بررسی تطبیقی استقلال قضات و دادرسی عادلانه (کتاب)
بررسی تطبیقی استقلال قضات و دادرسی عادلانه، کتابی در حوزه فقه قضایی برگرفته از پایاننامه کارشناسی ارشد فیضالله صالحی است. نویسنده استقلال قضایی را دوری قاضی از هرگونه نفوذ و دادرسی عادلانه را ایجاد موازنه میان طرفین دعوا میداند. اثر در سه فصل، به تعریف و مبانی استقلال قضایی و اصول دادرسی عادلانه، ویژگیهای دادگستری شایسته و نیز تضمینهای قانونی استقلال قضات میپردازد. صالحی مجموعهای از اصول مربوط به استقلال قضایی و دادرسی عادلانه را استخراج و آنها را با قوانین ایران و اسناد بینالمللی تطبیق میکند و جز در موارد اندکی به مباحث فقهی اشاره نکرده است.
| بررسی تطبیقی استقلال قضات و دادرسی عادلانه (کتاب) | |
|---|---|
 | |
| اطلاعات کتاب | |
| نویسنده | فیضاله صالحی |
| موضوع | فقه قضایی |
| سبک | تحلیلی |
| زبان | فارسی |
| تعداد صفحات | ۲۱۰ |
| اطلاعات نشر | |
| ناشر | مجد |
| محل نشر | تهران |
| تاریخ نشر | ۱۳۹۶ش |
- چکیده
معرفی و ساختار
بررسی تطبیقی استقلال قضات و دادرسی عادلانه در حقوق ایران و اسناد بینالمللی، کتابی در حوزه فقه قضایی است. این کتاب که در اصل پایاننامه نویسنده، فیضاله صالحی، در مقطع کارشناسی ارشد بوده، در سال ۱۳۹۶ش از سوی انتشارات مجد در ۲۱۰ صفحه منتشر شده است. تمرکز اصلی کتاب بر گردآوری حقوق ایران و اسناد بینالمللی در زمینه استقلال قضات و دادرسی عادلانه است و نویسنده در موارد اندکی به تحلیل آنها پرداخته، و در موارد کمتری به مباحث فقهی اشاره دارد.
کتاب با فهرست مطالب و مقدمهای از نویسنده آغاز و با نتیجهگیری و فهرست منابع به انجام رسیده است. مباحث اصلی کتاب در قالب سه فصل است. در فصل اول که حجم بیشتر کتاب به آن اختصاص یافته، استقلال قضایی تعریف و تاریخچه و اصول استقلال قضایی و دادرسی عادلانه تبیین میشود. در فصل دوم ویژگیهای دادگستری شایسته (مانند قابل دسترسبودن و استقلال قضایی) (ص۱۵۵-۱۶۷) و در فصل سوم تضمینهای استقلال قضات و دادرسی عادلانه (مانند حاکمیت قانون، غیرشخصیبودن قانون، مصونیتها و مسئولیتهای مدنی قضات) (ص۱۶۹-۱۹۴) بیان میشود.
استقلال قضات در مسیر دادرسی عادلانه
نویسنده استقلال قضایی را به صدور حکم تنها بر اساس قانون و مطابقت آن با وجدان و استنباط قاضی تعریف کرده که از هرگونه نفوذ و فشار بیرونی (حتی مقام قضایی بالاتر) به دور باشد (ص۱۴). به گفته او، بحث استقلال قضات را میتوان درباره قضات تحقیق (بازپرس) و دادستانها نیز مطرح کرد (ص۱۸-۱۹). همچنین وی در تعریف دادرسی عادلانه آن را ایجاد نوعی موازنه شکلی در فراید قضایی میخواند تا ابزار لازم جهت اثبات دعوا یا دفع اتهام به صورت برابر در اختیار طرفین دعوا قرار گیرد (ص۲۱-۲۲).
اصول استقلال قضایی و دادرسی عادلانه
صالحی هدف از استقلال قضایی و دادرسی عادلانه را تأمین عدالت (مانند آیه ۵۸ سوره نساء)، اصلاح جامعه، و تأمین نظم عمومی میداند (ص۲۸-۳۴). او در ادامه ۱۰ اصل برای استقلال قضایی (ص۳۶-۸۸) و ۹ اصل برای دادرسی عادلانه (ص۹۴-۱۵۲) برمیشمارد و آنها را بر قانون اساسی و قوانین حقوقی جمهوری اسلامی ایران و نیز اسناد بینالملل تطبیق کرده، توضیح میدهد.
اصول استقلال قضایی
- تضمین استقلال قضایی به وسیله حکومت؛
- اتخاذ تصمیم بیطرفانه؛
- صلاحیت رسیدگی به مسائل قضایی؛
- عدم نقض رأی قضایی؛
- اجرای آیینهای دادرسی قضای بهطور عادلانه؛
- استقلال مالی؛
- حق آزادی بیان و تشکیل انجمن قضات؛
- شرایط لازم، گزینش و کارآموزی قضات؛ نویسنده با اشاره به دیدگاه مختلف فقیهان درباره قضاوت زنان، با تکیه بر واقعیتهای روز و فقه پویا این امر را ممکن میشمارد (ص۷۲). او همچنین قضاوت غیرمجتهدان را با لحاظ اجازه ولی فقیه توجیه میکند (ص۷۳).
- شرایط خدمت و اشتغال؛
- مقررات انتظامی، تعلیق و عزل قضات.
اصول دادرسی عادلانه
- لزوم رعایت اصل قانونیبودن جرائم و مجازاتها؛
- حق آزادی؛
- اصل برائت؛ نویسنده با استناد به اصل کرامت انسانی، از مرحله تحقیقات تا زمان صدوق رأی قطعی، اصل را بر بیگناهی طرفین دعوا قرار میدهد (ص۱۰۲-۱۰۳).
- رعایت حقوق دوران بازجویی؛ شامل حقوقی مثل احترام به حریم خصوصی فرد (مانند آیه ۲۷ سوره نساء)، ممنوعیت شکنجه، حق داشتن وکیل، حق سکوت و حق داشتن مترجم (ص۱۰۶-۱۳۱).
- حق محاکمه بهصورت علنی؛
- حق اعتراض به اعتبار بازداشت؛
- حق محاکمهشدن در برابر چند قاضی در جرایم مهم؛
- تساوی در برابر قانون؛
- ممنوعیت مجازات مضاعف.