامل کتاب را اینجا مطالعه کنید
- اجرای حدود در عصر غیبت: بررسی تطبیقی دیدگاه صاحب جواهر و شیخ انصاری و امام خمینی (ره)، مرضیه دادیان، تهران، موسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی (ره) چاپ و نشر عروج، ۱۳۹۲ش.صفحات ابتدایی کتاب را اینجا مطالعه کنید
- مشروعيت اجراى حدود اسلامي در زمان غيبت، محمدجواد فاضل لنكرانى، قم، مرکز فقهی ائمه اطهار (ع)، ۱۳۹۱ش.متن کامل کتاب را اینجا مطاله کنید
عربی
- إقامة الحدود في زمن الغيبة، السيد محمد باقر بن محمد نقی الشفتی، اصفهان، مكتبة مسجد سيد اصفهان، ۱۴۲۵ق. متن کتاب را اینجا مطالعه کنید
مقاله‌ها
فارسی
- اجرا یا عدم اجرای حدود در زمان غیبت با مطالعه تطبیقی در فقه و حقوق، محمدجواد پزشکی و احمد رمضانی و ایرج گلدوزیان، فصلنامه علمی تحقیقات حقوقی بین‌المللی (دانشگاه آزاد اسلامی)، شماره ۴۹، پاییز ۱۳۹۹ش.چکیده مقاله را اینجا بخوانید
- قاعده اختیار ولی امر در عفو مجازاتهای حدی، حمیدرضا مهاجر و جواد حبیبی‌تبار، فصلنامه حکومت اسلامی، شماره ۹۲، تابستان ۱۳۹۸ش.متن کامل مقاله را اینجا بخوانید
- قاعده «اقامه الحدود الی من الیه الحکم» در اجرای حدود و تعزیرات، عبدالحمید قنبری، دوفصلنامه فقه و قضا، شماره ۱، بهار و تابستان ۱۳۹۸ش.متن کامل مقاله را اینجا بخوانید
- اجرای حدود در عصر غیبت از منظر فقه امامیه، مجتبی الهیان، دو فصلنامه پژوهش‌های فقهی، دوره ۶، شماره ۳، پاییز و زمستان ۱۳۸۹ش.متن کامل مقاله را اینجا بخوانید
- آیت الله میرزا جواد تبریزی وحق فقیه در اقامه حکومت دینی، عبدالوهاب فراتی، دوفصلنامه جستارهای سیاسی معاصر، سال اول، شماره ۲، پاییز و زمستان ۱۳۸۹،متن کامل مقاله را اینجا بخوانید
- چالش برون‌فقهی اجرای حدود در عصر غیبت، مهدی شیداییان ارانی و علی امیری، فصلنامه حقوق اسلامی (پژوهشگاه حوزه و دانشگاه)، شماره ۲۷، زمستان ۱۳۸۹ش.متن کامل مقاله را اینجا بخوانید
- اجرای حدود در زمان غیبت، هادی حاج زاده، فصلنامه گفتمان حقوقی، شماره‌های ۱۷ و ۱۸، پاییز و زمستان ۱۳۹۸ش.متن مقاله را اینجا بخوانید
- اجرای حدود در عصر غیبت، حمید مسجدسرایی و عابدین مؤمنی، دوفصلنامه فقه و اصول، شماره ۸۲، بهار و تابستان ۱۳۸۸ش.متن کامل مقاله را اینجا بخوانید
- اجرای حدود در عصر غیبت؛ مبانی و چالش‌ها، محمدرسول آهنگران و مصطفی مسعودیان، دوفصلنامه حقوق خصوصی، شماره۱۴، بهار و تابستان ۱۳۸۸ش.متن کامل مقاله را اینجا بخوانید
- اجرای حدود در زمان غیبت، احمد حاجی‌ده‌آبادی، فصلنامه حقوق اسلامی، شماره ۱۶، بهار ۱۳۸۷ش.متن کامل مقاله را اینجا بخوانید
- حدود در زمان ما: اجراء یا تعطیل؟، سید مصطفی محقق داماد، دوفصلنامه تحقیقات حقوقی، شماره ۲۵ و ۲۶، بهار و تابستان ۱۳۸۷ش.متن کامل مقاله را اینجا بخوانید
- ولایت فقیه و اجرای حدود در عصر غیبت، سید حسن عابدیان، فصلنامه کوثر معارف، سال سوم، شماره ۲، بهار ۱۳۸۶ش.متن کامل مقاله را اینجا بخوانید
- وظایف ولی فقیه در کلمات فقهاء، حسینعلی قاسم‌زاده، فصلنامه فقه و مبانی حقوق، سال سوم، شماره ۱۰، زمستان ۱۳۸۶ش.متن کامل مقاله را اینجا بخوانید
عربی
- ممارسة مبادئ تنفيذ الحدود في عهد غيبة الإمام المهدي الكبرى، محمدجواد حيدري الخراساني و طاهر رجبي الني و محسن جمال‌زاده و إسماعيل ستوده ماياني، مجلة الكلية الإسلامية الجامعة العراق، مجلد ۲، عدد ۶۵، ۲۰۲۲م.متن کامل مقاله را اینجا بخوانید
- نافذة على إقامة الحدود الشرعية في الإسلام، ظاهر محسن عبدالله، عراق، مجلة أهل البيت عليهم السلام، العدد ۲۳، ۲۰۰۱م. متن کامل مقاله را اینجا بخوانید
پایان‌نامه‌ها
- اختیارات رهبری در حیطه مجازاتهای حدی و قصاص از منظر فقه امامیه و حقوق کیفری ایران، فرشته ولی‌پوری گودرزی، کارشناسی ارشد، دانشگاه آیت‌الله‌العظمی بروجردی (ره)، دانشکده علوم انسانی، ۱۴۰۴ش. چکیده را اینجا بخوانید
- اجرای حدود شرعی قبل از ظهور امام زمان عجّل الله تعالی فرجه الشریف، مجید شفیعی نسب، کارشناسی ارشد، دانشگاه پیام نور استان تهران، ۱۴۰۱ش.چکیده را اینجا بخوانید
- بررسی اختیارات حاکم در باب حدود در فقه امامیه، کوثر مولایی، کارشناسی ارشد، دانشگاه ایلام، دانشکده الهیات و معارف اسلامی، ۱۴۰۰ش.چکیده را اینجا بخوانید
- نقش اعتقاد دینی در تحقق جرم و تعیین مجازات از منظر فقه اهل‌بیت (ع)، فقه حنفی و حقوق موضوعه افغانستان، محمد طاهر اقبالی، دکتری تخصصی (PhD)، جامعه المصطفی العالمیه، مجتمع آموزش عالی فقه ـ مدرسه عالی فقه تخصصی، رشته الهیات و معارف اسلامی ـ فقه و مبانی حقوق اسلامی ـ فقه قضایی، ۱۴۰۰ش. چکیده را اینجا بخوانید
- نحوه و راهکارهای نظری و اجرایی تطبیق مجازاتهای شرعی با عرف روز جامعه ایران، هدی یاوری، کارشناسی ارشد، موسسه آموزش عالی شاندیز، گروه حقوق، ۱۴۰۰ش.چکیده را اینجا بخوانید
- بررسی نظریه‌های موجود در زمینه‌های تعطیل و تغییر حدود، سیده فائزه کاظمی، کارشناسی ارشد، دانشگاه شاهد، دانشکده علوم انسانی، ۱۴۰۰ش.چکیده را اینجا بخوانید
- لزوم یا عدم لزوم مراجعه به حاکم در امور کیفری از نظر فقهای معاصر، حسین رضائی، کارشناسی ارشد، دانشگاه پیام نور استان قم، مرکز پیام نور قم، ۱۳۹۹ش.چکیده را اینجا بخوانید
- نظریه تعطیل حدود در عصر غیبت، سیده پریسا پورهاشمی، کارشناسی ارشد، دانشگاه شهید بهشتی، دانشکده حقوق، ۱۳۹۸ش.چکیده را اینجا بخوانید
- تهجیر و مهاجرت از منظر فقه اهل بیت علیهم‌السلام، سید میرزاحسین مهدوی، کارشناسی ارشد، جامعه المصطفی العالمیه، مجتمع آموزش عالی فقه - مدرسه عالی فقه و اصول، ۱۳۹۸ش.چکیده را اینجا بخوانید
- زنای محصن و محصنه در حقوق کیفری ایران، سید جمال الدین موسوی بزمین آبادی، کارشناسی ارشد، موسسه آموزش عالی ادیب - مازندران، ۱۳۹۷ش.چکیده را اینجا بخوانید
- اجرای حدود در عصر غیبت، سید ابراهیم میرکاظمی عزیزی، کارشناسی ارشد، موسسه آموزش عالی پارسا ــ بابلسر، ۱۳۹۶ش.چکیده را اینجا بخوانید
- راه کارهای فقهی مواجهه با چالش‌های اجرای حدود و تعزیرات در دولت اسلامی، زهرا اسدی ژیری، کارشناسی ارشد، دانشگاه تربیت مدرس، دانشکده علوم پزشکی، رشته الهیات و معارف اسلامی ـ فقه سیاسی، ۱۳۹۶ش. چکیده را اینجا بخوانید
- تأثیر زمان، مکان و مصلحت در تعیین و اجرای مجازات، سید حسین حسینی جعفرآبادی، کارشناسی ارشد، جامعه المصطفی العالمیه، ۱۳۹۶ش.چکیده را اینجا بخوانید
- اختیارات ولی فقیه در امور کیفری از دیدگاه فقه و قانون مجازات اسلامی مصوّب ۱۳۹۲، رویا انصاری طادی، کارشناسی ارشد، دانشگاه آیت‌الله حائری میبد، دانشکده الهیات و معارف اسلامی، ۱۳۹۵ش.چکیده را اینجا بخوانید
- بررسی ادله فقهی اجرای حدود در عصر غیبت، سید شهاب‌الدین یعقوبی هیق، کارشناسی ارشد، دانشگاه تهران، دانشکده الهیات و معارف اسلامی، ۱۳۹۱ش.چکیده را اینجا بخوانید
- اجرای حدود در زمان غیبت معصوم(ع)، سید مرتضی مهاجران، سطح ۳، مرکز مدیریت حوزه علمیه خراسان، ۱۳۹۰ش.چکیده را اینجا بخوانید
- بررسی تطبیقی شرایط اجرای حدود در عصر غیبت از دیدگاه صاحب جواهر و شیخ انصاری و امام خمینی، مرضیه دادیان، مرضیه دادیان، دانشگاه قم، دانشکده الهیات و معارف اسلامی،۱۳۸۹ش.چکیده را اینجا بخوانید
- تأثیر الگوی حکومتی امام علی (ع) بر اندیشه حکومت مطلوب از دیدگاه امام خمینی (س) با توجه به فلسفه سیاسی شیعه در عصر غیبت امام معصوم (ع)، نرجس عباس‌پور رکن، کارشناسی ارشد، پژوهشکده امام خمینی (ره) و انقلاب اسلامی، رشته علوم سیاسی ـ اندیشه سیاسی، ۱۳۸۹ش. چکیده را اینجا بخوانید
- بررسی فقهی حقوقی حکم اجرای حدود، عزت‌اله شاهرخی، کارشناسی ارشد، دانشگاه پیام نور استان تهران، ۱۳۸۸ش.چکیده را اینجا بخوانید
- اقامه حدود در عصر غیبت از دیدگاه فقهای امامیه، فاطمه اسلامی بنیاد، کارشناسی ارشد، مدرسه عالی شهید مطهری، ۱۳۸۸ش.چکیده را اینجا بخوانید
- اقامه حدود در عصر غیبت، بهزاد رضوی فرد، کارشناسی ارشد، دانشگاه امام صادق علیه السلام، دانشکده حقوق و معارف اسلامی، ۱۳۷۷ش.چکیده را اینجا بخوانید
سایر منابع
- إقامة الحدود في عصر الغَيْبة، الشيخ محمد صنقور، السؤال والجواب في مركز الهدى للدراسات الإسلامية، ۲۰۲۵م.متن کامل پرسش و پاسخ را اینجا بخوانید
- إقامة الحدود في عصر الغيبة، الشيخ معتصم السيد أحمد، السؤال والجواب في مركز الرصد العقائدي، العراق، ۲۰۲۳م. کامل پرسش و پاسخ را اینجا بخوانید
- هل الحدود الشرعية -العقوبات- معطّلة في زمن غيبة المعصوم؟، مقداد الربيعي، مركز الرصد العقائدي، عراق، ۲۰۲۰م.متن کامل یادداشت را اینجا بخوانید
- دور الزمان والمكان في تغيير حد الردة أو تجميده على ضوء رؤية الشهيد الصدر، حسين الخشن، موقع الخشين، ۲۰۱۵م. متن کامل یادداشت را اینجا بخوانید
- اقامة الحدود للفقهاء العارفين في حال الغيبة، السيد مجتبی الحسيني،بحث الفقه العام کتاب الامر بالمعروف و النهي عن المنکر.متن درس را اینجا بخوانید
- إقامة الحدود في حال غيبة الإمام، السيد مجتبی الحسيني، بحث الفقه العام کتاب الامر بالمعروف و النهي عن المنکر.جلسه اول، جلسه دوم، جلسه سوم
- كيف تجب الحدود على أهلها في حال الغيبة أم أنها تسقط، محمّد عليّ السيد يحيى الحلو، السؤال والجواب في الموقع شبكة رافد للتنمية الثقافية، ۲۰۱۳م. متن را اینجا بخوانید