عورت‌انگاری زنان (منابع مطالعاتی)
چکیده:
عورت‌انگاری زنان به دیدگاهی فقهی یا روایی گفته می‌شود که زن یا بخش گسترده‌ای از بدن و حضور اجتماعی او را در شمار عورت دانسته و بر پوشاندن یا محدودکردن آشکارشدن آن تأکید می‌کند. این موضوع در فقه معاصر ذیل مباحث ستر، حجاب، نگاه، زینت، صدای زن، حضور اجتماعی زنان و کرامت انسانی بررسی می‌شود و به‌عنوان یکی از مباحث محل گفت‌وگو در فقه زنان شناخته می‌شود.
درباره عورت‌انگاری زنان پرسش‌هایی پیش روی فقه معاصر مطرح است؛ از جمله: آیا روایت «المرأة عورة» از نظر سند و دلالت معتبر است؟ محدوده عورت زن در فقه چیست؟ چه تفاوتی میان عورت صلاتی و عورت ناظری وجود دارد؟ آیا عرف، زمان و مکان در تعیین محدوده پوشش زن تأثیر می‌گذارد؟ آیا می‌توان از عنوان عورت، محدودیت حضور اجتماعی زنان را استنباط کرد؟ نسبت عورت‌انگاری زنان با اختیار فردی، حقوق اجتماعی زنان و کرامت انسانی چگونه قابل تبیین است؟
برخی فقیهان با استناد به روایات و آرای فقهی، همه بدن زن جز صورت و گاه دست‌ها را عورت دانسته‌اند؛ در برابر، گروهی میان عورت در نماز و عورت در برابر نامحرم تفاوت نهاده و دلالت روایت «المرأة عورة» بر تمام بدن زن یا محدودیت حضور اجتماعی او را نپذیرفته‌اند. همچنین درباره تأثیر عرف و شرایط اجتماعی بر احکام پوشش، نسبت میان حکم فقهی عورت و کرامت زن، و امکان تفکیک میان وجوب پوشش و منع حضور اجتماعی دیدگاه‌های گوناگونی مطرح شده است.
در پژوهش‌های فقهی، حدیثی، تفسیری، تاریخی و اجتماعی، کتاب‌ها، مقالات و پایان‌نامه‌های متعددی درباره این موضوع منتشر شده است. این آثار بیشتر به بررسی اعتبار و دلالت روایت «المرأة عورة»، حدود عورت زن، تفاوت عورت صلاتی و ناظری و پیامدهای اجتماعیِ تلقی زن به‌عنوان عورت پرداخته‌اند؛ بااین‌حال، مطالعه جامع نسبت میان این مفهوم و حقوق، اختیار و حضور اجتماعی زنان همچنان به بررسی بیشتر نیاز دارد.
کتاب‌ها
فارسی
- مسئله عفاف ( بخش چهارم کتاب)، مهدی شجریان، قم، کتاب طه، ۱۴۰۳ش. صفحات ابتدایی در سامانه خانه کتاب
مقاله‌ها
فارسی
- واکاوی دگرسانیِ نگرشیِ مفسران شیعه درباره مفهوم «زینت» در آیۀ 31 سورۀ نور، فرزانه نظری شربیانی و مهدی مهریزی طرقی و مژگان سرشار، فصلنامه پژوهش‌های قرآنی، دوره ۳۰، شماره ۱۱۵، تابستان ۱۴۰۴ش. متن مقاله را اینجا مطالعه کنید
- اعتبارسنجی و تاریخگذاری روایت «المرأةُ عَورَة» در منابع روایی، معصومه ریعان، دو فصلنامه علمی حدیث پژوهی، دوره ۱۷، شماره ۱ - شماره پیاپی ۳۳، بهار و تابستان ۱۴۰۴ش.متن مقاله را اینجا مطالعه کنید
- تحلیل انتقادی عبارت «صَوتُ المَرأةِ عَورَةٌ» به مثابۀ حدیث و قاعده ای فقهی، نفیسه نیرومند و محسن رفعت و فاطمه ژیان، فصلنامه نشریه پژوهش های فقهی، دوره ۱۹، شماره ۴، زمستان ۱۴۰۲ش.متن مقاله را اینجا مطالعه کنید
- رابطه روایت «النساء عیّ و عوره» و وجوب حجاب شرعی تا قرن پنجم، ناهید طیبی و نعمت الله صفری و مهدی مهریزی، پژوهشنامه علوم حدیث تطبیقی، سال هشتم، شماره ۱۴، بهار و تابستان ۱۴۰۰ش.متن مقاله را اینجا مطالعه کنید
- بررسی متن شناختی روایت النساء عی و عورة، زهره رجبیان، فصلنامه علمی علوم حدیث، دوره ۲۳، شماره ۸۹، پاییز ۱۳۹۷ش.متن مقاله را اینجا مطالعه کنید
- تأملی در مسئله حجاب، محسن کدیور، سایت محسن کدیور، ۱۳۹۱ش.متن مقاله را اینجا مطالعه کنید
سایر منابع
- آیا بدن زن عورت است؟، مهدی عسگری، یادداشت اینترنتی در سایت دین آنلاین، شهریور ۱۴۰۵ش.متن کامل را اینجا مطالعه کنید
- نگاه تحقیرآمیز به زن در متون دینی و تأثیرات فرهنگی آن، دکتر محمد نصر اصفهانی، یادداشت اینترنتی در سایت اندیشه ما، ۱۴۰۴ش.متن کامل را اینجا مطالعه کنید
- «المرأة عورة» دلیل معتبری برای تعیین حد پوشش نیست،معصومه ریعان، مصاحبه با خبرگزاری بین‌المللی قرآن -ایکنا، مرداد ۱۴۰۱ش.متن کامل را اینجا مطالعه کنید